وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: أَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنَ الْوَحْيِ الرُّؤْيَا الصَّادِقَةُ فِي النَّوْمِ فَكَانَ لَا يَرَى رُؤْيَا إِلَّا جَاءَتْ مِثْلَ فَلَقِ الصُّبْحِ ثُمَّ حُبِّبَ إليهِ الخَلاءُ وكانَ يَخْلُو بغارِ حِراءٍ فيتحنَّثُ فِيهِ - وَهُوَ التَّعَبُّدُ اللَّيَالِيَ ذَوَاتِ الْعَدَدِ - قَبْلَ أَنْ يَنْزِعَ إِلَى أَهْلِهِ وَيَتَزَوَّدَ لِذَلِكَ ثُمَّ يَرْجِعَ إِلَى خَدِيجَةَ فَيَتَزَوَّدَ لِمِثْلِهَا حَتَّى جَاءَهُ الْحَقُّ وَهُوَ فِي غَارِ حِرَاءٍ فَجَاءَهُ الْمَلَكُ فَقَالَ: اقْرَأْ. فَقَالَ: «مَا أَنَا بِقَارِئٍ» . قَالَ: " فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدُ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ: اقْرَأْ. فَقُلْتُ: مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّانِيَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ: اقْرَأْ. فَقُلْتُ: مَا أَنَا بِقَارِئٍ. فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّالِثَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجهد ثمَّ أَرْسلنِي فَقَالَ: [اقرَأْ باسمِ ربِّكَ الَّذِي خَلَقَ. خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ. اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ. الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ. عَلَّمَ الْإِنْسَانَ مَا لم يعلم] ". فَرجع بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْجُفُ فُؤَادُهُ فَدَخَلَ عَلَى خَدِيجَةَ فَقَالَ: «زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي» فَزَمَّلُوهُ حَتَّى ذَهَبَ عَنْهُ الرَّوْعُ فَقَالَ لخديجةَ وأخبرَها الخبرَ: «لَقَدْ خَشِيتُ عَلَى نَفْسِي» فَقَالَتْ خَدِيجَةُ: كَلَّا وَاللَّهِ لَا يُخْزِيكَ اللَّهُ أَبَدًا إِنَّكَ لَتَصِلُ الرَّحِمَ وَتَصْدُقُ الْحَدِيثَ وَتَحْمِلُ الْكَلَّ وَتَكْسِبُ الْمَعْدُومَ وتقْرِي الضيفَ وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ ثُمَّ انْطَلَقَتْ بِهِ خَدِيجَةُ إِلَى وَرَقَةَ بْنِ نَوْفَلٍ ابْنِ عَمِّ خَدِيجَةَ. فَقَالَتْ لَهُ: يَا ابْنَ عَمِّ اسْمَعْ مِنِ ابْنِ أَخِيكَ. فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ: يَا ابْنَ أَخِي مَاذَا تَرَى؟ فَأَخْبَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَبَرَ مَا رَأَى. فَقَالَ وَرَقَةُ: هَذَا هُوَ النَّامُوسُ الَّذِي أَنْزَلَ اللَّهُ عَلَى مُوسَى يَا لَيْتَنِي فِيهَا جَذَعًا يَا لَيْتَنِي أَكُونُ حَيًّا إِذْ يُخْرِجُكَ قَوْمُكَ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَوَ مُخْرِجِيَّ هُمْ؟» قَالَ: نَعَمْ لَمْ يَأْتِ رَجُلٌ قَطُّ بِمِثْلِ مَا جِئْتَ بِهِ إِلَّا عُودِيَ وَإِنْ يُدْرِكْنِي يَوْمُكَ أَنْصُرُكَ نَصْرًا مُؤَزَّرًا. ثُمَّ لَمْ يَنْشَبْ وَرَقَةُ أَنْ تُوَفِّيَ وَفَتَرَ الوحيُ. مُتَّفق عَلَيْهِ وَزَادَ الْبُخَارِيُّ: حَتَّى حَزِنَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ - فِيمَا بَلَغَنَا - حُزْنًا غَدَا مِنْهُ مرَارًا كي يتردَّى منْ رؤوسِ شَوَاهِقِ الْجَبَلِ فَكُلَّمَا أَوْفَى بِذِرْوَةِ جَبَلٍ لِكَيْ يُلْقِيَ نَفْسَهُ مِنْهُ تَبَدَّى لَهُ جِبْرِيلُ فَقَالَ: يَا مُحَمَّدُ إِنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ حَقًّا. فَيَسْكُنُ لذلكَ جأشُه وتقرُّ نفسُه
Oisha — moʻminlarning onasi (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ga vahiy birinchi marta solih (rost) tushlar koʻrinishida boshlangan. U zot qanday tush koʻrmasinlar, u subhning yorugʻligidek (rost boʻlib) chiqar edi. Soʻngra u zotga yolgʻizlik (xilvat) mahbub qilindi. U zot Hiro gʻorida yolgʻiz qolib, oilasiga qaytishni istamasidan oldin koʻp kechalar (Allohga) ibodat qilar edilar — bu tahannus (ibodat) edi — va shuning uchun ozuqa olib borardilar. Soʻngra Xadija (roziyallohu anho)ning oldiga qaytib, yana shuncha (kun) uchun ozuqa olardilar. Nihoyat, u zot Hiro gʻorida turganlarida haq (vahiy) keldi: farishta kelib: «Oʻqi!» — dedi. U zot: «Men oʻquvchi emasman», — dedilar. (Rasululloh ﷺ aytdilar:) «Shunda u meni ushlab, holdan toygunimcha qattiq siqdi, soʻng qoʻyib yubordi-da: ‹Oʻqi!› — dedi. Men: ‹Men oʻquvchi emasman›, — dedim. U meni ikkinchi marta ushlab, holdan toygunimcha siqdi, soʻng qoʻyib yubordi-da: ‹Oʻqi!› — dedi. Men: ‹Men oʻquvchi emasman›, — dedim. U meni uchinchi marta ushlab siqdi, soʻng qoʻyib yubordi-da: ‹Yaratgan Robbing nomi bilan oʻqi! U insonni laxta qondan yaratdi. Oʻqi! Robbing esa eng karamlidir›, — dedi.» Rasululloh ﷺ bularni (oyatlarni) olib, yuraklari titrab qaytdilar va Xadija binti Xuvaylid (roziyallohu anho)ning oldiga kirib: «Meni oʻrab qoʻyinglar, meni oʻrab qoʻyinglar!» — dedilar. Ular u zotni qoʻrquv ketgunicha oʻrab qoʻyishdi. Soʻng u zot Xadijaga boʻlgan voqeani aytib berib: «Men oʻzimdan qoʻrqdim», — dedilar. Xadija: «Yoʻq, aslo! Allohga qasamki, Alloh sizni hech qachon xor qilmaydi. Zero, siz qarindoshlik aloqalarini ulaysiz, ojizlarning yukini koʻtarasiz, yoʻqni topib berasiz, mehmonni siylaysiz va haq yoʻlidagi musibatlarda yordam berasiz», — dedi. Soʻngra Xadija u zotni amakivachchasi Varaqa ibn Navfal ibn Asad ibn Abdul-Uzzoning oldiga olib bordi. U johiliyat davrida nasroniylikni qabul qilgan, ibroniy yozuvida yozadigan va Alloh xohlagancha Injildan ibroniy tilida koʻchirib yozadigan odam edi. U koʻzi ojiz boʻlib qolgan keksa chol edi. Xadija unga: «Ey amakivachcha, jiyaningning (gapini) eshit!» — dedi. Varaqa: «Ey jiyanim, nimani koʻrding?» — dedi. Rasululloh ﷺ koʻrgan narsalarini aytib berdilar. Varaqa: «Bu — Alloh Musoga nozil qilgan oʻsha Nomus (Jabroil)dir. Qaniydi men oʻsha (kun)da yosh boʻlsam! Qaniydi qavming seni (yurtdan) chiqarganda men tirik boʻlsam!» — dedi. Rasululloh ﷺ: «Ular meni chiqaradilarmi?» — dedilar. U: «Ha. Sen keltirgan narsaga oʻxshash narsani keltirgan har bir kishiga dushmanlik qilingan. Agar sening (oʻsha) kuningga yetsam, senga kuch bilan yordam berardim», — dedi. Soʻng koʻp oʻtmay Varaqa vafot etdi va vahiy bir muddat toʻxtab qoldi.Оиша — мўминларнинг онаси (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ га ваҳий биринчи марта солиҳ (рост) тушлар кўринишида бошланган. У зот қандай туш кўрмасинлар, у субҳнинг ёруғлигидек (рост бўлиб) чиқар эди. Сўнгра у зотга ёлғизлик (хилват) маҳбуб қилинди. У зот Ҳиро ғорида ёлғиз қолиб, оиласига қайтишни истамасидан олдин кўп кечалар (Аллоҳга) ибодат қилар эдилар — бу таҳаннус (ибодат) эди — ва шунинг учун озуқа олиб борардилар. Сўнгра Хадижа (розияллоҳу анҳо)нинг олдига қайтиб, яна шунча (кун) учун озуқа олардилар. Ниҳоят, у зот Ҳиро ғорида турганларида ҳақ (ваҳий) келди: фаришта келиб: «Ўқи!» — деди. У зот: «Мен ўқувчи эмасман», — дедилар. (Расулуллоҳ ﷺ айтдилар:) «Шунда у мени ушлаб, ҳолдан тойгунимча қаттиқ сиқди, сўнг қўйиб юборди-да: ‹Ўқи!› — деди. Мен: ‹Мен ўқувчи эмасман›, — дедим. У мени иккинчи марта ушлаб, ҳолдан тойгунимча сиқди, сўнг қўйиб юборди-да: ‹Ўқи!› — деди. Мен: ‹Мен ўқувчи эмасман›, — дедим. У мени учинчи марта ушлаб сиқди, сўнг қўйиб юборди-да: ‹Яратган Роббинг номи билан ўқи! У инсонни лахта қондан яратди. Ўқи! Роббинг эса энг карамлидир›, — деди.» Расулуллоҳ ﷺ буларни (оятларни) олиб, юраклари титраб қайтдилар ва Хадижа бинти Хувайлид (розияллоҳу анҳо)нинг олдига кириб: «Мени ўраб қўйинглар, мени ўраб қўйинглар!» — дедилар. Улар у зотни қўрқув кетгунича ўраб қўйишди. Сўнг у зот Хадижага бўлган воқеани айтиб бериб: «Мен ўзимдан қўрқдим», — дедилар. Хадижа: «Йўқ, асло! Аллоҳга қасамки, Аллоҳ сизни ҳеч қачон хор қилмайди. Зеро, сиз қариндошлик алоқаларини улайсиз, ожизларнинг юкини кўтарасиз, йўқни топиб берасиз, меҳмонни сийлайсиз ва ҳақ йўлидаги мусибатларда ёрдам берасиз», — деди. Сўнгра Хадижа у зотни амакиваччаси Варақа ибн Навфал ибн Асад ибн Абдул-Уззонинг олдига олиб борди. У жоҳилият даврида насронийликни қабул қилган, иброний ёзувида ёзадиган ва Аллоҳ хоҳлаганча Инжилдан иброний тилида кўчириб ёзадиган одам эди. У кўзи ожиз бўлиб қолган кекса чол эди. Хадижа унга: «Эй амакивачча, жиянингнинг (гапини) эшит!» — деди. Варақа: «Эй жияним, нимани кўрдинг?» — деди. Расулуллоҳ ﷺ кўрган нарсаларини айтиб бердилар. Варақа: «Бу — Аллоҳ Мусога нозил қилган ўша Номус (Жаброил)дир. Қанийди мен ўша (кун)да ёш бўлсам! Қанийди қавминг сени (юртдан) чиқарганда мен тирик бўлсам!» — деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Улар мени чиқарадиларми?» — дедилар. У: «Ҳа. Сен келтирган нарсага ўхшаш нарсани келтирган ҳар бир кишига душманлик қилинган. Агар сенинг (ўша) кунингга ецам, сенга куч билан ёрдам берардим», — деди. Сўнг кўп ўтмай Варақа вафот этди ва ваҳий бир муддат тўхтаб қолди.