حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَعْلَى، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ عَلَى الْمِنْبَرِ [quran sura="43" aya_start="77" aya_end="77"]{وَنَادَوْا يَا مَالِكُ لِيَقْضِ عَلَيْنَا رَبُّكَ} وَقَالَ قَتَادَةُ مَثَلاً لِلآخِرِينَ عِظَةً لِمَنْ بَعْدَهُمْ. وَقَالَ غَيْرُهُ {مُقْرِنِينَ} ضَابِطِينَ يُقَالُ فُلاَنٌ مُقْرِنٌ لِفُلاَنٍ ضَابِطٌ لَهُ وَالأَكْوَابُ الأَبَارِيقُ الَّتِي لاَ خَرَاطِيمَ لَهَا. وَقَالَ قَتَادَةُ: [quran sura="43" aya_start="4" aya_end="4"]{في أُمِّ الْكِتَابِ}: جُمْلَةِ الْكِتَابِ أَصْلِ الْكِتَابِ [quran sura="43" aya_start="81" aya_end="81"]{أَوَّلُ الْعَابِدِينَ} أَىْ مَا كَانَ فَأَنَا أَوَّلُ الأَنِفِينَ وَهُمَا لُغَتَانِ رَجُلٌ عَابِدٌ وَعَبِدٌ وَقَرَأَ عَبْدُ اللَّهِ [quran sura="25" aya_start="30" aya_end="30"]{وَقَالَ الرَّسُولُ يَا رَبِّ} وَيُقَالُ أَوَّلُ الْعَابِدِينَ الْجَاحِدِينَ مِنْ عَبِدَ يَعْبَدُ.
(Yaʼlo (ibn Umayya) (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺni minbar ustida ‹Va ular: ‹Ey Molik! Robbing bizning (jonimizni) olib (bizni tugatsin)› deb nido qiladilar› (Zuxruf surasi, 77) (deb) oʻqiyotganlarini eshitdim. (Lugʻ atlar:) Qatoda: ‹masalan lil-oxirin› — ulardan keyingilar uchun ibrat (degani), dedi. Boshqasi: ‹muqrinin› (Zuxruf surasi, 13) — (ulovni) jilovlab ushlovchilar; ‹fulon muqrinun li-fulonin› — uni jilovlab (boshqarib) ushlaydigan (degani); ‹al-akvob› — (ichimlik) idishlari (kuzalar)ki, ularda jumrak (xartum) yoʻq, dedi. Qatoda: ‹fi ummil-kitab› (Zuxruf surasi, 4) — kitobning asli (jumlasi), kitobning manbai; ‹avvalul-obidin› (Zuxruf surasi, 81) — yaʼni ‹(agar shunday) boʻ lganida, men (undan) bosh tortuvchilarning birinchisi (boʻ lar edim)› — ‹obid› va ‹abid› ikki lugʻ at(dir); ‹rajulun obid› va ‹abid›, dedi. Abdulloh (ibn Masʼud) ‹Va Rasul: ‹Ey Robbim...› dedi› (Furqon surasi, 30) deb oʻqidi. ‹Avvalul-obidin›ni ‹inkor qiluvchilarning birinchisi› (deb ham) aytiladi — ‹abida yaʼbadu› (inkor qildi)dan.(Яъло (ибн Умайя) (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺни минбар устида ‹Ва улар: ‹Эй Молик! Роббинг бизнинг (жонимизни) олиб (бизни тугацин)› деб нидо қиладилар› (Зухруф сураси, 77) (деб) ўқиётганларини эшитдим. (Луғ атлар:) Қатода: ‹масалан лил-охирин› — улардан кейингилар учун ибрат (дегани), деди. Бошқаси: ‹муқринин› (Зухруф сураси, 13) — (уловни) жиловлаб ушловчилар; ‹фулон муқринун ли-фулонин› — уни жиловлаб (бошқариб) ушлайдиган (дегани); ‹ал-аквоб› — (ичимлик) идишлари (кузалар)ки, уларда жумрак (хартум) йўқ, деди. Қатода: ‹фи уммил-китаб› (Зухруф сураси, 4) — китобнинг асли (жумласи), китобнинг манбаи; ‹аввалул-обидин› (Зухруф сураси, 81) — яъни ‹(агар шундай) бў лганида, мен (ундан) бош тортувчиларнинг биринчиси (бў лар эдим)› — ‹обид› ва ‹абид› икки луғ ат(дир); ‹ражулун обид› ва ‹абид›, деди. Абдуллоҳ (ибн Масъуд) ‹Ва Расул: ‹Эй Роббим...› деди› (Фурқон сураси, 30) деб ўқиди. ‹Аввалул-обидин›ни ‹инкор қилувчиларнинг биринчиси› (деб ҳам) айтилади — ‹абида яъбаду› (инкор қилди)дан.