حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ، أَنَّ ابْنَ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَهُمْ قَالَ وَأَخْبَرَنِي يُوسُفُ بْنُ مَاهَكَ، قَالَ إِنِّي عِنْدَ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ ـ رضى الله عنها ـ إِذْ جَاءَهَا عِرَاقِيٌّ فَقَالَ أَىُّ الْكَفَنِ خَيْرٌ قَالَتْ وَيْحَكَ وَمَا يَضُرُّكَ قَالَ يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ أَرِينِي مُصْحَفَكِ. قَالَتْ لِمَ قَالَ لَعَلِّي أُوَلِّفُ الْقُرْآنَ عَلَيْهِ فَإِنَّهُ يُقْرَأُ غَيْرَ مُؤَلَّفٍ. قَالَتْ وَمَا يَضُرُّكَ أَيَّهُ قَرَأْتَ قَبْلُ، إِنَّمَا نَزَلَ أَوَّلَ مَا نَزَلَ مِنْهُ سُورَةٌ مِنَ الْمُفَصَّلِ فِيهَا ذِكْرُ الْجَنَّةِ وَالنَّارِ حَتَّى إِذَا ثَابَ النَّاسُ إِلَى الإِسْلاَمِ نَزَلَ الْحَلاَلُ وَالْحَرَامُ، وَلَوْ نَزَلَ أَوَّلَ شَىْءٍ لاَ تَشْرَبُوا الْخَمْرَ. لَقَالُوا لاَ نَدَعُ الْخَمْرَ أَبَدًا. وَلَوْ نَزَلَ. لاَ تَزْنُوا. لَقَالُوا لاَ نَدَعُ الزِّنَا أَبَدًا. لَقَدْ نَزَلَ بِمَكَّةَ عَلَى مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم وَإِنِّي لَجَارِيَةٌ أَلْعَبُ [quran sura="54" aya_start="46" aya_end="46"]{بَلِ السَّاعَةُ مَوْعِدُهُمْ وَالسَّاعَةُ أَدْهَى وَأَمَرُّ} وَمَا نَزَلَتْ سُورَةُ الْبَقَرَةِ وَالنِّسَاءِ إِلاَّ وَأَنَا عِنْدَهُ. قَالَ فَأَخْرَجَتْ لَهُ الْمُصْحَفَ فَأَمْلَتْ عَلَيْهِ آىَ السُّوَرِ.
(Yusuf ibn Mohak aytdi:) Men moʻminlar onasi Oisha (roziyallohu anho)ning huzurida edim; shu payt unga bir iroqlik kelib: «Qaysi kafan yaxshiroq?» dedi. U: «Holingga voy! Senga nima ziyoni bor (bu — muhim emas)?» dedi. U: «Ey moʻminlar onasi, menga oʻ z mushafingni koʻ rsat», dedi. U: «Nega?» dedi. U: «Ehtimol, men Qurʼonni unga qarab (tartib bilan) taʼlif qilaman — chunki u tartibsiz (turlicha) oʻqilyapti», dedi. U (Oisha): «Sen (uning) qaysi (qismini) avval oʻqisang ham, senga nima ziyoni bor? Undan avval nozil boʻ lgan (narsa) — Mufassaldan bir sura ediki, unda jannat va doʻ zaxning zikri bor edi; to odamlar islomga qaytgach (koʻ paygach), halol va harom nozil boʻ ldi. Agar avval ‹Xamr (aroq) ichmanglar› (deb) nozil boʻ lganida, ular: ‹Biz aslo xamrni tark qilmaymiz› degan boʻ lar edi; agar ‹Zino qilmanglar› (deb) nozil boʻ lganida, ular: ‹Biz aslo zinoni tark qilmaymiz› degan boʻ lar edi. Albatta Muhammadga ﷺ Makkada — men oʻ ynab yurgan bir qiz boʻ lgan paytimda — ‹Bal, soat (qiyomat) — ularning vaʼda (qilingan vaqti)dir; soat — dahshatliroq va achchiqroqdir› (Qamar surasi, 46) (oyati) nozil boʻ ldi; Baqara va Niso (suralari) esa — men u zotning huzurida (boʻ lgan paytimda) nozil boʻ ldi», dedi. (Yusuf:) Soʻng u (Oisha) unga mushafni chiqarib berdi va unga suralarning oyatlarini (tartibini) aytib (imlo qilib) berdi.(Юсуф ибн Моҳак айтди:) Мен мўминлар онаси Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг ҳузурида эдим; шу пайт унга бир ироқлик келиб: «Қайси кафан яхшироқ?» деди. У: «Ҳолингга вой! Сенга нима зиёни бор (бу — муҳим эмас)?» деди. У: «Эй мўминлар онаси, менга ў з мушафингни кў рсат», деди. У: «Нега?» деди. У: «Эҳтимол, мен Қуръонни унга қараб (тартиб билан) таълиф қиламан — чунки у тартибсиз (турлича) ўқиляпти», деди. У (Оиша): «Сен (унинг) қайси (қисмини) аввал ўқисанг ҳам, сенга нима зиёни бор? Ундан аввал нозил бў лган (нарса) — Муфассалдан бир сура эдики, унда жаннат ва дў захнинг зикри бор эди; то одамлар исломга қайтгач (кў пайгач), ҳалол ва ҳаром нозил бў лди. Агар аввал ‹Хамр (ароқ) ичманглар› (деб) нозил бў лганида, улар: ‹Биз асло хамрни тарк қилмаймиз› деган бў лар эди; агар ‹Зино қилманглар› (деб) нозил бў лганида, улар: ‹Биз асло зинони тарк қилмаймиз› деган бў лар эди. Албатта Муҳаммадга ﷺ Маккада — мен ў йнаб юрган бир қиз бў лган пайтимда — ‹Бал, соат (қиёмат) — уларнинг ваъда (қилинган вақти)дир; соат — даҳшатлироқ ва аччиқроқдир› (Қамар сураси, 46) (ояти) нозил бў лди; Бақара ва Нисо (суралари) эса — мен у зотнинг ҳузурида (бў лган пайтимда) нозил бў лди», деди. (Юсуф:) Сўнг у (Оиша) унга мушафни чиқариб берди ва унга сураларнинг оятларини (тартибини) айтиб (имло қилиб) берди.