حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ خَالِدٍ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، وَمَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنْ مَسْرُوقٍ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بَعَثَ مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم وَقَالَ
﴿ قُلْ مَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ وَمَا أَنَا مِنَ الْمُتَكَلِّفِينَ ﴾ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمَّا رَأَى قُرَيْشًا اسْتَعْصَوْا عَلَيْهِ فَقَالَ " اللَّهُمَّ أَعِنِّي عَلَيْهِمْ بِسَبْعٍ كَسَبْعِ يُوسُفَ ". فَأَخَذَتْهُمُ السَّنَةُ حَتَّى حَصَّتْ كُلَّ شَىْءٍ حَتَّى أَكَلُوا الْعِظَامَ وَالْجُلُودَ ـ فَقَالَ أَحَدُهُمْ حَتَّى أَكَلُوا الْجُلُودَ وَالْمَيْتَةَ ـ وَجَعَلَ يَخْرُجُ مِنَ الأَرْضِ كَهَيْئَةِ الدُّخَانِ فَأَتَاهُ أَبُو سُفْيَانَ فَقَالَ أَىْ مُحَمَّدُ إِنَّ قَوْمَكَ قَدْ هَلَكُوا فَادْعُ اللَّهَ أَنْ يَكْشِفَ عَنْهُمْ فَدَعَا ثُمَّ قَالَ " تَعُودُوا بَعْدَ هَذَا ". فِي حَدِيثِ مَنْصُورٍ ثُمَّ قَرَأَ ﴿ فَارْتَقِبْ يَوْمَ تَأْتِي السَّمَاءُ بِدُخَانٍ مُبِينٍ ﴾ إِلَى {عَائِدُونَ} أَيُكْشَفُ عَذَابُ الآخِرَةِ فَقَدْ مَضَى الدُّخَانُ وَالْبَطْشَةُ وَاللِّزَامُ وَقَالَ أَحَدُهُمُ الْقَمَرُ وَقَالَ الآخَرُ الرُّومُ.(Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu) aytdi:) Alloh Muhammadni ﷺ (paygʻambar qilib) yubordi va: ‹Ayt: ‹Men sizlardan bu (Qurʼon) uchun haq (ujrat) soʻramayman va men oʻ zimni (yolgʻonga) uradiganlardan (mutakalliflardan) emasman›› (Sod surasi, 86) dedi. Rasululloh ﷺ Qurayshning oʻ ziga osiy boʻ lganini koʻ rganlarida: «Allohim, ularga (qarshi) menga Yusuf (zamonidagi) yetti (yil) kabi yetti (yil ochlik) bilan yordam ber», dedilar. Shunda ularni qahatchilik (yili) tutdi — u har narsani qirib (yoʻq qildi), hatto ular suyaklar va terilarni yer edi (ulardan biri: ‹terilar va oʻ lik (jonivor)ni yedilar› dedi); yerdan tutun (kabi narsa) chiqa boshladi. Shunda Abu Sufyon u zotning oldigʻa kelib: «Ey Muhammad, qavming halok boʻ ldi; Allohdan ulardan (azobni) aritishini soʻra», dedi. U zot (Allohga) duo qildilar, soʻng: «Bundan keyin (kufrga) qaytasizlar», dedilar. (Mansurning hadisida:) Soʻng u zot ‹Bas, osmon ochiq tutun bilan keladigan kunni kutgin› (degan oyatdan) to ‹...(kufrga) qaytuvchisiz› (Duxon surasi, 10-15) (degan soʻzigacha) (oyatini) oʻqidilar. «Oxirat azobi aritiladimi? Bas, duxon (tutun) ham, batsha (ushlash) ham, lizom ham (allaqachon) oʻ tdi» — ulardan biri: «qamar» dedi, boshqasi: «Rum» dedi.