عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «بُعِثْتُ مِنْ خَيْرِ قُرُونِ بَنِي آدَمَ قَرْنًا فَقَرْنًا حَتَّى كُنْتُ من القرنِ الَّذِي كنتُ مِنْهُ» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Men — Odam avlodi yaratilgandan beri (oʻtgan) barcha avlodlarning eng yaxshisida (paygʻambar qilib) yuborildim», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Мен — Одам авлоди яратилгандан бери (ўтган) барча авлодларнинг энг яхшисида (пайғамбар қилиб) юборилдим», — деди.

وَعَنْ وَاثِلَةَ بْنِ الْأَسْقَعِ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَى كِنَانَةَ مِنْ وَلَدِ إِسْمَاعِيلَ وَاصْطَفَى قُرَيْشًا مِنْ كِنَانَةَ وَاصْطَفَى مِنْ قُرَيْشٍ بَنَى هَاشِمٍ وَاصْطَفَانِي مِنْ بَنِي هَاشِمٍ» . رَوَاهُ مُسْلِمٌ وَفِي رِوَايَةٍ لِلتِّرْمِذِيِّ: «إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَى مِنْ ولد إِبْرَاهِيم إِسْمَاعِيل وَاصْطفى من ولد إِسْمَاعِيل بني كنَانَة»

Vosila ibn al-Asqaʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ning shunday deyotganlarini eshitdim: «Albatta, Alloh Ismoilning bolalaridan Kinonani saralab oldi, Kinonadan Qurayshni saralab oldi, Qurayshdan Banu Hoshimni saralab oldi va meni Banu Hoshimdan saralab oldi», dedilar.Восила ибн ал-Асқаъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деётганларини эшитдим: «Албатта, Аллоҳ Исмоилнинг болаларидан Кинонани саралаб олди, Кинонадан Қурайшни саралаб олди, Қурайшдан Бану Ҳошимни саралаб олди ва мени Бану Ҳошимдан саралаб олди», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: أَنَا سَيِّدُ وَلَدِ آدَمَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَأَوَّلُ مَنْ يَنْشَقُّ عَنْهُ الْقَبْرُ وَأَوَّلُ شَافِعٍ وَأَوَّلُ مُشَفَّعٍ ". رَوَاهُ مُسْلِمٌ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Men Qiyomat kunida Odam bolalarining sayyidiman, qabri birinchi yorilib (chiqadigan) kishiman, birinchi shafoat qiluvchiman va shafoati birinchi qabul qilinuvchiman», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Мен Қиёмат кунида Одам болаларининг саййидиман, қабри биринчи ёрилиб (чиқадиган) кишиман, биринчи шафоат қилувчиман ва шафоати биринчи қабул қилинувчиман», дедилар.

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَنَا أَكْثَرُ الْأَنْبِيَاءِ تَبَعًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَأَنَا أَوَّلُ مَنْ يَقْرَعُ بَابَ الجنةِ» . رَوَاهُ مُسلم

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men qiyomat kuni paygʻambarlar ichida eng koʻp ergashuvchiga ega boʻlganman, va men jannat eshigini birinchi qoqquvchiman», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен қиёмат куни пайғамбарлар ичида энг кўп эргашувчига эга бўлганман, ва мен жаннат эшигини биринчи қоққувчиман», дедилар.

وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " آتِي بَابَ الْجَنَّةِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَأَسْتَفْتِحُ فَيَقُولُ الْخَازِنُ: مَنْ أَنْتَ؟ فَأَقُولُ: مُحَمَّدٌ. فيقولُ: بكَ أمرت أَن لاأفتح لأحد قبلك ". رَوَاهُ مُسلم

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men qiyomat kuni jannat eshigiga kelib, (uni) ochishni soʻrayman. Shunda xazinabon (eshik soqchisi): ‹Sen kimsan?› deydi. Men: ‹Muhammad› deyman. U: ‹Sen (uchun) buyurildim; sendan oldin hech kimga ochmayman› deydi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен қиёмат куни жаннат эшигига келиб, (уни) очишни сўрайман. Шунда хазинабон (эшик соқчиси): ‹Сен кимсан?› дейди. Мен: ‹Муҳаммад› дейман. У: ‹Сен (учун) буюрилдим; сендан олдин ҳеч кимга очмайман› дейди», дедилар.

وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَنَا أَوَّلُ شَفِيعٍ فِي الْجَنَّةِ لَمْ يُصَدَّقْ نَبِيٌّ مِنَ الْأَنْبِيَاءِ مَا صُدِّقْتُ وَإِنَّ مِنَ الْأَنْبِيَاءِ نَبِيًّا مَا صَدَّقَهُ مِنْ أُمَّته إِلَّا رجل وَاحِد» . رَوَاهُ مُسلم

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Men jannatda birinchi shafoatchiman. Paygʻambarlardan hech bir paygʻambar men tasdiqlangandek (koʻp odam tomonidan) tasdiqlanmagan. Va albatta paygʻambarlar ichida shunday paygʻambar borki, uni oʻz ummatidan faqat bir kishigina tasdiqlaydi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Мен жаннатда биринчи шафоатчиман. Пайғамбарлардан ҳеч бир пайғамбар мен тасдиқлангандек (кўп одам томонидан) тасдиқланмаган. Ва албатта пайғамбарлар ичида шундай пайғамбар борки, уни ўз умматидан фақат бир кишигина тасдиқлайди», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَثَلِي وَمَثَلُ الْأَنْبِيَاءِ كَمَثَلِ قَصْرٍ أُحْسِنَ بُنْيَانُهُ تُرِكَ مِنْهُ مَوضِع لبنة فَطَافَ النظَّارُ يتعجَّبونَ من حُسنِ بنيانِه إِلَّا مَوْضِعَ تِلْكَ اللَّبِنَةِ فَكُنْتُ أَنَا سَدَدْتُ مَوْضِعَ اللَّبِنَةِ خُتِمَ بِيَ الْبُنْيَانُ وَخُتِمَ بِي الرُّسُلُ» . وَفِي رِوَايَةٍ: «فَأَنَا اللَّبِنَةُ وَأَنَا خَاتَمُ النَّبِيِّينَ» . مُتَّفق عَلَيْهِ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mening va nabiylarning misoli goʻzal qurilgan, faqat bir gʻisht oʻrni boʻsh qoldirilgan qasrga oʻxshaydi. Tomoshabinlar uni aylanib, qurilishining goʻzalligidan hayratga tushadilar, faqat oʻsha bir gʻisht oʻrni boʻsh. Bas, men oʻsha gʻisht oʻrnini toʻldirdim; bino men bilan yakunlandi, elchilar men bilan yakunlandi», dedilar. Yana bir rivoyatda: «Men oʻsha gʻishtman va men nabiylarning muhriman (xotamun-nabiyyin)», deyilgan. Muttafaqun alayh.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Менинг ва набийларнинг мисоли гўзал қурилган, фақат бир ғишт ўрни бўш қолдирилган қасрга ўхшайди. Томошабинлар уни айланиб, қурилишининг гўзаллигидан ҳайратга тушадилар, фақат ўша бир ғишт ўрни бўш. Бас, мен ўша ғишт ўрнини тўлдирдим; бино мен билан якунланди, элчилар мен билан якунланди», дедилар. Яна бир ривоятда: «Мен ўша ғиштман ва мен набийларнинг муҳриман (хотамун-набиййин)», дейилган. Муттафақун алайҳ.

وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَا مِنَ الْأَنْبِيَاءِ مِنْ نَبِيٍّ إِلَّا قَدْ أُعْطِيَ مِنَ الْآيَاتِ مَا مِثْلُهُ آمَنَ عَلَيْهِ الْبَشَرُ وَإِنَّمَا كَانَ الَّذِي أُوتِيتُ وَحْيًا أَوْحَى اللَّهُ إِلَيَّ وَأَرْجُو أَنْ أَكُونَ أَكْثَرَهُمْ تَابِعًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ» . مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Paygʻambarlardan hech bir paygʻambar yoʻqki, unga — (boshqalarga berilgan) belgilardan, oʻxshashiga koʻra odamlar iymon keltirgan — bir belgi (moʻjiza) berilmagan boʻlsin. Menga berilgan (narsa) esa, faqat Alloh menga vahiy qilgan vahiydir. Bas, men qiyomat kuni ularning eng koʻp ergashuvchisi (eng koʻp ummatga ega) boʻlishni umid qilaman», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Пайғамбарлардан ҳеч бир пайғамбар йўқки, унга — (бошқаларга берилган) белгилардан, ўхшашига кўра одамлар иймон келтирган — бир белги (мўжиза) берилмаган бўлсин. Менга берилган (нарса) эса, фақат Аллоҳ менга ваҳий қилган ваҳийдир. Бас, мен қиёмат куни уларнинг энг кўп эргашувчиси (энг кўп умматга эга) бўлишни умид қиламан», дедилар.

وَعَنْ جَابِرٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " أُعْطِيتُ خَمْسًا لَمْ يُعْطَهُنَّ أَحَدٌ قَبْلِي: نُصِرْتُ بِالرُّعْبِ مَسِيرَةَ شَهْرٍ وَجُعِلَتْ لِيَ الْأَرْضُ مَسْجِدًا وَطَهُورًا فَأَيُّمَا رَجُلٍ مِنْ أُمَّتي أدركتْه الصَّلاةُ فليُصلِّ وأُحلَّتْ لي المغانمُ وَلَمْ تَحِلَّ لِأَحَدٍ قَبْلِي وَأَعْطِيتُ الشَّفَاعَةَ وَكَانَ النَّبِيُّ يُبْعَثُ إِلَى قَوْمِهِ خَاصَّةً وَبُعِثْتُ إِلَى النَّاسِ عامَّةً ". مُتَّفق عَلَيْهِ

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Menga mendan oldin hech kimga berilmagan besh narsa berildi: birinchisi — men bir oylik yoʻl (masofa)dan (dushmanga) solingan qoʻrquv (haybat) bilan nusratlandim; ikkinchisi — yer menga (va ummatimga) namozgoh va tayammum (vositasi) qilindi, shuning uchun ummatimdan har kim namoz vaqti kirgan joyda namoz oʻqiyaversa boʻladi; uchinchisi — menga oʻlja halol qilindi, u mendan oldin hech kimga halol emas edi; toʻrtinchisi — menga (Qiyomat kuni) shafoat (haqqi) berildi; beshinchisi — har bir paygʻambar faqat oʻz qavmiga yuborilar edi, men esa barcha insonlarga yuborildim», — dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Менга мендан олдин ҳеч кимга берилмаган беш нарса берилди: биринчиси — мен бир ойлик йўл (масофа)дан (душманга) солинган қўрқув (ҳайбат) билан нусратландим; иккинчиси — ер менга (ва умматимга) намозгоҳ ва таяммум (воситаси) қилинди, шунинг учун умматимдан ҳар ким намоз вақти кирган жойда намоз ўқияверса бўлади; учинчиси — менга ўлжа ҳалол қилинди, у мендан олдин ҳеч кимга ҳалол эмас эди; тўртинчиси — менга (Қиёмат куни) шафоат (ҳаққи) берилди; бешинчиси — ҳар бир пайғамбар фақат ўз қавмига юборилар эди, мен эса барча инсонларга юборилдим», — дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " فُضِّلْتُ عَلَى الْأَنْبِيَاءِ بِسِتٍّ: أُعْطِيتُ جَوَامِعَ الْكَلِمِ وَنُصِرْتُ بِالرُّعْبِ وَأُحِلَّتْ لِيَ الْغَنَائِمُ وَجُعِلَتْ لِيَ الْأَرْضُ مَسْجِدًا وَطَهُورًا وَأُرْسِلْتُ إِلَى الْخَلْقِ كَافَّةً وَخُتِمَ بِيَ النَّبِيُّونَ ". رَوَاهُ مُسلم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ: «Men (boshqa) paygʻambarlardan oltita (narsa) bilan ustun qilindim: menga jomeʼ-ul-kalim (qisqa soʻzda keng maʼno) berildi, qoʻrquv (solish) bilan nusrat berildim, gʻanimatlar menga halol qilindi, yer menga masjid va poklovchi qilindi, men butun xalqqa (paygʻambar etib) yuborildim va men bilan paygʻambarlar muhrlandi (yakunlandi)», dedilar. Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ: «Мен (бошқа) пайғамбарлардан олтита (нарса) билан устун қилиндим: менга жомеъ-ул-калим (қисқа сўзда кенг маъно) берилди, қўрқув (солиш) билан нусрат берилдим, ғаниматлар менга ҳалол қилинди, ер менга масжид ва покловчи қилинди, мен бутун халққа (пайғамбар этиб) юборилдим ва мен билан пайғамбарлар муҳрланди (якунланди)», дедилар. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

وَعَنْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «بُعِثْتُ بِجَوَامِعِ الْكَلِمِ وَنُصِرْتُ بِالرُّعْبِ وبَينا أَنا نائمٌ رأيتُني أُوتيتُ بِمَفَاتِيحِ خَزَائِنِ الْأَرْضِ فَوُضِعَتْ فِي يَدِي» مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ.

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Men javomiʼul-kalim (qisqa soʻzlar bilan keng maʼnolar) bilan yuborildim va qoʻrquv (dushman qalbiga solinishi) bilan yordam berildim. Men uxlab yotganimda, oʻzimni yer xazinalarining kalitlari menga keltirilib, qoʻlimga qoʻyilganini koʻrdim», dedilar. Abu Hurayra: «Rasululloh ﷺ vafot etdilar va sizlar esa oʻsha (xazinalar)ni olib (sarflab) yuribsizlar», dedi yoki shunga oʻxshash soʻz aytdi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Мен жавомиъул-калим (қисқа сўзлар билан кенг маънолар) билан юборилдим ва қўрқув (душман қалбига солиниши) билан ёрдам берилдим. Мен ухлаб ётганимда, ўзимни ер хазиналарининг калитлари менга келтирилиб, қўлимга қўйилганини кўрдим», дедилар. Абу Ҳурайра: «Расулуллоҳ ﷺ вафот этдилар ва сизлар эса ўша (хазиналар)ни олиб (сарфлаб) юрибсизлар», деди ёки шунга ўхшаш сўз айтди.

وَعَنْ ثَوْبَانَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " إِنَّ اللَّهَ زَوَى لِيَ الْأَرْضَ فَرَأَيْتُ مَشَارِقَهَا وَمَغَارِبَهَا وَإِنَّ أُمَّتِي سَيَبْلُغُ مُلْكُهَا مَا زُوِيَ لِي مِنْهَا وَأُعْطِيتُ الْكَنْزَيْنِ: الْأَحْمَرَ وَالْأَبْيَضَ وَإِنِّي سَأَلْتُ رَبِّي لِأُمَّتِي أَنْ لَا يُهْلِكَهَا بِسَنَةٍ عَامَّةٍ وَأَنْ لَا يُسَلِّطَ عَلَيْهِمْ عَدُوًّا مِنْ سِوَى أَنْفُسِهِمْ فَيَسْتَبِيحَ بَيْضَتَهُمْ وإنَّ ربِّي قَالَ: يَا محمَّدُ إِذَا قَضَيْتُ قَضَاءً فَإِنَّهُ لَا يُرَدُّ وَإِنِّي أَعْطَيْتُكَ لِأُمَّتِكَ أَنْ لَا أُهْلِكَهُمْ بِسَنَةٍ عَامَّةٍ وأنْ لَا أُسلطَ عَلَيْهِم عدُوّاً سِوَى أَنْفُسِهِمْ فَيَسْتَبِيحَ بَيْضَتَهُمْ وَلَوِ اجْتَمَعَ عَلَيْهِمْ مَنْ بِأَقْطَارِهَا حَتَّى يَكُونَ بَعْضُهُمْ يُهْلِكُ بَعْضًا وَيَسْبِي بَعضهم بَعْضًا ". رَوَاهُ مُسلم

Savbon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh yer yuzini men uchun yigʻib (yaqinlashtirib) berdi, men uning sharqu gʻarbini koʻrdim. Ummatimning hukmronligi men uchun yigʻib koʻrsatilgan joygacha yetadi. Menga ikki xazina — qizil va sariq (oltin va kumush) ato etildi. Men Robbimdan ummatim uchun ularni umumiy qahatchilik bilan halok qilmasligini va ularga oʻzlaridan boshqa dushmanni gʻolib qilib, ularning umumiy birligini barbod etmasligini soʻradim. Robbim: ‹Ey Muhammad, Men bir hukm chiqarsam, u qaytarilmaydi. Men senga ummating uchun ularni umumiy qahatchilik bilan halok qilmaslikni va ularga oʻzlaridan boshqa dushmanni gʻolib qilib, umumiy birligini barbod etmaslikni — garchi yerning barcha tomonlaridagilar ularga qarshi birlashsalar ham — ato etdim. Lekin ularning baʼzisi baʼzisini halok qiladi va baʼzisi baʼzisini asir oladi›, dedi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Савбон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ ер юзини мен учун йиғиб (яқинлаштириб) берди, мен унинг шарқу ғарбини кўрдим. Умматимнинг ҳукмронлиги мен учун йиғиб кўрсатилган жойгача етади. Менга икки хазина — қизил ва сариқ (олтин ва кумуш) ато этилди. Мен Роббимдан умматим учун уларни умумий қаҳатчилик билан ҳалок қилмаслигини ва уларга ўзларидан бошқа душманни ғолиб қилиб, уларнинг умумий бирлигини барбод этмаслигини сўрадим. Роббим: ‹Эй Муҳаммад, Мен бир ҳукм чиқарсам, у қайтарилмайди. Мен сенга умматинг учун уларни умумий қаҳатчилик билан ҳалок қилмасликни ва уларга ўзларидан бошқа душманни ғолиб қилиб, умумий бирлигини барбод этмасликни — гарчи ернинг барча томонларидагилар уларга қарши бирлашсалар ҳам — ато этдим. Лекин уларнинг баъзиси баъзисини ҳалок қилади ва баъзиси баъзисини асир олади›, деди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

وَعَنْ سَعْدٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَرَّ بِمَسْجِدِ بَنِي مُعَاوِيَةَ دَخَلَ فَرَكَعَ فِيهِ رَكْعَتَيْنِ وَصَلَّيْنَا مَعَهُ وَدَعَا رَبَّهُ طَوِيلًا ثُمَّ انْصَرَفَ فَقَالَ: «سَأَلْتُ رَبِّي ثَلَاثًا فَأَعْطَانِي ثِنْتَيْنِ وَمَنَعَنِي وَاحِدَةً سَأَلْتُ رَبِّي أَنْ لَا يُهْلِكَ أُمَّتِي بِالسَّنَةِ فَأَعْطَانِيهَا وَسَأَلْتُهُ أَنْ لَا يُهْلِكَ أُمَّتِي بِالْغَرَقِ فَأَعْطَانِيهَا وَسَأَلْتُهُ أَنْ لَا يَجْعَلَ بأسهم بَينهم فَمَنَعَنِيهَا» . رَوَاهُ مُسلم

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir kuni Oliyadan kelayotib, Banu Muoviya masjidi yonidan oʻtayotib, (masjidga) kirdilar va unda ikki rakat namoz oʻqidilar. Biz ham u zot bilan birga namoz oʻqidik. U zot Robbiga uzoq duo qildilar, soʻng bizga yuzlanib ﷺ: «Men Robbimdan uch (narsa) soʻradim, U menga ikkitasini berdi, bittasini esa man qildi. Men Robbimdan ummatimni qahatchilik bilan halok qilmasligini soʻradim, U menga buni berdi. Va Undan ummatimni gʻarq (toshqin) bilan halok qilmasligini soʻradim, U menga buni (ham) berdi. Va Undan ularning (oʻzaro) jangini oʻzlari orasida qilmasligini soʻradim, U esa buni mendan man qildi», — dedilar.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир куни Олиядан келаётиб, Бану Муовия масжиди ёнидан ўтаётиб, (масжидга) кирдилар ва унда икки ракат намоз ўқидилар. Биз ҳам у зот билан бирга намоз ўқидик. У зот Роббига узоқ дуо қилдилар, сўнг бизга юзланиб ﷺ: «Мен Роббимдан уч (нарса) сўрадим, У менга иккитасини берди, биттасини эса ман қилди. Мен Роббимдан умматимни қаҳатчилик билан ҳалок қилмаслигини сўрадим, У менга буни берди. Ва Ундан умматимни ғарқ (тошқин) билан ҳалок қилмаслигини сўрадим, У менга буни (ҳам) берди. Ва Ундан уларнинг (ўзаро) жангини ўзлари орасида қилмаслигини сўрадим, У эса буни мендан ман қилди», — дедилар.

وَعَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ قَالَ: لَقِيتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ قُلْتُ: أَخْبِرْنِي عَنْ صِفَةُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي التَّوْرَاةِ قَالَ: أَجَلْ وَاللَّهِ إِنَّهُ لموصوف بِبَعْض صفتِه فِي القرآنِ: (يَا أيُّها النبيُّ إِنَّا أرسلناكَ شَاهدا ومُبشِّراً وَنَذِيرا) وحِرْزا للاُمِّيّينَ أَنْت بعدِي وَرَسُولِي سَمَّيْتُكَ الْمُتَوَكِّلَ لَيْسَ بِفَظٍّ وَلَا غَلِيظٍ وَلَا سَخَّابٍ فِي الْأَسْوَاقِ وَلَا يَدْفَعُ بِالسَّيِّئَةِ السَّيِّئَةَ وَلَكِنْ يَعْفُو وَيَغْفِرُ وَلَنْ يَقْبِضَهُ اللَّهُ حَتَّى يُقِيمَ بِهِ الْمِلَّةَ الْعَوْجَاءَ بِأَنْ يَقُولُوا: لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَيَفْتَحُ بِهَا أَعْيُنًا عُمْيًا وَآذَانًا صُمًّا وَقُلُوبًا غُلْفًا. رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ وَكَذَا الدَّارِمِيُّ عَنْ عَطَاءٍ عَنِ ابْنِ سَلَامٍ نَحْوَهُ

Ato ibn Yasor (Abdulloh ibn Amr ibn Osdan) rivoyat qiladi: Men Abdulloh ibn Amr ibn Os bilan uchratdim va undan: «Menga Allohning Rasuli ﷺ ning Tavrotda (yaʼni Muso alayhissalomga berilgan vahyda) zikr qilingan sifatlari haqida ayting», — dedim. U: «Ha. Allohga qasamki, u zot Tavrotda — Qurʼonda unga nisbat berilgan baʼzi sifatlar bilan — mana shunday tavsiflangan: ‹Ey Paygʻambar! Biz seni — (Allohning haq diniga) guvoh, (moʻminlarga) xushxabar beruvchi va (kofirlarga) ogohlantiruvchi hamda ummiylar (savodsizlar)ning posboni qilib — joʻnatdik. Sen Mening bandam va Mening Rasulimsan. Men seni «al-Mutavakkil» (Allohga tavakkal qiluvchi) deb atadim. Sen qoʻpol, qattiqqoʻl ham emassan, bozorlarda shovqin soluvchi (baqiroq) ham emassan. Sen yomonlik qilganlarga yomonlik bilan javob bermaysan, balki ularni avf etib, kechirasan. Alloh u zotni (Paygʻambarni) — egri (qavmni), ‹La ilaha illalloh› (Allohdan boshqa iloh yoʻq) deb aytdirib, toʻgʻrilamaguncha — vafot etqizmaydi; shu (kalima) bilan koʻr koʻzlar, kar quloqlar va parda tortilgan qalblar ochiladi›», — dedi.Ато ибн Ясор (Абдуллоҳ ибн Амр ибн Осдан) ривоят қилади: Мен Абдуллоҳ ибн Амр ибн Ос билан учратдим ва ундан: «Менга Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг Тавротда (яъни Мусо алайҳиссаломга берилган ваҳйда) зикр қилинган сифатлари ҳақида айтинг», — дедим. У: «Ҳа. Аллоҳга қасамки, у зот Тавротда — Қуръонда унга нисбат берилган баъзи сифатлар билан — мана шундай тавсифланган: ‹Эй Пайғамбар! Биз сени — (Аллоҳнинг ҳақ динига) гувоҳ, (мўминларга) хушхабар берувчи ва (кофирларга) огоҳлантирувчи ҳамда уммийлар (саводсизлар)нинг посбони қилиб — жўнатдик. Сен Менинг бандам ва Менинг Расулимсан. Мен сени «ал-Мутаваккил» (Аллоҳга таваккал қилувчи) деб атадим. Сен қўпол, қаттиққўл ҳам эмассан, бозорларда шовқин солувчи (бақироқ) ҳам эмассан. Сен ёмонлик қилганларга ёмонлик билан жавоб бермайсан, балки уларни авф этиб, кечирасан. Аллоҳ у зотни (Пайғамбарни) — эгри (қавмни), ‹Ла илаҳа иллаллоҳ› (Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ) деб айтдириб, тўғриламагунча — вафот этқизмайди; шу (калима) билан кўр кўзлар, кар қулоқлар ва парда тортилган қалблар очилади›», — деди.

عَن خبَّابِ بنِ الأرتِّ قَالَ: صَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَاةَ فَأَطَالَهَا. قَالُوا: يَا رَسُولَ الله صلَّيتَ صَلَاةً لَمْ تَكُنْ تُصَلِّيهَا قَالَ: «أَجَلْ إِنَّهَا صَلَاةُ رَغْبَةٍ وَرَهْبَةٍ وَإِنِّي سَأَلْتُ اللَّهَ فِيهَا ثَلَاثًا فَأَعْطَانِي اثْنَتَيْنِ وَمَنَعَنِي وَاحِدَةً سَأَلْتُهُ أَنْ لَا يُهْلِكَ أُمَّتِي بِسَنَةٍ فَأَعْطَانِيهَا وَسَأَلْتُهُ أَنْ لَا يُسَلِّطَ عَلَيْهِمْ عَدُوًّا مِنْ غَيْرِهِمْ فَأَعْطَانِيهَا وَسَأَلْتُهُ أَنْ لَا يُذِيقَ بَعْضَهُمْ بَأْسَ بَعْضٍ فمنعَنيها» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ

Xabbob ibn al-Arott (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir namozni oʻqib, uni uzaytirib yubordilar. (Sahobalar): «Ey Allohning Rasuli, siz odatda oʻqimaydigan (tarzda uzun) bir namoz oʻqidingiz», dedilar. U zot: «Ha, bu ragʻbat va qoʻrquv namozi edi. Men unda Allohdan uchta narsani soʻradim: ikkitasini menga berdi, bittasini bermadi. Ummatimni qahatchilik bilan halok qilmasligini soʻradim — menga buni berdi; ularga oʻzlaridan boshqa dushmanni gʻolib qilmasligini soʻradim — menga buni ham berdi; ularning baʼzisini baʼzisining zoʻravonligini totdirmasligini soʻradim — buni esa menga bermadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻarib sahihdir. Bu bobda Saʼd va Ibn Umardan ham (rivoyat) bor.Хаббоб ибн ал-Аротт (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир намозни ўқиб, уни узайтириб юбордилар. (Саҳобалар): «Эй Аллоҳнинг Расули, сиз одатда ўқимайдиган (тарзда узун) бир намоз ўқидингиз», дедилар. У зот: «Ҳа, бу рағбат ва қўрқув намози эди. Мен унда Аллоҳдан учта нарсани сўрадим: иккитасини менга берди, биттасини бермади. Умматимни қаҳатчилик билан ҳалок қилмаслигини сўрадим — менга буни берди; уларга ўзларидан бошқа душманни ғолиб қилмаслигини сўрадим — менга буни ҳам берди; уларнинг баъзисини баъзисининг зўравонлигини тотдирмаслигини сўрадим — буни эса менга бермади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғариб саҳиҳдир. Бу бобда Саъд ва Ибн Умардан ҳам (ривоят) бор.

وَعَنْ أَبِي مَالِكٍ الْأَشْعَرِيِّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ أَجَارَكُمْ مِنْ ثَلَاثِ خِلَالٍ: أَنْ لَا يَدْعُوَ عَلَيْكُمْ نَبِيُّكُمْ فَتَهْلَكُوا جَمِيعًا وَأَنْ لَا يُظْهِرَ أَهْلَ الْبَاطِلِ على أهلِ الحقِّ وَأَن لَا تجتمِعوا على ضَلَالَة ". رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Abu Molik al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh sizlarni uch narsadan asradi: paygʻambaringiz sizlarga qargʻish duo qilmasligi — aks holda hammangiz halok boʻlar edingiz; botil ahli haq ahli ustidan gʻolib boʻlmasligi; va sizlar bir adashuv (zalolat) ustida birlashmasligingiz», dedilar.Абу Молик ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ сизларни уч нарсадан асради: пайғамбарингиз сизларга қарғиш дуо қилмаслиги — акс ҳолда ҳаммангиз ҳалок бўлар эдингиз; ботил аҳли ҳақ аҳли устидан ғолиб бўлмаслиги; ва сизлар бир адашув (залолат) устида бирлашмаслигингиз», дедилар.

وَعَنْ عَوْفِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " لَنْ يَجْمَعَ اللَّهُ عَلَى هَذِهِ الْأُمَّةِ سَيْفَيْنِ: سَيْفًا مِنْهَا وسَيفاً منْ عدُوِّها " رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Avf ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi, u aytdi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Alloh bu ummatga ikki qilichni — uning oʻzidan boʻlgan qilich va dushmanidan boʻlgan qilichni — hech qachon birga jamlamaydi».Авф ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади, у айтди: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Аллоҳ бу умматга икки қилични — унинг ўзидан бўлган қилич ва душманидан бўлган қилични — ҳеч қачон бирга жамламайди».

وَعَن الْعَبَّاس أَنَّهُ جَاءَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَكَأَنَّهُ سَمِعَ شَيْئًا فَقَامَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى الْمِنْبَرِ فَقَالَ: «مَنْ أَنَا؟» فَقَالُوا: أَنْتَ رَسُولُ اللَّهِ. فَقَالَ: «أَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ إِنَّ اللَّهَ خَلَقَ الْخَلْقَ فَجَعَلَنِي فِي خَيْرِهِمْ ثمَّ جعلهم فرقتَيْن فجعلني فِي خير فِرْقَةً ثُمَّ جَعَلَهُمْ قَبَائِلَ فَجَعَلَنِي فِي خَيْرِهِمْ قَبيلَة ثمَّ جعله بُيُوتًا فَجَعَلَنِي فِي خَيْرِهِمْ بَيْتًا فَأَنَا خَيْرُهُمْ نفسا وَخَيرهمْ بَيْتا» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Muttalib ibn Abu Vadoa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abbos Rasululloh ﷺning oldilariga keldi va goʻyo bir narsa eshitgan edi. Shunda Nabiy ﷺ minbarga chiqib turib: «Men kimman?» dedilar. Ular: «Siz Allohning Rasulisiz, sizga salom boʻlsin», dedilar. U zot: «Men Muhammad ibn Abdulloh ibn Abdulmuttalibman. Albatta, Alloh maxluqotni yaratdi va meni ularning eng yaxshisidan qildi. Soʻng ularni ikki guruh qilib, meni ularning eng yaxshi guruhidan qildi. Soʻng ularni qabilalar qilib, meni ularning eng yaxshi qabilasidan qildi. Soʻng ularni uylar qilib, meni ularning eng yaxshi uyidan va oʻzi jihatidan eng yaxshisidan qildi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Мутталиб ибн Абу Вадоа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аббос Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига келди ва гўё бир нарса эшитган эди. Шунда Набий ﷺ минбарга чиқиб туриб: «Мен кимман?» дедилар. Улар: «Сиз Аллоҳнинг Расулисиз, сизга салом бўлсин», дедилар. У зот: «Мен Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Абдулмутталибман. Албатта, Аллоҳ махлуқотни яратди ва мени уларнинг энг яхшисидан қилди. Сўнг уларни икки гуруҳ қилиб, мени уларнинг энг яхши гуруҳидан қилди. Сўнг уларни қабилалар қилиб, мени уларнинг энг яхши қабиласидан қилди. Сўнг уларни уйлар қилиб, мени уларнинг энг яхши уйидан ва ўзи жиҳатидан энг яхшисидан қилди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.

وَعَن أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالُوا: يَا رَسُولَ اللَّهِ مَتَى وَجَبَتْ لَكَ النُّبُوَّةُ؟ قَالَ: «وَآدَمُ بَيْنَ الرُّوحِ وَالْجَسَدِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Ular: ‹Ey Allohning Rasuli! Sizga paygʻambarlik qachon vojib boʻlgan?› dedilar. U zot: ‹Odam ruh bilan jasad orasida ekan edi›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis Abu Hurayraning hadisi ichida hasan sahih gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻl orqaligina bilamiz. Bu bobda Maysara al-Fajrdan ham (rivoyat) bor.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Улар: ‹Эй Аллоҳнинг Расули! Сизга пайғамбарлик қачон вожиб бўлган?› дедилар. У зот: ‹Одам руҳ билан жасад орасида экан эди›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Абу Ҳурайранинг ҳадиси ичида ҳасан саҳиҳ ғарибдир, биз уни фақат шу йўл орқалигина биламиз. Бу бобда Майсара ал-Фажрдан ҳам (ривоят) бор.

وَعَن العِرْباض بن ساريةَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ: " إِنِّي عِنْدَ اللَّهِ مَكْتُوبٌ: خَاتَمُ النَّبِيِّينَ وَإِنَّ آدَمَ لِمُنْجَدِلٌ فِي طِينَتِهِ وَسَأُخْبِرُكُمْ بِأَوَّلِ أَمْرِي دَعْوَةُ إِبْرَاهِيمَ وَبِشَارَةُ عِيسَى وَرُؤْيَا أُمِّي الَّتِي رَأَتْ حِينَ وَضَعَتْنِي وَقَدْ خَرَجَ لَهَا نُورٌ أَضَاءَ لَهَا مِنْهُ قُصُورُ الشَّامِ «. وَرَاه فِي» شرح السّنة " وَرَوَاهُ أَحْمَدُ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ مِنْ قَوْلِهِ: «سأخبركم» إِلَى آخِره

Irbod ibn Soriya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oldingi safga uch marta, ikkinchi safga bir marta salovot aytar edilar.Ирбод ибн Сория (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ олдинги сафга уч марта, иккинчи сафга бир марта саловот айтар эдилар.

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَنَا سَيِّدُ وَلَدِ آدَمَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا فَخْرَ وَبِيَدِي لِوَاءُ الْحَمْدِ وَلَا فَخْرَ. وَمَا مِنْ نَبِيٍّ يَوْمَئِذٍ آدَمُ فَمَنْ سِوَاهُ إِلَّا تَحْتَ لِوَائِي وَأَنَا أَوَّلُ مَنْ تَنْشَقُّ عَنْهُ الْأَرْضُ وَلَا فَخْرَ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kuni men Odam farzandlarining sayyidiman va (bunda) faxrlanish yoʻq. Hamd bayrogʻi qoʻlimda boʻladi va faxrlanish yoʻq. Oʻsha kuni Odamdan tortib undan boshqa hech bir paygʻambar yoʻqki, mening bayrogʻim ostida boʻlmasin. Yer ustidan birinchi boʻlib yorilib chiqadigan menman va faxrlanish yoʻq», dedilar. Abu Iso aytdi: Hadisda bir qissa bor va bu hadis hasandir. Bu isnod bilan Abu Nazradan, u Ibn Abbosdan, u Nabiy ﷺdan (ham) rivoyat qilingan.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат куни мен Одам фарзандларининг саййидиман ва (бунда) фахрланиш йўқ. Ҳамд байроғи қўлимда бўлади ва фахрланиш йўқ. Ўша куни Одамдан тортиб ундан бошқа ҳеч бир пайғамбар йўқки, менинг байроғим остида бўлмасин. Ер устидан биринчи бўлиб ёрилиб чиқадиган менман ва фахрланиш йўқ», дедилар. Абу Исо айтди: Ҳадисда бир қисса бор ва бу ҳадис ҳасандир. Бу иснод билан Абу Назрадан, у Ибн Аббосдан, у Набий ﷺдан (ҳам) ривоят қилинган.

وَعَن ابْن عَبَّاس قَالَ: جَلَسَ نَاسٌ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَخَرَجَ حَتَّى إِذَا دَنَا مِنْهُمْ سَمِعَهُمْ يَتَذَاكَرُونَ قَالَ بَعْضُهُمْ: إِنَّ اللَّهَ اتَّخَذَ إِبْرَاهِيمَ خَلِيلًا وَقَالَ آخَرُ: مُوسَى كَلَّمَهُ اللَّهُ تَكْلِيمًا وَقَالَ آخَرُ: فَعِيسَى كَلِمَةُ الله وروحه. وَقَالَ آخَرُ: آدَمُ اصْطَفَاهُ اللَّهُ فَخَرَجَ عَلَيْهِمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ: «قَدْ سَمِعْتُ كَلَامَكُمْ وَعَجَبَكُمْ أَنَّ إِبْرَاهِيمَ خَلِيل الله وَهُوَ كَذَلِكَ وَآدَمُ اصْطَفَاهُ اللَّهُ وَهُوَ كَذَلِكَ أَلَا وَأَنَا حَبِيبُ اللَّهِ وَلَا فَخْرَ وَأَنَا حَامِلُ لِوَاءِ الْحَمْدِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ تَحْتَهُ آدَمُ فَمَنْ دُونَهُ وَلَا فَخْرَ وَأَنَا أَوَّلُ شَافِعٍ وَأَوَّلُ مُشَفَّعٍ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا فَخْرَ وَأَنَا أَوَّلُ مَنْ يُحَرِّكُ حَلَقَ الْجَنَّةِ فَيَفْتَحُ اللَّهُ لِي فَيُدْخِلُنِيهَا وَمَعِي فُقَرَاءُ الْمُؤْمِنِينَ وَلَا فَخْرَ وَأَنَا أَكْرَمُ الْأَوَّلِينَ وَالْآخَرِينَ عَلَى اللَّهِ وَلَا فَخر» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ والدارمي

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning ashoblaridan baʼzi kishilar u zotni kutib oʻtirdilar. U zot chiqib, ularga yaqinlashganlarida ularning soʻzlashayotganlarini eshitdilar. Ulardan biri: «Qiziq, albatta, Alloh azza va jalla oʻz maxluqotidan bir xalil (doʻst) tutdi — Ibrohimni xalil qilib oldi», dedi. Boshqasi: «Bundan ham qizigʻi Musoning kalomidir, (Alloh) u bilan haqiqiy kalom bilan gaplashdi», dedi. Yana biri: «Iso esa Allohning kalimasi va ruhidir», dedi. Boshqasi: «Odamni Alloh saralab oldi», dedi. Shunda u zot ularning oldiga chiqib salom berdilar va: «Men sizlarning soʻzlaringizni va hayratlaringizni eshitdim. Albatta, Ibrohim Allohning xalilidir va shundaydir, Muso Allohning najiysi (sirdoshi)dir va shundaydir, Iso Allohning ruhi va kalimasidir va shundaydir, Odamni Alloh saralab oldi va shundaydir. Ogoh boʻlinglarki, men Allohning habibiman va faxrlanish yoʻq, men qiyomat kuni hamd bayrogʻini koʻtaruvchiman va faxrlanish yoʻq, men qiyomat kuni birinchi shafoatchi va shafoati birinchi qabul qilinuvchiman va faxrlanish yoʻq, men jannat halqalarini birinchi boʻlib qoqaman, bas Alloh men uchun (eshikni) ochib, meni unga kiritadi, men bilan birga moʻminlarning faqirlari boʻladi va faxrlanish yoʻq, men avvalgilar va keyingilarning eng karamlisiman va faxrlanish yoʻq», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг ашобларидан баъзи кишилар у зотни кутиб ўтирдилар. У зот чиқиб, уларга яқинлашганларида уларнинг сўзлашаётганларини эшитдилар. Улардан бири: «Қизиқ, албатта, Аллоҳ азза ва жалла ўз махлуқотидан бир халил (дўст) тутди — Иброҳимни халил қилиб олди», деди. Бошқаси: «Бундан ҳам қизиғи Мусонинг каломидир, (Аллоҳ) у билан ҳақиқий калом билан гаплашди», деди. Яна бири: «Исо эса Аллоҳнинг калимаси ва руҳидир», деди. Бошқаси: «Одамни Аллоҳ саралаб олди», деди. Шунда у зот уларнинг олдига чиқиб салом бердилар ва: «Мен сизларнинг сўзларингизни ва ҳайратларингизни эшитдим. Албатта, Иброҳим Аллоҳнинг халилидир ва шундайдир, Мусо Аллоҳнинг нажийси (сирдоши)дир ва шундайдир, Исо Аллоҳнинг руҳи ва калимасидир ва шундайдир, Одамни Аллоҳ саралаб олди ва шундайдир. Огоҳ бўлингларки, мен Аллоҳнинг ҳабибиман ва фахрланиш йўқ, мен қиёмат куни ҳамд байроғини кўтарувчиман ва фахрланиш йўқ, мен қиёмат куни биринчи шафоатчи ва шафоати биринчи қабул қилинувчиман ва фахрланиш йўқ, мен жаннат ҳалқаларини биринчи бўлиб қоқаман, бас Аллоҳ мен учун (эшикни) очиб, мени унга киритади, мен билан бирга мўминларнинг фақирлари бўлади ва фахрланиш йўқ, мен аввалгилар ва кейингиларнинг энг карамлисиман ва фахрланиш йўқ», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир.

وَعَن عَمْرو بن قَيْسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " نَحْنُ الْآخِرُونَ وَنَحْنُ السَّابِقُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَإِنِّي قَائِلٌ قَوْلًا غَيْرَ فَخْرٍ: إِبْرَاهِيمُ خَلِيلُ الله ومُوسَى صفي الله وَأَنا حبييب اللَّهِ وَمَعِي لِوَاءُ الْحَمْدِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَإِنَّ اللَّهَ وَعَدَنِي فِي أُمَّتِي وَأَجَارَهُمْ مِنْ ثَلَاثٍ: لَا يَعُمُّهُمْ بِسَنَةٍ وَلَا يَسْتَأْصِلُهُمْ عَدُوٌّ وَلَا يجمعهُمْ على ضَلَالَة ". رَوَاهُ الدَّارمِيّ

Salama ibn Qays (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Taharat qilsang, burningdagi suvni qoqib chiqar. Toshcha bilan tozalansang, toq qil», dedilar.Салама ибн Қайс (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Таҳарат қилсанг, бурнингдаги сувни қоқиб чиқар. Тошча билан тозалансанг, тоқ қил», дедилар.

وَعَنْ جَابِرٌ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «أَنَا قَائِدُ الْمُرْسَلِينَ وَلَا فَخْرَ وَأَنَا خَاتَمُ النَّبِيِّينَ وَلَا فَخْرَ وَأَنَا أَوَّلُ شافعٍ وَمُشَفَّع وَلَا فَخر» . رَوَاهُ الدَّارمِيّ

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Men elchilarning yoʻlboshchisiman, buni faxr uchun aytmayman; men nabiylarning muhriman, buni faxr uchun aytmayman; men birinchi shafoat qiluvchi va shafoati qabul qilinuvchiman, buni faxr uchun aytmayman», dedilar. Dorimiy rivoyat qilgan.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Мен элчиларнинг йўлбошчисиман, буни фахр учун айтмайман; мен набийларнинг муҳриман, буни фахр учун айтмайман; мен биринчи шафоат қилувчи ва шафоати қабул қилинувчиман, буни фахр учун айтмайман», дедилар. Доримий ривоят қилган.

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَنَا أَوَّلُ النَّاسِ خُرُوجًا إِذَا بُعِثُوا وَأَنَا قَائِدُهُمْ إِذَا وَفَدُوا وَأَنَا خَطِيبُهُمْ إِذَا أَنْصَتُوا وَأَنَا مُسْتَشْفِعُهُمْ إِذَا حُبِسُوا وَأَنَا مُبَشِّرُهُمْ إِذَا أَيِسُوا الْكَرَامَةُ وَالْمَفَاتِيحُ يَوْمَئِذٍ بِيَدِي وَلِوَاءُ الْحَمْدِ يَوْمَئِذٍ بِيَدِي وَأَنَا أَكْرَمُ وَلَدِ آدَمَ عَلَى رَبِّي يَطُوفُ عَلَيَّ أَلْفُ خادمٍ كأنَّهنَّ بَيْضٌ مُكْنُونٌ أَوْ لُؤْلُؤٌ مَنْثُورٌ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَالدَّارِمِيُّ وَقَالَ التِّرْمِذِيُّ: هَذَا حَدِيثٌ غَرِيب

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Odamlar qayta tirilganlarida (qabridan) birinchi boʻlib chiqadigan menman, ular toʻplanganlarida ularning xatibi menman va ular umidsizlikka tushganlarida ularga xushxabar beruvchi menman. Oʻsha kuni hamd bayrogʻi qoʻlimda boʻladi. Men Robbim huzurida Odam farzandlarining eng karamlisiman va (bunda) faxrlanish yoʻq», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одамлар қайта тирилганларида (қабридан) биринчи бўлиб чиқадиган менман, улар тўпланганларида уларнинг хатиби менман ва улар умидсизликка тушганларида уларга хушхабар берувчи менман. Ўша куни ҳамд байроғи қўлимда бўлади. Мен Роббим ҳузурида Одам фарзандларининг энг карамлисиман ва (бунда) фахрланиш йўқ», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «فَأُكْسَى حُلَّةً مِنْ حُلَلِ الْجَنَّةِ ثُمَّ أَقُومُ عَنْ يَمِينِ الْعَرْشِ لَيْسَ أَحَدٌ مِنَ الْخَلَائِقِ يقومُ ذلكَ المقامَ غَيْرِي» . رَوَاهُ الترمذيُّ. وَفِي رِوَايَة «جَامع الْأُصُول» عَنهُ: «أَنَا أَوَّلُ مَنْ تَنْشَقُّ عَنْهُ الْأَرْضُ فَأُكْسَى»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Yer ustimdan birinchi boʻlib yorilib chiqadigan menman, soʻng menga jannat liboslaridan bir libos kiydiriladi. Soʻng men Arshning oʻng tarafida turaman. Maxluqotlardan mendan boshqa hech kim u maqomda turmaydi», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan gʻarib sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ер устимдан биринчи бўлиб ёрилиб чиқадиган менман, сўнг менга жаннат либосларидан бир либос кийдирилади. Сўнг мен Аршнинг ўнг тарафида тураман. Махлуқотлардан мендан бошқа ҳеч ким у мақомда турмайди», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан ғариб саҳиҳдир.

وَعَنْهُ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «سلوا الله الْوَسِيلَةَ» قَالُوا: يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا الْوَسِيلَةُ؟ قَالَ: «أَعْلَى دَرَجَةٍ فِي الْجَنَّةِ لَا يَنَالُهَا إِلَّا رجلٌ واحدٌ وَأَرْجُو أَنْ أَكُونَ أَنَا هُوَ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men uchun Allohdan vasilani soʻranglar», dedilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli! Vasila nima?» dedilar. U zot: «U jannatdagi eng oliy darajadir, unga faqat bir kishigina noil boʻladi va men oʻsha kishi boʻlishimni umid qilaman», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis gʻaribdir, uning isnodi qaviy emas. Kaʼb mashhur (rovi) emas, biz undan Lays ibn Abu Sulaymdan boshqa hech kim rivoyat qilganini bilmaymiz.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен учун Аллоҳдан василани сўранглар», дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули! Васила нима?» дедилар. У зот: «У жаннатдаги энг олий даражадир, унга фақат бир кишигина ноил бўлади ва мен ўша киши бўлишимни умид қиламан», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ғарибдир, унинг исноди қавий эмас. Каъб машҳур (рови) эмас, биз ундан Лайс ибн Абу Сулаймдан бошқа ҳеч ким ривоят қилганини билмаймиз.

وَعَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ كُنْتُ إِمَامَ النَّبِيِّينَ وَخَطِيبَهُمْ وَصَاحِبَ شَفَاعَتِهِمْ غيرَ فَخر» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Men paygʻambarlar ichida bir uy qurib, uni goʻzal, mukammal va chiroyli qilgan, ammo undan bir gʻisht oʻrnini boʻsh qoldirgan kishiga oʻxshayman. Bas, odamlar binoni aylanib, undan hayratga tushib: ‹Mana shu gʻisht oʻrni toʻldirilsa edi›, deydilar. Men paygʻambarlar ichida ana oʻsha gʻisht oʻrnidaman», dedilar. Va shu isnod bilan Nabiy ﷺdan (rivoyat qilinadi): U zot: «Qiyomat kuni boʻlganda men paygʻambarlarning imomi, xatibi va shafoatchisi boʻlaman, (bunda) faxrlanish yoʻq», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir.Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Мен пайғамбарлар ичида бир уй қуриб, уни гўзал, мукаммал ва чиройли қилган, аммо ундан бир ғишт ўрнини бўш қолдирган кишига ўхшайман. Бас, одамлар бинони айланиб, ундан ҳайратга тушиб: ‹Мана шу ғишт ўрни тўлдирилса эди›, дейдилар. Мен пайғамбарлар ичида ана ўша ғишт ўрнидаман», дедилар. Ва шу иснод билан Набий ﷺдан (ривоят қилинади): У зот: «Қиёмат куни бўлганда мен пайғамбарларнинг имоми, хатиби ва шафоатчиси бўламан, (бунда) фахрланиш йўқ», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: " إِن لِكُلِّ نَبِيٍّ وُلَاةً مِنَ النَّبِيِّينَ وَإِنَّ وَلِيِّيَ أَبِي وَخَلِيلُ رَبِّي ثُمَّ قَرَأَ: [إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْرَاهِيمَ لَلَّذِينَ اتَّبَعُوهُ وَهَذَا النَّبِيُّ وَالَّذِينَ آمنُوا وَالله ولي الْمُؤمنِينَ] . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, har bir paygʻambarning paygʻambarlardan doʻstlari (himoyachilari) boʻlgan. Mening doʻstim esa otam (Ibrohim) va Robbimning xalili (Ibrohim)dir», dedilar. Soʻng: {Albatta, odamlar ichida Ibrohimga eng yaqin kishilar unga ergashganlar, mana bu Paygʻambar va iymon keltirganlardir. Alloh moʻminlarning doʻstidir} (Oli Imron 68) oyatini oʻqidilar. Abu Iso aytdi: Bu (rivoyat) Abu Zuhoning Masruqdan (qilgan) rivoyatidan sahihroqdir.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, ҳар бир пайғамбарнинг пайғамбарлардан дўстлари (ҳимоячилари) бўлган. Менинг дўстим эса отам (Иброҳим) ва Роббимнинг халили (Иброҳим)дир», дедилар. Сўнг: {Албатта, одамлар ичида Иброҳимга энг яқин кишилар унга эргашганлар, мана бу Пайғамбар ва иймон келтирганлардир. Аллоҳ мўминларнинг дўстидир} (Оли Имрон 68) оятини ўқидилар. Абу Исо айтди: Бу (ривоят) Абу Зуҳонинг Масруқдан (қилган) ривоятидан саҳиҳроқдир.

وَعَنْ جَابِرٌ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قا ل: «إِنَّ اللَّهَ بَعَثَنِي لِتَمَامِ مَكَارِمِ الْأَخْلَاقِ وَكَمَالِ محَاسِن الْأَفْعَال» . رَوَاهُ فِي شرح السّنة

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Albatta, Alloh meni goʻzal axloqlarni kamolga yetkazish va yaxshi amallarni toʻliq qilish uchun yubordi», dedilar. «Sharh us-sunna»da rivoyat qilingan.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Албатта, Аллоҳ мени гўзал ахлоқларни камолга етказиш ва яхши амалларни тўлиқ қилиш учун юборди», дедилар. «Шарҳ ус-сунна»да ривоят қилинган.

وَعَنْ كَعْبٍ يَحْكِي عَنِ التَّوْرَاةِ قَالَ: نَجِدُ مَكْتُوبًا محمدٌ رسولُ الله عَبدِي الْمُخْتَار لَا فظٌّ وَلَا غَلِيظٍ وَلَا سَخَّابٍ فِي الْأَسْوَاقِ وَلَا يَجْزِي بِالسَّيِّئَةِ السَّيِّئَةَ وَلَكِنْ يَعْفُو وَيَغْفِرُ مَوْلِدُهُ بِمَكَّةَ وَهِجْرَتُهُ بِطِيبَةَ وَمُلْكُهُ بِالشَّامِ وَأُمَّتُهُ الْحَمَّادُونَ يَحْمَدُونَ اللَّهَ فِي السَّرَّاءِ وَالضَّرَّاءِ يَحْمَدُونَ اللَّهَ فِي كُلِّ مَنْزِلَةٍ وَيُكَبِّرُونَهُ عَلَى كُلِّ شَرَفٍ رُعَاةٌ لِلشَّمْسِ يُصَلُّونَ الصَّلَاةَ إِذَا جَاءَ وَقْتُهَا يتأزَّرون على أَنْصَافهمْ ويتوضؤون عَلَى أَطْرَافِهِمْ مُنَادِيهِمْ يُنَادِي فِي جَوِّ السَّمَاءِ صَفُّهُمْ فِي الْقِتَالِ وَصَفُّهُمْ فِي الصَّلَاةِ سَوَاءٌ لَهُمْ بِاللَّيْلِ دَوِيٌّ كَدَوِيِّ النَّحْلِ «. هَذَا لَفْظُ» الْمَصَابِيحِ " وَرَوَى الدَّارِمِيُّ مَعَ تَغْيِير يسير

Kaʼb al-Ahbor (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: U zot Tavrotdan naql qilib dedi: Biz Tavrotda shunday yozilganini topamiz: ‹Muhammad Allohning elchisi, Mening tanlab olgan bandam. U qoʻpol emas, dagʻal emas, bozorlarda baqiroq emas. Yomonlikka yomonlik bilan javob qaytarmaydi, balki afv etadi va kechiradi. Tugʻilgan joyi Makkada, hijrati Toybada (Madinada), hukmronligi Shomda boʻladi. Uning ummati koʻp hamd aytuvchilardir; ular xursandchilikda ham, musibatda ham Allohga hamd aytadilar. Har qanday holatda Allohga hamd aytadilar, har bir balandlikda Uni ulugʻlab takbir aytadilar. Quyoshni kuzatib turadilar, namoz vaqti kirganda namozni oʻqiydilar. Belbogʻlarini bellariga bogʻlaydilar, aʼzolarini yuvib tahorat oladilar. Ularning munodiysi osmon fazosida nido qiladi. Jangdagi safi ham, namozdagi safi ham barobardir. Kechasi ulardan asalari gʻujʻuridek gʻujʻur eshitiladi›. Bu «Masobih»ning lafzidir. Dorimiy esa ozgina oʻzgarish bilan rivoyat qilgan.Каъб ал-Аҳбор (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: У зот Тавротдан нақл қилиб деди: Биз Тавротда шундай ёзилганини топамиз: ‹Муҳаммад Аллоҳнинг элчиси, Менинг танлаб олган бандам. У қўпол эмас, дағал эмас, бозорларда бақироқ эмас. Ёмонликка ёмонлик билан жавоб қайтармайди, балки афв этади ва кечиради. Туғилган жойи Маккада, ҳижрати Тойбада (Мадинада), ҳукмронлиги Шомда бўлади. Унинг уммати кўп ҳамд айтувчилардир; улар хурсандчиликда ҳам, мусибатда ҳам Аллоҳга ҳамд айтадилар. Ҳар қандай ҳолатда Аллоҳга ҳамд айтадилар, ҳар бир баландликда Уни улуғлаб такбир айтадилар. Қуёшни кузатиб турадилар, намоз вақти кирганда намозни ўқийдилар. Белбоғларини белларига боғлайдилар, аъзоларини ювиб таҳорат оладилар. Уларнинг мунодийси осмон фазосида нидо қилади. Жангдаги сафи ҳам, намоздаги сафи ҳам баробардир. Кечаси улардан асалари ғужъуридек ғужъур эшитилади›. Бу «Масобиҳ»нинг лафзидир. Доримий эса озгина ўзгариш билан ривоят қилган.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلَامٍ قَالَ: مَكْتُوبٌ فِي التَّوْرَاةِ صِفَةُ مُحَمَّدٍ وَعِيسَى بن مَرْيَمَ يُدْفَنُ مَعَهُ قَالَ أَبُو مَوْدُودٍ: وَقَدْ بَقِي فِي الْبَيْت مَوضِع قَبره رَوَاهُ الترمذيُّ

Abdulloh ibn Salom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Tavrotda Muhammad ﷺning sifati yozilgan, hamda Iso ibn Maryam u zot bilan birga dafn qilinishi bitilgan. Abu Mavdud aytdi: Uyda uning qabri uchun joy hali ham qolgan. Tirmiziy rivoyat qilgan.Абдуллоҳ ибн Салом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Тавротда Муҳаммад ﷺнинг сифати ёзилган, ҳамда Исо ибн Марям у зот билан бирга дафн қилиниши битилган. Абу Мавдуд айтди: Уйда унинг қабри учун жой ҳали ҳам қолган. Тирмизий ривоят қилган.

عَن ابْن عبَّاس قَالَ: إنَّ الله تَعَالَى فضل مُحَمَّدًا صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى الْأَنْبِيَاءِ وَعَلَى أَهْلِ السَّمَاءِ فَقَالُوا يَا أَبَا عَبَّاسٍ بِمَ فَضَّله الله عَلَى أَهْلِ السَّمَاءِ؟ قَالَ: إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى قَالَ لِأَهْلِ السَّمَاءِ [وَمَنْ يَقُلْ مِنْهُمْ إِنِّي إِلَهٌ مِنْ دُونِهِ فَذَلِكَ نَجْزِيهِ جَهَنَّمَ كَذَلِكَ نجزي الظَّالِمين] وَقَالَ اللَّهُ تَعَالَى لِمُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: [إِنَّا فَتَحْنَا لَكَ فَتْحًا مُبِينًا لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تأخَّر] قَالُوا: وَمَا فَضْلُهُ عَلَى الْأَنْبِيَاءِ؟ قَالَ: قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: [وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا بِلِسَانِ قَوْمِهِ لِيُبَيِّنَ لَهُمْ فَيُضِلُّ اللَّهُ مَنْ يَشَاء] الْآيَةَ وَقَالَ اللَّهُ تَعَالَى لِمُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: [وَمَا أَرْسَلْنَاك إِلَّا كَافَّة للنَّاس] فَأرْسلهُ إِلَى الْجِنّ وَالْإِنْس

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan bir safarda edik. Men u zotdan bir narsa haqida uch marta soʻradim, ammo u zot menga javob bermadilar. Oʻzimga oʻzim: «Onang seni yoʻqotgur, ey Xattob oʻgʻli, Rasululloh ﷺga uch marta gapirding, u zot senga javob bermadilar», dedim. Soʻng ulovimga minib, mening haqimda biror narsa nozil boʻlganidan qoʻrqib, oldinga oʻtib ketdim. Shunda: «Ey Umar! Umar qani?» deb chaqirayotgan bir jarchini eshitdim. Men haqimda biror narsa nozil boʻlgan boʻlsa kerak deb oʻylab, orqaga qaytdim. Paygʻambar ﷺ: «Kecha menga bir sura nozil boʻldi, u menga dunyo va undagi bor narsalardan koʻra sevimliroqdir: {Albatta, Biz senga ochiq-oydin fath ato etdik. Alloh sening avvalgi va keyingi gunohlaringni magʻfirat qilishi uchun} (Fath 1-2)», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бир сафарда эдик. Мен у зотдан бир нарса ҳақида уч марта сўрадим, аммо у зот менга жавоб бермадилар. Ўзимга ўзим: «Онанг сени йўқотгур, эй Хаттоб ўғли, Расулуллоҳ ﷺга уч марта гапирдинг, у зот сенга жавоб бермадилар», дедим. Сўнг уловимга миниб, менинг ҳақимда бирор нарса нозил бўлганидан қўрқиб, олдинга ўтиб кетдим. Шунда: «Эй Умар! Умар қани?» деб чақираётган бир жарчини эшитдим. Мен ҳақимда бирор нарса нозил бўлган бўлса керак деб ўйлаб, орқага қайтдим. Пайғамбар ﷺ: «Кеча менга бир сура нозил бўлди, у менга дунё ва ундаги бор нарсалардан кўра севимлироқдир: {Албатта, Биз сенга очиқ-ойдин фатҳ ато этдик. Аллоҳ сенинг аввалги ва кейинги гуноҳларингни мағфират қилиши учун} (Фатҳ 1-2)», дедилар.

وَعَن أبي ذرّ الْغِفَارِيّ قَالَ: قُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ عَلِمْتَ أَنَّكَ نَبِيٌّ حَتَّى اسْتَيْقَنْتَ؟ فَقَالَ: " يَا أَبَا ذَر أَتَانِي ملكان وَأَنا ب بعض بطحاء مَكَّة فَوَقع أَحدهمَا على الْأَرْضِ وَكَانَ الْآخَرُ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ فَقَالَ أَحَدُهُمَا لِصَاحِبِهِ: أَهْوَ هُوَ؟ قَالَ: نَعَمْ. قَالَ: فَزِنْهُ بِرَجُلٍ فَوُزِنْتُ بِهِ فَوَزَنْتُهُ ثُمَّ قَالَ: زِنْهُ بِعَشَرَةٍ فَوُزِنْتُ بِهِمْ فَرَجَحْتُهُمْ ثُمَّ قَالَ: زنه بِمِائَة فَوُزِنْتُ بِهِمْ فَرَجَحْتُهُمْ كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَيْهِمْ يَنْتَثِرُونَ عَلَيَّ مِنْ خِفَّةِ الْمِيزَانِ. قَالَ: فَقَالَ أَحَدُهُمَا لصَاحبه: لَو وزنته بأمته لرجحها ". رَوَاهُمَا الدَّارمِيّ

Abu Zar al-Gʻiforiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men: «Ey Rasululloh, siz oʻzingizning nabiy ekaningizni qanday bildingiz va bunga toʻliq ishonch hosil qildingiz?» dedim. U zot ﷺ: «Ey Abu Zar, men Makka vodiysining bir joyida turganimda menga ikki farishta keldi. Ulardan biri yerga tushdi, ikkinchisi osmon bilan yer orasida qoldi. Ulardan biri sherigiga: ‹Bu oʻshami?› dedi. U: ‹Ha›, dedi. Keyin: ‹Uni bir kishi bilan tarozida tort›, dedi. Meni u bilan tortishdi, men undan ogʻir keldim. Soʻng: ‹Uni oʻn kishi bilan tort›, dedi. Meni ular bilan tortishdi, men ulardan ogʻir keldim. Soʻng: ‹Uni yuz kishi bilan tort›, dedi. Meni ular bilan tortishdi, men ulardan ogʻir keldim. Goʻyo men tarozi yengil kelgani sababli ularning ustimga toʻkilib tushayotganini koʻrib turgandekman. Soʻng ulardan biri sherigiga: ‹Agar uni butun ummati bilan tortsang ham, u ulardan ogʻir kelardi›, dedi», dedilar. Ikkalasini ham Dorimiy rivoyat qilgan.Абу Зар ал-Ғифорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен: «Эй Расулуллоҳ, сиз ўзингизнинг набий эканингизни қандай билдингиз ва бунга тўлиқ ишонч ҳосил қилдингиз?» дедим. У зот ﷺ: «Эй Абу Зар, мен Макка водийсининг бир жойида турганимда менга икки фаришта келди. Улардан бири ерга тушди, иккинчиси осмон билан ер орасида қолди. Улардан бири шеригига: ‹Бу ўшами?› деди. У: ‹Ҳа›, деди. Кейин: ‹Уни бир киши билан тарозида торт›, деди. Мени у билан тортишди, мен ундан оғир келдим. Сўнг: ‹Уни ўн киши билан торт›, деди. Мени улар билан тортишди, мен улардан оғир келдим. Сўнг: ‹Уни юз киши билан торт›, деди. Мени улар билан тортишди, мен улардан оғир келдим. Гўё мен тарози енгил келгани сабабли уларнинг устимга тўкилиб тушаётганини кўриб тургандекман. Сўнг улардан бири шеригига: ‹Агар уни бутун уммати билан тортсанг ҳам, у улардан оғир келарди›, деди», дедилар. Иккаласини ҳам Доримий ривоят қилган.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «كُتِبَ عَلَيَّ النَّحْرُ وَلَمْ يُكْتَبْ عَلَيْكُمْ وَأُمِرْتُ بِصَلَاةِ الضُّحَى وَلَمْ تؤمَروا بهَا» . رَوَاهُ الدَّارَقُطْنِيّ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Menga qurbonlik soʻyish farz qilindi, sizlarga farz qilinmadi. Menga zuho namozini oʻqish buyurildi, sizlarga buyurilmadi», dedilar. Doraqutniy rivoyat qilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Менга қурбонлик сўйиш фарз қилинди, сизларга фарз қилинмади. Менга зуҳо намозини ўқиш буюрилди, сизларга буюрилмади», дедилар. Дорақутний ривоят қилган.

عَنْ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعَمٍ قَالَ: سَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: " إنَّ لي أَسْمَاءً: أَنَا مُحَمَّدٌ وَأَنَا أَحْمَدُ وَأَنَا الْمَاحِي الَّذِي يَمْحُو اللَّهُ بِي الْكُفْرَ وَأَنَا الْحَاشِرُ الَّذِي يُحْشَرُ النَّاسُ عَلَى قَدَمِي وَأَنَا الْعَاقِبُ ". وَالْعَاقِب: الَّذِي لَيْسَ بعده شَيْء. مُتَّفق عَلَيْهِ

(Jubayr ibn Mutʼim (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Rasululloh ﷺni: «Albatta mening (bir necha) ismlarim bor: men — Muhammadman; men — Ahmadman; men — al-Mohiyman (oʻ chiruvchi)ki, Alloh mening (vositam) bilan kufrni oʻ chiradi; men — al-Hoshirman (toʻplovchi)ki, odamlar mening qadamim (ortimdan) toʻplanadi; va men — al-Oqibman (eng oxirgi paygʻambar)», deb aytayotganlarini eshitdim.(Жубайр ибн Мутъим (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Расулуллоҳ ﷺни: «Албатта менинг (бир неча) исмларим бор: мен — Муҳаммадман; мен — Аҳмадман; мен — ал-Моҳийман (ў чирувчи)ки, Аллоҳ менинг (воситам) билан куфрни ў чиради; мен — ал-Ҳоширман (тўпловчи)ки, одамлар менинг қадамим (ортимдан) тўпланади; ва мен — ал-Оқибман (энг охирги пайғамбар)», деб айтаётганларини эшитдим.

وَعَن أبي مُوسَى الْأَشْعَرِيّ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُسَمِّي لَنَا نَفْسَهُ أَسْمَاءً فَقَالَ: «أَنَا مُحَمَّدٌ وَأَحْمَدُ وَالْمُقَفِّي وَالْحَاشِرُ وَنَبِيُّ التَّوْبَةِ وَنَبِيُّ الرَّحْمَة» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizga oʻzlarining ismlarini sanab berib, dedilar: «Men Muhammadman, Ahmadman, al-Muqaffiyman (oxirida kelguvchiman), al-Hoshirman, tavba paygʻambariman va rahmat paygʻambariman».Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизга ўзларининг исмларини санаб бериб, дедилар: «Мен Муҳаммадман, Аҳмадман, ал-Муқаффийман (охирида келгувчиман), ал-Ҳоширман, тавба пайғамбариман ва раҳмат пайғамбариман».

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَلَا تَعْجَبُونَ كَيْفَ يَصْرِفُ اللَّهُ عَنِّي شَتْمَ قُرَيْشٍ وَلَعْنَهُمْ؟ يَشْتُمُونَ مُذَمَّمًا وَيَلْعَنُونَ مُذَمَّمًا وَأَنَا مُحَمَّدٌ» . رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Alloh meni — Qurayshning haqorati va laʼnatidan — qanday himoya qilishi sizni hayratga solmaydimi? Ular ‹Muzammam›ni haqorat qiladi va ‹Muzammam›ni laʼnatlaydi, holbuki men — Muhammadman (Muzammam emasman)», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Аллоҳ мени — Қурайшнинг ҳақорати ва лаънатидан — қандай ҳимоя қилиши сизни ҳайратга солмайдими? Улар ‹Музаммам›ни ҳақорат қилади ва ‹Музаммам›ни лаънатлайди, ҳолбуки мен — Муҳаммадман (Музаммам эмасман)», — деди.

وَعَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ شَمِطَ مُقَدَّمُ رَأْسِهِ وَلِحْيَتِهِ وَكَانَ إِذَا ادَّهَنَ لَمْ يَتَبَيَّنْ وَإِذَا شَعِثَ رَأْسُهُ تَبَيَّنَ وَكَانَ كَثِيرَ شَعْرِ اللِّحْيَةِ فَقَالَ رَجُلٌ: وَجْهُهُ مِثْلُ السَّيْفِ؟ قَالَ: لَا بَلْ كَانَ مِثْلَ الشَّمْسِ وَالْقَمَرِ وَكَانَ مُسْتَدِيرًا وَرَأَيْتُ الْخَاتَمَ عِنْدَ كَتِفِهِ مِثْلَ بَيْضَة الْحَمَامَة يشبه جسده ". رَوَاهُ مُسلم

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ning bosh va soqollarining old qismi oqargan edi. (U zot) yogʻ surtganlarida (oqligi) bilinmas, soch-soqollari toʻzgʻiganda esa (oqligi) bilinardi. Uning ﷺ soqollari qalin edi. Bir kishi: «Uning yuzi qilichga oʻxshasharmidi?» dedi. (Jobir): «Yoʻq, balki uning yuzi quyosh va oydek (yorugʻ) va dumaloq edi», dedi. «Men Paygʻambar ﷺ ning kifti yonida kaptar tuxumiday boʻlgan (nubuvvat) muhrini koʻrdim, uning rangi tanasining rangiga oʻxshar edi», dedi.Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ нинг бош ва соқолларининг олд қисми оқарган эди. (У зот) ёғ суртганларида (оқлиги) билинмас, соч-соқоллари тўзғиганда эса (оқлиги) билинарди. Унинг ﷺ соқоллари қалин эди. Бир киши: «Унинг юзи қиличга ўхшашармиди?» деди. (Жобир): «Йўқ, балки унинг юзи қуёш ва ойдек (ёруғ) ва думалоқ эди», деди. «Мен Пайғамбар ﷺ нинг кифти ёнида каптар тухумидай бўлган (нубувват) муҳрини кўрдим, унинг ранги танасининг рангига ўхшар эди», деди.

وَعَن عبدِ الله بن سرجسٍ قَالَ: رَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَكَلْتُ مَعَهُ خُبْزًا وَلَحْمًا - أَوْ قَالَ: ثَرِيدًا - ثُمَّ دُرْتُ خَلْفَهُ فَنَظَرْتُ إِلَى خَاتَمِ النُّبُوَّةِ بَيْنَ كَتِفَيْهِ عِنْدَ نَاغِضِ كَتِفِهِ الْيُسْرَى جُمْعًا عَلَيْهِ خيلال كأمثال الثآليل. رَوَاهُ مُسلم

Abdulloh ibn Sarjis (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Nabiy ﷺ ni koʻrdim va u zot bilan birga non va goʻsht — yoki tarid (shoʻrvaga ivitilgan non) dedi — yedim». (Abdulloh) dedi: «Men u zotga: ‹Nabiy ﷺ siz uchun magʻfirat soʻradilarmi?› dedim. (U zot): ‹Ha, sen uchun ham›, dedilar. Soʻng ushbu oyatni tilovat qildilar: {Oʻz gunohing uchun ham, moʻmin erkaklar va moʻmina ayollar uchun ham magʻfirat soʻra} (Muhammad 19)». (Abdulloh) dedi: «Soʻng orqalariga oʻtib, ikki yelkalari orasidagi, chap yelkalarining cheti yonidagi nubuvvat muhrini koʻrdim, u (bir joyga) toʻplangan, ustida xuddi xollardek dogʻlari bor edi».Абдуллоҳ ибн Саржис (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Набий ﷺ ни кўрдим ва у зот билан бирга нон ва гўшт — ёки тарид (шўрвага ивитилган нон) деди — едим». (Абдуллоҳ) деди: «Мен у зотга: ‹Набий ﷺ сиз учун мағфират сўрадиларми?› дедим. (У зот): ‹Ҳа, сен учун ҳам›, дедилар. Сўнг ушбу оятни тиловат қилдилар: {Ўз гуноҳинг учун ҳам, мўмин эркаклар ва мўмина аёллар учун ҳам мағфират сўра} (Муҳаммад 19)». (Абдуллоҳ) деди: «Сўнг орқаларига ўтиб, икки елкалари орасидаги, чап елкаларининг чети ёнидаги нубувват муҳрини кўрдим, у (бир жойга) тўпланган, устида худди холлардек доғлари бор эди».

وَعَنْ أُمِّ خَالِدٍ بِنْتِ خَالِدِ بْنِ سَعِيدٍ قَالَتْ: أُتِيَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِثِيَابٍ فِيهَا خَمِيصَةٌ سَوْدَاءُ صَغِيرَةٌ فَقَالَ: «ائْتُونِي بِأُمِّ خَالِدٍ» فَأُتِيَ بِهَا تُحْمَلُ فَأَخَذَ الْخَمِيصَةَ بِيَدِهِ فَأَلْبَسَهَا. قَالَ: «أَبْلِي وَأَخْلِقِي ثُمَّ أَبْلِي وَأَخْلِقِي» وَكَانَ فِيهَا عَلَمٌ أَخْضَرُ أَوْ أَصْفَرُ. فَقَالَ: «يَا أُمَّ خَالِدٍ هَذَا سِنَاهْ» وَهِيَ بالحبشيَّةِ حسنَة. قَالَت: فذهبتُ أَلعبُ بخاتمِ النبوَّةِ فز برني أُبَيٍّ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «دعها» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

(Ummu Xolid binti Xolid (roziyallohu anho) aytdilar:) Paygʻambar ﷺga ichida kichkina qora xamisa boʻlgan kiyimlar keltirildi. (U zot:) «Buni kimga kiydirishni maʼqul koʻrasizlar?» dedilar. Odamlar jim turdi. (U zot:) «Menga Ummu Xolidni keltiringlar» dedilar. U (kichkina qiz boʻlgani uchun) koʻtarib keltirildi. (U zot) xamisani qoʻllari bilan olib, unga kiydirdilar va: «(Buni) eskirtib, uzoq yashagin (eskirtib, yangilab yur)» dedilar. Unda yashil yoki sariq belgi bor edi; (u zot:) «Ey Ummu Xolid, bu — «sanah»dir!» dedilar. «Sanah» esa habashchada «chiroyli (yaxshi)» (degani)dir.(Умму Холид бинти Холид (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Пайғамбар ﷺга ичида кичкина қора хамиса бўлган кийимлар келтирилди. (У зот:) «Буни кимга кийдиришни маъқул кўрасизлар?» дедилар. Одамлар жим турди. (У зот:) «Менга Умму Холидни келтиринглар» дедилар. У (кичкина қиз бўлгани учун) кўтариб келтирилди. (У зот) хамисани қўллари билан олиб, унга кийдирдилар ва: «(Буни) эскиртиб, узоқ яшагин (эскиртиб, янгилаб юр)» дедилар. Унда яшил ёки сариқ белги бор эди; (у зот:) «Эй Умму Холид, бу — «санаҳ»дир!» дедилар. «Санаҳ» эса ҳабашчада «чиройли (яхши)» (дегани)дир.

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْسَ بِالطَّوِيلِ الْبَائِنِ وَلَا بِالْقَصِيرِ وَلَيْسَ بِالْأَبْيَضِ الْأَمْهَقِ وَلَا بِالْآدَمِ وَلَيْسَ بِالْجَعْدِ الْقَطَطِ وَلَا بِالسَّبْطِ بَعَثَهُ اللَّهُ عَلَى رَأْسِ أَرْبَعِينَ سَنَةً فَأَقَامَ بِمَكَّةَ عَشْرَ سِنِينَ وبالمدينة عشر سِنِين وتوفَّاه الله على رَأس سِتِّينَ سَنَةً وَلَيْسَ فِي رَأْسِهِ وَلِحْيَتِهِ عِشْرُونَ شَعْرَةً بَيْضَاءَ وَفِي رِوَايَةٍ يَصِفُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: كَانَ رَبْعَةً مِنَ الْقَوْمِ لَيْسَ بِالطَّوِيلِ وَلَا بِالْقَصِيرِ أَزْهَرَ اللَّوْنِ. وَقَالَ: كَانَ شَعْرُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى أَنْصَافِ أُذُنَيْهِ وَفِي رِوَايَةٍ: بَيْنَ أُذُنَيْهِ وَعَاتِقِهِ. مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ وَفِي رِوَايَةٍ لِلْبُخَارِيِّ قَالَ: كَانَ ضَخْمَ الرَّأْسِ وَالْقَدَمَيْنِ لَمْ أَرَ بَعْدَهُ وَلَا قَبْلَهُ مِثْلَهُ وَكَانَ سَبْطَ الكفَّينِ. وَفِي أُخْرَى لَهُ قَالَ: كَانَ شئن الْقَدَمَيْنِ وَالْكَفَّيْنِ

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ na nihoyatda (ajralib turadigan darajada) baland boʻyli, na past boʻyli edilar; na (koʻzni qamashtiradigan) oppoq, na qoramtir edilar; sochlari na juda jingalak, na (juda) tekis edi. Alloh u zotni qirq yoshga (yetgan) boshlarida (paygʻambar qilib) joʻnatdi; (u zot) Makkada oʻn yil, Madinada (ham) oʻn yil turdilar; Alloh u zotni oltmish yoshga (yetganda) (oʻz dargohiga) oldi; (vafot etganlarida) boshlari va soqollarida yigirma (dona) oq tuk (ham) yoʻq edi.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ на ниҳоятда (ажралиб турадиган даражада) баланд бўйли, на паст бўйли эдилар; на (кўзни қамаштирадиган) оппоқ, на қорамтир эдилар; сочлари на жуда жингалак, на (жуда) текис эди. Аллоҳ у зотни қирқ ёшга (етган) бошларида (пайғамбар қилиб) жўнатди; (у зот) Маккада ўн йил, Мадинада (ҳам) ўн йил турдилар; Аллоҳ у зотни олтмиш ёшга (етганда) (ўз даргоҳига) олди; (вафот этганларида) бошлари ва соқолларида йигирма (дона) оқ тук (ҳам) йўқ эди.

وَعَنِ الْبَرَّاءِ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَرْبُوعًا بَعِيدَ مَا بَيْنَ الْمَنْكِبَيْنِ لَهُ شَعْرٌ بَلَغَ شَحْمَةَ أُذُنَيْهِ رَأَيْتُهُ فِي حُلَّةٍ حَمْرَاءَ لَمْ أَرَ شَيْئًا قَطُّ أَحْسَنَ مِنْهُ. مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ وَفِي رِوَايَةٍ لِمُسْلِمٍ قَالَ: مَا رَأَيْتُ مِنْ ذِي لِمَّةٍ أَحْسَنَ فِي حُلَّةٍ حَمْرَاءَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَعْرُهُ يَضْرِبُ مَنْكِبَيْهِ بَعِيدٌ مَا بَيْنَ الْمَنْكِبَيْنِ لَيْسَ بِالطَّوِيلِ وَلَا بِالْقَصِيرِ

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men sochi (yelkasiga tushib turgan) hech bir kishini qizil hullada Rasululloh ﷺ dan koʻra goʻzalroq koʻrgan emasman. U zotning sochlari yelkalariga urilar (yetib turar) edi, ikki yelka orasi keng edi; u zot na uzun, na kalta edilar. Abu Kurayb: «u zotning sochlari (bor edi)» dedi.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен сочи (елкасига тушиб турган) ҳеч бир кишини қизил ҳуллада Расулуллоҳ ﷺ дан кўра гўзалроқ кўрган эмасман. У зотнинг сочлари елкаларига урилар (етиб турар) эди, икки елка ораси кенг эди; у зот на узун, на калта эдилар. Абу Курайб: «у зотнинг сочлари (бор эди)» деди.

وَعَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ضَلِيعَ الْفَمِ أَشْكَلَ الْعَيْنَيْنِ مَنْهُوشَ الْعَقِبَيْنِ قِيلَ لَسِمَاكٍ: مَا ضَلِيعُ الْفَمِ؟ قَالَ: عَظِيمُ الْفَمِ. قِيلَ: مَا أَشْكَلُ الْعَيْنَيْنِ؟ قَالَ: طَوِيلُ شَقِّ الْعَيْنِ. قِيلَ: مَا مَنْهُوشُ الْعَقِبَيْنِ؟ قَالَ: قليلُ لحم الْعقب. رَوَاهُ مُسلم

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning ogʻizlari keng, koʻzlari uzun (yorugʻ qorachiqli), tovonlari ozgina goʻshtli edi. Shuʼba aytdi: Men Simokdan: «Zaliʼul-fam nima?» deb soʻradim. U: «Ogʻzi kengligi», dedi. «Ashkalul-ayn nima?» dedim. U: «Koʻz tirqishi uzunligi», dedi. «Manhushul-aqib nima?» dedim. U: «Goʻshti oz (tovon)», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг оғизлари кенг, кўзлари узун (ёруғ қорачиқли), товонлари озгина гўштли эди. Шуъба айтди: Мен Симокдан: «Залиъул-фам нима?» деб сўрадим. У: «Оғзи кенглиги», деди. «Ашкалул-айн нима?» дедим. У: «Кўз тирқиши узунлиги», деди. «Манҳушул-ақиб нима?» дедим. У: «Гўшти оз (товон)», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

وَعَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ قَالَ: رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ أَبْيَضَ مَلِيحًا مقصدا ". رَوَاهُ مُسلم

Abut-Tufayl (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: men Rasululloh ﷺ ni koʻrganman, yer yuzida mendan boshqa u zotni koʻrgan biror kishi (tirik) qolgan emas. (Roviy) dedi: men unga: «Sen u zotni qanday koʻrding?» dedim. U: «U zot oq tanli, chiroyli, oʻrta boʻyli edilar», dedi.Абут-Туфайл (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: мен Расулуллоҳ ﷺ ни кўрганман, ер юзида мендан бошқа у зотни кўрган бирор киши (тирик) қолган эмас. (Ровий) деди: мен унга: «Сен у зотни қандай кўрдинг?» дедим. У: «У зот оқ танли, чиройли, ўрта бўйли эдилар», деди.

وَعَنْ ثَابِتٍ قَالَ: سُئِلَ أَنَسٌ عَنْ خِضَابِ رَسُول الله صلى الله عَلَيْهِ وَسلم فَقَالَ: إِنَّهُ لَمْ يَبْلُغْ مَا يُخْضَبُ لَوْ شِئْتُ أَنْ أَعُدَّ شَمَطَاتِهِ فِي لِحْيَتِهِ - وَفِي رِوَايَةٍ: لَوْ شِئْتُ أَنْ أَعُدَّ شَمَطَاتٍ كُنَّ فِي رَأسه - فعلت. مُتَّفق عَلَيْهِ

(Sobit aytdi:) Anas (roziyallohu anhu)dan Paygʻambar ﷺning (soch-soqol) boʻyashlari haqida soʻraldi. U: «(U zotning sochlari) boʻyaydigan (darajaga) yetmagan edi; agar xohlasam, soqollaridagi oq (tola)larni sanab chiqishim mumkin edi» dedi.(Собит айтди:) Анас (розияллоҳу анҳу)дан Пайғамбар ﷺнинг (соч-соқол) бўяшлари ҳақида сўралди. У: «(У зотнинг сочлари) бўяйдиган (даражага) етмаган эди; агар хоҳласам, соқолларидаги оқ (тола)ларни санаб чиқишим мумкин эди» деди.

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَزْهَرَ اللَّوْنِ كَانَ عَرَقُهُ اللُّؤْلُؤُ إِذَا مَشَى تَكَفَّأَ وَمَا مَسَسْتُ دِيبَاجَةً وَلَا حَرِيرًا أَلْيَنَ مِنْ كَفِّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَا شمَمتُ مسكاً وَلَا عَنْبَرَةً أَطْيَبَ مِنْ رَائِحَةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ. مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ rangi yorugʻ (nurli) edilar, goʻyo ularning teri marvariddek (porlardi). Yurganlarida olgʻa egilib yurardilar. Men na diboni, na ipakni Rasululloh ﷺ ning kaftlaridan koʻra yumshoqroq qilib ushlaganman va na mushkni, na anbarni Rasululloh ﷺ ning hidlaridan koʻra xushboʻyroq hidlaganman.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ранги ёруғ (нурли) эдилар, гўё уларнинг тери марвариддек (порларди). Юрганларида олға эгилиб юрардилар. Мен на дибони, на ипакни Расулуллоҳ ﷺ нинг кафтларидан кўра юмшоқроқ қилиб ушлаганман ва на мушкни, на анбарни Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳидларидан кўра хушбўйроқ ҳидлаганман.

وَعَنْ أُمِّ سُلَيْمٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَأْتِيهَا فَيَقِيلُ عِنْدَهَا فَتَبْسُطُ نِطْعًا فَيَقِيلُ عَلَيْهِ وَكَانَ كَثِيرَ الْعَرَقِ فَكَانَتْ تَجْمَعُ عَرَقَهُ فَتَجْعَلُهُ فِي الطِّيبِ. فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «يَا أُمَّ سُلَيْمٍ مَا هَذَا؟» قَالَتْ: عَرَقُكَ نَجْعَلُهُ فِي طِيبِنَا وَهُوَ مِنْ أَطْيَبِ الطِّيبِ وَفِي رِوَايَةٍ قَالَتْ: يَا رَسُولَ اللَّهِ نَرْجُو بَرَكَتَهُ لِصِبْيَانِنَا قَالَ: «أصبت» . مُتَّفق عَلَيْهِ

Ummu Sulaym (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ uning oldiga kelib, unikida qaylula qilar (tushlik vaqtida dam olar) edilar. (Ummu Sulaym) u zotga bir charm (terilik) yozar, u zot esa uning ustida qaylula qilar edilar. U zot koʻp terlardilar. (Ummu Sulaym) u zotning terlarini yigʻib, atir va shishalarga solib qoʻyar edi. Nabiy ﷺ: «Yo Ummu Sulaym, bu nima?» — dedilar. U: «Bu sizning teringiz, men uni oʻz atirimga qoʻshaman», — dedi.Умму Сулайм (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ унинг олдига келиб, уникида қайлула қилар (тушлик вақтида дам олар) эдилар. (Умму Сулайм) у зотга бир чарм (терилик) ёзар, у зот эса унинг устида қайлула қилар эдилар. У зот кўп терлардилар. (Умму Сулайм) у зотнинг терларини йиғиб, атир ва шишаларга солиб қўяр эди. Набий ﷺ: «Ё Умму Сулайм, бу нима?» — дедилар. У: «Бу сизнинг терингиз, мен уни ўз атиримга қўшаман», — деди.

وَعَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ قَالَ: صَلَّيْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَاةَ الْأُولَى ثُمَّ خَرَجَ إِلَى أَهْلِهِ وَخَرَجْتُ مَعَهُ فَاسْتَقْبَلَهُ وِلْدَانٌ فَجَعَلَ يَمْسَحُ خَدَّيْ أَحَدِهِمْ وَاحِدًا وَاحِدًا وَأَمَّا أَنَا فَمَسَحَ خَدِّي فَوَجَدْتُ لِيَدِهِ بردا وريحاً كَأَنَّمَا أَخْرَجَهَا مِنْ جُؤْنَةِ عَطَّارٍ. رَوَاهُ مُسْلِمٌ

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ bilan peshin namozini oʻqidim. Soʻng u zot oilalari tomon chiqdilar, men ham u zot bilan chiqdim. (Yoʻlda) bolalar u zotni qarshiladilar. U zot ularning har birining yuziga birma-bir (qoʻllarini) surta boshladilar. (Jobir) dedi: Menga kelsak, mening ham yuzimga surtdilar. (Jobir) dedi: Men u zotning qoʻllarida bir salqinlik yoki bir xushboʻylik sezdim, goʻyo uni attorning xushboʻylik solingan idishidan chiqargandek edi.Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ билан пешин намозини ўқидим. Сўнг у зот оилалари томон чиқдилар, мен ҳам у зот билан чиқдим. (Йўлда) болалар у зотни қаршиладилар. У зот уларнинг ҳар бирининг юзига бирма-бир (қўлларини) сурта бошладилар. (Жобир) деди: Менга келсак, менинг ҳам юзимга суртдилар. (Жобир) деди: Мен у зотнинг қўлларида бир салқинлик ёки бир хушбўйлик сездим, гўё уни атторнинг хушбўйлик солинган идишидан чиқаргандек эди.

عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْسَ بالطويل وَلَا بالقصير ضخم الرَّأْس واللحية شئن الْكَفَّيْنِ وَالْقَدَمَيْنِ مُشْرَبًا حُمْرَةً ضَخْمَ الْكَرَادِيسِ طَوِيلَ المَسْرُبَةِ إِذا مَشى تكفَّأ تكفُّأً كَأَنَّمَا يَنْحَطُّ مِنْ صَبَبٍ لَمْ أَرَ قَبْلَهُ وَلَا بَعْدَهُ مِثْلَهُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ. رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَقَالَ: هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ na juda baland, na juda past boʻyli edilar. Boshlari va soqollari yirik, kaftlari va oyoqlari yoʻgʻon edi. Yuzlariga qizillik yugurgan, koʻkraklaridan kindiklarigacha choʻzilgan mayin tuk chizigʻi bor, bugʻin suyaklari yoʻgʻon edi. Yurganlarida gʻayrat bilan, xuddi tepalikdan pastga tushayotgandek yurar edilar. Men u zotdan avval ham, keyin ham u zotga oʻxshaganini koʻrmadim, sallallohu alayhi vasallam.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ на жуда баланд, на жуда паст бўйли эдилар. Бошлари ва соқоллари йирик, кафтлари ва оёқлари йўғон эди. Юзларига қизиллик югурган, кўкракларидан киндикларигача чўзилган майин тук чизиғи бор, буғин суяклари йўғон эди. Юрганларида ғайрат билан, худди тепаликдан пастга тушаётгандек юрар эдилар. Мен у зотдан аввал ҳам, кейин ҳам у зотга ўхшаганини кўрмадим, саллаллоҳу алайҳи васаллам.

وَعَنْهُ كَانَ إِذَا وَصَفَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: لَمْ يَكُنْ بِالطَّوِيلِ الْمُمَّغِطِ وَلَا بِالْقَصِيرِ الْمُتَرَدِّدِ وَكَانَ رَبْعَةً مِنَ الْقَوْمِ وَلَمْ يَكُنْ بِالْجَعْدِ الْقَطَطِ وَلَا بِالسَّبْطِ كَانَ جَعْدًا رَجِلًا وَلَمْ يَكُنْ بِالْمُطَهَّمِ وَلَا بِالْمُكَلْثَمِ وَكَانَ فِي الْوَجْهِ تَدْوِيرٌ أَبْيَضُ مُشْرَبٌ أَدْعَجُ الْعَيْنَيْنِ أَهْدَبُ الْأَشْفَارِ جَلِيلُ الْمَشَاشِ وَالْكَتَدِ أَجْرَدُ ذُو مَسْرُبةٍ شئن الْكَفَّيْنِ وَالْقَدَمَيْنِ إِذَا مَشَى يَتَقَلَّعُ كَأَنَّمَا يَمْشِي فِي صَبَبٍ وَإِذَا الْتَفَتَ الْتَفَتَ مَعًا بَيْنَ كَتِفَيْهِ خَاتَمُ النُّبُوَّةِ وَهُوَ خَاتَمُ النَّبِيِّينَ أَجْوَدُ النَّاسِ صَدْرًا وَأَصْدَقُ النَّاسِ لَهْجَةً وَأَلْيَنُهُمْ عَرِيكَةً وَأَكْرَمُهُمْ عَشِيرَةً مَنْ رَآهُ بَدِيهَةً هَابَهُ وَمَنْ خَالَطَهُ مَعْرِفَةً أَحَبَّهُ يَقُولُ نَاعِتُهُ: لَمْ أَرَ قَبْلَهُ وَلَا بَعْدَهُ مِثْلَهُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم. رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺni vasflaganda shunday derdi: «U zot juda choʻzilgan uzun ham, juda kalta past ham emas edilar, balki qavm orasida oʻrtacha boʻyli edilar. Sochlari na juda jingalak, na juda tekis edi, balki orasida andak jingalaklik bor edi. Tanalari na semiz seret, na yuzlari yumaloq edi; yuzlarida andak doʻngalaklik bor edi. Oqi qizillik bilan aralashgan oq yuzli, koʻzlari qop-qora, kipriklari uzun, yelka boshlari va elkalari yirik, badani tuksiz, koʻkragida masruba (tuk chizigʻi) bor edi. Kaft va oyoqlari yoʻgʻon edi. Yurganlarida goʻyo qiyalikdan tushayotgandek kuch bilan qadam tashlar edilar. Oʻgirilganlarida butun (badanlari) bilan oʻgirilar edilar. Ikki yelkalari orasida nubuvvat muhri bor edi, u zot paygʻambarlarning eng oxirgisi edilar. Odamlarning kafti eng saxiysi, koʻkragi eng kengi, tili eng rostgoʻyi, feʼli eng yumshogʻi, suhbati eng karami edilar. Uni birinchi koʻrgan kishi hayajonga tushardi, tanishib aralashgan kishi esa uni sevib qolardi. Uni vasflagan kishi: ‹Men u zotdan oldin ham, keyin ham u kabisini koʻrmaganman›, der edi». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, isnodi muttasil (uzluksiz) emas.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺни васфлаганда шундай дерди: «У зот жуда чўзилган узун ҳам, жуда калта паст ҳам эмас эдилар, балки қавм орасида ўртача бўйли эдилар. Сочлари на жуда жингалак, на жуда текис эди, балки орасида андак жингалаклик бор эди. Таналари на семиз серет, на юзлари юмалоқ эди; юзларида андак дўнгалаклик бор эди. Оқи қизиллик билан аралашган оқ юзли, кўзлари қоп-қора, киприклари узун, елка бошлари ва элкалари йирик, бадани туксиз, кўкрагида масруба (тук чизиғи) бор эди. Кафт ва оёқлари йўғон эди. Юрганларида гўё қияликдан тушаётгандек куч билан қадам ташлар эдилар. Ўгирилганларида бутун (баданлари) билан ўгирилар эдилар. Икки елкалари орасида нубувват муҳри бор эди, у зот пайғамбарларнинг энг охиргиси эдилар. Одамларнинг кафти энг сахийси, кўкраги энг кенги, тили энг ростгўйи, феъли энг юмшоғи, суҳбати энг карами эдилар. Уни биринчи кўрган киши ҳаяжонга тушарди, танишиб аралашган киши эса уни севиб қоларди. Уни васфлаган киши: ‹Мен у зотдан олдин ҳам, кейин ҳам у кабисини кўрмаганман›, дер эди». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, исноди муттасил (узлуксиз) эмас.

وَعَنْ جَابِرٌ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمْ يَسْلُكْ طَرِيقًا فَيَتْبَعُهُ أَحَدٌ إِلَّا عرفَ أَنه قد سلكه من طيب عرقه - أَوْ قَالَ: مِنْ رِيحِ عَرَقِهِ - رَوَاهُ الدَّارِمِيُّ

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ biror yoʻldan yursalar, ortlaridan oʻtgan har bir kishi u zotning terlarining xushboʻyligidan — yoki roviy: terining hididan dedi — u zot oʻsha yoʻldan yurganini bilar edi. Dorimiy rivoyat qilgan.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ бирор йўлдан юрсалар, ортларидан ўтган ҳар бир киши у зотнинг терларининг хушбўйлигидан — ёки ровий: терининг ҳидидан деди — у зот ўша йўлдан юрганини билар эди. Доримий ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ قَالَ: قُلْتُ لِلرُّبَيِّعِ بِنْتِ مُعَوِّذِ بْنِ عَفْرَاءَ: صِفِي لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْ: يَا بُنَيَّ لَوْ رأيتَه رأيتَ الشَّمسَ طالعة. رَوَاهُ الدَّارمِيّ

Rubayyiʼ bint Muavviz ibn Afro (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: undan: ‹Bizga Rasululloh ﷺni taʼriflab bering›, deb soʻralganda, u: «Ey oʻgʻlim, agar uni koʻrganingda, xuddi chiqayotgan quyoshni koʻrgandek boʻlarding», dedi. Dorimiy rivoyat qilgan.Рубаййиъ бинт Муаввиз ибн Афро (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: ундан: ‹Бизга Расулуллоҳ ﷺни таърифлаб беринг›, деб сўралганда, у: «Эй ўғлим, агар уни кўрганингда, худди чиқаётган қуёшни кўргандек бўлардинг», деди. Доримий ривоят қилган.

وَعَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ قَالَ: رَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي لَيْلَةٍ إِضْحِيَانٍ فَجَعَلْتُ أَنْظُرُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَإِلَى الْقَمَرِ وَعَلَيْهِ حُلَّةٌ حَمْرَاءُ فَإِذَا هُوَ أَحْسَنُ عِنْدِي مِنَ الْقَمَرِ. رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ والدارمي

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺni oydin bir kechada koʻrdim. Bas, men goh Rasululloh ﷺga, goh oyga qaray boshladim. U zotning ustida qizil hulla (kiyim) bor edi. Nogahon u zot menga oydan ham koʻra koʻrkamroq (chiroyliroq) koʻrindilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat Ashʼasning hadisi sifatidagina bilamiz.Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺни ойдин бир кечада кўрдим. Бас, мен гоҳ Расулуллоҳ ﷺга, гоҳ ойга қарай бошладим. У зотнинг устида қизил ҳулла (кийим) бор эди. Ногаҳон у зот менга ойдан ҳам кўра кўркамроқ (чиройлироқ) кўриндилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Ашъаснинг ҳадиси сифатидагина биламиз.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: مَا رَأَيْتُ شَيْئًا أَحْسَنَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَأَن الشَّمْس تجْرِي على وَجْهِهِ وَمَا رَأَيْتُ أَحَدًا أَسْرَعَ فِي مَشْيِهِ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَأَنَّمَا الْأَرْضُ تُطْوَى لَهُ إِنَّا لَنُجْهِدُ أَنْفُسَنَا وَإنَّهُ لغير مكترث. رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: «Men Rasululloh ﷺdan koʻra goʻzalroq bir narsani koʻrmadim, goʻyo quyosh ularning yuzlarida oqib turardek edi. Yana Rasululloh ﷺdan koʻra yurishida tezroq birovni koʻrmadim, goʻyo yer u zot uchun yigʻib qoʻyilardek edi. Biz oʻzimizni qiynar edik, u zot esa hech qiynalmas edilar». Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: «Мен Расулуллоҳ ﷺдан кўра гўзалроқ бир нарсани кўрмадим, гўё қуёш уларнинг юзларида оқиб турардек эди. Яна Расулуллоҳ ﷺдан кўра юришида тезроқ бировни кўрмадим, гўё ер у зот учун йиғиб қўйилардек эди. Биз ўзимизни қийнар эдик, у зот эса ҳеч қийналмас эдилар». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир.

وَعَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ قَالَ: كَانَ فِي سَاقَيْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حُمُوشَةٌ وَكَانَ لَا يَضْحَكُ إِلَّا تَبَسُّمًا وَكُنْتُ إِذَا نَظَرْتُ إِلَيْهِ قُلْتُ: أَكْحَلُ الْعَيْنَيْنِ وَلَيْسَ بأكحل. رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺning boldirlarida ozgina ozgʻinlik bor edi, faqat tabassum qilib kular edilar. Men ularga qaraganimda, koʻzlariga surma tortgan deb oʻylardim, holbuki surma tortmagan edilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis shu yoʻldan hasan sahih gʻaribdir.Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺнинг болдирларида озгина озғинлик бор эди, фақат табассум қилиб кулар эдилар. Мен уларга қараганимда, кўзларига сурма тортган деб ўйлардим, ҳолбуки сурма тортмаган эдилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис шу йўлдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَفْلَجَ الثَّنِيَّتَيْنِ إِذَا تَكَلَّمَ رُئِيَ كَالنُّورِ يَخْرُجُ مِنْ بَيْنِ ثَنَايَاهُ. رَوَاهُ الدَّارمِيّ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning ikki oldingi tishlari orasida oraliq bor edi. U zot gapirganlarida, oldingi tishlari orasidan nurga oʻxshash narsa chiqayotgandek koʻrinardi. Dorimiy rivoyat qilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг икки олдинги тишлари орасида оралиқ бор эди. У зот гапирганларида, олдинги тишлари орасидан нурга ўхшаш нарса чиқаётгандек кўринарди. Доримий ривоят қилган.

وَعَنْ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا سُرَّ اسْتَنَارَ وَجْهُهُ حَتَّى كَأَنَّ وَجْهَهُ قِطْعَةُ قَمَرٍ وَكُنَّا نَعْرِفُ ذَلِكَ. مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ

Kaʼb ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ xursand boʻlganlarida, yuzlari nurlanib, xuddi oy parchasidek boʻlib ketardi va biz buni bilardik. Muttafaqun alayh.Каъб ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ хурсанд бўлганларида, юзлари нурланиб, худди ой парчасидек бўлиб кетарди ва биз буни билардик. Муттафақун алайҳ.

وَعَنْ أَنَسٍ أَنَّ غُلَامًا يَهُودِيًّا كَانَ يَخْدُمُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَمَرِضَ فَأَتَاهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَعُودُهُ فَوَجَدَ أَبَاهُ عِنْدَ رَأْسِهِ يَقْرَأُ التَّوْرَاةَ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «يَا يَهُودِيٌّ أَنْشُدُكَ بِاللَّهِ الَّذِي أَنْزَلَ التَّوْرَاةَ عَلَى مُوسَى هَلْ تَجِدُ فِي التَّوْرَاةِ نَعْتِي وَصِفَتِي وَمَخْرَجِي؟» . قَالَ: لَا. قَالَ الْفَتَى: بَلَى وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا نَجِدُ لَكَ فِي التَّوْرَاة نعتك وَصِفَتَكَ وَمَخْرَجَكَ وَإِنِّي أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّكَ رَسُولَ اللَّهِ. فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِأَصْحَابِهِ: «أَقِيمُوا هَذَا مِنْ عِنْدِ رَأْسِهِ وَلُوا أَخَاكُمْ» . رَوَاهُ الْبَيْهَقِيُّ فِي «دَلَائِل النُّبُوَّة»

(Anas (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, yahudiylarning bir (yosh) xizmatkori Paygʻambar ﷺga xizmat qilar edi; u kasal boʻ ldi. Paygʻambar ﷺ uni yoʻqlab kelib: «(Islomni qabul qilib) musulmon boʻ l» dedilar; u (ham) musulmon boʻ ldi. (Saʼid ibnul-Musayyab, otasidan: «Abu Tolibga (vafot) hozir boʻ lganda, Paygʻambar ﷺ uning oldiga keldilar» dedi.)(Анас (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, яҳудийларнинг бир (ёш) хизматкори Пайғамбар ﷺга хизмат қилар эди; у касал бў лди. Пайғамбар ﷺ уни йўқлаб келиб: «(Исломни қабул қилиб) мусулмон бў л» дедилар; у (ҳам) мусулмон бў лди. (Саъид ибнул-Мусайяб, отасидан: «Абу Толибга (вафот) ҳозир бў лганда, Пайғамбар ﷺ унинг олдига келдилар» деди.)

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ: «إِنَّمَا أَنَا رَحْمَةٌ مُهْدَاةٌ» . رَوَاهُ الدَّارِمِيُّ وَالْبَيْهَقِيُّ فِي «شُعَبِ الْإِيمَانِ»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Men, albatta, ehson qilingan rahmatman», dedilar. Dorimiy va Bayhaqiy «Shuʼab al-iymon»da rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Мен, албатта, эҳсон қилинган раҳматман», дедилар. Доримий ва Байҳақий «Шуъаб ал-иймон»да ривоят қилган.

عَنْ أَنَسٍ قَالَ: خَدَمْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَشْرَ سِنِينَ فَمَا قَالَ لِي: أُفٍّ وَلَا: لِمَ صَنَعْتَ؟ وَلَا: أَلَّا صَنَعْتَ؟ مُتَّفق عَلَيْهِ

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺga oʻn yil xizmat qildim; u zot menga hech qachon na «uf», na «nega bunday qilding», na «nega unday qilmading» demadilar.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺга ўн йил хизмат қилдим; у зот менга ҳеч қачон на «уф», на «нега бундай қилдинг», на «нега ундай қилмадинг» демадилар.

وَعَنْهُ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ أَحْسَنِ النَّاسِ خُلُقًا فَأَرْسَلَنِي يَوْمًا لِحَاجَةٍ فَقُلْتُ: وَاللَّهِ لَا أَذْهَبُ وَفِي نَفْسِي أَنْ أَذْهَبَ لِمَا أَمَرَنِي بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَخَرَجْتُ حَتَّى أَمُرَّ عَلَى صِبْيَانٍ وَهُمْ يَلْعَبُونَ فِي السُّوقِ فَإِذَا بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ قَبَضَ بِقَفَايَ مِنْ وَرَائِي قَالَ: فَنَظَرْتُ إِلَيْهِ وَهُوَ يَضْحَكُ فَقَالَ: «يَا أُنَيْسُ ذَهَبْتَ حَيْثُ أَمَرْتُكَ؟» . قُلْتُ: نَعَمْ أَنَا أَذْهَبُ يَا رَسُول الله. رَوَاهُ مُسلم

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ odamlarning eng goʻzal axloqlisi edilar. Bir kuni u zot meni bir ish (hojat) uchun yubordilar. Men: «Vallohi, bormayman» dedim, lekin koʻnglimda Allohning Nabiysi ﷺ buyurgan narsa uchun borish (niyati) bor edi. Soʻng chiqdim va bozorda oʻynayotgan bolalar yonidan oʻtdim. Shunda Rasululloh ﷺ orqamdan kelib, gardanimdan ushlab oldilar. Men u zotga qaradim, kular edilar. Soʻng: «Ey Unays! Buyurgan joyimga bordingmi?» dedilar. «Ha, boryapman, yo Rasululloh» dedim. Vallohi, men u zotga toʻqqiz yil xizmat qildim. Bilishimcha, men qilgan biror narsa uchun: «Nega bundoq-bundoq qilding?» yoki men qoldirgan biror narsa uchun: «Nega bundoq-bundoq qilmading?» demadilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ одамларнинг энг гўзал ахлоқлиси эдилар. Бир куни у зот мени бир иш (ҳожат) учун юбордилар. Мен: «Валлоҳи, бормайман» дедим, лекин кўнглимда Аллоҳнинг Набийси ﷺ буюрган нарса учун бориш (нияти) бор эди. Сўнг чиқдим ва бозорда ўйнаётган болалар ёнидан ўтдим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ орқамдан келиб, гарданимдан ушлаб олдилар. Мен у зотга қарадим, кулар эдилар. Сўнг: «Эй Унайс! Буюрган жойимга бордингми?» дедилар. «Ҳа, боряпман, ё Расулуллоҳ» дедим. Валлоҳи, мен у зотга тўққиз йил хизмат қилдим. Билишимча, мен қилган бирор нарса учун: «Нега бундоқ-бундоқ қилдинг?» ёки мен қолдирган бирор нарса учун: «Нега бундоқ-бундоқ қилмадинг?» демадилар.

وعنه قال : كنت أمشي مع رسول الله صلى الله عليه وسلم وعليه برد نجراني غليظ الحاشية فأدركه أعرابي فجبذه جبذة شديدة ورجع نبي الله صلى الله عليه وسلم في نحر الأعرابي حتى نظرت إلى صفحة عاتق رسول الله صلى الله عليه وسلم قد أثرت به حاشية البرد من شدة جبذته ثم قال : يا محمد مر لي من مال الله الذي عندك فالتفت إليه رسول الله صلى الله عليه وسلم ثم ضحك ثم أمر له بعطاء . متفق عليه

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Rasululloh ﷺ bilan yurib borardim, egnilarida chetlari (hoshiyasi) qalin (dagʻal) najroniy burd bor edi. Shunda bir aʼrobiy u zotga yetib olib, ridolaridan shunday qattiq tortdiki, men Rasululloh ﷺning yelka-boʻyinlarida burdning hoshiyasi tortishning zoʻridan iz qoldirganini koʻrdim. Soʻng (u aʼrobiy): «Ey Muhammad, oldingdagi Allohning molidan menga (berishni) buyur» dedi. Rasululloh ﷺ unga oʻgirilib qaradilar, soʻng kuldilar, soʻng unga bir ato (inʼom) berishni buyurdilar.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Расулуллоҳ ﷺ билан юриб борардим, эгниларида четлари (ҳошияси) қалин (дағал) нажроний бурд бор эди. Шунда бир аъробий у зотга етиб олиб, ридоларидан шундай қаттиқ тортдики, мен Расулуллоҳ ﷺнинг елка-бўйинларида бурднинг ҳошияси тортишнинг зўридан из қолдирганини кўрдим. Сўнг (у аъробий): «Эй Муҳаммад, олдингдаги Аллоҳнинг молидан менга (беришни) буюр» деди. Расулуллоҳ ﷺ унга ўгирилиб қарадилар, сўнг кулдилар, сўнг унга бир ато (инъом) беришни буюрдилар.

وَعَنْهُ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحْسَنَ النَّاسِ وَأَجْوَدَ النَّاسِ وَأَشْجَعَ النَّاسِ وَلَقَدْ فَزِعَ أَهْلُ الْمَدِينَةِ ذَاتَ لَيْلَةٍ فَانْطَلَقَ النَّاسُ قِبَلَ الصَّوْتِ فَاسْتَقْبَلَهُمُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ سَبَقَ النَّاس إِلَى الصَّوْت هُوَ يَقُولُ: «لَمْ تُرَاعُوا لَمْ تُرَاعُوا» وَهُوَ عَلَى فَرَسٍ لِأَبِي طَلْحَةَ عُرْيٍ مَا عَلَيْهِ سَرْجٌ وَفِي عُنُقِهِ سَيْفٌ. فَقَالَ: «لَقَدْ وَجَدْتُهُ بَحْرًا» . مُتَّفق عَلَيْهِ

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ odamlarning eng goʻzali, eng saxiysi va eng botiri edilar. Bir kechasi Madina ahli choʻchib ketdi, odamlar (qoʻrqinchli) tovush tomon yoʻl oldilar; Paygʻambar ﷺ esa ularni — odamlardan oldin oʻsha tovush tomon (borib kelgan holda) — qarshi oldilar va: «Qoʻrqmanglar, qoʻrqmanglar» der edilar. (U zot) Abu Talhaning egarsiz — ustida egar yoʻq — otida, boʻyinlarida qilich (osigʻliq) holda edilar va: «Men uni (otni) (xuddi) dengiz (kabi tez) topdim» — yoki «Albatta, u (xuddi) dengizdir» — dedilar.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ одамларнинг энг гўзали, энг сахийси ва энг ботири эдилар. Бир кечаси Мадина аҳли чўчиб кетди, одамлар (қўрқинчли) товуш томон йўл олдилар; Пайғамбар ﷺ эса уларни — одамлардан олдин ўша товуш томон (бориб келган ҳолда) — қарши олдилар ва: «Қўрқманглар, қўрқманглар» дер эдилар. (У зот) Абу Талҳанинг эгарсиз — устида эгар йўқ — отида, бўйинларида қилич (осиғлиқ) ҳолда эдилар ва: «Мен уни (отни) (худди) денгиз (каби тез) топдим» — ёки «Албатта, у (худди) денгиздир» — дедилар.

وَعَنْ جَابِرٍ قَالَ: مَا سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَيْئًا قَطُّ فَقَالَ: لَا. مُتَّفق عَلَيْهِ

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ dan biror narsa soʻralganda u zot hech qachon «yoʻq» demaganlar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ дан бирор нарса сўралганда у зот ҳеч қачон «йўқ» демаганлар.

وَعَن أنس إِنَّ رَجُلًا سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم غَنَمًا بَيْنَ جَبَلَيْنِ فَأَعْطَاهُ إِيَّاهُ فَأَتَى قَوْمَهُ فَقَالَ: أَي قوم أَسْلمُوا فو الله إِنَّ مُحَمَّدًا لَيُعْطِي عَطَاءً مَا يَخَافُ الْفَقْرَ. رَوَاهُ مُسلم

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺ dan ikki togʻ orasini toʻldirgan qoʻyni soʻradi, u zot unga oʻshani berdilar. Soʻng u qavmiga kelib: «Ey qavmim! Islomga kiringlar! Vallohi, Muhammad faqirlikdan qoʻrqmaganday saxiylik bilan beradi», dedi. Anas dedi: Bir kishi dunyoni xohlabgina Islomga kirsa-da, koʻp oʻtmay Islom unga dunyodan va undagi narsalardan koʻra suyukliroq boʻlib qolardi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺ дан икки тоғ орасини тўлдирган қўйни сўради, у зот унга ўшани бердилар. Сўнг у қавмига келиб: «Эй қавмим! Исломга киринглар! Валлоҳи, Муҳаммад фақирликдан қўрқмагандай сахийлик билан беради», деди. Анас деди: Бир киши дунёни хоҳлабгина Исломга кирса-да, кўп ўтмай Ислом унга дунёдан ва ундаги нарсалардан кўра суюклироқ бўлиб қоларди.

وَعَنْ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ بَيْنَمَا هُوَ يَسِيرُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَقْفَلَهُ مِنْ حُنَيْنٍ فَعَلِقَتِ الْأَعْرَابُ يَسْأَلُونَهُ حَتَّى اضْطَرُّوهُ إِلَى سَمُرَةٍ فَخَطَفَتْ رِدَاءَهُ فَوَقَفَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: «أَعْطُونِي رِدَائِي لَوْ كَانَ لِي عَدَدَ هَذِهِ الْعِضَاهِ نَعَمٌ لَقَسَمْتُهُ بَيْنَكُمْ ثُمَّ لَا تَجِدُونِي بَخِيلًا وَلَا كذوباً وَلَا جَبَانًا» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

Muhammad ibn Jubayr (Jubayr ibn Mutʼimdan) rivoyat qiladi: Jubayr ibn Mutʼim menga aytdiki, u Hunayn(dan) qaytayotgan odamlar bilan birga Allohning Rasuli ﷺ ning huzurida boʻlganda, baʼzi odamlar (badaviylar) Paygʻambar ﷺ ni ushlab, undan shu qadar (koʻp narsa) soʻray boshladiki, u zot bir tikanli daraxt (yaʼni samura) ostida turishga majbur boʻldi va uning ridosi (yopinchigʻi) tortib olindi. Paygʻambar ﷺ toʻxtab: «Ridomni bering. Agar menda mana shu tikanli daraxtlar (sonicha) tuyalarim boʻlganida, men ularni sizlar orasida taqsimlagan boʻlardim va sizlar meni baxil, yolgʻonchi yoki qoʻrqoq deb topmas edingiz», — dedi.Муҳаммад ибн Жубайр (Жубайр ибн Мутъимдан) ривоят қилади: Жубайр ибн Мутъим менга айтдики, у Ҳунайн(дан) қайтаётган одамлар билан бирга Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг ҳузурида бўлганда, баъзи одамлар (бадавийлар) Пайғамбар ﷺ ни ушлаб, ундан шу қадар (кўп нарса) сўрай бошладики, у зот бир тиканли дарахт (яъни самура) остида туришга мажбур бўлди ва унинг ридоси (ёпинчиғи) тортиб олинди. Пайғамбар ﷺ тўхтаб: «Ридомни беринг. Агар менда мана шу тиканли дарахтлар (сонича) туяларим бўлганида, мен уларни сизлар орасида тақсимлаган бўлардим ва сизлар мени бахил, ёлғончи ёки қўрқоқ деб топмас эдингиз», — деди.

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا صَلَّى الْغَدَاةَ جَاءَ خَدَمُ الْمَدِينَةِ بِآنِيَتِهِمْ فِيهَا الْمَاءُ فَمَا يَأْتُونَ بإناءٍ إِلَّا غمسَ يدَه فِيهَا فرُبما جاؤوهُ بِالْغَدَاةِ الْبَارِدَةِ فَيَغْمِسُ يَدَهُ فِيهَا. رَوَاهُ مُسْلِمٌ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bomdod namozini oʻqib boʻlganlarida, Madina xizmatkorlari idishlarida suv olib kelishar edi. Qaysi idish keltirilsa, u zot ﷺ albatta qoʻllarini unga botirardilar. Baʼzan ular sovuq tongda kelishsa-da, u zot ﷺ qoʻllarini unga botirardilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бомдод намозини ўқиб бўлганларида, Мадина хизматкорлари идишларида сув олиб келишар эди. Қайси идиш келтирилса, у зот ﷺ албатта қўлларини унга ботирардилар. Баъзан улар совуқ тонгда келишса-да, у зот ﷺ қўлларини унга ботирардилар.

وَعَنْهُ قَالَ: كَانَتْ أَمَةٌ مِنْ إِمَاءِ أَهْلِ الْمَدِينَةِ تَأْخُذُ بِيَدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَتَنْطَلِقُ بِهِ حَيْثُ شَاءَتْ. رَوَاهُ البُخَارِيّ

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Madina ahlining choʻrilaridan biror choʻri Rasululloh ﷺning qoʻllaridan ushlab, u zotni xohlagan joyiga olib borardi.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мадина аҳлининг чўриларидан бирор чўри Расулуллоҳ ﷺнинг қўлларидан ушлаб, у зотни хоҳлаган жойига олиб борарди.

وَعَنْهُ أَنَّ امْرَأَةً كَانَتْ فِي عَقْلِهَا شَيْءٌ فَقَالَت: يَا رَسُول الله إِنِّي لِي إِلَيْكَ حَاجَّةً فَقَالَ: «يَا أُمَّ فُلَانٍ انْظُرِي أَيَّ السِّكَكِ شِئْتِ حَتَّى أَقْضِيَ لَكِ حَاجَتَكِ» فَخَلَا مَعَهَا فِي بَعْضِ الطُّرُقِ حَتَّى فرغت من حَاجَتهَا. رَوَاهُ مُسلم

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: aqlida biroz nuqsoni boʻlgan bir ayol: «Yo Rasululloh! Sizdan menga bir hojat (bor)», dedi. Shunda u zot ﷺ: «Ey falonchining onasi, qaysi koʻchani xohlasang qarab tur, hojatingni bajaray», dedilar. Soʻng yoʻllardan birida u bilan (xilvatda) turdilar, toki u hojatini ado etib boʻlguncha.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: ақлида бироз нуқсони бўлган бир аёл: «Ё Расулуллоҳ! Сиздан менга бир ҳожат (бор)», деди. Шунда у зот ﷺ: «Эй фалончининг онаси, қайси кўчани хоҳласанг қараб тур, ҳожатингни бажарай», дедилар. Сўнг йўллардан бирида у билан (хилватда) турдилар, токи у ҳожатини адо этиб бўлгунча.

وَعَنْهُ قَالَ: لَمْ يَكُنْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَاحِشًا وَلَا لَعَّانًا وَلَا سَبَّابًا كَانَ يَقُولُ عِنْدَ الْمَعْتَبَةِ: «مَا لَهُ تربَ جَبينُه؟» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ na fohish (qoʻpol soʻzli), na laʼnat aytuvchi, na soʻkadigan (kishi) edilar. (U zot) tanbeh berish (oʻrinli) paytida: «Unga nima boʻldi, peshanasi tuproqqa belansin» der edilar.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ на фоҳиш (қўпол сўзли), на лаънат айтувчи, на сўкадиган (киши) эдилар. (У зот) танбеҳ бериш (ўринли) пайтида: «Унга нима бўлди, пешанаси тупроққа белансин» дер эдилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قِيلَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ ادْعُ عَلَى الْمُشْرِكِينَ. قَالَ: «إِنِّي لَمْ أُبْعَثْ لَعَّانًا وَإِنَّمَا بُعِثْتُ رَحْمَةً» . رَوَاهُ مُسْلِمٌ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Yo Rasululloh! Mushriklarga qargʻish (laʼnat) duosini qiling», — deyildi. Shunda (Rasululloh ﷺ): «Albatta, men laʼnat oʻquvchi qilib yuborilganim yoʻq, balki men rahmat qilib yuborilganman», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Ё Расулуллоҳ! Мушрикларга қарғиш (лаънат) дуосини қилинг», — дейилди. Шунда (Расулуллоҳ ﷺ): «Албатта, мен лаънат ўқувчи қилиб юборилганим йўқ, балки мен раҳмат қилиб юборилганман», — дедилар.

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ: كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَشَدَّ حَيَاءً مِنَ الْعَذْرَاءِ فِي خِدْرِهَا فَإِذَا رَأَى شَيْئًا يَكْرَهُهُ عَرَفْنَاهُ فِي وَجْهِهِ. مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ

(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ oʻz xilvatidagi (parda ortidagi) qizdan ham koʻra hayoliroq (uyatchanroq) edilar; (u zot) yoqtirmaydigan biror narsani koʻrsalar, biz uni u zotning yuzlaridan (oʻzgarishidan) bilardik.(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ ўз хилватидаги (парда ортидаги) қиздан ҳам кўра ҳаёлироқ (уятчанроқ) эдилар; (у зот) ёқтирмайдиган бирор нарсани кўрсалар, биз уни у зотнинг юзларидан (ўзгаришидан) билардик.

وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: مَا رَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُسْتَجْمِعًا قَطُّ ضَاحِكًا حَتَّى أَرَى مِنْهُ لَهَوَاتِهِ وَإِنَّمَا كَانَ يتبسم. رَوَاهُ البُخَارِيّ

(Oisha (roziyallohu anho) aytdilar:) Men Paygʻambar ﷺni — toʻliq (qah-qah) kulib, hatto kichik tilini (tomogʻini) koʻrsatadigan darajada — hech qachon koʻrmadim; (u zot) faqat tabassum qilardilar, xolos.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Мен Пайғамбар ﷺни — тўлиқ (қаҳ-қаҳ) кулиб, ҳатто кичик тилини (томоғини) кўрсатадиган даражада — ҳеч қачон кўрмадим; (у зот) фақат табассум қилардилар, холос.

وَعَنْهَا قَالَتْ: إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمْ يَكُنْ يَسْرُدُ الْحَدِيثَ كَسَرْدِكُمْ كَانَ يُحَدِّثُ حَدِيثًا لَوْ عَدَّهُ الْعَادُّ لَأَحْصَاهُ. مُتَّفق عَلَيْهِ

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ shu qadar ravshan (tushunarli) gapirardiki, agar kimdir uning soʻzlari sonini sanamoqchi boʻlsa, sanay olardi. Urva ibn Zubayr (rivoyat qiladi): Oisha (menga): «Falonchidan hayron emasmisan — u kelib, mening hujram yonida oʻtirib, Allohning Rasuli ﷺ ning hadislarini — menga eshittirish maqsadida — rivoyat qila boshladi, holbuki men nafl namoz oʻqiyotgan edim. U mening nafl namozimni tugatishimdan oldin ketib qoldi. Agar uni hali (oʻsha yerda) topganimda edi, men unga: ‹Allohning Rasuli ﷺ hech qachon sen kabi tez va (chala) gapirmasdi›, — der edim», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ шу қадар равшан (тушунарли) гапирардики, агар кимдир унинг сўзлари сонини санамоқчи бўлса, санай оларди. Урва ибн Зубайр (ривоят қилади): Оиша (менга): «Фалончидан ҳайрон эмасмисан — у келиб, менинг ҳужрам ёнида ўтириб, Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг ҳадисларини — менга эшиттириш мақсадида — ривоят қила бошлади, ҳолбуки мен нафл намоз ўқиётган эдим. У менинг нафл намозимни тугатишимдан олдин кетиб қолди. Агар уни ҳали (ўша ерда) топганимда эди, мен унга: ‹Аллоҳнинг Расули ﷺ ҳеч қачон сен каби тез ва (чала) гапирмасди›, — дер эдим», — деди.

وَعَنِ الْأَسْوَدِ قَالَ: سَأَلْتُ عَائِشَةَ: مَا كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَصْنَعُ فِي بَيْتِهِ؟ قَالَتْ: كَانَ يَكُونُ فِي مَهْنَةِ أَهْلِهِ - تَعْنِي خدمَة أَهله - فَإِذا حضرت الصَّلَاة خرج إِلَى الصَّلَاة. رَوَاهُ البُخَارِيّ

Asvad (Oishadan) rivoyat qiladi: U Oishadan: «Paygʻambar ﷺ uyida nima qilar edilar?» — deb soʻradi. U: «U zot oilasiga xizmat qilish bilan band boʻlar, namoz vaqti kirsa, namozga chiqar edilar», — dedi.Асвад (Оишадан) ривоят қилади: У Оишадан: «Пайғамбар ﷺ уйида нима қилар эдилар?» — деб сўради. У: «У зот оиласига хизмат қилиш билан банд бўлар, намоз вақти кирса, намозга чиқар эдилар», — деди.

وَعَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ: مَا خُيِّرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَ أَمْرَيْنِ قَطُّ إِلَّا أَخَذَ أَيْسَرَهُمَا مَا لَمْ يَكُنْ إِثْمًا فَإِنْ كَانَ إِثْمًا كَانَ أَبْعَدَ النَّاسِ مِنْهُ وَمَا انْتَقَمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِنَفْسِهِ فِي شَيْءٍ قَطُّ إِلَّا أَنْ يُنتهك حرمةُ الله فينتقم لله بهَا. مُتَّفق عَلَيْهِ

(Oisha (roziyallohu anho) aytdilar:) Rasululloh ﷺ ikki ish oʻrtasida ixtiyor qoldirilsalar — toki u gunoh boʻlmasa — albatta ularning osonrogʻini olardilar; agar u gunoh boʻlsa, u zot odamlarning undan eng yiroqlari edilar. Rasululloh ﷺ oʻzlari uchun biror narsada hech qachon (shaxsan) qasos olmaganlar — magar Allohning hurmati (taqiqi) buzilsa, u holda Alloh uchun (uni) qasos qilardilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Расулуллоҳ ﷺ икки иш ўртасида ихтиёр қолдирилсалар — токи у гуноҳ бўлмаса — албатта уларнинг осонроғини олардилар; агар у гуноҳ бўлса, у зот одамларнинг ундан энг йироқлари эдилар. Расулуллоҳ ﷺ ўзлари учун бирор нарсада ҳеч қачон (шахсан) қасос олмаганлар — магар Аллоҳнинг ҳурмати (тақиқи) бузилса, у ҳолда Аллоҳ учун (уни) қасос қилардилар.

وَعَنْهَا قَالَتْ: مَا ضَرَبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لنَفسِهِ شَيْئًا قَطُّ بِيَدِهِ وَلَا امْرَأَةً وَلَا خَادِمًا إِلَّا أَنْ يُجَاهِدَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَمَا نِيلَ مِنْهُ شَيْءٌ قَطُّ فَيَنْتَقِمُ مِنْ صَاحِبِهِ إِلَّا أَنْ يُنْتَهَكَ شَيْءٌ مِنْ مَحَارِمِ اللَّهِ فينتقم لله. رَوَاهُ مُسلم

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qoʻllari bilan hech qachon biron narsani urmadilar, na ayolni, na xizmatkorni — faqat Alloh yoʻlida jihod qilgan holatlari bundan mustasno. Va u zotga hech qachon biron (ozor) yetkazilib, uning egasidan intiqom olganlari boʻlmadi, faqat Allohning harom qilgan narsalaridan biri buzilgan boʻlsa, Alloh azza va jalla uchun intiqom olardilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қўллари билан ҳеч қачон бирон нарсани урмадилар, на аёлни, на хизматкорни — фақат Аллоҳ йўлида жиҳод қилган ҳолатлари бундан мустасно. Ва у зотга ҳеч қачон бирон (озор) етказилиб, унинг эгасидан интиқом олганлари бўлмади, фақат Аллоҳнинг ҳаром қилган нарсаларидан бири бузилган бўлса, Аллоҳ азза ва жалла учун интиқом олардилар.

عَنْ أَنَسٍ قَالَ: خَدَمْتُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَا ابْنُ ثَمَانِ سِنِينَ خَدَمْتُهُ عَشْرَ سِنِينَ فَمَا لَامَنِي عَلَى شَيْءٍ قَطُّ أَتَى فِيهِ عَلَى يَدَيَّ فَإِنْ لَامَنِي لَائِمٌ مِنْ أَهْلِهِ قَالَ: «دَعُوهُ فَإِنَّهُ لَوْ قُضِيَ شَيْءٌ كَانَ» . هَذَا لَفَظُ «الْمَصَابِيحِ» وَرَوَى الْبَيْهَقِيُّ فِي «شُعَبِ الْإِيمَانِ» . مَعَ تَغْيِيرٍ يَسِيرٍ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ga toʻqqiz yil xizmat qildim. Bilishimcha, u zot menga hech qachon: «Nega bundoq-bundoq qilding?» demadilar va meni hech narsada aybga ham qoʻymadilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ га тўққиз йил хизмат қилдим. Билишимча, у зот менга ҳеч қачон: «Нега бундоқ-бундоқ қилдинг?» демадилар ва мени ҳеч нарсада айбга ҳам қўймадилар.

وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: لَمْ يَكُنْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَاحِشًا وَلَا مُتَفَحِّشًا وَلَا سَخَّابًا فِي الْأَسْوَاقِ وَلَا يَجْزِي بِالسَّيِّئَةِ السَّيِّئَةَ وَلَكِنْ يَعْفُو وَيَصْفَحُ. رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ yilning biror oyida Shaʼbon oyidagidan koʻproq roʻza tutmasdilar. U zot: ‹Amallardan kuchingiz yetadiganini oling, chunki siz (ibodatdan) zerikmaguningizcha, Alloh (savob berishdan) zerikmaydi›, der edilar. Va u zot: ‹Allohga eng suyukli amal — egasi ozgina boʻlsa-da, doimiy ravishda bajaradigan amaldir›, der edilar», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ йилнинг бирор ойида Шаъбон ойидагидан кўпроқ рўза тутмасдилар. У зот: ‹Амаллардан кучингиз етадиганини олинг, чунки сиз (ибодатдан) зерикмагунингизча, Аллоҳ (савоб беришдан) зерикмайди›, дер эдилар. Ва у зот: ‹Аллоҳга энг суюкли амал — эгаси озгина бўлса-да, доимий равишда бажарадиган амалдир›, дер эдилар», деди.

وَعَنْ أَنَسٍ يُحَدِّثَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ كانَ يعودُ المريضَ وَيتبع الْجِنَازَة ويجيب دَعْوَة الْمَمْلُوك ويركب الْحمار لَقَدْ رَأَيْتُهُ يَوْمَ خَيْبَرَ عَلَى حِمَارٍ خِطَامُهُ لِيفٌ. رَوَاهُ ابْنُ مَاجَهْ وَالْبَيْهَقِيُّ فِي «شُعَبِ الْإِيمَانِ»

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ bemorni koʻrgani borar, jinozaga ergashar, qulning taklifini qabul qilar va eshakka minar edilar. Men u zotni Xaybar kuni jilovi xurmo tolasidan boʻlgan eshak ustida koʻrganman. Ibn Moja va Bayhaqiy «Shuʼab al-iymon»da rivoyat qilgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ беморни кўргани борар, жинозага эргашар, қулнинг таклифини қабул қилар ва эшакка минар эдилар. Мен у зотни Хайбар куни жилови хурмо толасидан бўлган эшак устида кўрганман. Ибн Можа ва Байҳақий «Шуъаб ал-иймон»да ривоят қилган.

وَعَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَخْصِفُ نَعْلَهُ وَيَخِيطُ ثَوْبَهُ وَيَعْمَلُ فِي بَيْتِهِ كَمَا يَعْمَلُ أَحَدُكُمْ فِي بَيْتِهِ وَقَالَتْ: كَانَ بَشَرًا مِنَ الْبَشَرِ يَفْلِي ثَوْبَهُ وَيَحْلُبُ شَاتَهُ وَيَخْدُمُ نَفْسَهُ. رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oʻz kavushlarini yamar, kiyimlarini tikar va uyida xuddi sizlardan biringiz oʻz uyida ish qilganidek ish qilar edilar. U zot inson zotidan bir inson edilar: kiyimidagi bitni tozalar, qoʻyini sogʻar va oʻzlariga oʻzlari xizmat qilar edilar. Termiziy rivoyat qilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ўз кавушларини ямар, кийимларини тикар ва уйида худди сизлардан бирингиз ўз уйида иш қилганидек иш қилар эдилар. У зот инсон зотидан бир инсон эдилар: кийимидаги битни тозалар, қўйини соғар ва ўзларига ўзлари хизмат қилар эдилар. Термизий ривоят қилган.

وَعَنْ خَارِجَةَ بْنِ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ قَالَ: دَخَلَ نَفَرٌ عَلَى زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ فَقَالُوا لَهُ: حَدِّثْنَا أَحَادِيثَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: كُنْتُ جَارَهُ فَكَانَ إِذَا نزل الْوَحْيُ بَعَثَ إِلَيَّ فَكَتَبْتُهُ لَهُ فَكَانَ إِذَا ذَكَرْنَا الدُّنْيَا ذَكَرَهَا مَعَنَا وَإِذَا ذَكَرْنَا الْآخِرَةَ ذَكَرَهَا مَعَنَا وَإِذَا ذَكَرْنَا الطَّعَامَ ذَكَرَهُ مَعَنَا فَكُلُّ هَذَا أُحَدِّثُكُمْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ. رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: bir necha kishi uning oldiga kirib: ‹Bizga Rasululloh ﷺ haqidagi hadislardan gapirib bering›, deyishdi. U: «Men u zotning qoʻshnisi edim. Vahiy nozil boʻlganda, u zot menga odam yuborar, men esa uni yozib berardim. Biz dunyo haqida gaplashsak, u zot ham biz bilan dunyoni tilga olar, oxirat haqida gaplashsak, u zot ham biz bilan oxiratni tilga olar, taom haqida gaplashsak, u zot ham biz bilan taomni tilga olardilar. Bularning barchasini men sizlarga Rasululloh ﷺdan gapiryapman», dedi. Termiziy rivoyat qilgan.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: бир неча киши унинг олдига кириб: ‹Бизга Расулуллоҳ ﷺ ҳақидаги ҳадислардан гапириб беринг›, дейишди. У: «Мен у зотнинг қўшниси эдим. Ваҳий нозил бўлганда, у зот менга одам юборар, мен эса уни ёзиб берардим. Биз дунё ҳақида гаплашсак, у зот ҳам биз билан дунёни тилга олар, охират ҳақида гаплашсак, у зот ҳам биз билан охиратни тилга олар, таом ҳақида гаплашсак, у зот ҳам биз билан таомни тилга олардилар. Буларнинг барчасини мен сизларга Расулуллоҳ ﷺдан гапиряпман», деди. Термизий ривоят қилган.

وَعَنْ أَنَسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ إِذَا صَافَحَ الرَّجُلَ لَمْ يَنْزِعْ يَدَهُ مِنْ يَدِهِ حَتَّى يَكُونَ هُوَ الَّذِي يَنْزِعُ يَدَهُ وَلَا يَصْرِفُ وَجْهَهُ عَنْ وَجْهِهِ حَتَّى يَكُونَ هُوَ الَّذِي يَصْرِفُ وَجْهَهُ عَن وَجهه وَلم يُرَ مقدِّماً رُكْبَتَيْهِ بَين يَدي جليس لَهُ. رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir kishi bilan qoʻl berib koʻrishganlarida, u kishining oʻzi qoʻlini tortmaguncha, u zot qoʻllarini uning qoʻlidan tortib olmas edilar. Uning oʻzi yuzini burmaguncha, u zot yuzlarini uning yuzidan burmas edilar. Va u zot oʻzlari bilan oʻtirgan hamsuhbatining oldida tizzalarini oldinga chiqarib oʻtirgan holda koʻrilmaganlar. Termiziy rivoyat qilgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир киши билан қўл бериб кўришганларида, у кишининг ўзи қўлини тортмагунча, у зот қўлларини унинг қўлидан тортиб олмас эдилар. Унинг ўзи юзини бурмагунча, у зот юзларини унинг юзидан бурмас эдилар. Ва у зот ўзлари билан ўтирган ҳамсуҳбатининг олдида тиззаларини олдинга чиқариб ўтирган ҳолда кўрилмаганлар. Термизий ривоят қилган.

وَعَنْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ لَا يَدَّخِرُ شَيْئًا لِغَدٍ. رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ertaga uchun hech narsani saqlab qoʻymas edilar. Termiziy rivoyat qilgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ эртага учун ҳеч нарсани сақлаб қўймас эдилар. Термизий ривоят қилган.

وَعَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ طَوِيلَ الصَّمْتِ. رَوَاهُ فِي «شرح السّنة»

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ koʻp sukut saqlar edilar. «Sharhus-sunna»da rivoyat qilingan.Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ кўп сукут сақлар эдилар. «Шарҳус-сунна»да ривоят қилинган.

وَعَنْ جَابِرٍ قَالَ: كَانَ فِي كَلَامَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَرْتِيلٌ وَتَرْسِيلٌ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u: «Rasululloh ﷺ ning soʻzlarida tartil (yoki tarsil), yaʼni dona-dona, shoshilmay soʻzlash bor edi», der edi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у: «Расулуллоҳ ﷺ нинг сўзларида тартил (ёки тарсил), яъни дона-дона, шошилмай сўзлаш бор эди», дер эди.

وَعَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ: مَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَسْرُدُ سَرْدَكُمْ هَذَا وَلَكِنَّهُ كَانَ يَتَكَلَّمُ بِكَلَامٍ بَيْنَهُ فَصْلٌ يَحْفَظُهُ من جَلَسَ إِلَيْهِ. رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ sizlar kabi (soʻzlarni) ketma-ket shoshib gapirmas edilar, balki orasi ajralib turadigan, oldida oʻtirgan kishi yodlab oladigan tarzda gapirar edilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir, biz uni faqat Zuhriyning hadisi orqaligina bilamiz. Uni Yunus ibn Yazid ham Zuhriydan rivoyat qilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ сизлар каби (сўзларни) кетма-кет шошиб гапирмас эдилар, балки ораси ажралиб турадиган, олдида ўтирган киши ёдлаб оладиган тарзда гапирар эдилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир, биз уни фақат Зуҳрийнинг ҳадиси орқалигина биламиз. Уни Юнус ибн Язид ҳам Зуҳрийдан ривоят қилган.

وَعَنْ عَبْدِاللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ جَزْءٍ قَالَ: مَا رَأَيْتُ أَحَدًا أَكْثَرَ تَبَسُّمًا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Abdulloh ibn Horis ibn Jazʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Men Rasululloh ﷺdan koʻra koʻproq tabassum qiluvchi birovni koʻrmadim», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Абдуллоҳ ибн Ҳорис ибн Жазъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Мен Расулуллоҳ ﷺдан кўра кўпроқ табассум қилувчи бировни кўрмадим», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

وَعَنْ عَبْدِاللَّهِ بْنِ سَلَامٍ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا جَلَسَ يَتَحَدَّثُ يُكْثِرُ أَنْ يَرْفَعَ طَرْفَهُ إِلَى السَّمَاء. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Abdulloh ibn Salom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oʻtirib suhbatlashayotganlarida koʻp marta nigohlarini osmonga koʻtarar edilar.Абдуллоҳ ибн Салом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ўтириб суҳбатлашаётганларида кўп марта нигоҳларини осмонга кўтарар эдилар.

عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ عَنْ أَنَسٍ قَالَ: مَا رَأَيْتُ أَحَدًا كَانَ أَرْحَمَ بِالْعِيَالِ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ إِبْرَاهِيمُ ابْنُهُ مُسْتَرْضَعًا فِي عَوَالِي الْمَدِينَةِ فَكَانَ يَنْطَلِقُ وَنَحْنُ مَعَهُ فَيَدْخُلُ الْبَيْتَ وَإِنَّهُ لَيُدَّخَنُ وَكَانَ ظِئْرُهُ قَيْنًا فَيَأْخُذُهُ فَيُقَبِّلُهُ ثُمَّ يَرْجِعُ. قَالَ عَمْرٌو: فَلَمَّا تُوُفِّيَ إِبْرَاهِيمُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ إِبْرَاهِيمَ ابْنِي وَإِنَّهُ مَاتَ فِي الثَّدْيِ وَإِنَّ لَهُ لَظِئْرَيْنِ تُكْمِلَانِ رَضَاعَهُ فِي الْجَنَّةِ» . رَوَاهُ مُسْلِمٌ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ dan koʻra oilaga mehribonroq biror kishini koʻrmadim. Ibrohim Madinaning chekka joylarida emizib berilayotgan edi. U zot borardilar, biz ham u zot bilan birga edik, u zot uyga kirardilar, u (uy) tutunlab turar edi. Uni emizguvchining (eri) temirchi edi. U zot uni olib, oʻpardilar, soʻng qaytardilar. Amr dedi: Ibrohim vafot etganida Rasululloh ﷺ: «Albatta Ibrohim mening oʻgʻlim, u (hali) emadigan chogʻda vafot etdi. Albatta jannatda uning emizishini toʻldiradigan ikki emizguvchisi bor», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ дан кўра оилага меҳрибонроқ бирор кишини кўрмадим. Иброҳим Мадинанинг чекка жойларида эмизиб берилаётган эди. У зот борардилар, биз ҳам у зот билан бирга эдик, у зот уйга кирардилар, у (уй) тутунлаб турар эди. Уни эмизгувчининг (эри) темирчи эди. У зот уни олиб, ўпардилар, сўнг қайтардилар. Амр деди: Иброҳим вафот этганида Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта Иброҳим менинг ўғлим, у (ҳали) эмадиган чоғда вафот этди. Албатта жаннатда унинг эмизишини тўлдирадиган икки эмизгувчиси бор», дедилар.

وَعَن عَليّ أَنَّ يهوديّاً يُقَالُ لَهُ: فُلَانٌ حَبْرٌ كَانَ لَهُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي دَنَانِيرُ فَتَقَاضَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ لَهُ: «يَا يَهُودِيُّ مَا عِنْدِي مَا أُعْطِيكَ» . قَالَ: فَإِنِّي لَا أُفَارِقُكَ يَا مُحَمَّدُ حَتَّى تُعْطِيَنِي. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِذًا أَجْلِسُ مَعَكَ» فَجَلَسَ مَعَهُ فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ وَالْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ الْآخِرَةَ وَالْغَدَاةَ وَكَانَ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَتَهَدَّدُونَهُ وَيَتَوَعَّدُونَهُ فَفَطِنَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا الَّذِي يَصْنَعُونَ بِهِ. فَقَالُوا: يَا رَسُولَ اللَّهِ يَهُودِيٌّ يَحْبِسُكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنَعَنِي رَبِّي أَنْ أَظْلِمَ مُعَاهِدًا وَغَيْرَهُ» فَلَمَّا تَرَجَّلَ النَّهَارُ قَالَ الْيَهُودِيُّ: أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ وَشَطْرُ مَالِي فِي سبيلِ الله أَمَا وَاللَّهِ مَا فَعَلْتُ بِكَ الَّذِي فَعَلْتُ بِكَ إِلَّا لِأَنْظُرَ إِلَى نَعْتِكَ فِي التَّوْرَاةِ: مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ مَوْلِدُهُ بِمَكَّةَ وَمُهَاجَرُهُ بِطَيْبَةَ وَمُلْكُهُ بِالشَّامِ لَيْسَ بِفَظٍّ وَلَا غَلِيظٍ وَلَا سَخَّابٍ فِي الْأَسْوَاقِ وَلَا مُتَزَيٍّ بِالْفُحْشِ وَلَا قَوْلِ الْخَنَا أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ وَهَذَا مَالِي فَاحْكُمْ فِيهِ بِمَا أَرَاكَ اللَّهُ وَكَانَ الْيَهُودِيُّ كَثِيرَ المالِ. رَوَاهُ الْبَيْهَقِيّ فِي «دَلَائِل النُّبُوَّة»

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Abdulloh ibn Salom Rasululloh ﷺning (Madinaga) kelganini — u (oʻ z) yerida meva terayotgan paytida — eshitdi va Paygʻambar ﷺning oldiga keldi. U: «Men sendan — faqat paygʻambar biladigan — uch (narsa) haqida soʻrayman: Soatning (qiyomatning) birinchi alomati nima? Jannat ahlining birinchi taomi nima? Bola (nasl) otasiga yoki onasiga nimadan tortadi (oʻxshaydi)?» dedi. U zot: «Bularni menga hozirgina Jibril xabar berdi», dedilar. U (Abdulloh): «Jibril(mi)?» dedi. U zot: «Ha», dedilar. U: «U — farishtalar ichidan yahudiylarning dushmanidir», dedi. Shunda u zot: «Kim Jibrilga dushman boʻ lsa (bilsinki), albatta u (Qurʼonni) sening qalbingga nozil qildi...» (Baqara surasi, 97) degan oyatni qiroat qildilar. (Soʻng u zot:) «Soatning birinchi alomatiga kelsak — u (odamlarni) mashriqdan magʻribga toʻplaydigan bir olovdir; jannat ahlining birinchi taomiga kelsak — baliq jigarining ortiqcha (lazzatli) boʻ lagi; bola(ning oʻxshashiga) kelsak — erkak suvi (nutfasi) ayol suvidan oʻ zib ketsa, bola (otasiga) tortadi; ayol suvi (ernikidan) oʻ zib ketsa, (onasiga) tortadi», dedilar. U: «Ashhadu allaa ilaaha illalloh va ashhadu annaka Rasululloh (Guvohlik beramanki, Allohdan boshqa iloh yoʻq va sen — Allohning Rasulisan). Ey Allohning Rasuli, albatta yahudiylar — buhton (tuhmat) qiluvchi qavm; sen ulardan (men haqda) soʻrashingdan oldin ular mening islomimni bilsalar, meni tuhmat qiladilar», dedi. Soʻng yahudiylar keldi. Paygʻambar ﷺ: «Abdulloh sizlarning ichingizda qanaqa kishi?» dedilar. Ular: «Bizning eng yaxshimiz va eng yaxshimizninng oʻgʻ li, sayyidimiz va sayyidimizning oʻgʻ li», dedi. U zot: «Agar Abdulloh ibn Salom islom (qabul) qilsa, (nima) deysizlar?» dedilar. Ular: «Alloh uni bundan saqlasin (asrasin)!» dedi. Shunda Abdulloh (oldiga) chiqib: «Ashhadu allaa ilaaha illalloh va anna Muhammadan Rasululloh (Guvohlik beramanki, Allohdan boshqa iloh yoʻq va Muhammad — Allohning Rasuli)», dedi. Ular: «(Bu) — bizning eng yomonimiz va eng yomonimizning oʻgʻ li», dedi va uni kamsita boshladi. U: «Mana shu — men qoʻrqayotgan (narsa) edi, ey Allohning Rasuli», dedi.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Абдуллоҳ ибн Салом Расулуллоҳ ﷺнинг (Мадинага) келганини — у (ў з) ерида мева тераётган пайтида — эшитди ва Пайғамбар ﷺнинг олдига келди. У: «Мен сендан — фақат пайғамбар биладиган — уч (нарса) ҳақида сўрайман: Соатнинг (қиёматнинг) биринчи аломати нима? Жаннат аҳлининг биринчи таоми нима? Бола (насл) отасига ёки онасига нимадан тортади (ўхшайди)?» деди. У зот: «Буларни менга ҳозиргина Жибрил хабар берди», дедилар. У (Абдуллоҳ): «Жибрил(ми)?» деди. У зот: «Ҳа», дедилар. У: «У — фаришталар ичидан яҳудийларнинг душманидир», деди. Шунда у зот: «Ким Жибрилга душман бў лса (билсинки), албатта у (Қуръонни) сенинг қалбингга нозил қилди...» (Бақара сураси, 97) деган оятни қироат қилдилар. (Сўнг у зот:) «Соатнинг биринчи аломатига келсак — у (одамларни) машриқдан мағрибга тўплайдиган бир оловдир; жаннат аҳлининг биринчи таомига келсак — балиқ жигарининг ортиқча (лаззатли) бў лаги; бола(нинг ўхшашига) келсак — эркак суви (нутфаси) аёл сувидан ў зиб кеца, бола (отасига) тортади; аёл суви (эрникидан) ў зиб кеца, (онасига) тортади», дедилар. У: «Ашҳаду аллаа илааҳа иллаллоҳ ва ашҳаду аннака Расулуллоҳ (Гувоҳлик бераманки, Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ ва сен — Аллоҳнинг Расулисан). Эй Аллоҳнинг Расули, албатта яҳудийлар — буҳтон (туҳмат) қилувчи қавм; сен улардан (мен ҳақда) сўрашингдан олдин улар менинг исломимни билсалар, мени туҳмат қиладилар», деди. Сўнг яҳудийлар келди. Пайғамбар ﷺ: «Абдуллоҳ сизларнинг ичингизда қанақа киши?» дедилар. Улар: «Бизнинг энг яхшимиз ва энг яхшимизниннг ўғ ли, саййидимиз ва саййидимизнинг ўғ ли», деди. У зот: «Агар Абдуллоҳ ибн Салом ислом (қабул) қилса, (нима) дейсизлар?» дедилар. Улар: «Аллоҳ уни бундан сақласин (асрасин)!» деди. Шунда Абдуллоҳ (олдига) чиқиб: «Ашҳаду аллаа илааҳа иллаллоҳ ва анна Муҳаммадан Расулуллоҳ (Гувоҳлик бераманки, Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ ва Муҳаммад — Аллоҳнинг Расули)», деди. Улар: «(Бу) — бизнинг энг ёмонимиз ва энг ёмонимизнинг ўғ ли», деди ва уни камсита бошлади. У: «Мана шу — мен қўрқаётган (нарса) эди, эй Аллоҳнинг Расули», деди.

وَعَنْ عَبْدُ اللَّهِ بْنِ أَبِي أَوْفَى قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُكْثِرُ الذِّكْرَ وَيُقِلُّ اللَّغْوَ وَيُطِيلُ الصَّلَاةَ وَيُقْصِرُ الْخُطْبَةَ وَلَا يَأْنَفُ أَنْ يَمْشِيَ مَعَ الْأَرْمَلَةِ والمسكين فَيَقْضِي الْحَاجة. رَوَاهُ النَّسَائِيّ والدارمي

Abdulloh ibn Abu Avfo (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ zikrni koʻp qilar, behuda soʻzni oz aytar, namozni uzun qilar, xutbani qisqa qilar edilar va beva ayol yoki miskin bilan birga yurib, uning hojatini chiqarishdan or qilmas edilar.Абдуллоҳ ибн Абу Авфо (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ зикрни кўп қилар, беҳуда сўзни оз айтар, намозни узун қилар, хутбани қисқа қилар эдилар ва бева аёл ёки мискин билан бирга юриб, унинг ҳожатини чиқаришдан ор қилмас эдилар.

وَعَنْ عَلِيٍّ أَنَّ أَبَا جَهْلٍ قَالَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عَلَيْهِ وَسلم: إنَّا لَا نُكذِّبكَ ولكنْ نكذِّبُ بِمَا جئتَ بِهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى فِيهِمْ: [فَإِنَّهُمْ لَا يُكَذِّبُونَكَ ولكنَّ الظالمينَ بآياتِ اللَّهِ يَجْحَدونَ] رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Abu Jahl Paygʻambar ﷺga: «Biz seni yolgʻonchiga chiqarmaymiz, balki sen olib kelgan narsani yolgʻonga chiqaramiz», dedi. Shunda Alloh: {Albatta, ular seni yolgʻonchiga chiqarmaydilar, balki zolimlar Allohning oyatlarini inkor qiladilar} (oyatini) nozil qildi. Bizga Ishoq ibn Mansur rivoyat qilib, Abdurrahmon ibn Mahdiy Sufyondan, u Abu Ishoqdan, u Nojiyadan xabar berishicha, Abu Jahl Paygʻambar ﷺga (shunday) dedi, deb yuqoridagiga oʻxshashini zikr qildi, ammo unda Alidan (eslatib) zikr qilmadi va bu sahihroqdir.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Абу Жаҳл Пайғамбар ﷺга: «Биз сени ёлғончига чиқармаймиз, балки сен олиб келган нарсани ёлғонга чиқарамиз», деди. Шунда Аллоҳ: {Албатта, улар сени ёлғончига чиқармайдилар, балки золимлар Аллоҳнинг оятларини инкор қиладилар} (оятини) нозил қилди. Бизга Ишоқ ибн Мансур ривоят қилиб, Абдурраҳмон ибн Маҳдий Суфёндан, у Абу Ишоқдан, у Ножиядан хабар беришича, Абу Жаҳл Пайғамбар ﷺга (шундай) деди, деб юқоридагига ўхшашини зикр қилди, аммо унда Алидан (эслатиб) зикр қилмади ва бу саҳиҳроқдир.

وَعَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " يَا عَائِشَةُ لَوْ شِئْتُ لَسَارَتْ مَعِي جِبَالُ الذَّهَبِ جَاءَنِي مَلَكٌ وَإِنَّ حُجْزَتَهُ لَتُسَاوِي الْكَعْبَةَ فَقَالَ: إِنَّ رَبَّكَ يَقْرَأُ عَلَيْكَ السَّلَامَ وَيَقُولُ: إِنْ شِئْتَ نَبِيًّا عَبْدًا وَإِنْ شِئْتَ نَبِيًّا مَلِكًا فَنَظَرْتُ إِلَى جِبْرِيلَ عَلَيْهِ السَّلَامُ فَأَشَارَ إِلَيَّ أَنْ ضَعْ نَفْسَكَ " وَفِي رِوَايَة ابْن عبَّاسٍ: فَالْتَفَتَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى جِبْرِيلَ كَالْمُسْتَشِيرِ لَهُ فَأَشَارَ جِبْرِيلُ بِيَدِهِ أَنْ تَوَاضَعْ. فَقُلْتُ: «نَبِيًّا عَبْدًا» قَالَتْ: فَكَانَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدُ ذَلِكَ لَا يَأْكُلُ متكأ يَقُولُ: «آكُلُ كَمَا يَأْكُلُ الْعَبْدُ وَأَجْلِسُ كَمَا يَجْلِسُ العبدُ» رَوَاهُ فِي «شرح السّنة»

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ey Oisha, agar xohlaganimda, oltin togʻlari men bilan birga yurar edi. Yonimga bir farishta keldi, uning beli Kaʼba bilan barobar edi. U: ‹Robbing senga salom aytmoqda va: agar xohlasang banda paygʻambar boʻlishingni, agar xohlasang podshoh paygʻambar boʻlishingni aytmoqda›, dedi. Men Jibril alayhissalomga qaradim, u menga ‹oʻzingni past tut› deb ishora qildi. Shunda men: ‹Banda paygʻambar boʻlaman›, dedim», dedilar. Ibn Abbos rivoyatida esa: Rasululloh ﷺ undan maslahat soʻrayotgan kishidek Jibrilga qaradilar, Jibril esa qoʻli bilan ‹kamtar boʻl› deb ishora qildi, deyilgan. Oisha (roziyallohu anho): Shundan soʻng Rasululloh ﷺ suyanib ovqat yemas va: «Men banda yeganidek yeyman va banda oʻtirganidek oʻtiraman», der edilar, dedi. «Sharhus-sunna»da rivoyat qilingan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Оиша, агар хоҳлаганимда, олтин тоғлари мен билан бирга юрар эди. Ёнимга бир фаришта келди, унинг бели Каъба билан баробар эди. У: ‹Роббинг сенга салом айтмоқда ва: агар хоҳласанг банда пайғамбар бўлишингни, агар хоҳласанг подшоҳ пайғамбар бўлишингни айтмоқда›, деди. Мен Жибрил алайҳиссаломга қарадим, у менга ‹ўзингни паст тут› деб ишора қилди. Шунда мен: ‹Банда пайғамбар бўламан›, дедим», дедилар. Ибн Аббос ривоятида эса: Расулуллоҳ ﷺ ундан маслаҳат сўраётган кишидек Жибрилга қарадилар, Жибрил эса қўли билан ‹камтар бўл› деб ишора қилди, дейилган. Оиша (розияллоҳу анҳо): Шундан сўнг Расулуллоҳ ﷺ суяниб овқат емас ва: «Мен банда еганидек ейман ва банда ўтирганидек ўтираман», дер эдилар, деди. «Шарҳус-сунна»да ривоят қилинган.

عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِأَرْبَعِينَ سَنَةً فَمَكَثَ بِمَكَّةَ ثلاثَ عَشْرَةَ سَنَةً يُوحَى إِلَيْهِ ثُمَّ أُمِرَ بِالْهِجْرَةِ فهاجرَ عشر سِنِينَ وَمَاتَ وَهُوَ ابْنُ ثَلَاثٍ وَسِتِّينَ سَنَةً. مُتَّفق عَلَيْهِ

Rasululloh ﷺ qirq yoshlarida (paygʻambar qilib) yuborildilar. Soʻng Makkada oʻn uch yil turdilar, u zotga vahiy kelar edi. Soʻng hijratga buyurildilar va oʻn yil hijratda (Madinada) boʻldilar, hamda oltmish uch yoshlarida vafot etdilar.Расулуллоҳ ﷺ қирқ ёшларида (пайғамбар қилиб) юборилдилар. Сўнг Маккада ўн уч йил турдилар, у зотга ваҳий келар эди. Сўнг ҳижратга буюрилдилар ва ўн йил ҳижратда (Мадинада) бўлдилар, ҳамда олтмиш уч ёшларида вафот этдилар.

وَعَنْهُ قَالَ: أَقَامَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمَكَّةَ خَمْسَ عَشْرَةَ سَنَةً يَسْمَعُ الصَّوْتَ وَيَرَى الضَّوْءَ سَبْعَ سِنِينَ وَلَا يَرَى شَيْئًا وَثَمَانِ سِنِينَ يُوحَى إِلَيْهِ وَأَقَامَ بِالْمَدِينَةِ عَشْرًا وَتُوُفِّيَ وَهُوَ ابْنُ خَمْسٍ وَسِتِّينَ. مُتَّفق عَلَيْهِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Makkada oʻn besh yil turdilar: yetti yil ovozni eshitar va nurni koʻrardilar, ammo (oshkora) hech narsa koʻrmasdilar; sakkiz yil esa u (zot)ga vahiy nozil etilardi. Madinada esa oʻn yil turdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Маккада ўн беш йил турдилар: етти йил овозни эшитар ва нурни кўрардилар, аммо (ошкора) ҳеч нарса кўрмасдилар; саккиз йил эса у (зот)га ваҳий нозил этиларди. Мадинада эса ўн йил турдилар.

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: تَوَفَّاهُ اللَّهُ على رَأس سِتِّينَ سنة. مُتَّفق عَلَيْهِ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Alloh u zotni oltmish yoshga kirganlarida vafot ettirdi. Muttafaqun alayh.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳ у зотни олтмиш ёшга кирганларида вафот эттирди. Муттафақун алайҳ.

وَعَنْهُ قَالَ: قُبِضَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ ابْنُ ثَلَاثٍ وَسِتِّينَ وَأَبُو بَكْرٍ وَهُوَ ابْنُ ثَلَاثٍ وَسِتِّينَ وَعُمَرُ وَهُوَ ابْنُ ثَلَاثٍ وَسِتِّينَ. رَوَاهُ مُسْلِمٌ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيل البُخَارِيّ: ثَلَاث وَسِتِّينَ أَكثر

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oltmish uch yoshda vafot etdilar, Abu Bakr ham oltmish uch yoshda (vafot etdi), Umar ham oltmish uch yoshda (vafot etdi).Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ олтмиш уч ёшда вафот этдилар, Абу Бакр ҳам олтмиш уч ёшда (вафот этди), Умар ҳам олтмиш уч ёшда (вафот этди).

وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: أَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنَ الْوَحْيِ الرُّؤْيَا الصَّادِقَةُ فِي النَّوْمِ فَكَانَ لَا يَرَى رُؤْيَا إِلَّا جَاءَتْ مِثْلَ فَلَقِ الصُّبْحِ ثُمَّ حُبِّبَ إليهِ الخَلاءُ وكانَ يَخْلُو بغارِ حِراءٍ فيتحنَّثُ فِيهِ - وَهُوَ التَّعَبُّدُ اللَّيَالِيَ ذَوَاتِ الْعَدَدِ - قَبْلَ أَنْ يَنْزِعَ إِلَى أَهْلِهِ وَيَتَزَوَّدَ لِذَلِكَ ثُمَّ يَرْجِعَ إِلَى خَدِيجَةَ فَيَتَزَوَّدَ لِمِثْلِهَا حَتَّى جَاءَهُ الْحَقُّ وَهُوَ فِي غَارِ حِرَاءٍ فَجَاءَهُ الْمَلَكُ فَقَالَ: اقْرَأْ. فَقَالَ: «مَا أَنَا بِقَارِئٍ» . قَالَ: " فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدُ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ: اقْرَأْ. فَقُلْتُ: مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّانِيَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ: اقْرَأْ. فَقُلْتُ: مَا أَنَا بِقَارِئٍ. فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّالِثَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجهد ثمَّ أَرْسلنِي فَقَالَ: [اقرَأْ باسمِ ربِّكَ الَّذِي خَلَقَ. خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ. اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ. الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ. عَلَّمَ الْإِنْسَانَ مَا لم يعلم] ". فَرجع بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْجُفُ فُؤَادُهُ فَدَخَلَ عَلَى خَدِيجَةَ فَقَالَ: «زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي» فَزَمَّلُوهُ حَتَّى ذَهَبَ عَنْهُ الرَّوْعُ فَقَالَ لخديجةَ وأخبرَها الخبرَ: «لَقَدْ خَشِيتُ عَلَى نَفْسِي» فَقَالَتْ خَدِيجَةُ: كَلَّا وَاللَّهِ لَا يُخْزِيكَ اللَّهُ أَبَدًا إِنَّكَ لَتَصِلُ الرَّحِمَ وَتَصْدُقُ الْحَدِيثَ وَتَحْمِلُ الْكَلَّ وَتَكْسِبُ الْمَعْدُومَ وتقْرِي الضيفَ وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ ثُمَّ انْطَلَقَتْ بِهِ خَدِيجَةُ إِلَى وَرَقَةَ بْنِ نَوْفَلٍ ابْنِ عَمِّ خَدِيجَةَ. فَقَالَتْ لَهُ: يَا ابْنَ عَمِّ اسْمَعْ مِنِ ابْنِ أَخِيكَ. فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ: يَا ابْنَ أَخِي مَاذَا تَرَى؟ فَأَخْبَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَبَرَ مَا رَأَى. فَقَالَ وَرَقَةُ: هَذَا هُوَ النَّامُوسُ الَّذِي أَنْزَلَ اللَّهُ عَلَى مُوسَى يَا لَيْتَنِي فِيهَا جَذَعًا يَا لَيْتَنِي أَكُونُ حَيًّا إِذْ يُخْرِجُكَ قَوْمُكَ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَوَ مُخْرِجِيَّ هُمْ؟» قَالَ: نَعَمْ لَمْ يَأْتِ رَجُلٌ قَطُّ بِمِثْلِ مَا جِئْتَ بِهِ إِلَّا عُودِيَ وَإِنْ يُدْرِكْنِي يَوْمُكَ أَنْصُرُكَ نَصْرًا مُؤَزَّرًا. ثُمَّ لَمْ يَنْشَبْ وَرَقَةُ أَنْ تُوَفِّيَ وَفَتَرَ الوحيُ. مُتَّفق عَلَيْهِ وَزَادَ الْبُخَارِيُّ: حَتَّى حَزِنَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ - فِيمَا بَلَغَنَا - حُزْنًا غَدَا مِنْهُ مرَارًا كي يتردَّى منْ رؤوسِ شَوَاهِقِ الْجَبَلِ فَكُلَّمَا أَوْفَى بِذِرْوَةِ جَبَلٍ لِكَيْ يُلْقِيَ نَفْسَهُ مِنْهُ تَبَدَّى لَهُ جِبْرِيلُ فَقَالَ: يَا مُحَمَّدُ إِنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ حَقًّا. فَيَسْكُنُ لذلكَ جأشُه وتقرُّ نفسُه

Oisha — moʻminlarning onasi (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ga vahiy birinchi marta solih (rost) tushlar koʻrinishida boshlangan. U zot qanday tush koʻrmasinlar, u subhning yorugʻligidek (rost boʻlib) chiqar edi. Soʻngra u zotga yolgʻizlik (xilvat) mahbub qilindi. U zot Hiro gʻorida yolgʻiz qolib, oilasiga qaytishni istamasidan oldin koʻp kechalar (Allohga) ibodat qilar edilar — bu tahannus (ibodat) edi — va shuning uchun ozuqa olib borardilar. Soʻngra Xadija (roziyallohu anho)ning oldiga qaytib, yana shuncha (kun) uchun ozuqa olardilar. Nihoyat, u zot Hiro gʻorida turganlarida haq (vahiy) keldi: farishta kelib: «Oʻqi!» — dedi. U zot: «Men oʻquvchi emasman», — dedilar. (Rasululloh ﷺ aytdilar:) «Shunda u meni ushlab, holdan toygunimcha qattiq siqdi, soʻng qoʻyib yubordi-da: ‹Oʻqi!› — dedi. Men: ‹Men oʻquvchi emasman›, — dedim. U meni ikkinchi marta ushlab, holdan toygunimcha siqdi, soʻng qoʻyib yubordi-da: ‹Oʻqi!› — dedi. Men: ‹Men oʻquvchi emasman›, — dedim. U meni uchinchi marta ushlab siqdi, soʻng qoʻyib yubordi-da: ‹Yaratgan Robbing nomi bilan oʻqi! U insonni laxta qondan yaratdi. Oʻqi! Robbing esa eng karamlidir›, — dedi.» Rasululloh ﷺ bularni (oyatlarni) olib, yuraklari titrab qaytdilar va Xadija binti Xuvaylid (roziyallohu anho)ning oldiga kirib: «Meni oʻrab qoʻyinglar, meni oʻrab qoʻyinglar!» — dedilar. Ular u zotni qoʻrquv ketgunicha oʻrab qoʻyishdi. Soʻng u zot Xadijaga boʻlgan voqeani aytib berib: «Men oʻzimdan qoʻrqdim», — dedilar. Xadija: «Yoʻq, aslo! Allohga qasamki, Alloh sizni hech qachon xor qilmaydi. Zero, siz qarindoshlik aloqalarini ulaysiz, ojizlarning yukini koʻtarasiz, yoʻqni topib berasiz, mehmonni siylaysiz va haq yoʻlidagi musibatlarda yordam berasiz», — dedi. Soʻngra Xadija u zotni amakivachchasi Varaqa ibn Navfal ibn Asad ibn Abdul-Uzzoning oldiga olib bordi. U johiliyat davrida nasroniylikni qabul qilgan, ibroniy yozuvida yozadigan va Alloh xohlagancha Injildan ibroniy tilida koʻchirib yozadigan odam edi. U koʻzi ojiz boʻlib qolgan keksa chol edi. Xadija unga: «Ey amakivachcha, jiyaningning (gapini) eshit!» — dedi. Varaqa: «Ey jiyanim, nimani koʻrding?» — dedi. Rasululloh ﷺ koʻrgan narsalarini aytib berdilar. Varaqa: «Bu — Alloh Musoga nozil qilgan oʻsha Nomus (Jabroil)dir. Qaniydi men oʻsha (kun)da yosh boʻlsam! Qaniydi qavming seni (yurtdan) chiqarganda men tirik boʻlsam!» — dedi. Rasululloh ﷺ: «Ular meni chiqaradilarmi?» — dedilar. U: «Ha. Sen keltirgan narsaga oʻxshash narsani keltirgan har bir kishiga dushmanlik qilingan. Agar sening (oʻsha) kuningga yetsam, senga kuch bilan yordam berardim», — dedi. Soʻng koʻp oʻtmay Varaqa vafot etdi va vahiy bir muddat toʻxtab qoldi.Оиша — мўминларнинг онаси (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ га ваҳий биринчи марта солиҳ (рост) тушлар кўринишида бошланган. У зот қандай туш кўрмасинлар, у субҳнинг ёруғлигидек (рост бўлиб) чиқар эди. Сўнгра у зотга ёлғизлик (хилват) маҳбуб қилинди. У зот Ҳиро ғорида ёлғиз қолиб, оиласига қайтишни истамасидан олдин кўп кечалар (Аллоҳга) ибодат қилар эдилар — бу таҳаннус (ибодат) эди — ва шунинг учун озуқа олиб борардилар. Сўнгра Хадижа (розияллоҳу анҳо)нинг олдига қайтиб, яна шунча (кун) учун озуқа олардилар. Ниҳоят, у зот Ҳиро ғорида турганларида ҳақ (ваҳий) келди: фаришта келиб: «Ўқи!» — деди. У зот: «Мен ўқувчи эмасман», — дедилар. (Расулуллоҳ ﷺ айтдилар:) «Шунда у мени ушлаб, ҳолдан тойгунимча қаттиқ сиқди, сўнг қўйиб юборди-да: ‹Ўқи!› — деди. Мен: ‹Мен ўқувчи эмасман›, — дедим. У мени иккинчи марта ушлаб, ҳолдан тойгунимча сиқди, сўнг қўйиб юборди-да: ‹Ўқи!› — деди. Мен: ‹Мен ўқувчи эмасман›, — дедим. У мени учинчи марта ушлаб сиқди, сўнг қўйиб юборди-да: ‹Яратган Роббинг номи билан ўқи! У инсонни лахта қондан яратди. Ўқи! Роббинг эса энг карамлидир›, — деди.» Расулуллоҳ ﷺ буларни (оятларни) олиб, юраклари титраб қайтдилар ва Хадижа бинти Хувайлид (розияллоҳу анҳо)нинг олдига кириб: «Мени ўраб қўйинглар, мени ўраб қўйинглар!» — дедилар. Улар у зотни қўрқув кетгунича ўраб қўйишди. Сўнг у зот Хадижага бўлган воқеани айтиб бериб: «Мен ўзимдан қўрқдим», — дедилар. Хадижа: «Йўқ, асло! Аллоҳга қасамки, Аллоҳ сизни ҳеч қачон хор қилмайди. Зеро, сиз қариндошлик алоқаларини улайсиз, ожизларнинг юкини кўтарасиз, йўқни топиб берасиз, меҳмонни сийлайсиз ва ҳақ йўлидаги мусибатларда ёрдам берасиз», — деди. Сўнгра Хадижа у зотни амакиваччаси Варақа ибн Навфал ибн Асад ибн Абдул-Уззонинг олдига олиб борди. У жоҳилият даврида насронийликни қабул қилган, иброний ёзувида ёзадиган ва Аллоҳ хоҳлаганча Инжилдан иброний тилида кўчириб ёзадиган одам эди. У кўзи ожиз бўлиб қолган кекса чол эди. Хадижа унга: «Эй амакивачча, жиянингнинг (гапини) эшит!» — деди. Варақа: «Эй жияним, нимани кўрдинг?» — деди. Расулуллоҳ ﷺ кўрган нарсаларини айтиб бердилар. Варақа: «Бу — Аллоҳ Мусога нозил қилган ўша Номус (Жаброил)дир. Қанийди мен ўша (кун)да ёш бўлсам! Қанийди қавминг сени (юртдан) чиқарганда мен тирик бўлсам!» — деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Улар мени чиқарадиларми?» — дедилар. У: «Ҳа. Сен келтирган нарсага ўхшаш нарсани келтирган ҳар бир кишига душманлик қилинган. Агар сенинг (ўша) кунингга ецам, сенга куч билан ёрдам берардим», — деди. Сўнг кўп ўтмай Варақа вафот этди ва ваҳий бир муддат тўхтаб қолди.

وَعَنْ جَابِرٍ أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُحَدِّثُ عَنْ فَتْرَةِ الْوَحْيِ قَالَ: " فَبَيْنَا أَنَا أَمْشِي سَمِعْتُ صَوْتًا مِنَ السَّمَاءِ فَرَفَعْتُ بَصَرِي فَإِذَا الْمَلَكُ الَّذِي جَاءَنِي بِحِرَاءٍ قَاعِدٌ عَلَى كُرْسِيٍّ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ فَجُئِثْتُ مِنْهُ رُعْبًا حَتَّى هَوَيْتُ إِلَى الأرضِ فجئتُ أَهلِي فقلتُ: زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَأنْزل اللَّهُ تَعَالَى: [يَا أيُّها الْمُدَّثِّرُ. قُمْ فَأَنْذِرْ وَرَبَّكَ فَكَبِّرْ. وَثِيَابَكَ فَطَهِّرْ. وَالرجز فاهجر] ثمَّ حمي الْوَحْي وتتابع ". مُتَّفق عَلَيْهِ

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U Paygʻambar ﷺ ning shunday deganini eshitdi: «Vahiy (kelishi) qisqa muddatga toʻxtatildi (kechiktirildi); lekin birdan, men yurib ketayotganimda, osmonda bir ovoz eshitdim va osmonga qaraganimda, hayratimga koʻra — menga Hiro gʻorida kelgan farishtani — osmon bilan yer orasida bir kursida oʻtirgan holda — koʻrdim. Men undan shu qadar qoʻrqdimki, yerga (yiqilib) tushdim va oilamning oldiga kelib, (ularga): ‹Meni (choponga) oʻrang! Meni oʻrang!› — dedim. Soʻng Alloh (quyidagi) vahiyni yubordi: ‹Ey (choponga) burkanib olgan (zot)! (Oʻrningdan) tur va (odamlarni) ogohlantir! Va Robbingni ulugʻla! Va kiyimlaringni pok tut! Va butlardan yiroq boʻl!› (Muddassir, 1-5)», — dedi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У Пайғамбар ﷺ нинг шундай деганини эшитди: «Ваҳий (келиши) қисқа муддатга тўхтатилди (кечиктирилди); лекин бирдан, мен юриб кетаётганимда, осмонда бир овоз эшитдим ва осмонга қараганимда, ҳайратимга кўра — менга Ҳиро ғорида келган фариштани — осмон билан ер орасида бир курсида ўтирган ҳолда — кўрдим. Мен ундан шу қадар қўрқдимки, ерга (йиқилиб) тушдим ва оиламнинг олдига келиб, (уларга): ‹Мени (чопонга) ўранг! Мени ўранг!› — дедим. Сўнг Аллоҳ (қуйидаги) ваҳийни юборди: ‹Эй (чопонга) бурканиб олган (зот)! (Ўрнингдан) тур ва (одамларни) огоҳлантир! Ва Роббингни улуғла! Ва кийимларингни пок тут! Ва бутлардан йироқ бўл!› (Муддассир, 1-5)», — деди.

وَعَنْ عَائِشَةَ أَنَّ الْحَارِثَ بْنَ هِشَامٍ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ يَأْتِيكَ الْوَحْيُ؟ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَحْيَانًا يَأْتِينِي مِثْلَ صَلْصَلَةِ الْجَرَسِ وَهُوَ أَشَدُّهُ عَلَيَّ فَيَفْصِمُ عَنِّي وَقَدْ وَعَيْتُ عَنْهُ مَا قَالَ وَأَحْيَانًا يَتَمَثَّلُ لِي الْمَلَكُ رَجُلًا فَيُكَلِّمُنِي فَأَعِي مَا يَقُولُ» . قَالَتْ عَائِشَةُ: وَلَقَدْ رَأَيْتُهُ يَنْزِلُ عَلَيْهِ الْوَحْيُ فِي الْيَوْمِ الشَّدِيدِ الْبَرْدِ فَيَفْصِمُ عَنْهُ وَإِنَّ جَبِينَهُ لَيَتَفَصَّدُ عَرَقًا. مُتَّفق عَلَيْهِ

Oisha — moʻminlarning onasi (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Horis ibn Hishom (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺ dan: «Yo Rasululloh! Sizga vahiy qanday keladi?» — deb soʻradi. Rasululloh ﷺ: «Baʼzan u menga qoʻngʻiroq jarangiga oʻxshab keladi — bu menga eng ogʻiri boʻladi — soʻngra u mendan uziladi va men undan aytilgan narsani yodlab olgan boʻlaman. Baʼzan esa farishta menga inson suratida koʻrinib, men bilan gaplashadi va men uning aytganini yodlab olaman», — dedilar. Oisha (roziyallohu anho) dedi: «Men u zotning juda sovuq kunda vahiy nozil boʻlayotganini va u (vahiy) tugaganda peshonalaridan ter oqib turganini koʻrganman.»Оиша — мўминларнинг онаси (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Ҳорис ибн Ҳишом (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺ дан: «Ё Расулуллоҳ! Сизга ваҳий қандай келади?» — деб сўради. Расулуллоҳ ﷺ: «Баъзан у менга қўнғироқ жарангига ўхшаб келади — бу менга энг оғири бўлади — сўнгра у мендан узилади ва мен ундан айтилган нарсани ёдлаб олган бўламан. Баъзан эса фаришта менга инсон суратида кўриниб, мен билан гаплашади ва мен унинг айтганини ёдлаб оламан», — дедилар. Оиша (розияллоҳу анҳо) деди: «Мен у зотнинг жуда совуқ кунда ваҳий нозил бўлаётганини ва у (ваҳий) тугаганда пешоналаридан тер оқиб турганини кўрганман.»

وَعَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ قَالَ: كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذا نزل عَلَيْهِ الْوَحْيُ كُرِبَ لِذَلِكَ وَتَرَبَّدَ وَجْهُهُ. وَفِي رِوَايَة: نكَّسَ رأسَه ونكَّسَ أصحابُه رؤوسَهم فَلَمَّا أُتْلِيَ عَنْهُ رَفَعَ رَأْسَهُ. رَوَاهُ مُسْلِمٌ

Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ga vahiy nozil qilinganida, u zot boshlarini quyi solar, sahobalari ham boshlarini quyi solar edilar. Vahiy u zotdan tugagach (oʻqib boʻlingach), u zot boshlarini koʻtarardilar.Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ га ваҳий нозил қилинганида, у зот бошларини қуйи солар, саҳобалари ҳам бошларини қуйи солар эдилар. Ваҳий у зотдан тугагач (ўқиб бўлингач), у зот бошларини кўтарардилар.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: لَمَّا نَزَلَتْ [وَأَنْذِرْ عشيرتك الْأَقْرَبين] خَرَجَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى صَعِدَ الصَّفَا فَجَعَلَ يُنَادِي: «يَا بَنِي فِهْرٍ يَا بني عدي» لبطون قُرَيْش حَتَّى اجْتَمعُوا فَجَعَلَ الرَّجُلُ إِذَا لَمْ يَسْتَطِعْ أَنْ يَخْرُجَ أَرْسَلَ رَسُولًا لِيَنْظُرَ مَا هُوَ فَجَاءَ أَبُو لَهَبٍ وَقُرَيْشٌ فَقَالَ: " أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَخْبَرْتُكُمْ أَنَّ خيَلاً تخرجُ منْ سَفْحِ هَذَا الْجَبَلِ - وَفِي رِوَايَةٍ: أَنَّ خَيْلًا تَخْرُجُ بِالْوَادِي تُرِيدُ أَنْ تُغِيرَ عَلَيْكُمْ - أَكُنْتُمْ مُصَدِّقِيَّ؟ " قَالُوا: نَعَمْ مَا جَرَّبْنَا عَلَيْكَ إِلَّا صِدْقًا. قَالَ: «فَإِنِّي نَذِيرٌ لَكُمْ بَيْنَ يَدَيْ عَذَابٌ شديدٍ» . قَالَ أَبُو لهبٍ: تبّاً لكَ أَلِهَذَا جَمَعْتَنَا؟ فَنَزَلَتْ: [تَبَّتْ يَدَا أَبِي لَهَبٍ وَتَبَّ] مُتَّفق عَلَيْهِ

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) ‹Va eng yaqin qarindoshlaringni ogohlantir› (Shuaro surasi, 214) (oyati) nozil boʻ lganida, Paygʻambar ﷺ Safo (tepaligi)ga chiqdilar va: «Ey Banu Fihr, ey Banu Adiy» deb — Qurayshning urugʻ lariga — nido qila boshladilar, hatto ular (toʻplandi). (Hatto) bir kishi — oʻ zi chiqolmasa — u (gap) nima ekanini koʻ rish uchun bir elchi yubordi. Abu Lahab va Quraysh (ham) keldi. U zot: «Ayting-chi, agar men sizlarga — vodiyda (yashiringan) bir suvoriy (otliq qoʻ shin) sizlarga hujum qilmoqchi (deb) xabar bersam, meni tasdiqlar edingizmi?» dedilar. Ular: «Ha; biz sendan faqat rostlik (koʻ rib) sinaganmiz», dedi. U zot: «Bas, men — qattiq azob oldida — sizlarga ogohlantiruvchiman», dedilar. Abu Lahab: «Butun kun(ing) halok boʻ lsin (qoʻ ling qurib ketsin)! Bizni shuning uchun toʻpladingmi?» dedi. Shunda ‹Abu Lahabning ikki qoʻ li halok boʻ ldi va (oʻ zi ham) halok boʻ ldi — Unga moli va kasb qilgan (narsa)si naf bermadi› (Masad surasi, 1-2) (oyati) nozil boʻ ldi.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) ‹Ва энг яқин қариндошларингни огоҳлантир› (Шуаро сураси, 214) (ояти) нозил бў лганида, Пайғамбар ﷺ Сафо (тепалиги)га чиқдилар ва: «Эй Бану Фиҳр, эй Бану Адий» деб — Қурайшнинг уруғ ларига — нидо қила бошладилар, ҳатто улар (тўпланди). (Ҳатто) бир киши — ў зи чиқолмаса — у (гап) нима эканини кў риш учун бир элчи юборди. Абу Лаҳаб ва Қурайш (ҳам) келди. У зот: «Айтинг-чи, агар мен сизларга — водийда (яширинган) бир суворий (отлиқ қў шин) сизларга ҳужум қилмоқчи (деб) хабар берсам, мени тасдиқлар эдингизми?» дедилар. Улар: «Ҳа; биз сендан фақат ростлик (кў риб) синаганмиз», деди. У зот: «Бас, мен — қаттиқ азоб олдида — сизларга огоҳлантирувчиман», дедилар. Абу Лаҳаб: «Бутун кун(инг) ҳалок бў лсин (қў линг қуриб кецин)! Бизни шунинг учун тўпладингми?» деди. Шунда ‹Абу Лаҳабнинг икки қў ли ҳалок бў лди ва (ў зи ҳам) ҳалок бў лди — Унга моли ва касб қилган (нарса)си наф бермади› (Масад сураси, 1-2) (ояти) нозил бў лди.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: بَيْنَمَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي عِنْدَ الْكَعْبَةِ وَجُمِعَ قُرَيْشٌ فِي مَجَالِسِهِمْ إِذْ قَالَ قَائِلٌ: أَيُّكُمْ يَقُومُ إِلَى جَزُورِ آلِ فُلَانٍ فَيَعْمِدُ إِلَى فَرْثِهَا وَدَمِهَا وَسَلَاهَا ثُمَّ يُمْهِلُهُ حَتَّى إِذَا سَجَدَ وَضَعَهُ بَيْنَ كَتِفَيْهِ وَثَبَتَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَاجِدًا فَضَحِكُوا حَتَّى مَالَ بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ مِنَ الضَّحِكِ فَانْطَلَقَ مُنْطَلِقٌ إِلَى فَاطِمَةَ فَأَقْبَلَتْ تَسْعَى وَثَبَتَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَاجِدًا حَتَّى أَلْقَتْهُ عَنْهُ وَأَقْبَلَتْ عَلَيْهِمْ تَسُبُّهُمْ فَلَمَّا قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الصَّلَاةَ قَالَ: «اللَّهُمَّ عَلَيْكَ بِقُرَيْشٍ» ثَلَاثًا - وَكَانَ إِذَا دَعَا دَعَا ثَلَاثًا وَإِذَا سَأَلَ سَأَلَ ثَلَاثًا -: «اللَّهُمَّ عَلَيْكَ بِعَمْرِو بْنِ هِشَام وَشَيْبَةَ بْنِ رَبِيعَةَ وَالْوَلِيدِ بْنِ عُتْبَةَ وَأُمَيَّةَ بْنِ خَلَفٍ وَعُقْبَةَ بْنِ أَبِي مُعَيْطٍ وَعُمَارَةَ بن الْوَلِيد» . قَالَ عبد الله: فو الله لَقَدْ رَأَيْتُهُمْ صَرْعَى يَوْمَ بَدْرٍ ثُمَّ سُحِبُوا إِلَى الْقَلِيبِ قَلِيبِ بَدْرٍ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «وَأُتْبِعَ أَصْحَابُ القليب لعنة» . مُتَّفق عَلَيْهِ

Amr ibn Maymun (Abdulloh ibn Masʼuddan) rivoyat qiladi: Abdulloh ibn Masʼud dedi: «Rasululloh ﷺ Kaʼba yonida namoz oʻqiyotgan edilar; Qurayshdan baʼzi kishilar majlisda oʻtirgan edi. Ulardan biri: ‹Anavuni (riyo bilan amal qilayotganni) koʻrmayapsizlarmi? Sizlardan kim borib, falon oilaning soʻyilgan tuyalarining qiyi (tezagi), qoni va ich-aʼzosi (ichaklari)ni keltirar, soʻng u sajda qilguncha kutib turib, uni elkalarining orasiga qoʻyar?› — dedi. Ularning eng badbaxti (Uqba ibn Abu Muayt) bordi (va ularni keltirdi); Rasululloh ﷺ sajda qilganida, uni elkalarining orasiga qoʻydi. Paygʻambar ﷺ sajdada (davom etib) qoldilar, ular esa bir-birining ustiga agʻdarilgudek kuldi. Bir oʻtkinchi Fotimaning oldiga bordi — u oʻsha kunlarda yosh qiz edi. U yugurib keldi; Paygʻambar ﷺ hali sajdada edilar. U (qiz) ularni olib tashladi va Qurayshni yuzma-yuz laʼnatladi. Rasululloh ﷺ namozni tugatgach: ‹Allohim, Qurayshdan oʻch ol!› — dedilar va buni uch marta aytdilar, soʻng: ‹Allohim, Amr ibn Hishom, Utba ibn Rabiʼa, Shayba ibn Rabiʼa, Valid ibn Utba, Umayya ibn Xalaf, Uqba ibn Abu Muayt va Umora ibn al-Validdan oʻch ol!› — dedilar». Abdulloh qoʻshimcha qildi: «Allohga qasamki, men ularning hammasini Badr kuni jang maydonida oʻlik holda koʻrdim; ular sudrab borilib, Badrdagi Qalib (quduq)ga tashlandi. Soʻng Rasululloh ﷺ: ‹Qalib (quduq) ahliga Allohning laʼnati tushdi›, — dedilar».Амр ибн Маймун (Абдуллоҳ ибн Масъуддан) ривоят қилади: Абдуллоҳ ибн Масъуд деди: «Расулуллоҳ ﷺ Каъба ёнида намоз ўқиётган эдилар; Қурайшдан баъзи кишилар мажлисда ўтирган эди. Улардан бири: ‹Анавуни (риё билан амал қилаётганни) кўрмаяпсизларми? Сизлардан ким бориб, фалон оиланинг сўйилган туяларининг қийи (тезаги), қони ва ич-аъзоси (ичаклари)ни келтирар, сўнг у сажда қилгунча кутиб туриб, уни элкаларининг орасига қўяр?› — деди. Уларнинг энг бадбахти (Уқба ибн Абу Муайт) борди (ва уларни келтирди); Расулуллоҳ ﷺ сажда қилганида, уни элкаларининг орасига қўйди. Пайғамбар ﷺ саждада (давом этиб) қолдилар, улар эса бир-бирининг устига ағдарилгудек кулди. Бир ўткинчи Фотиманинг олдига борди — у ўша кунларда ёш қиз эди. У югуриб келди; Пайғамбар ﷺ ҳали саждада эдилар. У (қиз) уларни олиб ташлади ва Қурайшни юзма-юз лаънатлади. Расулуллоҳ ﷺ намозни тугатгач: ‹Аллоҳим, Қурайшдан ўч ол!› — дедилар ва буни уч марта айтдилар, сўнг: ‹Аллоҳим, Амр ибн Ҳишом, Утба ибн Рабиъа, Шайба ибн Рабиъа, Валид ибн Утба, Умайя ибн Халаф, Уқба ибн Абу Муайт ва Умора ибн ал-Валиддан ўч ол!› — дедилар». Абдуллоҳ қўшимча қилди: «Аллоҳга қасамки, мен уларнинг ҳаммасини Бадр куни жанг майдонида ўлик ҳолда кўрдим; улар судраб борилиб, Бадрдаги Қалиб (қудуқ)га ташланди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: ‹Қалиб (қудуқ) аҳлига Аллоҳнинг лаънати тушди›, — дедилар».

وَعَن عَائِشَة أَنَّهَا قَالَت: هَلْ أَتَى عَلَيْكَ يَوْمٌ كَانَ أَشَدَّ مِنْ يَوْمِ أُحُدٍ؟ فَقَالَ: " لَقَدْ لَقِيتُ مِنْ قَوْمِكِ فَكَانَ أَشَدَّ مَا لَقِيتُ مِنْهُمْ يَوْمَ الْعَقَبَةِ إِذْ عرضتُ نَفسِي على ابْن عبد يَا لِيل بْنِ كُلَالٍ فَلَمْ يُجِبْنِي إِلَى مَا أَرَدْتُ فَانْطَلَقْتُ - وَأَنا مهموم - على وَجْهي فَلم أفق إِلَّا فِي قرن الثَّعَالِبِ فَرَفَعْتُ رَأْسِي فَإِذَا أَنَا بِسَحَابَةٍ قَدْ أَظَلَّتْنِي فَنَظَرْتُ فَإِذَا فِيهَا جِبْرِيلُ فَنَادَانِي فَقَالَ: إِنَّ اللَّهَ قَدْ سَمِعَ قَوْلَ قَوْمِكَ وَمَا رَدُّوا عَلَيْكَ وَقَدْ بَعَثَ إِلَيْكَ مَلَكَ الْجِبَالِ لِتَأْمُرَهُ بِمَا شِئْتَ فِيهِمْ ". قَالَ: " فَنَادَانِي مَلَكُ الْجِبَالِ فَسَلَّمَ عَلَيَّ ثُمَّ قَالَ: يَا مُحَمَّدُ إِنَّ اللَّهَ قَدْ سَمِعَ قَوْلَ قَوْمِكَ وَأَنَا مَلَكُ الْجِبَالِ وَقَدْ بَعَثَنِي رَبُّكَ إِلَيْكَ لِتَأْمُرَنِي بِأَمْرك إِن شِئْت أطبق عَلَيْهِم الأخشبين " فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «بَلْ أَرْجُو أَنْ يُخْرِجَ اللَّهُ مِنْ أَصْلَابِهِمْ مَنْ يَعْبُدُ اللَّهَ وَحْدَهُ وَلَا يُشْرِكُ بِهِ شَيْئا» . مُتَّفق عَلَيْهِ

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺ ga: «Yo Rasululloh! Sizga Uhud kunidan ham qattiqroq kun keldimi?», — dedi. Shunda u zot: «Men qavmingdan (koʻp ozor) koʻrdim, ulardan koʻrgan eng qattiq (ozorim) Aqaba kuni boʻldi. Oʻshanda men oʻzimni (yaʼni daʼvatimni) Ibn Abdu Yolayl ibn Abdu Kulolga taqdim etgan edim, u esa men istagan narsaga (ijobat bilan) javob bermadi. Men gʻam-anduh ichida yuzlanib (qaytib) ketdim. Qarnus-Saʼolibga yetgunimcha oʻzimga kelmadim. Boshimni koʻtarsam, ustimni soya solib turgan bir bulut bor ekan. Qarasam, uning ichida Jibril bor edi. U menga nido qilib dedi: ‹Alloh azza va jalla qavmingning senga aytgan soʻzini va ular senga qaytargan (rad) javobini eshitdi. U senga togʻlar farishtasini yubordi, ular haqida xohlaganingni unga buyurishing uchun.› Soʻng togʻlar farishtasi menga nido qilib, salom berdi. Keyin dedi: ‹Yo Muhammad! Alloh qavmingning senga aytgan soʻzini eshitdi. Men togʻlar farishtasiman. Robbing meni senga yubordi, sen menga oʻz amringni buyurishing uchun. Endi nimani xohlaysan? Agar xohlasang, ikki togʻni ularning ustiga qoʻshib (qoʻyay)›», — dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ unga: «Yoʻq, men Allohdan ularning pushti-kamaridan yolgʻiz Allohga ibodat qiladigan, Unga hech narsani sherik qilmaydigan (zurriyot) chiqarishini umid qilaman», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺ га: «Ё Расулуллоҳ! Сизга Уҳуд кунидан ҳам қаттиқроқ кун келдими?», — деди. Шунда у зот: «Мен қавмингдан (кўп озор) кўрдим, улардан кўрган энг қаттиқ (озорим) Ақаба куни бўлди. Ўшанда мен ўзимни (яъни даъватимни) Ибн Абду Ёлайл ибн Абду Кулолга тақдим этган эдим, у эса мен истаган нарсага (ижобат билан) жавоб бермади. Мен ғам-андуҳ ичида юзланиб (қайтиб) кетдим. Қарнус-Саъолибга етгунимча ўзимга келмадим. Бошимни кўтарсам, устимни соя солиб турган бир булут бор экан. Қарасам, унинг ичида Жибрил бор эди. У менга нидо қилиб деди: ‹Аллоҳ азза ва жалла қавмингнинг сенга айтган сўзини ва улар сенга қайтарган (рад) жавобини эшитди. У сенга тоғлар фариштасини юборди, улар ҳақида хоҳлаганингни унга буюришинг учун.› Сўнг тоғлар фариштаси менга нидо қилиб, салом берди. Кейин деди: ‹Ё Муҳаммад! Аллоҳ қавмингнинг сенга айтган сўзини эшитди. Мен тоғлар фариштасиман. Роббинг мени сенга юборди, сен менга ўз амрингни буюришинг учун. Энди нимани хоҳлайсан? Агар хоҳласанг, икки тоғни уларнинг устига қўшиб (қўяй)›», — дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга: «Йўқ, мен Аллоҳдан уларнинг пушти-камаридан ёлғиз Аллоҳга ибодат қиладиган, Унга ҳеч нарсани шерик қилмайдиган (зурриёт) чиқаришини умид қиламан», — дедилар.

وَعَنْ أَنَسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كُسِرَتْ رَبَاعِيَتُهُ يَوْمَ أُحُدٍ وَشُجَّ رَأْسِهِ فَجَعَلَ يَسْلُتُ الدَّمَ عَنْهُ وَيَقُولُ: «كَيْفَ يُفْلِحُ قَوْمٌ شَجُّوا رَأْسَ نَبِيِّهِمْ وَكَسَرُوا رَبَاعِيَتَهُ» . رَوَاهُ مُسلم

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Uhud kuni Rasululloh ﷺ ning oldingi tishi singan va boshlari yorilgan edi. U zot yuzlaridan qonni artar va: «Oʻz Paygʻambarini yaralab, tishini sindirgan qavm, u esa ularni Allohga (iymonga) chorlab turgan bir holda, qanday najot topadi?», — der edilar. Shunda Alloh azza va jalla: {Bu ishda sening qoʻlingda hech narsa yoʻq} (Oli Imron 128) (oyatini) nozil qildi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Уҳуд куни Расулуллоҳ ﷺ нинг олдинги тиши синган ва бошлари ёрилган эди. У зот юзларидан қонни артар ва: «Ўз Пайғамбарини яралаб, тишини синдирган қавм, у эса уларни Аллоҳга (иймонга) чорлаб турган бир ҳолда, қандай нажот топади?», — дер эдилар. Шунда Аллоҳ азза ва жалла: {Бу ишда сенинг қўлингда ҳеч нарса йўқ} (Оли Имрон 128) (оятини) нозил қилди.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «اشْتَدَّ غَضَبُ اللَّهِ عَلَى قَوْمٍ فَعَلُوا بِنَبِيِّهِ» يُشِيرُ إِلَى رَبَاعِيَتِهِ «اشْتَدَّ غَضَبُ اللَّهِ عَلَى رَجُلٍ يَقْتُلُهُ رَسُولُ اللَّهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ» . مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ

Rasululloh ﷺ: «Bir qavmga — paygʻambariga (shunday ish) qilganlari uchun — Allohning gʻazabi qattiq boʻldi», dedilar (u zot oʻzlarining (sindirilgan) old tishlariga ishora qildilar). «Rasululloh ﷺ Alloh yoʻlida oʻldiradigan bir kishiga (ham) Allohning gʻazabi qattiq boʻldi» (dedilar).Расулуллоҳ ﷺ: «Бир қавмга — пайғамбарига (шундай иш) қилганлари учун — Аллоҳнинг ғазаби қаттиқ бўлди», дедилар (у зот ўзларининг (синдирилган) олд тишларига ишора қилдилар). «Расулуллоҳ ﷺ Аллоҳ йўлида ўлдирадиган бир кишига (ҳам) Аллоҳнинг ғазаби қаттиқ бўлди» (дедилар).

عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا سَلَمَةَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَوَّلِ مَا نزل من الْقُرْآن؟ قَالَ: [يَا أَيهَا المدثر] قلت: يَقُولُونَ: [اقْرَأ باسم ربِّك] قَالَ أَبُو سَلَمَةَ: سَأَلْتُ جَابِرًا عَنْ ذَلِكَ. وَقُلْتُ لَهُ مِثْلَ الَّذِي قُلْتَ لِي. فَقَالَ لِي جَابِرٌ: لَا أُحَدِّثُكَ إِلَّا بِمَا حَدَّثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " جَاوَرْتُ بِحِرَاءٍ شَهْرًا فَلَمَّا قَضَيْتُ جِوَارِي هَبَطْتُ فَنُودِيتُ فَنَظَرْتُ عَنْ يَمِينِي فَلَمْ أَرَ شَيْئًا وَنَظَرْتُ عَنْ شِمَالِي فَلَمْ أَرَ شَيْئًا وَنَظَرْتُ عَنْ خَلْفِي فَلَمْ أَرَ شَيْئًا فَرَفَعْتُ رَأْسِي فَرَأَيْتُ شَيْئًا فَأَتَيْتُ خَدِيجَةَ فَقُلْتُ: دَثِّرُونِي فَدَثَّرُونِي وصبُّوا عليَّ مَاء بَارِدًا فَنزلت: [يَا أَيهَا الْمُدَّثِّرُ. قُمْ فَأَنْذِرْ وَرَبَّكَ فَكَبِّرْ. وَثِيَابَكَ فَطَهِّرْ. وَالرجز فاهجر] وَذَلِكَ قَبْلَ أَنْ تُفْرَضَ الصَّلَاةُ. مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ

(Yahyo ibn Abu Kasir aytdi:) Men Abu Salama ibn Abdurrahmondan Qurʼondan avval (birinchi) nozil boʻ lgan (sura) haqida soʻradim. U: ‹Ey (kiyim bilan) burkangan!› (Muddaththir surasi, 1) dedi. Men: «Odamlar ‹Yaratgan Robbing ismi bilan oʻqi› (Alaq surasi, 1) (avval boʻ lgan) deydilar», dedim. Abu Salama: «Men Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan bu haqda soʻradim va unga sen aytgan (gap)ning mislini aytdim; Jobir: ‹Men senga — Rasululloh ﷺ bizga soʻzlab bergandan boshqani — aytmayman› dedi. (Rasululloh ﷺ) dedilar: ‹Men Hiroda mujovir (xilvatda) boʻ ldim; xilvatimni tugatgach, (togʻ dan) tushdim, shunda menga nido qilindi. Men oʻ ngimga qaradim — hech narsa koʻ rmadim; chapimga qaradim — hech narsa koʻ rmadim; oldimga qaradim — hech narsa koʻ rmadim; orqamga qaradim — hech narsa koʻ rmadim; soʻng boshimni koʻ tardim — bir narsa koʻ rdim. Shunda Xadijaning oldigʻa kelib: ‹Meni burkanglar va menga sovuq suv quyinglar› dedim. (Jobir aytdi:) Ular meni burkadi va menga sovuq suv quydi. Shunda ‹Ey (kiyim bilan) burkangan! Tur va ogohlantir! Va Robbingni ulugʻ la (takbir ayt)!› (Muddaththir surasi, 1-3) (oyatlari) nozil boʻ ldi›», dedi.(Яҳё ибн Абу Касир айтди:) Мен Абу Салама ибн Абдурраҳмондан Қуръондан аввал (биринчи) нозил бў лган (сура) ҳақида сўрадим. У: ‹Эй (кийим билан) бурканган!› (Муддатҳтҳир сураси, 1) деди. Мен: «Одамлар ‹Яратган Роббинг исми билан ўқи› (Алақ сураси, 1) (аввал бў лган) дейдилар», дедим. Абу Салама: «Мен Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан бу ҳақда сўрадим ва унга сен айтган (гап)нинг мислини айтдим; Жобир: ‹Мен сенга — Расулуллоҳ ﷺ бизга сўзлаб бергандан бошқани — айтмайман› деди. (Расулуллоҳ ﷺ) дедилар: ‹Мен Ҳирода мужовир (хилватда) бў лдим; хилватимни тугатгач, (тоғ дан) тушдим, шунда менга нидо қилинди. Мен ў нгимга қарадим — ҳеч нарса кў рмадим; чапимга қарадим — ҳеч нарса кў рмадим; олдимга қарадим — ҳеч нарса кў рмадим; орқамга қарадим — ҳеч нарса кў рмадим; сўнг бошимни кў тардим — бир нарса кў рдим. Шунда Хадижанинг олдиға келиб: ‹Мени бурканглар ва менга совуқ сув қуйинглар› дедим. (Жобир айтди:) Улар мени буркади ва менга совуқ сув қуйди. Шунда ‹Эй (кийим билан) бурканган! Тур ва огоҳлантир! Ва Роббингни улуғ ла (такбир айт)!› (Муддатҳтҳир сураси, 1-3) (оятлари) нозил бў лди›», деди.

عَنْ أَنَسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَتَاهُ جِبْرِيلُ وَهُوَ يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ فَأَخَذَهُ فَصَرَعَهُ فَشَقَّ عَنْ قَلْبِهِ فَاسْتَخْرَجَ مِنْهُ عَلَقَةً. فَقَالَ: هَذَا حَظُّ الشَّيْطَانِ مِنْكَ ثُمَّ غَسَلَهُ فِي طَسْتٍ مِنْ ذَهَبٍ بِمَاءِ زَمْزَمَ ثُمَّ لَأَمَهُ وَأَعَادَهُ فِي مَكَانِهِ وَجَاءَ الْغِلْمَانُ يَسْعَوْنَ إِلَى أُمِّهِ يَعْنِي ظِئْرَهُ. فَقَالُوا: إِنْ مُحَمَّدًا قَدْ قُتِلَ فَاسْتَقْبَلُوهُ وَهُوَ مُنْتَقَعُ اللَّوْنِ قَالَ أَنَسٌ: فَكُنْتُ أَرَى أَثَرَ الْمِخْيَطِ فِي صَدْرِهِ. رَوَاهُ مُسلم

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ning oldilariga — U Zot (bolalar bilan) oʻynab yurgan paytlarida — Jibril — alayhissalom — keldi-da, uni (Paygʻambarni) olib, yerga yotqizdi, soʻng qalbini yorib, qalbni (tashqariga) chiqardi va undan bir laxta qon chiqardi-da: ‹Bu — sendagi shaytonning ulushi›, dedi. Soʻng uni oltindan boʻlgan bir tovoqda Zamzam suvi bilan yuvdi, keyin uni (tikib) yopdi va oʻrniga qaytardi. Bolalar esa onasining — yaʼni enagasining — oldiga yugurib kelib: ‹Muhammad oʻldirildi!› dedilar. Shunda ular uning oldiga peshvoz chiqdilar — u rangi oʻzgargan holda edi. Anas dedi: «Men oʻsha tikuv (igna) izini uning koʻkragida koʻrar edim».Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига — У Зот (болалар билан) ўйнаб юрган пайтларида — Жибрил — алайҳиссалом — келди-да, уни (Пайғамбарни) олиб, ерга ётқизди, сўнг қалбини ёриб, қалбни (ташқарига) чиқарди ва ундан бир лахта қон чиқарди-да: ‹Бу — сендаги шайтоннинг улуши›, деди. Сўнг уни олтиндан бўлган бир товоқда Замзам суви билан ювди, кейин уни (тикиб) ёпди ва ўрнига қайтарди. Болалар эса онасининг — яъни энагасининг — олдига югуриб келиб: ‹Муҳаммад ўлдирилди!› дедилар. Шунда улар унинг олдига пешвоз чиқдилар — у ранги ўзгарган ҳолда эди. Анас деди: «Мен ўша тикув (игна) изини унинг кўкрагида кўрар эдим».

وَعَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنِّي لَأَعْرِفُ حَجَرًا بِمَكَّةَ كَانَ يُسَلِّمُ عَلَيَّ قَبْلَ أَنْ أُبعث إِني لأعرفه الْآن» . رَوَاهُ مُسلم

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Albatta, men Makkada bir toshni bilamanki, u menga paygʻambar qilib yuborilishimdan oldin salom berar edi. Men uni hozir ham bilaman», dedilar.Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Албатта, мен Маккада бир тошни биламанки, у менга пайғамбар қилиб юборилишимдан олдин салом берар эди. Мен уни ҳозир ҳам биламан», дедилар.

وَعَن أنسٍ قَالَ: إِنَّ أَهْلَ مَكَّةَ سَأَلُوا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُرِيَهُمْ آيَةً فَأَرَاهُمُ الْقَمَرَ شِقَّتَيْنِ حَتَّى رَأَوْا حِرَاءً بَيْنَهُمَا. مُتَّفق عَلَيْهِ

Makka ahli Rasululloh ﷺdan oʻzlariga bir oyat (moʻjiza) koʻrsatishni soʻrashdi, shunda u zot ularga oyni ikki boʻlak (qilib) koʻrsatdilar, hatto ular Hiroʼ (togʻ)ni ikkovining orasida koʻrdilar.Макка аҳли Расулуллоҳ ﷺдан ўзларига бир оят (мўжиза) кўрсатишни сўрашди, шунда у зот уларга ойни икки бўлак (қилиб) кўрсатдилар, ҳатто улар Ҳирў (тоғ)ни икковининг орасида кўрдилар.

وَعَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: انْشَقَّ الْقَمَرُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِرْقَتَيْنِ: فِرْقَةً فَوْقَ الْجَبَلِ وَفِرْقَةً دُونَهُ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «اشْهَدُوا» . مُتَّفق عَلَيْهِ

(Ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ davrida oy — ikki boʻ lakka — boʻ lindi: bir boʻ lak togʻ ning ustida, bir boʻ lak undan past(ida) (edi). Shunda Rasululloh ﷺ: «Guvoh boʻ linglar», dedilar.(Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ даврида ой — икки бў лакка — бў линди: бир бў лак тоғ нинг устида, бир бў лак ундан паст(ида) (эди). Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Гувоҳ бў линглар», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ أَبُو جَهْلٍ: هَلْ يُعَفِّرُ مُحَمَّدٌ وَجْهَهُ بَيْنَ أَظْهُرِكُمْ؟ فَقِيلَ: نَعَمْ. فَقَالَ: وَاللَّاتِ وَالْعُزَّى لَئِنْ رَأَيْتُهُ يَفْعَلُ ذَلِكَ لَأَطَأَنَّ عَلَى رَقَبَتِهِ فَأَتَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يُصَلِّي - زَعَمَ لِيَطَأَ عَلَى رَقَبَتِهِ - فَمَا فَجِئَهُمْ مِنْهُ إِلَّا وَهُوَ يَنْكُصُ عَلَى عَقِبَيْهِ وَيَتَّقِي بِيَدَيْهِ فَقِيلَ لَهُ مَالك؟ فَقَالَ: إِنَّ بَيْنِي وَبَيْنَهُ لَخَنْدَقًا مِنْ نَارٍ وَهَوْلًا وَأَجْنِحَةً. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَوْ دَنَا مِنِّي لَاخْتَطَفَتْهُ الْمَلَائِكَةُ عُضْواً عُضْواً» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Jahl: «Muhammad oranglarda yuzini (yerga) tekkizib sajda qiladimi?» dedi. Unga: «Ha», deyildi. Shunda u: «Lot va Uzzo haqi! Agar uni shuni qilayotganini koʻrsam, albatta boʻyniga oyogʻimni qoʻyaman yoki yuzini tuproqqa botiraman», dedi. Soʻng u Rasululloh ﷺ namoz oʻqiyotgan paytlarida u zotning boʻyinlariga oyogʻini qoʻymoqchi boʻlib keldi. Lekin ularni faqat (Abu Jahlning) tovonlari uzra orqaga tisarilib, qoʻllari bilan (oʻzini) himoya qilayotgan holda koʻrishdi. Unga: «Senga nima boʻldi?» deyildi. U: «Men bilan uning orasida olovdan boʻlgan bir xandaq, dahshat va qanotlar bor edi», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Agar u menga yaqinlashganida edi, farishtalar uni aʼzo-aʼzo qilib uzib tashlagan boʻlardilar», dedilar. Soʻng Alloh azza va jalla nozil qildi — Abu Hurayraning hadisidami yoki unga boshqa joydan yetgan narsami, bilmaymiz: «Yoʻq! Albatta inson tugʻyon qiladi, oʻzini boy (beparvo) deb bilgani uchun. Albatta qaytish Robbingadir. Bir bandani namoz oʻqiganida toʻsayotgan kimsani koʻrdingmi? Aytgin-chi, agar u toʻgʻri yoʻlda boʻlsa yoki taqvoga buyursa?! Aytgin-chi, agar u (yolgʻonga chiqarsa va yuz oʻgirsa)» — yaʼni Abu Jahl — «Alloh koʻrib turishini bilmasmidi?! Yoʻq! Agar (bu ishidan) qaytmasa, albatta (uni) peshona sochidan tutib (doʻzaxga) sudraymiz — yolgʻonchi, xato qiluvchi peshona sochidan. Bas, u oʻz toʻdasini chaqirsin! Biz ham zaboniya (doʻzax farishtalari)ni chaqiramiz. Yoʻq! Unga itoat etma!» (Alaq 6-19). Ubaydulloh oʻz hadisida ushbu (qoʻshimchani) qildi: Va uni buyurilgan narsaga (sajdaga) buyurdi. Ibn Abdulaʼlo esa: ‹u oʻz toʻdasini chaqirsin› — yaʼni oʻz qavmini (chaqirsin) degani, deb qoʻshimcha qildi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Жаҳл: «Муҳаммад орангларда юзини (ерга) теккизиб сажда қиладими?» деди. Унга: «Ҳа», дейилди. Шунда у: «Лот ва Уззо ҳақи! Агар уни шуни қилаётганини кўрсам, албатта бўйнига оёғимни қўяман ёки юзини тупроққа ботираман», деди. Сўнг у Расулуллоҳ ﷺ намоз ўқиётган пайтларида у зотнинг бўйинларига оёғини қўймоқчи бўлиб келди. Лекин уларни фақат (Абу Жаҳлнинг) товонлари узра орқага тисарилиб, қўллари билан (ўзини) ҳимоя қилаётган ҳолда кўришди. Унга: «Сенга нима бўлди?» дейилди. У: «Мен билан унинг орасида оловдан бўлган бир хандақ, даҳшат ва қанотлар бор эди», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Агар у менга яқинлашганида эди, фаришталар уни аъзо-аъзо қилиб узиб ташлаган бўлардилар», дедилар. Сўнг Аллоҳ азза ва жалла нозил қилди — Абу Ҳурайранинг ҳадисидами ёки унга бошқа жойдан етган нарсами, билмаймиз: «Йўқ! Албатта инсон туғён қилади, ўзини бой (бепарво) деб билгани учун. Албатта қайтиш Роббингадир. Бир бандани намоз ўқиганида тўсаётган кимсани кўрдингми? Айтгин-чи, агар у тўғри йўлда бўлса ёки тақвога буюрса?! Айтгин-чи, агар у (ёлғонга чиқарса ва юз ўгирса)» — яъни Абу Жаҳл — «Аллоҳ кўриб туришини билмасмиди?! Йўқ! Агар (бу ишидан) қайтмаса, албатта (уни) пешона сочидан тутиб (дўзахга) судраймиз — ёлғончи, хато қилувчи пешона сочидан. Бас, у ўз тўдасини чақирсин! Биз ҳам забония (дўзах фаришталари)ни чақирамиз. Йўқ! Унга итоат этма!» (Алақ 6-19). Убайдуллоҳ ўз ҳадисида ушбу (қўшимчани) қилди: Ва уни буюрилган нарсага (саждага) буюрди. Ибн Абдулаъло эса: ‹у ўз тўдасини чақирсин› — яъни ўз қавмини (чақирсин) дегани, деб қўшимча қилди.

وَعَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ قَالَ: بَيْنَا أَنَا عِنْد النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَتَاهُ رَجُلٌ فَشَكَا إِلَيْهِ الْفَاقَةَ ثُمَّ أَتَاهُ الْآخَرُ فَشَكَا إِلَيْهِ قَطْعَ السَّبِيلِ. فَقَالَ: " يَا عدي هَل رَأَيْتَ الْحِيرَةَ؟ فَإِنْ طَالَتْ بِكَ حَيَاةٌ فَلَتَرَيَنَّ الظَّعِينَةَ تَرْتَحِلُ مِنَ الْحِيرَةِ حَتَّى تَطُوفَ بِالْكَعْبَةِ لَا تَخَافُ أَحَدًا إِلَّا اللَّهَ وَلَئِنْ طَالَتْ بك حَيَاةٌ لَتُفْتَحَنَّ كُنُوزُ كِسْرَى وَلَئِنْ طَالَتْ بِكَ حَيَاةٌ لَتَرَيَنَّ الرَّجُلَ يَخْرُجُ مِلْءَ كَفِّهِ مِنْ ذَهَبٍ أَوْ فِضَّةٍ يَطْلُبُ مَنْ يَقْبَلُهُ فَلَا يجد أحدا يقبله مِنْهُ وَلَيَلْقَيَنَّ اللَّهَ أَحَدُكُمْ يَوْمَ يَلْقَاهُ وَلَيْسَ بَيْنَهُ وَبَيْنَهُ تَرْجُمَانٌ يُتَرْجِمُ لَهُ فَلَيَقُولَنَّ: أَلَمْ أَبْعَثْ إِليك رَسُولا فليبلغك؟ فَيَقُولُ: بَلَى. فَيَقُولُ: أَلَمْ أُعْطِكَ مَالًا وَأُفْضِلْ عَلَيْكَ؟ فَيَقُولُ: بَلَى فَيَنْظُرُ عَنْ يَمِينِهِ فَلَا يَرَى إِلَّا جَهَنَّمَ وَيَنْظُرُ عَنْ يَسَارِهِ فَلَا يَرَى إِلَّا جَهَنَّمَ اتَّقُوا النَّارَ وَلَوْ بِشِقِّ تَمْرَةٍ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَبِكَلِمَةٍ طَيِّبَةٍ " قَالَ عَدِيٌّ: فَرَأَيْتُ الظَّعِينَةَ تَرْتَحِلُ مِنَ الْحِيرَةِ حَتَّى تَطُوفَ بِالْكَعْبَةِ لَا تَخَافُ إِلَّا اللَّهَ وَكُنْتُ فِيمَنِ افْتَتَحَ كُنُوزَ كِسْرَى بْنِ هُرْمُزَ وَلَئِنْ طَالَتْ بِكُمْ حَيَاةٌ لَتَرَوُنَّ مَا قَالَ النَّبِيُّ أَبُو الْقَاسِمِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «يَخْرُجُ ملْء كفيه» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambarning shahrida (Madinada) ekanimda, bir kishi kelib, unga (Paygʻambarga) qashshoqlik va kambagʻalligidan shikoyat qildi. Soʻng boshqa bir kishi kelib, (yoʻltoʻsarlar tomonidan) talanganidan shikoyat qildi. Paygʻambar: «Ey Adiy! Sen Hiyraga borganmisan?» — dedi. Men: «Men u yerga bormaganman, lekin men u haqda eshitganman», — dedim. U: «Agar uzoq umr koʻrsang, sen, albatta, koʻrasanki, Hiyradan kelayotgan — kajavadagi bir ayol — (Makkaga bemalol yetib) Kaʼbani tavof qiladi — Allohdan boshqa hech kimdan qoʻrqmasdan», — dedi. Men oʻzimga oʻzim: «Yurt boʻylab yovuzlik tarqatgan Tay qabilasi yoʻltoʻsarlari (qaroqchilari) nima boʻladi?» — dedim. Paygʻambar ﷺ yana: «Agar uzoq umr koʻrsang, Kisro xazinalari ochiladi (va oʻlja qilib olinadi)», — dedi. Men: «Hurmuzning oʻgʻli Kisronimi?» — deb soʻradim. U: «Hurmuzning oʻgʻli Kisro; va agar uzoq umr koʻrsang, sen koʻrasanki, bir kishi — bir hovuch oltin yoki kumush koʻtarib, uni undan qabul qiladigan kishini qidirib chiqadi, lekin uni qabul qiladigan birovni topa olmaydi. Va sizlardan har biri Allohga roʻbaroʻ boʻlganda, U bilan — oʻzi va Alloh oʻrtasida tarjima qiladigan tarjimon (hojati) boʻlmasdan — uchrashadi; va Alloh unga: ‹Men senga (din) oʻrgatish uchun bir elchi yubormaganmidim?› — deydi. U: ‹Ha›, — deydi. Alloh: ‹Men senga mol-davlat bermaganmidim va senga (turli) neʼmatlar (inʼom) qilmaganmidim?› — deydi. U: ‹Ha›, — deydi. Soʻng u oʻng tomoniga qaraydi va doʻzaxdan boshqa hech narsa koʻrmaydi; chap tomoniga qaraydi va doʻzaxdan boshqa hech narsa koʻrmaydi», — dedi. Adiy yana: «Men Paygʻambar ﷺ ning shunday deganini eshitdim: ‹Oʻzlaringizni doʻzax (oloviga)dan — yarim xurmo (sadaqa qilish) bilan boʻlsa ham — saqlanglar; va agar yarim xurmo (ham) topa olmasangiz, yaxshi, yoqimli soʻz bilan (boʻlsa ham, saqlanglar)›», — dedi. Adiy qoʻshdi: «(Keyinroq) men — Hiyradan kelayotgan kajavadagi bir ayolni — to u Kaʼbani tavof qilguncha — koʻrdim; u Allohdan boshqa hech kimdan qoʻrqmasdi. Va men — Hurmuzning oʻgʻli Kisro xazinalarini ochganlardan (biri) — edim. Agar uzoq umr koʻrsangiz, sizlar — Paygʻambar Abulqosim aytgan (narsa)ni: ‹Bir kishi bir hovuch oltin (koʻtarib) chiqadi...› (degani)ni — koʻrasiz», — dedi.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбарнинг шаҳрида (Мадинада) эканимда, бир киши келиб, унга (Пайғамбарга) қашшоқлик ва камбағаллигидан шикоят қилди. Сўнг бошқа бир киши келиб, (йўлтўсарлар томонидан) таланганидан шикоят қилди. Пайғамбар: «Эй Адий! Сен Ҳийрага борганмисан?» — деди. Мен: «Мен у ерга бормаганман, лекин мен у ҳақда эшитганман», — дедим. У: «Агар узоқ умр кўрсанг, сен, албатта, кўрасанки, Ҳийрадан келаётган — кажавадаги бир аёл — (Маккага бемалол етиб) Каъбани тавоф қилади — Аллоҳдан бошқа ҳеч кимдан қўрқмасдан», — деди. Мен ўзимга ўзим: «Юрт бўйлаб ёвузлик тарқатган Тай қабиласи йўлтўсарлари (қароқчилари) нима бўлади?» — дедим. Пайғамбар ﷺ яна: «Агар узоқ умр кўрсанг, Кисро хазиналари очилади (ва ўлжа қилиб олинади)», — деди. Мен: «Ҳурмузнинг ўғли Кисроними?» — деб сўрадим. У: «Ҳурмузнинг ўғли Кисро; ва агар узоқ умр кўрсанг, сен кўрасанки, бир киши — бир ҳовуч олтин ёки кумуш кўтариб, уни ундан қабул қиладиган кишини қидириб чиқади, лекин уни қабул қиладиган бировни топа олмайди. Ва сизлардан ҳар бири Аллоҳга рўбарў бўлганда, У билан — ўзи ва Аллоҳ ўртасида таржима қиладиган таржимон (ҳожати) бўлмасдан — учрашади; ва Аллоҳ унга: ‹Мен сенга (дин) ўргатиш учун бир элчи юбормаганмидим?› — дейди. У: ‹Ҳа›, — дейди. Аллоҳ: ‹Мен сенга мол-давлат бермаганмидим ва сенга (турли) неъматлар (инъом) қилмаганмидим?› — дейди. У: ‹Ҳа›, — дейди. Сўнг у ўнг томонига қарайди ва дўзахдан бошқа ҳеч нарса кўрмайди; чап томонига қарайди ва дўзахдан бошқа ҳеч нарса кўрмайди», — деди. Адий яна: «Мен Пайғамбар ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: ‹Ўзларингизни дўзах (оловига)дан — ярим хурмо (садақа қилиш) билан бўлса ҳам — сақланглар; ва агар ярим хурмо (ҳам) топа олмасангиз, яхши, ёқимли сўз билан (бўлса ҳам, сақланглар)›», — деди. Адий қўшди: «(Кейинроқ) мен — Ҳийрадан келаётган кажавадаги бир аёлни — то у Каъбани тавоф қилгунча — кўрдим; у Аллоҳдан бошқа ҳеч кимдан қўрқмасди. Ва мен — Ҳурмузнинг ўғли Кисро хазиналарини очганлардан (бири) — эдим. Агар узоқ умр кўрсангиз, сизлар — Пайғамбар Абулқосим айтган (нарса)ни: ‹Бир киши бир ҳовуч олтин (кўтариб) чиқади...› (дегани)ни — кўрасиз», — деди.

وَعَن خبَّاب بن الأرتِّ قَالَ: شَكَوْنَا إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ مُتَوَسِّدٌ بُرْدَةً فِي ظِلِّ الْكَعْبَةِ وَقد لَقينَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ شِدَّةً فَقُلْنَا: أَلَا تَدْعُو اللَّهَ فَقَعَدَ وَهُوَ مُحْمَرٌّ وَجْهُهُ وَقَالَ: «كَانَ الرَّجُلُ فِيمَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ يُحْفَرُ لَهُ فِي الْأَرْضِ فَيُجْعَلُ فِيهِ فَيُجَاءُ بِمِنْشَارٍ فَيُوضَعُ فَوْقَ رَأْسِهِ فَيُشَقُّ بِاثْنَيْنِ فَمَا يَصُدُّهُ ذَلِكَ عَنْ دِينِهِ وَاللَّهِ لَيَتِمَّنَّ هَذَا الْأَمْرُ حَتَّى يَسِيرَ الرَّاكِبُ مِنْ صَنْعَاءَ إِلَى حَضْرَمَوْتَ لَا يَخَافُ إِلَّا الله أَو الذِّئْب على غنمه ولكنَّكم تَسْتَعْجِلُون» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

Xabbob ibn Arat (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Allohning Rasuli ﷺ ga — u Kaʼba soyasida, oʻz burdiga (choponiga) suyanib oʻtirganida — (kofirlar yetkazgan azob-uqubatlardan) shikoyat qildik. Biz unga: «Biz uchun (Allohdan) yordam soʻramaysizmi? Biz uchun Allohga duo qilmaysizmi?» — dedik. U: «Sizlardan oldingi ummatlar (orasida) — bir (moʻmin) kishi — u uchun qazilgan chuqurga solinar, soʻng boshiga arra qoʻyilib, u ikki boʻlakka boʻlinardi; shunda ham bu (azob) uni — oʻz dinini tark etishga — majbur qilmasdi. Uning tanasi — goʻshtini suyaklari va paylaridan ajratadigan — temir taroqlar bilan taralardi; shunda ham bu uni — oʻz dinini tark etishga — majbur qilmasdi. Allohga qasamki, bu din (yaʼni Islom) — Sanodan (Yamandagi) Hazramavtga (sayohat qiladigan) bir yoʻlovchi — Allohdan, yoki oʻz qoʻylariga (nisbatan) boʻridan boshqa hech narsadan qoʻrqmaydigan (darajada) — gʻolib keladi; lekin sizlar shoshqaloqsiz», — dedi.Хаббоб ибн Арат (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Аллоҳнинг Расули ﷺ га — у Каъба соясида, ўз бурдига (чопонига) суяниб ўтирганида — (кофирлар етказган азоб-уқубатлардан) шикоят қилдик. Биз унга: «Биз учун (Аллоҳдан) ёрдам сўрамайсизми? Биз учун Аллоҳга дуо қилмайсизми?» — дедик. У: «Сизлардан олдинги умматлар (орасида) — бир (мўмин) киши — у учун қазилган чуқурга солинар, сўнг бошига арра қўйилиб, у икки бўлакка бўлинарди; шунда ҳам бу (азоб) уни — ўз динини тарк этишга — мажбур қилмасди. Унинг танаси — гўштини суяклари ва пайларидан ажратадиган — темир тароқлар билан тараларди; шунда ҳам бу уни — ўз динини тарк этишга — мажбур қилмасди. Аллоҳга қасамки, бу дин (яъни Ислом) — Санодан (Ямандаги) Ҳазрамавтга (саёҳат қиладиган) бир йўловчи — Аллоҳдан, ёки ўз қўйларига (нисбатан) бўридан бошқа ҳеч нарсадан қўрқмайдиган (даражада) — ғолиб келади; лекин сизлар шошқалоқсиз», — деди.

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَدْخُلُ عَلَى أُمِّ حَرَامٍ بِنْتِ مِلْحَانَ وَكَانَتْ تَحْتَ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ فَدَخَلَ عَلَيْهَا يَوْمًا فَأَطْعَمَتْهُ ثُمَّ جَلَسَتْ تَفْلِي رَأسه فَنَامَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ اسْتَيْقَظَ وَهُوَ يَضْحَكُ قَالَتْ: فَقُلْتُ: مَا يُضْحِكُكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ؟ قَالَ: «نَاسٌ مِنْ أُمَّتِي عُرِضُوا عَلَيَّ غُزَاةً فِي سَبِيلِ اللَّهِ يَرْكَبُونَ ثَبَجَ هَذَا الْبَحْرِ مُلُوكًا عَلَى الْأَسِرَّةِ أَوْ مِثْلَ الْمُلُوكِ عَلَى الْأَسِرَّةِ» . فَقُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ فَدَعَا لَهَا ثُمَّ وَضَعَ رَأْسَهُ فَنَامَ ثُمَّ اسْتَيْقَظَ وَهُوَ يَضْحَكُ فَقُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا يُضْحِكُكَ؟ قَالَ: «نَاسٌ مِنْ أُمَّتِي عُرِضُوا عَلَيَّ غُزَاةً فِي سَبِيلِ اللَّهِ» . كَمَا قَالَ فِي الأولى. فَقُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ. قَالَ: «أَنْتِ مِنَ الْأَوَّلِينَ» . فَرَكِبَتْ أُمُّ حَرَامٍ الْبَحْرَ فِي زَمَنِ مُعَاوِيَةَ فَصُرِعَتْ عَنْ دَابَّتِهَا حِينَ خَرَجَتْ مِنَ الْبَحْرِ فَهَلَكَتْ. مُتَّفق عَلَيْهِ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Ummu Harom binti Milhonning oldiga kirar, u esa (u zotga) taom yedirar edi. Ummu Harom Uboda ibn as-Somitning (xotini) edi. Bir kuni Rasululloh ﷺ uning oldiga kirdilar, u (u zotga) taom yedirdi, soʻng oʻtirib u zotning boshini taradi (kovladi). Shunda Rasululloh ﷺ uxlab qoldilar, soʻng kulgan holda uygʻondilar. (Ummu Harom) aytdi: men: «Yo Rasululloh! Sizni nima kuldirdi?» dedim. (U zot): «Ummatimdan baʼzi kishilar menga koʻrsatildi — ular Alloh yoʻlida gʻozot qilib, bu dengizning oʻrtasini taxtlar ustidagi podshohlar misol, yoki taxtlar ustidagi podshohlarga oʻxshab kema bilan kesib oʻtmoqdalar», dedilar — (roviy) bularning qaysi birini aytganida shubha qiladi. (Ummu Harom) aytdi: men: «Yo Rasululloh! Allohga duo qiling, meni ulardan qilsin», dedim. U zot unga duo qildilar. Soʻng boshlarini qoʻyib uxladilar, soʻng kulgan holda uygʻondilar. Men: «Yo Rasululloh! Sizni nima kuldirdi?» dedim. (U zot) birinchi marta aytgani kabi: «Ummatimdan baʼzi kishilar menga koʻrsatildi — ular Alloh yoʻlida gʻozot qilmoqdalar», dedilar. Men: «Yo Rasululloh! Allohga duo qiling, meni ulardan qilsin», dedim. (U zot): «Sen avvalgilardansan», dedilar. Soʻng Ummu Harom binti Milhon Muoviya zamonida dengizda (safarda) kema bilan suzdi, dengizdan chiqqach ulovidan yiqilib halok boʻldi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Умму Ҳаром бинти Милҳоннинг олдига кирар, у эса (у зотга) таом едирар эди. Умму Ҳаром Убода ибн ас-Сомитнинг (хотини) эди. Бир куни Расулуллоҳ ﷺ унинг олдига кирдилар, у (у зотга) таом едирди, сўнг ўтириб у зотнинг бошини таради (ковлади). Шунда Расулуллоҳ ﷺ ухлаб қолдилар, сўнг кулган ҳолда уйғондилар. (Умму Ҳаром) айтди: мен: «Ё Расулуллоҳ! Сизни нима кулдирди?» дедим. (У зот): «Умматимдан баъзи кишилар менга кўрсатилди — улар Аллоҳ йўлида ғозот қилиб, бу денгизнинг ўртасини тахтлар устидаги подшоҳлар мисол, ёки тахтлар устидаги подшоҳларга ўхшаб кема билан кесиб ўтмоқдалар», дедилар — (ровий) буларнинг қайси бирини айтганида шубҳа қилади. (Умму Ҳаром) айтди: мен: «Ё Расулуллоҳ! Аллоҳга дуо қилинг, мени улардан қилсин», дедим. У зот унга дуо қилдилар. Сўнг бошларини қўйиб ухладилар, сўнг кулган ҳолда уйғондилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ! Сизни нима кулдирди?» дедим. (У зот) биринчи марта айтгани каби: «Умматимдан баъзи кишилар менга кўрсатилди — улар Аллоҳ йўлида ғозот қилмоқдалар», дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ! Аллоҳга дуо қилинг, мени улардан қилсин», дедим. (У зот): «Сен аввалгилардансан», дедилар. Сўнг Умму Ҳаром бинти Милҳон Муовия замонида денгизда (сафарда) кема билан сузди, денгиздан чиққач уловидан йиқилиб ҳалок бўлди.

وَعَن ابْن عبَّاس قَالَ: إِنَّ ضِمَادًا قَدِمَ مَكَّةَ وَكَانَ مِنْ أَزْدِ شَنُوءَةَ وَكَانَ يَرْقِي مِنْ هَذَا الرِّيحِ فَسَمِعَ سُفَهَاءَ أَهْلِ مَكَّةَ يَقُولُونَ: إِنَّ مُحَمَّدًا مَجْنُونٌ. فَقَالَ: لَوْ أَنِّي رَأَيْتُ هَذَا الرَّجُلَ لَعَلَّ اللَّهَ يَشْفِيهِ عَلَى يَدَيَّ. قَالَ: فَلَقِيَهُ. فَقَالَ: يَا مُحَمَّدُ إِنِّي أَرْقِي مِنْ هَذَا الرِّيحِ فَهَلْ لَكَ؟ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ الْحَمْدَ لِلَّهِ نَحْمَدُهُ وَنَسْتَعِينُهُ مَنْ يَهْدِهِ اللَّهُ فَلَا مُضِلَّ لَهُ وَمَنْ يُضْلِلْ فَلَا هَادِيَ لَهُ وَأَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ أَمَّا بَعْدُ» فَقَالَ: أَعِدْ عَلَيَّ كَلِمَاتِكَ هَؤُلَاءِ فَأَعَادَهُنَّ عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثَلَاثٌ مَرَّاتٍ فَقَالَ: لَقَدْ سَمِعْتُ قَوْلَ الْكَهَنَةِ وَقَوْلَ السَّحَرَةِ وَقَوْلَ الشُّعَرَاءِ فَمَا سَمِعْتُ مِثْلَ كَلِمَاتِكَ هَؤُلَاءِ. وَلَقَدْ بَلَغْنَ قَامُوسَ الْبَحْرِ هَاتِ يَدَكَ أُبَايِعْكَ عَلَى الْإِسْلَامِ قَالَ: فَبَايَعَهُ. رَوَاهُ مُسْلِمٌ وَفِي بَعْضِ نُسَخِ «الْمَصَابِيحِ» : بَلَغْنَا نَاعُوسَ الْبَحْر

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Zimod Makkaga keldi, u Azd Shanua qabilasidan edi va u mana shu (jin tegishi) shamolidan ruqya (afsun) qilardi. U Makka ahlining ahmoqlari: «Muhammad majnundir», deganini eshitdi. Shunda u: «Agar men bu kishini koʻrsam, balki Alloh uni mening qoʻlim bilan shifo berar», dedi. U (Zimod) u zot bilan uchrashib: «Ey Muhammad! Men mana shu shamoldan ruqya qilaman, Alloh mening qoʻlim bilan Oʻzi xohlagan kishiga shifo beradi. Senga (shu) kerakmi?» dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Albatta, hamd Allohgadir, biz Unga hamd aytamiz va Undan yordam soʻraymiz. Allohni kimni hidoyat qilsa, uni adashtiruvchi yoʻq, kimni adashtirsa, uni hidoyat qiluvchi yoʻq. Men guvohlik beramanki, Allohdan boshqa iloh yoʻq, U yolgʻizdir, Uning sherigi yoʻq va Muhammad Uning bandasi hamda elchisidir. Ammo baʼdu», dedilar. Shunda u (Zimod): «Bu soʻzlaringni menga qaytar», dedi. Rasululloh ﷺ ularni unga uch marta qaytardilar. Shunda u: «Men kohinlarning soʻzini, sehrgarlarning soʻzini va shoirlarning soʻzini eshitganman, lekin bu soʻzlaring kabisini eshitmaganman, ular dengizning tubiga yetdi. Qoʻlingni ber, men senga Islom ustiga bayʼat beray», dedi. Shunda u bayʼat berdi. Rasululloh ﷺ: «Qavming nomidan ham (bayʼat berasanmi)?» dedilar. U: «Qavmim nomidan ham», dedi. Soʻng Rasululloh ﷺ bir saraya (kichik qoʻshin) joʻnatdilar, ular uning qavmi yonidan oʻtdilar. Sariyya boshligʻi qoʻshinga: «Bu odamlardan biror narsa oldingizmi?» dedi. Qavmdan bir kishi: «Men ulardan bir tahorat idishini oldim», dedi. Shunda u: «Uni qaytaringlar, chunki bular Zimodning qavmidir», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Зимод Маккага келди, у Азд Шануа қабиласидан эди ва у мана шу (жин тегиши) шамолидан руқя (афсун) қиларди. У Макка аҳлининг аҳмоқлари: «Муҳаммад мажнундир», деганини эшитди. Шунда у: «Агар мен бу кишини кўрсам, балки Аллоҳ уни менинг қўлим билан шифо берар», деди. У (Зимод) у зот билан учрашиб: «Эй Муҳаммад! Мен мана шу шамолдан руқя қиламан, Аллоҳ менинг қўлим билан Ўзи хоҳлаган кишига шифо беради. Сенга (шу) керакми?» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, ҳамд Аллоҳгадир, биз Унга ҳамд айтамиз ва Ундан ёрдам сўраймиз. Аллоҳни кимни ҳидоят қилса, уни адаштирувчи йўқ, кимни адаштирса, уни ҳидоят қилувчи йўқ. Мен гувоҳлик бераманки, Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ, У ёлғиздир, Унинг шериги йўқ ва Муҳаммад Унинг бандаси ҳамда элчисидир. Аммо баъду», дедилар. Шунда у (Зимод): «Бу сўзларингни менга қайтар», деди. Расулуллоҳ ﷺ уларни унга уч марта қайтардилар. Шунда у: «Мен коҳинларнинг сўзини, сеҳргарларнинг сўзини ва шоирларнинг сўзини эшитганман, лекин бу сўзларинг кабисини эшитмаганман, улар денгизнинг тубига етди. Қўлингни бер, мен сенга Ислом устига байъат берай», деди. Шунда у байъат берди. Расулуллоҳ ﷺ: «Қавминг номидан ҳам (байъат берасанми)?» дедилар. У: «Қавмим номидан ҳам», деди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ бир сарая (кичик қўшин) жўнатдилар, улар унинг қавми ёнидан ўтдилар. Сарийя бошлиғи қўшинга: «Бу одамлардан бирор нарса олдингизми?» деди. Қавмдан бир киши: «Мен улардан бир таҳорат идишини олдим», деди. Шунда у: «Уни қайтаринглар, чунки булар Зимоднинг қавмидир», деди.

عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: حَدَّثَنِي أَبُو سُفْيَانَ بْنُ حَرْبٍ مِنْ فِيهِ إِلَى فِيَّ قَالَ: انْطَلَقْتُ فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَتْ بَيْنِي وَبَيَّنَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: فَبينا أَنا بِالشَّام إِذْ جِيءَ بِكِتَاب النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى هِرَقْلَ. قَالَ: وَكَانَ دِحْيَةُ الْكَلْبِيُّ جَاءَ بِهِ فَدَفَعَهُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى فَدَفَعَهُ عَظِيمُ بُصْرَى إِلَى هِرَقْلَ فَقَالَ هِرَقْلُ: هَلْ هُنَا أَحَدٌ مِنْ قَوْمِ هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ؟ قَالُوا: نَعَمْ فَدُعِيتُ فِي نَفَرٍ مِنْ قُرَيْشٍ فَدَخَلْنَا عَلَى هِرَقْلَ فَأَجْلَسَنَا بَيْنَ يَدَيْهِ فَقَالَ: أَيُّكُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا مِنْ هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ؟ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ: فَقُلْتُ: أَنَا فَأَجْلَسُونِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَأَجْلَسُوا أَصْحَابِي خَلْفِي ثُمَّ دَعَا بِتَرْجُمَانِهِ فَقَالَ: قُلْ لَهُمْ: إِنِّي سَائِلٌ هَذَا عَنْ هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَإِنْ كَذَبَنِي فَكَذِّبُوهُ. قَالَ أَبُو سُفْيَانُ: وَايْمُ اللَّهِ لَوْلَا مَخَافَةُ أَنْ يُؤْثَرَ عَلَيَّ الْكَذِبُ لَكَذَبْتُهُ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ: سَلْهُ كَيْفَ حَسَبُهُ فِيكُمْ؟ قَالَ: قُلْتُ: هُوَ فِينَا ذُو حَسَبٍ. قَالَ: فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ؟ قُلْتُ: لَا. قَالَ: فَهَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ؟ قُلْتُ: لَا. قَالَ: وَمَنْ يَتْبَعُهُ؟ أَشْرَافُ النَّاسِ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ؟ قَالَ: قُلْتُ: بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ. قَالَ: أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ؟ قُلْتُ: لَا بَلْ يَزِيدُونَ. قَالَ: هَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ عَنْ دِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ سَخْطَةً لَهُ؟ قَالَ: قلت: لَا. قلت: فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ؟ قُلْتُ: نَعَمْ. قَالَ: فَكَيْفَ كَانَ قِتَالُكُمْ إِيَّاهُ؟ قَالَ: قُلْتُ: يَكُونُ الْحَرْبُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ سِجَالًا يُصِيبُ مِنَّا وَنُصِيبُ مِنْهُ. قَالَ: فَهَلْ يَغْدِرُ؟ قُلْتُ: لَا وَنَحْنُ مِنْهُ فِي هَذِهِ الْمُدَّةِ لَا نَدْرِي مَا هُوَ صَانِعٌ فِيهَا؟ قَالَ: وَاللَّهِ مَا أَمْكَنَنِي مِنْ كَلِمَةٍ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا غَيْرَ هَذِهِ. قَالَ: فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ قَبْلَهُ؟ قُلْتُ: لَا. ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ: قُلْ لَهُ: إِنِّي سَأَلْتُكَ عَنْ حَسَبِهِ فِيكُمْ فَزَعَمْتَ أَنَّهُ فِيكُمْ ذُو حَسَبٍ وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي أَحْسَابِ قَوْمِهَا. وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ فِي آبَائِهِ مَلِكٌ؟ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ: لَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مَلِكٌ. قُلْتُ: رَجُلٌ يَطْلُبُ مُلْكَ آبَائِهِ. وَسَأَلْتُكَ عَنْ أَتْبَاعه أضعافاؤهم أَمْ أَشْرَافُهُمْ؟ فَقُلْتَ: بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ. وَسَأَلْتُكَ: هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ؟ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَعَرَفْتُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَدَعَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ ثُمَّ يَذْهَبُ فَيَكْذِبُ عَلَى اللَّهِ. وَسَأَلْتُكَ: هَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ عَنْ دِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ سَخْطَةً لَهُ؟ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ إِذَا خَالَطَ بَشَاشَتُهُ الْقُلُوبَ. وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ؟ فَزَعَمْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حَتَّى يَتِمَّ وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَاتَلْتُمُوهُ؟ فَزَعَمْتَ أَنَّكُمْ قَاتَلْتُمُوهُ فَتَكُونُ الْحَرْبُ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُ سِجَالًا يَنَالُ مِنْكُمْ وَتَنَالُونَ مِنْهُ وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْتَلَى ثُمَّ تَكُونُ لَهَا الْعَاقِبَةُ. وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَزَعَمْتَ أَنَّهُ لَا يَغْدِرُ وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لَا تَغْدِرُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ قَبْلَهُ؟ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ: لَوْ كَانَ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ قَبْلَهُ قُلْتُ: رَجُلٌ ائْتَمَّ بِقَوْلٍ قِيلَ قَبْلَهُ. قَالَ: ثُمَّ قَالَ: بِمَا يَأْمُرُكُمْ؟ قُلْنَا: يَأْمُرُنَا بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَالصِّلَةِ وَالْعَفَافِ. قَالَ: إِنْ يَكُ مَا تَقُولُ حَقًّا فَإِنَّهُ نَبِيٌّ وَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمَ أَنَّهُ خَارِجٌ وَلَمْ أَكُنْ أَظُنُّهُ مِنْكُمْ وَلَوْ أَنِّي أَعْلَمُ أَنِّي أَخْلُصُ إِلَيْهِ لَأَحْبَبْتُ لِقَاءَهُ وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ عَنْ قَدَمَيْهِ وَلَيَبْلُغَنَّ مُلْكُهُ مَا تَحْتَ قَدَمَيَّ. ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَرَأَهُ. مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ وَقَدْ سَبَقَ تَمَامُ الْحَدِيثِ فِي «بَاب الْكتاب إِلى الكفَّار»

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Menga Abu Sufyon — ogʻ zidan ogʻ zimga (bevosita) — soʻzlab berdi:) Men — oʻzim bilan Rasululloh ﷺ orasidagi (sulh) muddatda — (Shomga) joʻnadim. Men Shomda boʻ lganimda, birdan Paygʻambar ﷺdan Hiraql (Rim qaysari)ga (yozilgan) bir xat keltirildi. Uni Dihya al-Kalbiy keltirib, Busro hokimiga bergan, Busro hokimi esa uni Hiraqlga topshirgan edi. Hiraql: «Bu yerda — oʻzini paygʻambar deb daʼvo qilayotgan oʻsha kishining qavmidan biror kishi bormi?» dedi. Ular: «Ha», dedi. Shunda men Qurayshdan bir necha kishi (qatorida) chaqirildim; biz Hiraqlning huzuriga kirdik va uning oldiga oʻ tqazildik. U: «Qaysingiz — oʻzini paygʻambar deb daʼvo qilayotgan oʻsha kishiga nasab (qarindoshlik) jihatidan eng yaqinsiz?» dedi. Abu Sufyon: «Men: ‹Men›, dedim», dedi. Shunda meni uning oldiga, ashobimni esa ortimga oʻ tqazdilar. Soʻng tarjimonini chaqirib: «Ularga ayt — men bundan (Abu Sufyondan) oʻ sha paygʻambarlik daʼvo qilayotgan kishi haqida soʻrayman; agar u menga yolgʻon (gapir)sa, uni yolgʻonchiga chiqaringlar», dedi. Abu Sufyon: «Allohga qasamki, agar ular menings ustimdan ‹yolgʻonchi› deb (gap) tarqatishlaridan (uyalmaganimda), albatta yolgʻon (gapirgan boʻ lardim)», dedi. Soʻng (Hiraql) tarjimoniga: «Undan soʻra — uning (oʻsha kishining) nasabi sizlar ichida qanaqa?» dedi. Men: «U bizda nasabli (asl) (kishi)dir», dedim. U: «Uning ota-bobolaridan biror podshoh oʻ tganmi?» dedi. Men: «Yoʻq», dedim. U: «U aytgan (gap)ni aytishidan oldin, sizlar uni yolgʻonchilikda ayblaganmidingiz?» dedi. Men: «Yoʻq», dedim. U: «Unga odamlarning ashroflari (zodagonlari) ergashadimi yoki zaiflarimi?» dedi. Men: «Balki ularning zaiflari», dedim. U: «Ular koʻ payayaptimi yoki kamayayaptimi?» dedi. Men: «Yoʻq, balki koʻ payayaptilar», dedim. U: «Ulardan biror kishi — (bu) dinga kirganidan keyin — undan norozi boʻ lib, (dindan) qaytayaptimi?» dedi. Men: «Yoʻq», dedim. U: «Sizlar u bilan jang qildingizmi?» dedi. Men: «Ha», dedim. U: «Sizlarning u bilan jangingiz qanday boʻ ldi?» dedi. Men: «Urush biz bilan uning orasida galma-gal (navbatma-navbat) boʻ ladi — u bizdan (gohida) yutadi, biz undan (gohida) yutamiz», dedim. U: «U (ahdiga) xiyonat qiladimi?» dedi. Men: «Yoʻq; biz hozir undan — bu muddatda — qanday ish qilishini bilmaymiz», dedim. (Abu Sufyon:) Allohga qasamki, u (Hiraql) menga — shu (gap)dan boshqa — ichiga biror (yomon) narsani kiritishga imkon bermadi. U: «Bu (gap)ni undan oldin biror kishi aytganmidi?» dedi. Men: «Yoʻq», dedim. Soʻng (Hiraql) tarjimoniga: «Unga ayt: men sendan uning sizdagi nasabi haqida soʻradim — sen uni sizda nasabli deb aytding; rasullar ham shunday — oʻz qavmining nasablari (eng asl xonadonlari) ichida yuboriladi. Men sendan ota-bobolarida podshoh boʻ lganmi deb soʻradim — sen ‹yoʻq› deding; agar ota-bobolaridan podshoh boʻ lganda, ‹ota-bobolarining mulkini talab qilayotgan kishi (xolos)› degan boʻ lardim. Men sendan uning izdoshlari — zaiflarmi yoki ashroflarimi deb soʻradim — sen ‹balki zaiflari› deding; ana oʻ shalar rasullarning izdoshlaridir. Men sendan u aytgan (gap)ni aytishidan oldin uni yolgʻonda ayblaganmidingiz deb soʻradim — sen ‹yoʻq› deding; bas, men bildimki, u — odamlarga (nisbatan) yolgʻonni tark etib, soʻng borib Allohga (nisbatan) yolgʻon (toʻqiydigan) emas (edi). Men sendan ulardan biror kishi dinga kirganidan keyin undan norozi boʻ lib qaytadimi deb soʻradim — sen ‹yoʻq› deding; iymon ham — qalblarning xushligiga aralashganida — shunday (boʻ ladi). Men sendan ular koʻ payayaptimi yoki kamayayaptimi deb soʻradim — sen ‹koʻ payayaptilar› deding; iymon ham — to toʻ liq boʻ lguniga qadar — shunday. Men sendan sizlar u bilan jang qildingizmi deb soʻradim — sen jang qildingiz va urush galma-gal boʻ ladi, u sizdan yutadi, sizlar undan yutasiz deding; rasullar ham shunday — sinab koʻ riladi, soʻng oqibat ularniki boʻ ladi. Men sendan u xiyonat qiladimi deb soʻradim — sen ‹xiyonat qilmaydi› deding; rasullar ham shunday — xiyonat qilmaydi. Men sendan bu (gap)ni undan oldin biror kishi aytganmidi deb soʻradim — sen ‹yoʻq› deding; agar bu (gap)ni undan oldin biror kishi aytgan boʻ lganda, ‹oʻ zidan oldin aytilgan soʻzga ergashgan kishi (xolos)› degan boʻ lardim», dedi. Soʻng u: «U sizlarni nimaga buyuradi?» dedi. Men: «U bizni namozga, zakotga, (qarindoshlik) silaga va iffatga buyuradi», dedim. U: «Agar sen u haqida aytgan (gap)ing haq boʻ lsa, albatta u — paygʻambardir. Men uning chiqishini bilar edim, lekin uni sizlardan (chiqadi) deb oʻ ylamas edim. Agar men unga yetib (qoʻ shila) olishimni bilsam, uning bilan uchrashuvini (didorini) albatta yaxshi koʻ rardim; agar uning huzurida boʻ lsam, oyoqlarini yuvgan (xizmatini qilgan) boʻ lardim; uning mulki, albatta, mana shu ikki oyogʻim ostidagi (yer)ga (qadar) yetadi», dedi. Soʻng Rasululloh ﷺning xatini soʻrab, uni oʻ qidi; mana unda: «Bismillahir-rohmanir-rohiym. Allohning Rasuli Muhammaddan Rim ulugʻi Hiraqlga. Hidoyatga ergashgan kishiga salom boʻ lsin. Ammo baʼd: men seni islom daʼvati bilan (islomga) chaqiraman; islom (qabul) qil — salomat boʻ lasan; islom qil — Alloh senga ajringni ikki barobar beradi. Agar yuz oʻ girsang, ariysiylar (raiyat-fuqaro)ning gunohi sening zimmangda (boʻ ladi). Va ‹Ey ahli kitob! Biz va sizlar orasidagi teng bir soʻzga kelinglar — Allohdan boshqaga ibodat qilmaylik...› (degan oyatdan) to ‹...biz musulmonlarmiz deb guvoh boʻ linglar› (Al-Imron surasi, 64) (degan soʻzigacha)», (deb yozilgan edi). (Hiraql) xatni oʻ qishdan boʻ shaganida, uning huzurida ovozlar koʻ tarildi va shovqin koʻ paydi; biz haqimizda buyruq berilib, (tashqariga) chiqarildik. Abu Sufyon: «Biz chiqganimizda, men ashobimga: ‹Ibn Abu Kabsha (Paygʻambar ﷺ)ning ishi (shunchali) ulugʻayib ketibdiki, undan Bani Asfar (Rim) podshohi ham qoʻ rqarʼkan!› dedim. Shundan keyin men Rasululloh ﷺning ishi (dini) — albatta gʻ olib keladi deb — doimo amin (ishonch hosil qilgan) boʻ ldim, to Alloh menga islomni kiritguniga qadar», dedi. Zuhriy aytdi: Soʻng Hiraql Rim ulugʻlarini chaqirib, ularni oʻ zining bir uyiga toʻ pladi va: «Ey Rim jamoasi! Mangu (abadiy) najot va hidoyatga, mulkingiz sizlarga sobit (barqaror) boʻ lishiga (ragʻbatingiz) bormi?» dedi. Shunda ular yovvoyi eshaklar (hurkkanidek) hurkib, eshiklar tomon (yopirildi), lekin ularni (allaqachon) yopilgan holda topdilar. (Hiraql:) «Ularni menga (qaytaring)!» dedi. Soʻng ularni chaqirib: «Men faqat dininggizga (boʻ lgan) qattiq sodiqligingizni sinab koʻ rgan edim; mana, sizlardan oʻ zim yaxshi koʻ rgan (sadoqatni) koʻ rdim», dedi. Shunda ular unga sajda qilib, undan rozi boʻ ldilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Менга Абу Суфён — оғ зидан оғ зимга (бевосита) — сўзлаб берди:) Мен — ўзим билан Расулуллоҳ ﷺ орасидаги (сулҳ) муддатда — (Шомга) жўнадим. Мен Шомда бў лганимда, бирдан Пайғамбар ﷺдан Ҳирақл (Рим қайсари)га (ёзилган) бир хат келтирилди. Уни Диҳя ал-Калбий келтириб, Бусро ҳокимига берган, Бусро ҳокими эса уни Ҳирақлга топширган эди. Ҳирақл: «Бу ерда — ўзини пайғамбар деб даъво қилаётган ўша кишининг қавмидан бирор киши борми?» деди. Улар: «Ҳа», деди. Шунда мен Қурайшдан бир неча киши (қаторида) чақирилдим; биз Ҳирақлнинг ҳузурига кирдик ва унинг олдига ў тқазилдик. У: «Қайсингиз — ўзини пайғамбар деб даъво қилаётган ўша кишига насаб (қариндошлик) жиҳатидан энг яқинсиз?» деди. Абу Суфён: «Мен: ‹Мен›, дедим», деди. Шунда мени унинг олдига, ашобимни эса ортимга ў тқаздилар. Сўнг таржимонини чақириб: «Уларга айт — мен бундан (Абу Суфёндан) ў ша пайғамбарлик даъво қилаётган киши ҳақида сўрайман; агар у менга ёлғон (гапир)са, уни ёлғончига чиқаринглар», деди. Абу Суфён: «Аллоҳга қасамки, агар улар менингс устимдан ‹ёлғончи› деб (гап) тарқатишларидан (уялмаганимда), албатта ёлғон (гапирган бў лардим)», деди. Сўнг (Ҳирақл) таржимонига: «Ундан сўра — унинг (ўша кишининг) насаби сизлар ичида қанақа?» деди. Мен: «У бизда насабли (асл) (киши)дир», дедим. У: «Унинг ота-боболаридан бирор подшоҳ ў тганми?» деди. Мен: «Йўқ», дедим. У: «У айтган (гап)ни айтишидан олдин, сизлар уни ёлғончиликда айблаганмидингиз?» деди. Мен: «Йўқ», дедим. У: «Унга одамларнинг ашрофлари (зодагонлари) эргашадими ёки заифларими?» деди. Мен: «Балки уларнинг заифлари», дедим. У: «Улар кў паяяптими ёки камаяяптими?» деди. Мен: «Йўқ, балки кў паяяптилар», дедим. У: «Улардан бирор киши — (бу) динга кирганидан кейин — ундан норози бў либ, (диндан) қайтаяптими?» деди. Мен: «Йўқ», дедим. У: «Сизлар у билан жанг қилдингизми?» деди. Мен: «Ҳа», дедим. У: «Сизларнинг у билан жангингиз қандай бў лди?» деди. Мен: «Уруш биз билан унинг орасида галма-гал (навбатма-навбат) бў лади — у биздан (гоҳида) ютади, биз ундан (гоҳида) ютамиз», дедим. У: «У (аҳдига) хиёнат қиладими?» деди. Мен: «Йўқ; биз ҳозир ундан — бу муддатда — қандай иш қилишини билмаймиз», дедим. (Абу Суфён:) Аллоҳга қасамки, у (Ҳирақл) менга — шу (гап)дан бошқа — ичига бирор (ёмон) нарсани киритишга имкон бермади. У: «Бу (гап)ни ундан олдин бирор киши айтганмиди?» деди. Мен: «Йўқ», дедим. Сўнг (Ҳирақл) таржимонига: «Унга айт: мен сендан унинг сиздаги насаби ҳақида сўрадим — сен уни сизда насабли деб айтдинг; расуллар ҳам шундай — ўз қавмининг насаблари (энг асл хонадонлари) ичида юборилади. Мен сендан ота-боболарида подшоҳ бў лганми деб сўрадим — сен ‹йўқ› дединг; агар ота-боболаридан подшоҳ бў лганда, ‹ота-боболарининг мулкини талаб қилаётган киши (холос)› деган бў лардим. Мен сендан унинг издошлари — заифларми ёки ашрофларими деб сўрадим — сен ‹балки заифлари› дединг; ана ў шалар расулларнинг издошларидир. Мен сендан у айтган (гап)ни айтишидан олдин уни ёлғонда айблаганмидингиз деб сўрадим — сен ‹йўқ› дединг; бас, мен билдимки, у — одамларга (нисбатан) ёлғонни тарк этиб, сўнг бориб Аллоҳга (нисбатан) ёлғон (тўқийдиган) эмас (эди). Мен сендан улардан бирор киши динга кирганидан кейин ундан норози бў либ қайтадими деб сўрадим — сен ‹йўқ› дединг; иймон ҳам — қалбларнинг хушлигига аралашганида — шундай (бў лади). Мен сендан улар кў паяяптими ёки камаяяптими деб сўрадим — сен ‹кў паяяптилар› дединг; иймон ҳам — то тў лиқ бў лгунига қадар — шундай. Мен сендан сизлар у билан жанг қилдингизми деб сўрадим — сен жанг қилдингиз ва уруш галма-гал бў лади, у сиздан ютади, сизлар ундан ютасиз дединг; расуллар ҳам шундай — синаб кў рилади, сўнг оқибат уларники бў лади. Мен сендан у хиёнат қиладими деб сўрадим — сен ‹хиёнат қилмайди› дединг; расуллар ҳам шундай — хиёнат қилмайди. Мен сендан бу (гап)ни ундан олдин бирор киши айтганмиди деб сўрадим — сен ‹йўқ› дединг; агар бу (гап)ни ундан олдин бирор киши айтган бў лганда, ‹ў зидан олдин айтилган сўзга эргашган киши (холос)› деган бў лардим», деди. Сўнг у: «У сизларни нимага буюради?» деди. Мен: «У бизни намозга, закотга, (қариндошлик) силага ва иффатга буюради», дедим. У: «Агар сен у ҳақида айтган (гап)инг ҳақ бў лса, албатта у — пайғамбардир. Мен унинг чиқишини билар эдим, лекин уни сизлардан (чиқади) деб ў йламас эдим. Агар мен унга етиб (қў шила) олишимни билсам, унинг билан учрашувини (дидорини) албатта яхши кў рардим; агар унинг ҳузурида бў лсам, оёқларини ювган (хизматини қилган) бў лардим; унинг мулки, албатта, мана шу икки оёғим остидаги (ер)га (қадар) етади», деди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺнинг хатини сўраб, уни ў қиди; мана унда: «Бисмиллаҳир-роҳманир-роҳийм. Аллоҳнинг Расули Муҳаммаддан Рим улуғи Ҳирақлга. Ҳидоятга эргашган кишига салом бў лсин. Аммо баъд: мен сени ислом даъвати билан (исломга) чақираман; ислом (қабул) қил — саломат бў ласан; ислом қил — Аллоҳ сенга ажрингни икки баробар беради. Агар юз ў гирсанг, арийсийлар (раият-фуқаро)нинг гуноҳи сенинг зиммангда (бў лади). Ва ‹Эй аҳли китоб! Биз ва сизлар орасидаги тенг бир сўзга келинглар — Аллоҳдан бошқага ибодат қилмайлик...› (деган оятдан) то ‹...биз мусулмонлармиз деб гувоҳ бў линглар› (Ал-Имрон сураси, 64) (деган сўзигача)», (деб ёзилган эди). (Ҳирақл) хатни ў қишдан бў шаганида, унинг ҳузурида овозлар кў тарилди ва шовқин кў пайди; биз ҳақимизда буйруқ берилиб, (ташқарига) чиқарилдик. Абу Суфён: «Биз чиқганимизда, мен ашобимга: ‹Ибн Абу Кабша (Пайғамбар ﷺ)нинг иши (шунчали) улуғайиб кетибдики, ундан Бани Асфар (Рим) подшоҳи ҳам қў рқаръкан!› дедим. Шундан кейин мен Расулуллоҳ ﷺнинг иши (дини) — албатта ғ олиб келади деб — доимо амин (ишонч ҳосил қилган) бў лдим, то Аллоҳ менга исломни киритгунига қадар», деди. Зуҳрий айтди: Сўнг Ҳирақл Рим улуғларини чақириб, уларни ў зининг бир уйига тў плади ва: «Эй Рим жамоаси! Мангу (абадий) нажот ва ҳидоятга, мулкингиз сизларга собит (барқарор) бў лишига (рағбатингиз) борми?» деди. Шунда улар ёввойи эшаклар (ҳуркканидек) ҳуркиб, эшиклар томон (ёпирилди), лекин уларни (аллақачон) ёпилган ҳолда топдилар. (Ҳирақл:) «Уларни менга (қайтаринг)!» деди. Сўнг уларни чақириб: «Мен фақат дининггизга (бў лган) қаттиқ содиқлигингизни синаб кў рган эдим; мана, сизлардан ў зим яхши кў рган (садоқатни) кў рдим», деди. Шунда улар унга сажда қилиб, ундан рози бў лдилар.

عن قتادة عن أنس بن مالك عن مالك بن صعصعة أن نبي الله صلى الله عليه وسلم حدثهم ليلة أسري به : " بينما أنا في الحطيم - وربما قال في الحجر - مضطجعا إذ أتاني آت فشق ما بين هذه إلى هذه " يعني من ثغرة نحره إلى شعرته " فاستخرج قلبي ثم أتيت بطست من ذهب مملوء إيمانا فغسل قلبي ثم حشي ثم أعيد " - وفي رواية : " ثم غسل البطن بماء زمزم ثم ملئ إيمانا وحكمة - ثم أتيت بدابة دون البغل وفوق الحمار أبيض يقال له : البراق يضع خطوه عند أقصى طرفه فحملت عليه فانطلق بي جبريل حتى أتى السماء الدنيا فاستفتح قيل : من هذا ؟ قال : جبريل . قيل : ومن معك ؟ قال : محمد . قيل وقد أرسل إليه . قال : نعم . قيل : مرحبا به فنعم المجيء جاء ففتح فلما خلصت فإذا فيها آدم فقال : هذا أبوك آدم فسلم عليه فسلمت عليه فرد السلام ثم قال : مرحبا بالابن الصالح والنبي الصالح ثم صعد بي حتى السماء الثانية فاستفتح قيل : من هذا ؟ قال : جبريل . قيل : ومن معك ؟ قال : محمد . قيل : وقد أرسل إليه ؟ قال : نعم . قيل : مرحبا به فنعم المجيء جاء ففتح . فلما خلصت إذا يحيى وعيسى وهما ابنا خالة . قال : هذا يحيى وهذا عيسى فسلم عليهما فسلمت فردا ثم قالا : مرحبا بالأخ الصالح والنبي الصالح . ثم صعد بي إلى السماء الثالثة فاستفتح قيل : من هذا ؟ قال : جبريل . قيل : ومن معك ؟ قال : محمد . قيل : وقد أرسل إليه ؟ قال : نعم . قيل : مرحبا به فنعم المجيء جاء ففتح فلما خلصت إذا يوسف قال : هذا يوسف فسلم عليه فسلمت عليه فرد . ثم قال : مرحبا بالأخ الصالح والنبي الصالح ثم صعد بي حتى أتى السماء الرابعة فاستفتح قيل : من هذا ؟ قال : جبريل . قيل : ومن معك ؟ قال : محمد . قيل : وقد أرسل إليه ؟ قال : نعم . قيل : مرحبا به فنعم المجيء جاء ففتح فلما خلصت فإذا إدريس فقال : هذا إدريس فسلم عليه فسلمت عليه فرد ثم قال : مرحبا بالأخ الصالح والنبي الصالح ثم صعد بي حتى أتى السماء الخامسة فاستفتح قيل : من هذا ؟ قال : جبريل . قيل : ومن معك ؟ قال : محمد . قيل : وقد أرسل إليه ؟ قال : نعم . قيل : مرحبا به فنعم المجيء جاء ففتح فلما خلصت فإذا هارون قال : هذا هارون فسلم عليه فسلمت عليه فرد ثم قال : مرحبا بالأخ الصالح والنبي الصالح ثم صعد بي إلى السماء السادسة فاستفتح قيل : من هذا ؟ قال : جبريل . قيل : ومن معك ؟ قال : محمد . قيل : وهل أرسل إليه ؟ قال : نعم . قال : مرحبا به فنعم المجيء جاء فلما خلصت فإذا موسى قال : هذا موسى فسلم عليه فسلمت عليه فرد ثم قال : مرحبا بالأخ الصالح والنبي الصالح فلما جاوزت بكى قيل : ما بيكيك ؟ قال : أبكي لأن غلاما بعث بعدي يدخل الجنة من أمته أكثر ممن يدخلها من أمتي ثم صعد بي إلى السماء السابعة فاستفتح جبريل قيل : من هذا ؟ قال : جبريل . قيل : ومن معك ؟ قال : محمد . قيل : وقد بعث إليه ؟ قال : نعم . قيل : مرحبا به فنعم المجيء جاء فلما خلصت فإذا إبراهيم قال : هذا أبوك إبراهيم فسلم عليه فسلمت عليه فرد السلام ثم قال : مرحبا بالابن الصالح والنبي الصالح ثم رفعت إلى سدرة المنتهى فإذا نبقها مثل قلال هجر وإذا ورقها مثل آذان الفيلة قال : هذا سدرة المنتهى فإذا أربعة أنهار : نهران باطنان ونهران ظاهران . قلت : ما هذان يا جبريل ؟ قال : أما الباطنان فنهران في الجنة وأما الظاهران فالنيل والفرات ثم رفع لي البيت المعمور ثم أتيت بإناء من خمر وإناء من لبن وإناء من عسل فأخذت اللبن فقال : هي الفطرة أنت عليها وأمتك ثم فرضت علي الصلاة خمسين صلاة كل يوم فرجعت فمررت على موسى فقال : بما أمرت ؟ قلت : أمرت بخمسين صلاة كل يوم . قال : إن أمتك لا تستطع خمسين صلاة كل يوم وإني والله قد جربت الناس قبلك وعالجت بني إسرائيل أشد المعالجة فارجع إلى ربك فسله التخفيف لأمتك فرجعت فوضع عني عشرا فرجعت إلى موسى فقال مثله فرجعت فوضع عني عشرا فرجعت إلى موسى فقال مثله فرجعت فوضع عني عشرا فرجعت إلى موسى فقال مثله فرجعت فوضع عني عشرا فأمرت بعشر صلوات كل يوم فرجعت إلى موسى فقال مثله فرجعت فأمرت بخمس صلوات كل يوم فرجعت إلى موسى فقال : بما أمرت ؟ قلت : أمرت بخمس صلوات كل يوم . قال : إن أمتك لا تستطيع خمس صلوات كل يوم وإني قد جربت الناس قبلك وعالجت بني إسرائيل أشد المعالجة فارجع إلى ربك فسله التخفيف لأمتك قال : سألت ربي حتى استحييت ولكني أرضى وأسلم . قال : فلما جاوزت نادى مناد : أمضيت فريضتي وخففت عن عبادي " . متفق عليه

Allohning paygʻambari ﷺ ularga oʻzlari (osmonga) sayr ettirilgan kecha haqida hikoya qilib (dedilar): «Men Hatimda — baʼzan ‹Hijrda› derdilar — yotgan edim, birdan oldimga bir keluvchi (Jibril) kelib, mana bu (yer) bilan mana bu (yer) orasini yorib (ochdi)». — Men yonimdagi Jorudga: «U bu bilan nimani nazarda tutyapti?» dedim. U: «Koʻkrak choʻqqisidan kindik (toʻshi) ostigacha», dedi — «(soʻng) qalbimni chiqarib oldi. Soʻng menga oltindan, iymon bilan toʻldirilgan bir tos keltirildi, qalbim yuvilib, soʻng (iymon bilan) toʻldirildi va (oʻrniga) qaytarildi. Soʻng menga xachirdan kichik, eshakdan katta oq bir ulov keltirildi». — Jorud unga: «U Buroq edi, ey Abu Hamza?» dedi. Anas: «Ha, u qadamini koʻzi yetadigan eng oxirgi joyga qoʻyardi», dedi — «Men unga mindirildim. Jibril meni olib ketdi, to dunyo (eng yaqin) osmoniga yetdi va (eshik) ochishni soʻradi. ‹Bu kim?› deyildi. U: ‹Jibril›, dedi. ‹Sening yoningda kim bor?› deyildi. U: ‹Muhammad›, dedi. ‹Unga (vahiy) yuborilganmidi (chaqirilganmidi)?› deyildi. U: ‹Ha›, dedi. ‹Unga marhabo! Qanday yaxshi keluvchi keldi!› deyildi va (eshik) ochildi. Men (ichkariga) oʻtganimda, qarasam, unda Odam (alayhissalom) bor edi. (Jibril:) ‹Bu sening otang Odam, unga salom ber›, dedi. Men unga salom berdim, u salomni qaytardi, soʻng: ‹Solih oʻgʻilga va solih paygʻambarga marhabo!› dedi. Soʻng (Jibril) koʻtarilib, ikkinchi osmonga yetdi va (eshik) ochishni soʻradi. ‹Bu kim?› deyildi. U: ‹Jibril›, dedi. ‹Sening yoningda kim bor?› deyildi. U: ‹Muhammad›, dedi. ‹Unga (vahiy) yuborilganmidi?› deyildi. U: ‹Ha›, dedi. ‹Unga marhabo! Qanday yaxshi keluvchi keldi!› deyildi va (eshik) ochildi. Men oʻtganimda, qarasam, Yahyo va Iso bor edi — ular ikkovi xolavachcha edilar. (Jibril:) ‹Bu Yahyo va Iso, ularga salom ber›, dedi. Men salom berdim, ular qaytarishdi, soʻng: ‹Solih birodarga va solih paygʻambarga marhabo!› deyishdi. Soʻng (Jibril) meni uchinchi osmonga koʻtardi va (eshik) ochishni soʻradi. ‹Bu kim?› deyildi. U: ‹Jibril›, dedi. ‹Sening yoningda kim bor?› deyildi. U: ‹Muhammad›, dedi. ‹Unga (vahiy) yuborilganmidi?› deyildi. U: ‹Ha›, dedi. ‹Unga marhabo! Qanday yaxshi keluvchi keldi!› deyildi va (eshik) ochildi. Men oʻtganimda, qarasam, Yusuf bor edi. (Jibril:) ‹Bu Yusuf, unga salom ber›, dedi. Men unga salom berdim, u qaytardi, soʻng: ‹Solih birodarga va solih paygʻambarga marhabo!› dedi. Soʻng (Jibril) meni koʻtarib, toʻrtinchi osmonga yetdi va (eshik) ochishni soʻradi. ‹Bu kim?› deyildi. U: ‹Jibril›, dedi. ‹Sening yoningda kim bor?› deyildi. U: ‹Muhammad›, dedi. ‹Unga (vahiy) yuborilganmidi?› deyildi. U: ‹Ha›, dedi. ‹Unga marhabo! Qanday yaxshi keluvchi keldi!› deyildi va (eshik) ochildi. Men Idrisning oldiga oʻtganimda, (Jibril:) ‹Bu Idris, unga salom ber›, dedi. Men unga salom berdim, u qaytardi, soʻng: ‹Solih birodarga va solih paygʻambarga marhabo!› dedi. Soʻng (Jibril) meni koʻtarib, beshinchi osmonga yetdi va (eshik) ochishni soʻradi. ‹Bu kim?› deyildi. U: ‹Jibril›, dedi. ‹Sening yoningda kim bor?› deyildi. U: ‹Muhammad ﷺ›, dedi. ‹Unga (vahiy) yuborilganmidi?› deyildi. U: ‹Ha›, dedi. ‹Unga marhabo! Qanday yaxshi keluvchi keldi!› deyildi. Men oʻtganimda, qarasam, Horun bor edi. (Jibril:) ‹Bu Horun, unga salom ber›, dedi. Men unga salom berdim, u qaytardi, soʻng: ‹Solih birodarga va solih paygʻambarga marhabo!› dedi. Soʻng (Jibril) meni koʻtarib, oltinchi osmonga yetdi va (eshik) ochishni soʻradi. ‹Bu kim?› deyildi. U: ‹Jibril›, dedi. ‹Sening yoningda kim bor?› deyildi. U: ‹Muhammad›, dedi. ‹Unga (vahiy) yuborilganmidi?› deyildi. U: ‹Ha›, dedi. ‹Unga marhabo! Qanday yaxshi keluvchi keldi!› dedi. Men oʻtganimda, qarasam, Muso bor edi. (Jibril:) ‹Bu Muso, unga salom ber›, dedi. Men unga salom berdim, u qaytardi, soʻng: ‹Solih birodarga va solih paygʻambarga marhabo!› dedi. Men (uning yonidan) oʻtganimda, u yigʻladi. Unga: ‹Seni nima yigʻlatyapti?› deyildi. U: ‹Yigʻlayapman, chunki mendan keyin bir yigit (paygʻambar) yuborildi, uning ummatidan jannatga kiradiganlar mening ummatimdan kiradiganlardan koʻproqdir›, dedi. Soʻng (Jibril) meni yettinchi osmonga koʻtardi va Jibril (eshik) ochishni soʻradi. ‹Bu kim?› deyildi. U: ‹Jibril›, dedi. ‹Sening yoningda kim bor?› deyildi. U: ‹Muhammad›, dedi. ‹Unga (vahiy) yuborilganmidi?› (deyildi). U: ‹Ha›, dedi. ‹Unga marhabo! Qanday yaxshi keluvchi keldi!› dedi. Men oʻtganimda, qarasam, Ibrohim bor edi. (Jibril:) ‹Bu sening otang (Ibrohim), unga salom ber›, dedi. Men unga salom berdim, u salomni qaytardi va: ‹Solih oʻgʻilga va solih paygʻambarga marhabo!› dedi. Soʻng menga Sidratul-Muntaho koʻtarib (koʻrsatib) qoʻyildi. Qarasam, uning mevasi (nabqi) Hajar (degan joy)ning katta xumlaridek, barglari esa fillarning quloqlaridek edi. (Jibril:) ‹Bu Sidratul-Muntahodir›, dedi. Qarasam, toʻrt daryo bor edi: ikkita ichki (botiniy) daryo va ikkita tashqi (zohiriy) daryo. Men: ‹Bu ikkovi nima, ey Jibril?› dedim. U: ‹Ikki ichki (daryo) — jannatdagi ikki daryo; ikki tashqi (daryo) esa Nil va Furotdir›, dedi. Soʻng menga Baytul-Maʼmur koʻtarib (koʻrsatib) qoʻyildi. Soʻng menga bir idish xamr (sharob), bir idish sut va bir idish asal keltirildi. Men sutni oldim. Shunda (Jibril): ‹Bu — fitratdir (toʻgʻri tabiat); sen va ummating shu (fitrat) ustidasiz›, dedi. Soʻng menga har kuni ellik (vaqt) namoz farz qilindi. Men qaytib, Musoning yonidan oʻtdim. U: ‹Senga nima buyurildi?› dedi. (Men:) ‹Har kuni ellik namoz buyurildi›, dedim. U: ‹Albatta sening umrating har kuni ellik namozga qodir emas. Allohga qasamki, men sendan oldin odamlarni sinadim va Bani Isroil bilan eng qattiq mashaqqat (mushkulot) tortdim. Bas, Robbingga qaytib, ummating uchun yengillik soʻra›, dedi. Men qaytdim, (Alloh) mendan oʻn (namoz)ni soqit qildi (kamaytirdi). Men Musoga qaytdim, u shunga oʻxshashni aytdi. Men qaytdim, (Alloh) mendan oʻn (namoz)ni kamaytirdi. Men Musoga qaytdim, u shunga oʻxshashni aytdi. Men qaytdim, (Alloh) mendan oʻn (namoz)ni kamaytirdi. Men Musoga qaytdim, u shunga oʻxshashni aytdi. Men qaytdim va menga har kuni oʻn namoz buyurildi. Men qaytdim, u shunga oʻxshashni aytdi. Men qaytdim va menga har kuni besh namoz buyurildi. Men Musoga qaytdim. U: ‹Senga nima buyurildi?› dedi. Men: ‹Har kuni besh namoz buyurildi›, dedim. U: ‹Albatta sening umrating har kuni besh namozga (ham) qodir emas. Men sendan oldin odamlarni sinadim va Bani Isroil bilan eng qattiq mashaqqat tortdim. Bas, Robbingga qaytib, ummating uchun yengillik soʻra›, dedi. (Men:) ‹Men Robbimdan (shunchalik) soʻradimki, hatto hayo (uyat) qildim. Lekin men roziman va (Uning hukmiga) taslim boʻlaman›, dedim». (U zot dedilarki:) «Men (u yerdan) oʻtganimda, bir nidochi: ‹Men farzimni (besh namozni) joriy qildim va bandalarimdan (ellikning savobini saqlagan holda) yengillashtirdim›, deb nido qildi».Аллоҳнинг пайғамбари ﷺ уларга ўзлари (осмонга) сайр эттирилган кеча ҳақида ҳикоя қилиб (дедилар): «Мен Ҳатимда — баъзан ‹Ҳижрда› дердилар — ётган эдим, бирдан олдимга бир келувчи (Жибрил) келиб, мана бу (ер) билан мана бу (ер) орасини ёриб (очди)». — Мен ёнимдаги Жорудга: «У бу билан нимани назарда тутяпти?» дедим. У: «Кўкрак чўққисидан киндик (тўши) остигача», деди — «(сўнг) қалбимни чиқариб олди. Сўнг менга олтиндан, иймон билан тўлдирилган бир тос келтирилди, қалбим ювилиб, сўнг (иймон билан) тўлдирилди ва (ўрнига) қайтарилди. Сўнг менга хачирдан кичик, эшакдан катта оқ бир улов келтирилди». — Жоруд унга: «У Буроқ эди, эй Абу Ҳамза?» деди. Анас: «Ҳа, у қадамини кўзи етадиган энг охирги жойга қўярди», деди — «Мен унга миндирилдим. Жибрил мени олиб кетди, то дунё (энг яқин) осмонига етди ва (эшик) очишни сўради. ‹Бу ким?› дейилди. У: ‹Жибрил›, деди. ‹Сенинг ёнингда ким бор?› дейилди. У: ‹Муҳаммад›, деди. ‹Унга (ваҳий) юборилганмиди (чақирилганмиди)?› дейилди. У: ‹Ҳа›, деди. ‹Унга марҳабо! Қандай яхши келувчи келди!› дейилди ва (эшик) очилди. Мен (ичкарига) ўтганимда, қарасам, унда Одам (алайҳиссалом) бор эди. (Жибрил:) ‹Бу сенинг отанг Одам, унга салом бер›, деди. Мен унга салом бердим, у саломни қайтарди, сўнг: ‹Солиҳ ўғилга ва солиҳ пайғамбарга марҳабо!› деди. Сўнг (Жибрил) кўтарилиб, иккинчи осмонга етди ва (эшик) очишни сўради. ‹Бу ким?› дейилди. У: ‹Жибрил›, деди. ‹Сенинг ёнингда ким бор?› дейилди. У: ‹Муҳаммад›, деди. ‹Унга (ваҳий) юборилганмиди?› дейилди. У: ‹Ҳа›, деди. ‹Унга марҳабо! Қандай яхши келувчи келди!› дейилди ва (эшик) очилди. Мен ўтганимда, қарасам, Яҳё ва Исо бор эди — улар иккови холавачча эдилар. (Жибрил:) ‹Бу Яҳё ва Исо, уларга салом бер›, деди. Мен салом бердим, улар қайтаришди, сўнг: ‹Солиҳ биродарга ва солиҳ пайғамбарга марҳабо!› дейишди. Сўнг (Жибрил) мени учинчи осмонга кўтарди ва (эшик) очишни сўради. ‹Бу ким?› дейилди. У: ‹Жибрил›, деди. ‹Сенинг ёнингда ким бор?› дейилди. У: ‹Муҳаммад›, деди. ‹Унга (ваҳий) юборилганмиди?› дейилди. У: ‹Ҳа›, деди. ‹Унга марҳабо! Қандай яхши келувчи келди!› дейилди ва (эшик) очилди. Мен ўтганимда, қарасам, Юсуф бор эди. (Жибрил:) ‹Бу Юсуф, унга салом бер›, деди. Мен унга салом бердим, у қайтарди, сўнг: ‹Солиҳ биродарга ва солиҳ пайғамбарга марҳабо!› деди. Сўнг (Жибрил) мени кўтариб, тўртинчи осмонга етди ва (эшик) очишни сўради. ‹Бу ким?› дейилди. У: ‹Жибрил›, деди. ‹Сенинг ёнингда ким бор?› дейилди. У: ‹Муҳаммад›, деди. ‹Унга (ваҳий) юборилганмиди?› дейилди. У: ‹Ҳа›, деди. ‹Унга марҳабо! Қандай яхши келувчи келди!› дейилди ва (эшик) очилди. Мен Идриснинг олдига ўтганимда, (Жибрил:) ‹Бу Идрис, унга салом бер›, деди. Мен унга салом бердим, у қайтарди, сўнг: ‹Солиҳ биродарга ва солиҳ пайғамбарга марҳабо!› деди. Сўнг (Жибрил) мени кўтариб, бешинчи осмонга етди ва (эшик) очишни сўради. ‹Бу ким?› дейилди. У: ‹Жибрил›, деди. ‹Сенинг ёнингда ким бор?› дейилди. У: ‹Муҳаммад ﷺ›, деди. ‹Унга (ваҳий) юборилганмиди?› дейилди. У: ‹Ҳа›, деди. ‹Унга марҳабо! Қандай яхши келувчи келди!› дейилди. Мен ўтганимда, қарасам, Ҳорун бор эди. (Жибрил:) ‹Бу Ҳорун, унга салом бер›, деди. Мен унга салом бердим, у қайтарди, сўнг: ‹Солиҳ биродарга ва солиҳ пайғамбарга марҳабо!› деди. Сўнг (Жибрил) мени кўтариб, олтинчи осмонга етди ва (эшик) очишни сўради. ‹Бу ким?› дейилди. У: ‹Жибрил›, деди. ‹Сенинг ёнингда ким бор?› дейилди. У: ‹Муҳаммад›, деди. ‹Унга (ваҳий) юборилганмиди?› дейилди. У: ‹Ҳа›, деди. ‹Унга марҳабо! Қандай яхши келувчи келди!› деди. Мен ўтганимда, қарасам, Мусо бор эди. (Жибрил:) ‹Бу Мусо, унга салом бер›, деди. Мен унга салом бердим, у қайтарди, сўнг: ‹Солиҳ биродарга ва солиҳ пайғамбарга марҳабо!› деди. Мен (унинг ёнидан) ўтганимда, у йиғлади. Унга: ‹Сени нима йиғлатяпти?› дейилди. У: ‹Йиғлаяпман, чунки мендан кейин бир йигит (пайғамбар) юборилди, унинг умматидан жаннатга кирадиганлар менинг умматимдан кирадиганлардан кўпроқдир›, деди. Сўнг (Жибрил) мени еттинчи осмонга кўтарди ва Жибрил (эшик) очишни сўради. ‹Бу ким?› дейилди. У: ‹Жибрил›, деди. ‹Сенинг ёнингда ким бор?› дейилди. У: ‹Муҳаммад›, деди. ‹Унга (ваҳий) юборилганмиди?› (дейилди). У: ‹Ҳа›, деди. ‹Унга марҳабо! Қандай яхши келувчи келди!› деди. Мен ўтганимда, қарасам, Иброҳим бор эди. (Жибрил:) ‹Бу сенинг отанг (Иброҳим), унга салом бер›, деди. Мен унга салом бердим, у саломни қайтарди ва: ‹Солиҳ ўғилга ва солиҳ пайғамбарга марҳабо!› деди. Сўнг менга Сидратул-Мунтаҳо кўтариб (кўрсатиб) қўйилди. Қарасам, унинг меваси (набқи) Ҳажар (деган жой)нинг катта хумларидек, барглари эса филларнинг қулоқларидек эди. (Жибрил:) ‹Бу Сидратул-Мунтаҳодир›, деди. Қарасам, тўрт дарё бор эди: иккита ички (ботиний) дарё ва иккита ташқи (зоҳирий) дарё. Мен: ‹Бу иккови нима, эй Жибрил?› дедим. У: ‹Икки ички (дарё) — жаннатдаги икки дарё; икки ташқи (дарё) эса Нил ва Фуротдир›, деди. Сўнг менга Байтул-Маъмур кўтариб (кўрсатиб) қўйилди. Сўнг менга бир идиш хамр (шароб), бир идиш сут ва бир идиш асал келтирилди. Мен сутни олдим. Шунда (Жибрил): ‹Бу — фитратдир (тўғри табиат); сен ва умматинг шу (фитрат) устидасиз›, деди. Сўнг менга ҳар куни эллик (вақт) намоз фарз қилинди. Мен қайтиб, Мусонинг ёнидан ўтдим. У: ‹Сенга нима буюрилди?› деди. (Мен:) ‹Ҳар куни эллик намоз буюрилди›, дедим. У: ‹Албатта сенинг умратинг ҳар куни эллик намозга қодир эмас. Аллоҳга қасамки, мен сендан олдин одамларни синадим ва Бани Исроил билан энг қаттиқ машаққат (мушкулот) тортдим. Бас, Роббингга қайтиб, умматинг учун енгиллик сўра›, деди. Мен қайтдим, (Аллоҳ) мендан ўн (намоз)ни соқит қилди (камайтирди). Мен Мусога қайтдим, у шунга ўхшашни айтди. Мен қайтдим, (Аллоҳ) мендан ўн (намоз)ни камайтирди. Мен Мусога қайтдим, у шунга ўхшашни айтди. Мен қайтдим, (Аллоҳ) мендан ўн (намоз)ни камайтирди. Мен Мусога қайтдим, у шунга ўхшашни айтди. Мен қайтдим ва менга ҳар куни ўн намоз буюрилди. Мен қайтдим, у шунга ўхшашни айтди. Мен қайтдим ва менга ҳар куни беш намоз буюрилди. Мен Мусога қайтдим. У: ‹Сенга нима буюрилди?› деди. Мен: ‹Ҳар куни беш намоз буюрилди›, дедим. У: ‹Албатта сенинг умратинг ҳар куни беш намозга (ҳам) қодир эмас. Мен сендан олдин одамларни синадим ва Бани Исроил билан энг қаттиқ машаққат тортдим. Бас, Роббингга қайтиб, умматинг учун енгиллик сўра›, деди. (Мен:) ‹Мен Роббимдан (шунчалик) сўрадимки, ҳатто ҳаё (уят) қилдим. Лекин мен розиман ва (Унинг ҳукмига) таслим бўламан›, дедим». (У зот дедиларки:) «Мен (у ердан) ўтганимда, бир нидочи: ‹Мен фарзимни (беш намозни) жорий қилдим ва бандаларимдан (элликнинг савобини сақлаган ҳолда) енгиллаштирдим›, деб нидо қилди».

وَعَن ثابتٍ البُنانيِّ عَنْ أَنَسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «أُتيتُ بالبُراق وَهُوَ دابَّة أَبْيَضُ طَوِيلٌ فَوْقَ الْحِمَارِ وَدُونَ الْبَغْلِ يَقَعُ حَافِرُهُ عِنْدَ مُنْتَهَى طَرْفِهِ فَرَكِبْتُهُ حَتَّى أَتَيْتُ بَيْتَ الْمَقْدِسِ فَرَبَطْتُهُ بِالْحَلْقَةِ الَّتِي تَرْبُطُ بِهَا الْأَنْبِيَاءُ» . قَالَ: " ثُمَّ دَخَلْتُ الْمَسْجِدَ فَصَلَّيْتُ فِيهِ رَكْعَتَيْنِ ثمَّ خرجتُ فَجَاءَنِي جِبْرِيلُ بِإِنَاءٍ مِنْ خَمْرٍ وَإِنَاءٍ مِنْ لبن فاختَرتُ اللَّبن فَقَالَ جِبْرِيل: اخْتَرْتَ الْفِطْرَةَ ثُمَّ عَرَجَ بِنَا إِلَى السَّمَاءِ ". وَسَاقَ مِثْلَ مَعْنَاهُ قَالَ: «فَإِذَا أَنَا بِآدَمَ فرحَّبَ بِي وَدَعَا لِي بِخَيْرٍ» . وَقَالَ فِي السَّمَاءِ الثَّالِثَةِ: «فَإِذا أَنا بِيُوسُف إِذا أُعْطِيَ شَطْرَ الْحُسْنِ فَرَحَّبَ بِي وَدَعَا لِي بِخَيْرٍ» . وَلَمْ يَذْكُرْ بُكَاءَ مُوسَى وَقَالَ فِي السَّمَاءِ السَّابِعَةِ: " فَإِذَا أَنَا بِإِبْرَاهِيمَ مُسْنِدًا ظَهْرَهُ إِلَى الْبَيْتِ الْمَعْمُورِ وَإِذَا هُوَ يَدْخُلُهُ كُلَّ يَوْمٍ سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَكٍ لَا يَعُودُونَ إِلَيْهِ ثمَّ ذهب بِي إِلَى سِدْرَة الْمُنْتَهى فَإِذا وَرقهَا كآذان الفيلة وَإِذا ثمارها كَالْقِلَالِ فَلَمَّا غَشِيَهَا مِنْ أَمْرِ اللَّهِ مَا غَشَّى تَغَيَّرَتْ فَمَا أَحَدٌ مِنْ خَلْقِ اللَّهِ يَسْتَطِيعُ أَنْ يَنْعَتَهَا مِنْ حُسْنِهَا وَأَوْحَى إِلَيَّ مَا أوحى فَفرض عَليّ خمسين صَلَاة كُلِّ يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ فَنَزَلْتُ إِلَى مُوسَى فَقَالَ: مَا فَرَضَ رَبُّكَ عَلَى أُمَّتِكَ؟ قُلْتُ: خَمْسِينَ صَلَاة كُلِّ يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ. قَالَ: ارْجِعْ إِلَى رَبِّكَ فَسَلْهُ التَّخْفِيفَ فَإِنَّ أُمَّتَكَ لَا تُطِيقُ ذَلِكَ فَإِنِّي بَلَوْتُ بَنِي إِسْرَائِيلَ وَخَبَرْتُهُمْ. قَالَ: " فَرَجَعْتُ إِلَى رَبِّي فَقُلْتُ: يَا رَبِّ خَفِّفْ عَلَى أُمَّتِي فَحَطَّ عَنِّي خَمْسًا فَرَجَعْتُ إِلَى مُوسَى فَقُلْتُ: حَطَّ عَنِّي خَمْسًا. قَالَ: إِنَّ أُمَّتَكَ لَا تُطِيقُ ذَلِكَ فَارْجِعْ إِلَى رَبِّكَ فَسَلْهُ التَّخْفِيفَ ". قَالَ: " فَلَمْ أَزَلْ أَرْجِعُ بَيْنَ رَبِّي وَبَيْنَ مُوسَى حَتَّى قَالَ: يَا مُحَمَّدُ إِنَّهُنَّ خَمْسُ صَلَوَاتٍ كُلَّ يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ لِكُلِّ صَلَاةٍ عَشْرٌ فَذَلِكَ خَمْسُونَ صَلَاةً مَنْ هَمَّ بِحَسَنَةٍ فَلَمْ يَعْمَلْهَا كُتِبَتْ لَهُ حَسَنَةً فَإِنْ عَمِلَهَا كُتِبَتْ لَهُ عَشْرًا وَمَنْ هَمَّ بِسَيِّئَةٍ فَلَمْ يَعْمَلْهَا لَمْ تُكْتَبْ لَهُ شَيْئًا فَإِنَّ عَمِلَهَا كُتِبَتْ لَهُ سَيِّئَةً وَاحِدَةً ". قَالَ: " فَنَزَلْتُ حَتَّى انتهيتُ إِلى مُوسَى فَأَخْبَرته فَقَالَ: ارجعْ إِلى رَبِّكَ فَسَلْهُ التَّخْفِيفَ " فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " فَقُلْتُ: قَدْ رَجَعْتُ إِلَى رَبِّي حَتَّى استحييت مِنْهُ ". رَوَاهُ مُسلم

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Menga Buroq keltirildi — u eshakdan kattaroq, xachirdan kichikroq, oq, uzun (boʻyli) bir jonivor boʻlib, tuyogʻini koʻzi yetgan (nuqta)ning oxiriga qoʻyar edi —. (Paygʻambar) dedilar: Men unga mindim-da, toki Baytul-Maqdisga (Quddusga) yetib bordim. (Paygʻambar) dedilar: Soʻng uni paygʻambarlar (ulovlarini) bogʻlaydigan halqaga bogʻladim. (Paygʻambar) dedilar: Soʻng masjidga kirib, unda ikki rakaat namoz oʻqidim, keyin chiqdim. Shunda menga Jibril — alayhissalom — bir idish xamr (may) va bir idish sut (bilan) keldi. Men sutni tanladim. Jibril — alayhissalom —: ‹Sen fitratni (toza, asl yoʻlni) tanlading›, dedi. Soʻng u biz bilan osmonga koʻtarildi. Jibril (eshikni) ochishni soʻradi. ‹Sen kimsan?› deyildi. U: ‹Jibril›, dedi. ‹Sen bilan kim bor?› deyildi. U: ‹Muhammad›, dedi. ‹Unga (paygʻambarlik uchun) yuborilganmi (chaqirilganmi)?› deyildi. U: ‹Unga yuborilgan›, dedi. Bas, bizga ochildi. Shunda men Odam (alayhissalom) bilan (uchrashdim); u menga marhabo (xush kelibsiz) aytdi va men uchun yaxshilik (bilan) duo qildi. Soʻng u biz bilan ikkinchi osmonga koʻtarildi. Jibril — alayhissalom — (eshikni) ochishni soʻradi. ‹Sen kimsan?› deyildi. U: ‹Jibril›, dedi. ‹Sen bilan kim bor?› deyildi. U: ‹Muhammad›, dedi. ‹Unga yuborilganmi?› deyildi. U: ‹Yuborilgan›, dedi. Bas, bizga ochildi. Shunda men ikki xolavachcha — Iso ibn Maryam va Yahyo ibn Zakariyo, Allohning salavotlari ularga boʻlsin — bilan (uchrashdim); ular marhabo aytdilar va men uchun yaxshilik (bilan) duo qildilar. Soʻng u meni uchinchi osmonga koʻtardi. Jibril (eshikni) ochishni soʻradi. ‹Sen kimsan?› deyildi. U: ‹Jibril›, dedi. ‹Sen bilan kim bor?› deyildi. U: ‹Muhammad ﷺ›, dedi. ‹Unga yuborilganmi?› deyildi. U: ‹Yuborilgan›, dedi. Bas, bizga ochildi. Shunda men Yusuf (alayhissalom) bilan (uchrashdim) — u goʻzallikning yarmi(ni) berilgan edi —; u marhabo aytdi va men uchun yaxshilik (bilan) duo qildi. Soʻng u biz bilan toʻrtinchi osmonga koʻtarildi. Jibril — alayhissalom — (eshikni) ochishni soʻradi. ‹Bu kim?› deyildi. U: ‹Jibril›, dedi. ‹Sen bilan kim bor?› deyildi. U: ‹Muhammad›, dedi. ‹Unga yuborilganmi?› deyildi. U: ‹Yuborilgan›, dedi. Bas, bizga ochildi. Shunda men Idris (alayhissalom) bilan (uchrashdim); u marhabo aytdi va men uchun yaxshilik (bilan) duo qildi. Alloh azza va jalla: {Va Biz uni baland bir maqomga koʻtardik} dedi. Soʻng u biz bilan beshinchi osmonga koʻtarildi. Jibril (eshikni) ochishni soʻradi. ‹Bu kim?› deyildi. U: ‹Jibril›, dedi. ‹Sen bilan kim bor?› deyildi. U: ‹Muhammad›, dedi. ‹Unga yuborilganmi?› deyildi. U: ‹Yuborilgan›, dedi. Bas, bizga ochildi. Shunda men Horun (alayhissalom) bilan (uchrashdim); u marhabo aytdi va men uchun yaxshilik (bilan) duo qildi. Soʻng u biz bilan oltinchi osmonga koʻtarildi. Jibril — alayhissalom — (eshikni) ochishni soʻradi. ‹Bu kim?› deyildi. U: ‹Jibril›, dedi. ‹Sen bilan kim bor?› deyildi. U: ‹Muhammad›, dedi. ‹Unga yuborilganmi?› deyildi. U: ‹Yuborilgan›, dedi. Bas, bizga ochildi. Shunda men Muso (alayhissalom) bilan (uchrashdim); u marhabo aytdi va men uchun yaxshilik (bilan) duo qildi. Soʻng u biz bilan yettinchi osmonga koʻtarildi. Jibril (eshikni) ochishni soʻradi. ‹Bu kim?› deyildi. U: ‹Jibril›, dedi. ‹Sen bilan kim bor?› deyildi. U: ‹Muhammad ﷺ›, dedi. ‹Unga yuborilganmi?› deyildi. U: ‹Yuborilgan›, dedi. Bas, bizga ochildi. Shunda men Ibrohim (alayhissalom) bilan (uchrashdim) — u orqasini Baytul-Maʼmurga suyab (oʻtirgan) edi; unga har kuni yetmish ming farishta kiradi-yu, (ortiq) unga qaytmaydi —. Soʻng u meni Sidratul-Muntahoga olib bordi — uning yaproqlari fil quloqlari kabi, mevasi esa (katta) kulollar (xum)lari kabi edi —. (Paygʻambar) dedilar: Allohning amridan unga (Sidraga) nimaiki qoplagan boʻlsa, u (shu sababdan) oʻzgardi; bas, Allohning xalqidan (mavjudotidan) hech kim uning goʻzalligini (toʻla) taʼriflashga qodir emas. Shunda Alloh menga nimaiki vahiy qilgan boʻlsa, vahiy qildi va menga har kecha-kunduzda ellik (vaqt) namozni farz qildi. Soʻng men Muso (alayhissalom)ning oldiga tushdim. U: ‹Rabbing ummatingga nimani farz qildi?› dedi. Men: ‹Ellik (vaqt) namozni›, dedim. U: ‹Rabbingning oldiga qayt-da, Undan yengillik soʻra; chunki ummating bunga toqat qila olmaydi. Men Bani Isroilni sinaganman va ularni tajriba qilganman (bilaman)›, dedi. (Paygʻambar) dedilar: Men Rabbimning oldiga qaytib: ‹Ey Rabbim, ummatimga yengillik qil›, dedim. Shunda (Alloh) mendan beshtasini tushirdi (kamaytirdi). Men Musoning oldiga qaytib: ‹(Alloh) mendan beshtasini tushirdi›, dedim. U: ‹Albatta ummating bunga toqat qila olmaydi; Rabbingning oldiga qayt-da, Undan yengillik soʻra›, dedi. (Paygʻambar) dedilar: Men Rabbim — tabaroka va taolo — bilan Muso — alayhissalom — orasida qatnayverdim — toki (Alloh): ‹Ey Muhammad, albatta ular har kecha-kunduzda besh (vaqt) namozdir; har bir namoz uchun oʻn (savob bor); bas, mana shu ellik (vaqt) namoz(ning savobi)dir. Kim bir yaxshilikni niyat qilib, uni qilmasa, unga bitta yaxshilik yoziladi; agar uni qilsa, unga oʻn (yaxshilik) yoziladi. Kim bir yomonlikni niyat qilib, uni qilmasa, (hech narsa) yozilmaydi; agar uni qilsa, bitta yomonlik yoziladi›, degunicha. (Paygʻambar) dedilar: Soʻng men tushdim — toki Muso (alayhissalom)ning oldiga yetib, unga xabar berdim. U: ‹Rabbingning oldiga qayt-da, Undan yengillik soʻra›, dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Men: «Rabbimning oldiga (shunchalik) qaytaverdimki, hatto Undan uyaldim», dedim›, dedilar», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Менга Буроқ келтирилди — у эшакдан каттароқ, хачирдан кичикроқ, оқ, узун (бўйли) бир жонивор бўлиб, туёғини кўзи етган (нуқта)нинг охирига қўяр эди —. (Пайғамбар) дедилар: Мен унга миндим-да, токи Байтул-Мақдисга (Қуддусга) етиб бордим. (Пайғамбар) дедилар: Сўнг уни пайғамбарлар (уловларини) боғлайдиган ҳалқага боғладим. (Пайғамбар) дедилар: Сўнг масжидга кириб, унда икки ракаат намоз ўқидим, кейин чиқдим. Шунда менга Жибрил — алайҳиссалом — бир идиш хамр (май) ва бир идиш сут (билан) келди. Мен сутни танладим. Жибрил — алайҳиссалом —: ‹Сен фитратни (тоза, асл йўлни) танладинг›, деди. Сўнг у биз билан осмонга кўтарилди. Жибрил (эшикни) очишни сўради. ‹Сен кимсан?› дейилди. У: ‹Жибрил›, деди. ‹Сен билан ким бор?› дейилди. У: ‹Муҳаммад›, деди. ‹Унга (пайғамбарлик учун) юборилганми (чақирилганми)?› дейилди. У: ‹Унга юборилган›, деди. Бас, бизга очилди. Шунда мен Одам (алайҳиссалом) билан (учрашдим); у менга марҳабо (хуш келибсиз) айтди ва мен учун яхшилик (билан) дуо қилди. Сўнг у биз билан иккинчи осмонга кўтарилди. Жибрил — алайҳиссалом — (эшикни) очишни сўради. ‹Сен кимсан?› дейилди. У: ‹Жибрил›, деди. ‹Сен билан ким бор?› дейилди. У: ‹Муҳаммад›, деди. ‹Унга юборилганми?› дейилди. У: ‹Юборилган›, деди. Бас, бизга очилди. Шунда мен икки холавачча — Исо ибн Марям ва Яҳё ибн Закариё, Аллоҳнинг салавотлари уларга бўлсин — билан (учрашдим); улар марҳабо айтдилар ва мен учун яхшилик (билан) дуо қилдилар. Сўнг у мени учинчи осмонга кўтарди. Жибрил (эшикни) очишни сўради. ‹Сен кимсан?› дейилди. У: ‹Жибрил›, деди. ‹Сен билан ким бор?› дейилди. У: ‹Муҳаммад ﷺ›, деди. ‹Унга юборилганми?› дейилди. У: ‹Юборилган›, деди. Бас, бизга очилди. Шунда мен Юсуф (алайҳиссалом) билан (учрашдим) — у гўзалликнинг ярми(ни) берилган эди —; у марҳабо айтди ва мен учун яхшилик (билан) дуо қилди. Сўнг у биз билан тўртинчи осмонга кўтарилди. Жибрил — алайҳиссалом — (эшикни) очишни сўради. ‹Бу ким?› дейилди. У: ‹Жибрил›, деди. ‹Сен билан ким бор?› дейилди. У: ‹Муҳаммад›, деди. ‹Унга юборилганми?› дейилди. У: ‹Юборилган›, деди. Бас, бизга очилди. Шунда мен Идрис (алайҳиссалом) билан (учрашдим); у марҳабо айтди ва мен учун яхшилик (билан) дуо қилди. Аллоҳ азза ва жалла: {Ва Биз уни баланд бир мақомга кўтардик} деди. Сўнг у биз билан бешинчи осмонга кўтарилди. Жибрил (эшикни) очишни сўради. ‹Бу ким?› дейилди. У: ‹Жибрил›, деди. ‹Сен билан ким бор?› дейилди. У: ‹Муҳаммад›, деди. ‹Унга юборилганми?› дейилди. У: ‹Юборилган›, деди. Бас, бизга очилди. Шунда мен Ҳорун (алайҳиссалом) билан (учрашдим); у марҳабо айтди ва мен учун яхшилик (билан) дуо қилди. Сўнг у биз билан олтинчи осмонга кўтарилди. Жибрил — алайҳиссалом — (эшикни) очишни сўради. ‹Бу ким?› дейилди. У: ‹Жибрил›, деди. ‹Сен билан ким бор?› дейилди. У: ‹Муҳаммад›, деди. ‹Унга юборилганми?› дейилди. У: ‹Юборилган›, деди. Бас, бизга очилди. Шунда мен Мусо (алайҳиссалом) билан (учрашдим); у марҳабо айтди ва мен учун яхшилик (билан) дуо қилди. Сўнг у биз билан еттинчи осмонга кўтарилди. Жибрил (эшикни) очишни сўради. ‹Бу ким?› дейилди. У: ‹Жибрил›, деди. ‹Сен билан ким бор?› дейилди. У: ‹Муҳаммад ﷺ›, деди. ‹Унга юборилганми?› дейилди. У: ‹Юборилган›, деди. Бас, бизга очилди. Шунда мен Иброҳим (алайҳиссалом) билан (учрашдим) — у орқасини Байтул-Маъмурга суяб (ўтирган) эди; унга ҳар куни етмиш минг фаришта киради-ю, (ортиқ) унга қайтмайди —. Сўнг у мени Сидратул-Мунтаҳога олиб борди — унинг япроқлари фил қулоқлари каби, меваси эса (катта) кулоллар (хум)лари каби эди —. (Пайғамбар) дедилар: Аллоҳнинг амридан унга (Сидрага) нимаики қоплаган бўлса, у (шу сабабдан) ўзгарди; бас, Аллоҳнинг халқидан (мавжудотидан) ҳеч ким унинг гўзаллигини (тўла) таърифлашга қодир эмас. Шунда Аллоҳ менга нимаики ваҳий қилган бўлса, ваҳий қилди ва менга ҳар кеча-кундузда эллик (вақт) намозни фарз қилди. Сўнг мен Мусо (алайҳиссалом)нинг олдига тушдим. У: ‹Раббинг умматингга нимани фарз қилди?› деди. Мен: ‹Эллик (вақт) намозни›, дедим. У: ‹Раббингнинг олдига қайт-да, Ундан енгиллик сўра; чунки умматинг бунга тоқат қила олмайди. Мен Бани Исроилни синаганман ва уларни тажриба қилганман (биламан)›, деди. (Пайғамбар) дедилар: Мен Раббимнинг олдига қайтиб: ‹Эй Раббим, умматимга енгиллик қил›, дедим. Шунда (Аллоҳ) мендан бештасини туширди (камайтирди). Мен Мусонинг олдига қайтиб: ‹(Аллоҳ) мендан бештасини туширди›, дедим. У: ‹Албатта умматинг бунга тоқат қила олмайди; Раббингнинг олдига қайт-да, Ундан енгиллик сўра›, деди. (Пайғамбар) дедилар: Мен Раббим — табарока ва таоло — билан Мусо — алайҳиссалом — орасида қатнайвердим — токи (Аллоҳ): ‹Эй Муҳаммад, албатта улар ҳар кеча-кундузда беш (вақт) намоздир; ҳар бир намоз учун ўн (савоб бор); бас, мана шу эллик (вақт) намоз(нинг савоби)дир. Ким бир яхшиликни ният қилиб, уни қилмаса, унга битта яхшилик ёзилади; агар уни қилса, унга ўн (яхшилик) ёзилади. Ким бир ёмонликни ният қилиб, уни қилмаса, (ҳеч нарса) ёзилмайди; агар уни қилса, битта ёмонлик ёзилади›, дегунича. (Пайғамбар) дедилар: Сўнг мен тушдим — токи Мусо (алайҳиссалом)нинг олдига етиб, унга хабар бердим. У: ‹Раббингнинг олдига қайт-да, Ундан енгиллик сўра›, деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Мен: «Раббимнинг олдига (шунчалик) қайтавердимки, ҳатто Ундан уялдим», дедим›, дедилар», дедилар.

وَعَن ابْن شهَاب عَن أنسٍ قَالَ: كَانَ أَبُو ذَرٍّ يُحَدِّثُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " فُرِجَ عني سقفُ بَيْتِي وَأَنا بِمَكَّة فَنزل جِبْرِيل فَفَرَجَ صَدْرِي ثُمَّ غَسَلَهُ بِمَاءِ زَمْزَمَ ثُمَّ جَاءَ بِطَسْتٍ مِنْ ذَهَبٍ مُمْتَلِئٌ حِكْمَةً وَإِيمَانًا فَأَفْرَغَهُ فِي صَدْرِي ثُمَّ أَطْبَقَهُ ثُمَّ أَخَذَ بيَدي فعرج بِي إِلَى السَّمَاءِ الدُّنْيَا. قَالَ جِبْرِيلُ لِخَازِنِ السَّمَاءِ: افْتَحْ. قَالَ: مَنْ هَذَا؟ قَالَ جِبْرِيلُ. قَالَ: هَل مَعَك أحد؟ قَالَ: نعم معي مُحَمَّدٌ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ. فَقَالَ: أُرْسِلَ إِلَيْهِ؟ قَالَ: نَعَمْ فَلَمَّا فَتَحَ عَلَوْنَا السَّمَاءَ الدُّنْيَا إِذَا رَجُلٌ قَاعِدٌ عَلَى يَمِينِهِ أَسْوِدَةٌ وَعَلَى يَسَارِهِ أَسْوِدَةٌ إِذَا نَظَرَ قِبَلَ يَمِينِهِ ضَحِكَ وَإِذَا نَظَرَ قِبَلَ شَمَالِهِ بَكَى فَقَالَ مَرْحَبًا بِالنَّبِيِّ الصَّالِحِ وَالِابْنِ الصَّالِحِ. قُلْتُ لِجِبْرِيلَ: مَنْ هَذَا؟ قَالَ: هَذَا آدَمُ وَهَذِهِ الْأَسْوِدَةُ عَنْ يَمِينِهِ وَعَنْ شِمَالِهِ نَسَمُ بَنِيهِ فَأَهْلُ الْيَمين مِنْهُم أهل الْجنَّة والأسودة عَن شِمَاله أهلُ النَّار فَإِذا نظر عَن يَمِينِهِ ضَحِكَ وَإِذَا نَظَرَ قِبَلَ شَمَالِهِ بَكَى حَتَّى عَرَجَ بِي إِلَى السَّمَاءِ الثَّانِيَةِ فَقَالَ لِخَازِنِهَا: افْتَحْ فَقَالَ لَهُ خَازِنُهَا مِثْلَ مَا قَالَ الْأَوَّلُ " قَالَ أَنَسٌ: فَذَكَرَ أَنَّهُ وَجَدَ فِي السَّمَاوَاتِ آدَمَ وَإِدْرِيسَ وَمُوسَى وَعِيسَى وَإِبْرَاهِيمَ وَلَمْ يُثْبِتْ كَيْفَ مَنَازِلُهُمْ غَيْرَ أَنَّهُ ذَكَرَ أَنَّهُ وَجَدَ آدَمَ فِي السَّمَاءِ الدُّنْيَا وَإِبْرَاهِيمَ فِي السَّمَاءِ السَّادِسَةِ. قَالَ ابْنُ شِهَابٍ: فَأَخْبَرَنِي ابْنُ حَزْمٍ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ وَأَبَا حَبَّةَ الْأَنْصَارِيَّ كَانَا يَقُولَانِ. قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: «ثمَّ عرج بِي حَتَّى وصلت لِمُسْتَوًى أَسْمَعُ فِيهِ صَرِيفَ الْأَقْلَامِ» وَقَالَ ابْنُ حَزْمٍ وَأَنَسٌ: قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " فَفَرَضَ اللَّهُ عَلَى أُمَّتِي خَمْسِينَ صَلَاةً فَرَجَعْتُ بِذَلِكَ حَتَّى مَرَرْتُ عَلَى مُوسَى. فَقَالَ: مَا فَرْضُ اللَّهِ لَكَ عَلَى أُمَّتِكَ؟ قُلْتُ: فَرَضَ خَمْسِينَ صَلَاةً. قَالَ: فَارْجِعْ إِلَى رَبِّكَ فَإِن أُمَّتكَ لَا تطِيق فراجعت فَوَضَعَ شَطْرَهَا فَرَجَعْتُ إِلَى مُوسَى فَقُلْتُ: وَضَعَ شَطْرَهَا فَقَالَ: رَاجِعْ رَبَّكَ فَإِنَّ أُمَّتَكَ لَا تُطِيقُ ذَلِكَ فَرَجَعْتُ فَرَاجَعْتُ فَوَضَعَ شَطْرَهَا فَرَجَعْتُ إِلَيْهِ فَقَالَ: ارْجِعْ إِلَى رَبِّكَ فَإِنَّ أُمَّتَكَ لَا تُطِيقُ ذَلِكَ فَرَاجَعْتُهُ فَقَالَ: هِيَ خَمْسٌ وَهِيَ خَمْسُونَ لَا يُبَدَّلُ الْقَوْلُ لَدَيَّ فَرَجَعْتُ إِلَى مُوسَى فَقَالَ: رَاجِعْ رَبَّكَ. فَقُلْتُ: اسْتَحْيَيْتُ مِنْ رَبِّي ثُمَّ انْطُلِقَ بِي حَتَّى انْتُهِيَ إِلَى سِدْرَةِ الْمُنْتَهَى وَغَشِيَهَا أَلْوَانٌ لَا أَدْرِي مَا هِيَ؟ ثُمَّ أُدْخِلْتُ الْجَنَّةَ فَإِذَا فِيهَا جَنَابِذُ اللُّؤْلُؤِ وَإِذَا تُرَابُهَا الْمِسْكُ ". مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ

Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men Makkada (uyimda) ekanimda, uyimning tomi ochildi va Jabroil tushdi, koʻkragimni yorib, uni Zamzam suvi bilan yuvdi. Soʻng hikmat va iymonga toʻla oltin tovoq keltirib, uni koʻkragimga toʻkdi-da, (koʻkragimni) yopdi. Soʻng qoʻlimdan ushlab, meni eng yaqin osmonga koʻtardi. Eng yaqin osmonga yetganimda, Jabroil osmon darvozaboniga: ‹Och!› — dedi. Darvozabon: ‹Bu kim?› — dedi. Jabroil: ‹Jabroil›, — dedi. U: ‹Sen bilan birov bormi?› — dedi. Jabroil: ‹Ha, Muhammad men bilan›, — dedi. U: ‹U (kelishga) chaqirilganmi?› — dedi. Jabroil: ‹Ha›, — dedi. Bas, darvoza ochildi va biz eng yaqin osmonga oʻtdik; u yerda oʻng tomonida baʼzi (kishilar), chap tomonida baʼzi (kishilar) bilan oʻtirgan bir kishini koʻrdik. U oʻng tomoniga qarasa, kular, chap tomoniga qarasa, yigʻlar edi. Soʻng u: ‹Marhabo, ey solih Paygʻambar va solih farzand!› — dedi. Men Jabroildan: ‹Bu kim?› — dedim. U: ‹Bu — Odam (alayhissalom); oʻng va chap tomonidagi (kishilar) — uning zurriyotining ruhlari. Oʻngdagilar — jannat ahli, chapdagilar — doʻzax ahli; shuning uchun u oʻng tomoniga qarasa kular, chap tomoniga qarasa yigʻlar›, — dedi. Soʻng u meni ikkinchi osmonga koʻtardi va (Jabroil) uning darvozaboniga: ‹Och!› — dedi. Darvozabon birinchi osmon darvozaboni aytgandek (soʻzlar)ni aytdi va darvozani ochdi». Anas dedi: «Abu Zar qoʻshimcha qildiki, Paygʻambar ﷺ Odam, Idris, Muso, Iso va Ibrohim bilan uchrashdilar; u (Abu Zar) ular qaysi osmonda ekanligini aytmadi, lekin Paygʻambar ﷺ Odamni eng yaqin osmonda, Ibrohimni esa oltinchi osmonda uchratganlarini aytdi». Anas dedi: «Jabroil Paygʻambar ﷺ bilan Idris yonidan oʻtganida, u: ‹Marhabo, ey solih Paygʻambar va solih birodar!› — dedi. Paygʻambar ﷺ: ‹Bu kim?› — dedilar. Jabroil: ‹Bu — Idris›, — dedi». Paygʻambar ﷺ qoʻshimcha qildilar: «Men Muso yonidan oʻtdim, u: ‹Marhabo, ey solih Paygʻambar va solih birodar!› — dedi. Men Jabroildan: ‹Bu kim?› — dedim. Jabroil: ‹Bu — Muso›, — dedi. Soʻng men Iso yonidan oʻtdim, u: ‹Marhabo, ey solih birodar va solih Paygʻambar!› — dedi. Men: ‹Bu kim?› — dedim. Jabroil: ‹Bu — Iso›, — dedi. Soʻng men Ibrohim yonidan oʻtdim, u: ‹Marhabo, ey solih Paygʻambar va solih farzand!› — dedi. Men Jabroildan: ‹Bu kim?› — dedim. Jabroil: ‹Bu — Ibrohim›, — dedi». Paygʻambar ﷺ qoʻshimcha qildilar: «Soʻng Jabroil meni qalamlarning shitirlashini eshitadigan joyga koʻtardi». Ibn Hazm va Anas ibn Molik dedilarki, Paygʻambar ﷺ: «Soʻng Alloh ummatimga ellik (vaqt) namozni farz qildi. Men shu amr bilan qaytayotganimda, Muso yonidan oʻtdim. U: ‹Alloh ummatingga nima farz qildi?› — dedi. Men: ‹Ellik namoz farz qildi›, — dedim. Muso: ‹Robbingga qayt (va kamaytirishni soʻra); chunki umrning buni koʻtara olmaydi›, — dedi. (Men Allohga qaytib, kamaytirishni soʻradim,) U uni yarmiga tushirdi. Men yana Muso yonidan oʻtib, buni aytganimda, u: ‹Robbingga qayt; umrning buni koʻtara olmaydi›, — dedi. Men Allohga qaytib, yana kamaytirishni soʻradim, uning yarmi tushirildi. Men yana Muso yonidan oʻtdim, u: ‹Robbingga qayt; umrning buni koʻtara olmaydi›, — dedi. Men Allohga qaytdim, U: ‹Bular besh (vaqt) namoz, (lekin savobda) ular ellikka teng; Mening soʻzim oʻzgarmaydi›, — dedi. Men Musoga qaytdim, u yana qaytishni aytdi. Men: ‹Endi Robbimdan (yana) soʻrashga uyalaman›, — dedim. Soʻng Jabroil meni Sidratul-Muntahoga olib bordi — u tasvirlab boʻlmaydigan ranglar bilan oʻralgan edi. Soʻng men jannatga kiritildim; u yerda marvariddan (chodir yoki) devorlar, tuprogʻi esa miskdan edi», — dedilar.Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен Маккада (уйимда) эканимда, уйимнинг томи очилди ва Жаброил тушди, кўкрагимни ёриб, уни Замзам суви билан ювди. Сўнг ҳикмат ва иймонга тўла олтин товоқ келтириб, уни кўкрагимга тўкди-да, (кўкрагимни) ёпди. Сўнг қўлимдан ушлаб, мени энг яқин осмонга кўтарди. Энг яқин осмонга етганимда, Жаброил осмон дарвозабонига: ‹Оч!› — деди. Дарвозабон: ‹Бу ким?› — деди. Жаброил: ‹Жаброил›, — деди. У: ‹Сен билан биров борми?› — деди. Жаброил: ‹Ҳа, Муҳаммад мен билан›, — деди. У: ‹У (келишга) чақирилганми?› — деди. Жаброил: ‹Ҳа›, — деди. Бас, дарвоза очилди ва биз энг яқин осмонга ўтдик; у ерда ўнг томонида баъзи (кишилар), чап томонида баъзи (кишилар) билан ўтирган бир кишини кўрдик. У ўнг томонига қараса, кулар, чап томонига қараса, йиғлар эди. Сўнг у: ‹Марҳабо, эй солиҳ Пайғамбар ва солиҳ фарзанд!› — деди. Мен Жаброилдан: ‹Бу ким?› — дедим. У: ‹Бу — Одам (алайҳиссалом); ўнг ва чап томонидаги (кишилар) — унинг зурриётининг руҳлари. Ўнгдагилар — жаннат аҳли, чапдагилар — дўзах аҳли; шунинг учун у ўнг томонига қараса кулар, чап томонига қараса йиғлар›, — деди. Сўнг у мени иккинчи осмонга кўтарди ва (Жаброил) унинг дарвозабонига: ‹Оч!› — деди. Дарвозабон биринчи осмон дарвозабони айтгандек (сўзлар)ни айтди ва дарвозани очди». Анас деди: «Абу Зар қўшимча қилдики, Пайғамбар ﷺ Одам, Идрис, Мусо, Исо ва Иброҳим билан учрашдилар; у (Абу Зар) улар қайси осмонда эканлигини айтмади, лекин Пайғамбар ﷺ Одамни энг яқин осмонда, Иброҳимни эса олтинчи осмонда учратганларини айтди». Анас деди: «Жаброил Пайғамбар ﷺ билан Идрис ёнидан ўтганида, у: ‹Марҳабо, эй солиҳ Пайғамбар ва солиҳ биродар!› — деди. Пайғамбар ﷺ: ‹Бу ким?› — дедилар. Жаброил: ‹Бу — Идрис›, — деди». Пайғамбар ﷺ қўшимча қилдилар: «Мен Мусо ёнидан ўтдим, у: ‹Марҳабо, эй солиҳ Пайғамбар ва солиҳ биродар!› — деди. Мен Жаброилдан: ‹Бу ким?› — дедим. Жаброил: ‹Бу — Мусо›, — деди. Сўнг мен Исо ёнидан ўтдим, у: ‹Марҳабо, эй солиҳ биродар ва солиҳ Пайғамбар!› — деди. Мен: ‹Бу ким?› — дедим. Жаброил: ‹Бу — Исо›, — деди. Сўнг мен Иброҳим ёнидан ўтдим, у: ‹Марҳабо, эй солиҳ Пайғамбар ва солиҳ фарзанд!› — деди. Мен Жаброилдан: ‹Бу ким?› — дедим. Жаброил: ‹Бу — Иброҳим›, — деди». Пайғамбар ﷺ қўшимча қилдилар: «Сўнг Жаброил мени қаламларнинг шитирлашини эшитадиган жойга кўтарди». Ибн Ҳазм ва Анас ибн Молик дедиларки, Пайғамбар ﷺ: «Сўнг Аллоҳ умматимга эллик (вақт) намозни фарз қилди. Мен шу амр билан қайтаётганимда, Мусо ёнидан ўтдим. У: ‹Аллоҳ умматингга нима фарз қилди?› — деди. Мен: ‹Эллик намоз фарз қилди›, — дедим. Мусо: ‹Роббингга қайт (ва камайтиришни сўра); чунки умрнинг буни кўтара олмайди›, — деди. (Мен Аллоҳга қайтиб, камайтиришни сўрадим,) У уни ярмига туширди. Мен яна Мусо ёнидан ўтиб, буни айтганимда, у: ‹Роббингга қайт; умрнинг буни кўтара олмайди›, — деди. Мен Аллоҳга қайтиб, яна камайтиришни сўрадим, унинг ярми туширилди. Мен яна Мусо ёнидан ўтдим, у: ‹Роббингга қайт; умрнинг буни кўтара олмайди›, — деди. Мен Аллоҳга қайтдим, У: ‹Булар беш (вақт) намоз, (лекин савобда) улар элликка тенг; Менинг сўзим ўзгармайди›, — деди. Мен Мусога қайтдим, у яна қайтишни айтди. Мен: ‹Энди Роббимдан (яна) сўрашга уяламан›, — дедим. Сўнг Жаброил мени Сидратул-Мунтаҳога олиб борди — у тасвирлаб бўлмайдиган ранглар билан ўралган эди. Сўнг мен жаннатга киритилдим; у ерда марвариддан (чодир ёки) деворлар, тупроғи эса мискдан эди», — дедилар.

وَعَن عبدِ الله قَالَ: لَمَّا أُسْرِيَ بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ انْتُهِيَ بِهِ إِلَى سِدْرَةِ الْمُنْتَهَى وَهِيَ فِي السَّمَاءِ السَّادِسَةِ إِلَيْهَا يَنْتَهِي مَا يُعْرَجُ بِهِ مِنَ الْأَرْضِ فَيُقْبَضُ مِنْهَا وَإِلَيْهَا يَنْتَهِي مَا يُهْبَطُ بِهِ مِنْ فَوْقِهَا فَيُقْبَضُ مِنْهَا قَالَ: [إِذْ يَغْشَى السِّدْرَةَ مَا يَغْشَى] . قَالَ: فِرَاشٌ مِنْ ذَهَبٍ قَالَ: فَأُعْطِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثَلَاثًا: أُعْطِيَ الصَّلَوَاتِ الْخَمْسَ وَأُعْطِيَ خَوَاتِيمَ سُورَةِ الْبَقَرَةِ وَغُفِرَ لمن لَا يشرِكُ باللَّهِ من أمته شَيْئا الْمُقْحمَات. رَوَاهُ مُسلم

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ (osmonga) olib ketilganda, U Zot Sidratul-Muntahoga (oxirgi chegaradagi daraxtga) yetkazildi — u oltinchi osmonda boʻlib, yerdan koʻtariladigan (amallar) unga yetib, undan olinadi; va yuqoridan tushiriladigan (narsalar ham) unga yetib, undan olinadi. (Abdulloh) {Oʻshanda Sidrani nimaiki qoplagan boʻlsa, qoplab oldi} (oyatini oʻqib): «(U) oltindan kapalaklar (parvonalar) (edi)», dedi. (Abdulloh) dedi: Shunda Rasululloh ﷺ ga uch (narsa) berildi: besh (vaqt) namoz berildi; Baqara surasining oxirgi (oyatlari) berildi; va ummatidan Allohga hech narsani sherik qilmagan kishiga (jahannamga) tiqib yuboradigan (katta) gunohlar magʻfirat qilindi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ (осмонга) олиб кетилганда, У Зот Сидратул-Мунтаҳога (охирги чегарадаги дарахтга) етказилди — у олтинчи осмонда бўлиб, ердан кўтариладиган (амаллар) унга етиб, ундан олинади; ва юқоридан тушириладиган (нарсалар ҳам) унга етиб, ундан олинади. (Абдуллоҳ) {Ўшанда Сидрани нимаики қоплаган бўлса, қоплаб олди} (оятини ўқиб): «(У) олтиндан капалаклар (парвоналар) (эди)», деди. (Абдуллоҳ) деди: Шунда Расулуллоҳ ﷺ га уч (нарса) берилди: беш (вақт) намоз берилди; Бақара сурасининг охирги (оятлари) берилди; ва умматидан Аллоҳга ҳеч нарсани шерик қилмаган кишига (жаҳаннамга) тиқиб юборадиган (катта) гуноҳлар мағфират қилинди.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " لَقَدْ رَأَيْتُنِي فِي الْحِجْرِ وَقُرَيْشٌ تَسْأَلُنِي عَنْ مَسْرَايَ فَسَأَلَتْنِي عَنْ أَشْيَاءَ مِنْ بَيْتِ الْمَقْدِسِ لَمْ أُثْبِتْهَا فَكُرِبْتُ كَرْبًا مَا كُرِبْتُ مِثْلَهُ فَرَفَعَهُ اللَّهُ لِي أَنْظُرُ إِلَيْهِ مَا يَسْأَلُونِي عَنْ شَيْءٍ إِلَّا أَنْبَأْتُهُمْ وَقَدْ رَأَيْتُنِي فِي جَمَاعَةٍ مِنَ الْأَنْبِيَاءِ فَإِذَا مُوسَى قَائِمٌ يُصَلِّي. فَإِذَا رَجُلٌ ضَرْبٌ جعد كَأَنَّهُ أَزْد شَنُوءَةَ وَإِذَا عِيسَى قَائِمٌ يُصَلِّي أَقْرَبُ النَّاسِ بِهِ شبها عروةُ بن مسعودٍ الثَّقفيُّ فإِذا إِبْرَاهِيمُ قَائِمٌ يُصَلِّي أَشْبَهُ النَّاسِ بِهِ صَاحِبُكُمْ - يَعْنِي نَفْسَهُ - فَحَانَتِ الصَّلَاةُ فَأَمَمْتُهُمْ فَلَمَّا فَرَغْتُ مِنَ الصَّلَاةِ قَالَ لِي قَائِلٌ: يَا مُحَمَّدُ هَذَا مَالِكٌ خَازِنُ النَّارِ فَسَلِّمْ عَلَيْهِ فَالْتَفَتُّ إِلَيْهِ فَبَدَأَنِي بِالسَّلَامِ ". رَوَاهُ مُسْلِمٌ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men oʻzimni Hijrda koʻrdim — Quraysh mendan mening tungi safarim (Isro) haqida soʻrar edi. Ular mendan Baytul-Maqdisning baʼzi narsalari (tavsiflari) haqida soʻradilar — men ularni (aniq) yodlamagan edim. Shunda men shunday gʻam (qaygʻu)ga tushdimki, hech qachon uning kabi gʻamga tushmaganman», dedilar. (Paygʻambar) dedilar: «Shunda Alloh uni (Baytul-Maqdisni) men uchun koʻtarib (koʻz oldimga) qoʻydi — men unga qarab turardim; ular mendan nimani soʻrasalar, men ularga u haqida xabar berardim. Va men oʻzimni paygʻambarlar jamoasi ichida (ham) koʻrdim: shunda Muso tik turib namoz oʻqiyapti — u qotmadan kelgan, jingalak sochli, goʻyo Shanuʼa erkaklaridan biri kabi bir kishi (edi); va Iso ibn Maryam — alayhissalom — tik turib namoz oʻqiyapti — odamlardan unga eng oʻxshashi Urva ibn Masʼud as-Saqafiy (edi); va Ibrohim — alayhissalom — tik turib namoz oʻqiyapti — odamlardan unga eng oʻxshashi sizlarning sohibingiz (yaʼni oʻzim edim). Soʻng namoz (vaqti) keldi va men ularga imomlik qildim. Namozdan boʻshaganimda, bir aytuvchi: ‹Ey Muhammad, mana bu — doʻzax sohibi (xazinaboni) Molik; unga salom ber›, dedi. Men unga oʻgirildim, u esa mendan oldin salom berdi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен ўзимни Ҳижрда кўрдим — Қурайш мендан менинг тунги сафарим (Исро) ҳақида сўрар эди. Улар мендан Байтул-Мақдиснинг баъзи нарсалари (тавсифлари) ҳақида сўрадилар — мен уларни (аниқ) ёдламаган эдим. Шунда мен шундай ғам (қайғу)га тушдимки, ҳеч қачон унинг каби ғамга тушмаганман», дедилар. (Пайғамбар) дедилар: «Шунда Аллоҳ уни (Байтул-Мақдисни) мен учун кўтариб (кўз олдимга) қўйди — мен унга қараб турардим; улар мендан нимани сўрасалар, мен уларга у ҳақида хабар берардим. Ва мен ўзимни пайғамбарлар жамоаси ичида (ҳам) кўрдим: шунда Мусо тик туриб намоз ўқияпти — у қотмадан келган, жингалак сочли, гўё Шануъа эркакларидан бири каби бир киши (эди); ва Исо ибн Марям — алайҳиссалом — тик туриб намоз ўқияпти — одамлардан унга энг ўхшаши Урва ибн Масъуд ас-Сақафий (эди); ва Иброҳим — алайҳиссалом — тик туриб намоз ўқияпти — одамлардан унга энг ўхшаши сизларнинг соҳибингиз (яъни ўзим эдим). Сўнг намоз (вақти) келди ва мен уларга имомлик қилдим. Намоздан бўшаганимда, бир айтувчи: ‹Эй Муҳаммад, мана бу — дўзах соҳиби (хазинабони) Молик; унга салом бер›, деди. Мен унга ўгирилдим, у эса мендан олдин салом берди», дедилар.

عَن جَابِرٍ أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «لَمَّا كَذَّبَنِي قُرَيْشٌ قُمْتُ فِي الْحِجْرِ فَجَلَّى اللَّهُ لِيَ بَيْتَ الْمَقْدِسِ فَطَفِقْتُ أُخْبِرُهُمْ عَنْ آيَاتِهِ وَأَنَا أَنْظُرُ إِلَيْهِ» . مُتَّفق عَلَيْهِ

(Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺni: «Quraysh meni yolgʻonga chiqarganida, men Hijrda (Kaʼba yonida) turdim; shunda Alloh menga Baytul-Maqdisni (Quds masjidini) ochib (koʻ z oʻ ngimda) namoyon qildi; men — unga qarab turgan holda — ularga uning alomatlari (taʼriflari) haqida xabar bera boshladim», deb aytayotganlarini eshitdim. (Yaʼqub ibn Ibrohim ziyoda qildi: ‹Quraysh meni — men Baytul-Maqdisga isroʼ qilingan (olib borilgan) paytda — yolgʻonga chiqarganida› — shunga oʻ xshash.) (Lexical:) ‹Qosifan› — har narsani sindiruvchi (kuchli) shamol.(Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺни: «Қурайш мени ёлғонга чиқарганида, мен Ҳижрда (Каъба ёнида) турдим; шунда Аллоҳ менга Байтул-Мақдисни (Қудс масжидини) очиб (кў з ў нгимда) намоён қилди; мен — унга қараб турган ҳолда — уларга унинг аломатлари (таърифлари) ҳақида хабар бера бошладим», деб айтаётганларини эшитдим. (Яъқуб ибн Иброҳим зиёда қилди: ‹Қурайш мени — мен Байтул-Мақдисга исрў қилинган (олиб борилган) пайтда — ёлғонга чиқарганида› — шунга ў хшаш.) (Лехисал:) ‹Қосифан› — ҳар нарсани синдирувчи (кучли) шамол.

عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّ أَبَا بَكْرٍ الصّديق رَضِي الله عَنهُ قا ل: نظرتُ إِلى أقدامِ المشركينَ على رؤوسنا وَنَحْنُ فِي الْغَارِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَوْ أَنَّ أَحَدَهُمْ نَظَرَ إِلَى قَدَمِهِ أَبْصَرَنَا فَقَالَ: «يَا أَبَا بَكْرٍ مَا ظَنُّكَ بِاثْنَيْنِ اللَّهُ ثالثهما» مُتَّفق عَلَيْهِ

Abu Bakr Siddiq (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz gʻorda turganimizda, men mushriklarning oyoqlari boshimiz uzra (turganini) koʻrdim va: ‹Yo Rasululloh, agar ulardan biri oyoqlariga qarasa, oyoqlari ostida bizni koʻrib qolar edi›, dedim. Shunda u zot: ‹Yo Abu Bakr, Alloh uchinchisi boʻlgan ikki kishi haqida nima oʻylaysan?›, dedilar.»Абу Бакр Сиддиқ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз ғорда турганимизда, мен мушрикларнинг оёқлари бошимиз узра (турганини) кўрдим ва: ‹Ё Расулуллоҳ, агар улардан бири оёқларига қараса, оёқлари остида бизни кўриб қолар эди›, дедим. Шунда у зот: ‹Ё Абу Бакр, Аллоҳ учинчиси бўлган икки киши ҳақида нима ўйлайсан?›, дедилар.»

وَعَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ عَنْ أَبِيهِ أَنَّهُ قَالَ لِأَبِي بَكْرٍ: يَا أَبَا بَكْرٍ حَدِّثْنِي كَيْفَ صَنَعْتُمَا حِينَ سَرَيْتَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: أَسْرَيْنَا لَيْلَتَنَا وَمِنَ الْغَدِ حَتَّى قَامَ قَائِمُ الظَّهِيرَةِ وَخَلَا الطَّرِيقُ لَا يَمُرُّ فِيهِ أَحَدٌ فَرُفِعَتْ لَنَا صَخْرَةٌ طَوِيلَةٌ لَهَا ظِلٌّ لَمْ يَأْتِ عَلَيْهَا الشَّمْسُ فَنَزَلْنَا عِنْدَهَا وَسَوَّيْتُ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَكَانًا بِيَدَيَّ يَنَامُ عَلَيْهِ وَبَسَطْتُ عَلَيْهِ فَرْوَةً وَقُلْتُ نَمْ يَا رسولَ الله وَأَنَا أَنْفُضُ مَا حَوْلَكَ فَنَامَ وَخَرَجْتُ أَنْفُضُ مَا حَوْلَهُ فَإِذَا أَنَا بِرَاعٍ مُقْبِلٍ قُلْتُ: أَفِي غنمكَ لبنٌ؟ قَالَ: نعم قلتُ: أفتحلبُ؟ قَالَ: نَعَمْ. فَأَخَذَ شَاةً فَحَلَبَ فِي قَعْبٍ كُثْبَةً مِنْ لَبَنٍ وَمَعِي إِدَاوَةٌ حَمَلْتُهَا لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْتَوَى فِيهَا يَشْرَبُ وَيَتَوَضَّأُ فَأَتَيْتُ الْنَبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَكَرِهْتُ أَنْ أُوقِظَهُ فَوَافَقْتُهُ حَتَّى اسْتَيْقَظَ فَصَبَبْتُ مِنَ الْمَاءِ عَلَى اللَّبَنِ حَتَّى بَرَدَ أَسْفَلُهُ فَقُلْتُ: اشْرَبْ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَشَرِبَ حَتَّى رضيت ثمَّ قَالَ: «ألم يَأن الرحيل؟» قلتُ: بَلى قَالَ: فارتحلنا بعد مَا مَالَتِ الشَّمْسُ وَاتَّبَعَنَا سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكٍ فَقُلْتُ: أُتِينَا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ: «لَا تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنَا» فَدَعَا عَلَيْهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَارْتَطَمَتْ بِهِ فَرَسُهُ إِلَى بَطْنِهَا فِي جَلَدٍ مِنَ الْأَرْضِ فَقَالَ: إِنِّي أَرَاكُمَا دَعَوْتُمَا عَلَيَّ فَادْعُوَا لِي فَاللَّهُ لَكُمَا أَنْ أَرُدَّ عَنْكُمَا الطَّلَبَ فَدَعَا لَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَنَجَا فَجَعَلَ لَا يلقى أحدا إِلا قَالَ كفيتم مَا هَهُنَا فَلَا يَلْقَى أَحَدًا إِلَّا رَدَّهُ. مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Abu Bakr — uyda boʻlgan otamning oldiga kelib, undan bir egar sotib oldi. U Ozibga: «Oʻgʻlingga ayt — uni men bilan (birga) koʻtarib borsin», — dedi. Bas, men uni u bilan koʻtarib bordim va otam — (egarning) narxini olish uchun — bizga ergashdi. Otam: «Ey Abu Bakr! Menga — Allohning Rasuli bilan (hijrat) tungi sayohatingda nima boʻlganini — ayt», — dedi. U: «Ha, biz tun boʻyi va ertasi kuni — peshingacha — yurdik; oʻshanda (kuchli issiq sababli) yoʻlda hech kim koʻrinmasdi. Soʻng — tagida soya boʻlgan, quyosh hali tushmagan — uzun bir qoya paydo boʻldi. Bas, biz u yerda (tuyadan) tushdik va men Paygʻambar ﷺ uxlashi uchun bir joyni tekisladim va uni bir hayvon terisi yoki quruq oʻt bilan qopladim. Men: ‹Uxlang, yo Rasululloh; men sizni qoʻriqlayman›, — dedim. Bas, u uxladi va men uni qoʻriqlash uchun (tashqariga) chiqdim. Birdan men — qoʻylari bilan oʻsha qoya tomon kelayotgan bir choʻponni — koʻrdim; u (ham) — biz kelgandagi maqsadda (yaʼni soyada dam olish uchun) kelayotgan edi. Men (undan): ‹Sen kimniki(san), ey bola?› — deb soʻradim. U: ‹Men — Madina yoki Makkadan boʻlgan bir kishiniki(man)›, — deb javob berdi. Men: ‹Sening qoʻylaringda sut bormi?› — dedim. U: ‹Ha›, — dedi. Men: ‹Biz uchun (sut) sogʻib berasanmi?› — dedim. U: ‹Ha›, — dedi. U bir qoʻyni ushladi va men undan — (qoʻyning) yelinini chang, tuk va kirdan tozalashini — soʻradim (Rivoyatchi: U Baroning bir qoʻlini boshqasi bilan urganini — choʻpon changni qanday tozalaganini koʻrsatib — koʻrdi). Choʻpon yogʻoch idishga ozgina sut sogʻdi va menda — Paygʻambar ﷺ ichishi va tahorat olishi uchun oʻzim koʻtarib yurgan — bir charm idish (mesh) bor edi. Men Paygʻambarning oldiga bordim — uni uygʻotishni istamasdim, lekin men yetib borganimda, Paygʻambar ﷺ allaqachon uygʻongan edi; bas, men — sut sovuguncha — idishning oʻrta qismiga suv quydim. Soʻng men: ‹Iching, yo Rasululloh!› — dedim. U — men mamnun boʻlguncha — ichdi. Soʻng u: ‹Joʻnash vaqtimiz keldimi?› — dedi. Men: ‹Ha›, — dedim. Bas, biz peshindan keyin joʻnadik. Suroqa ibn Molik bizga ergashdi va men: ‹Biz topib qolindik, yo Rasululloh!› — dedim. U: ‹Gʻam yema — chunki Alloh biz bilan›, — dedi. Paygʻambar ﷺ unga qarshi (yomonlik) duo qildi va shu sabab uning otining oyoqlari — qorniga qadar — yerga botib ketdi (Rivoyatchi Zuhayr — Abu Bakr ‹(U) qattiq yerga (botdi)›, deganmi yoʻqmi, deb aniq emas). Suroqa: ‹Men koʻrdimki, sen menga qarshi (yomonlik) duo qilibsan. Iltimos, men uchun yaxshilik duo qil; va Allohga qasamki, men — seni qidirayotganlarni — qaytaraman›, — dedi. Paygʻambar ﷺ uning uchun yaxshilik duo qildi va u qutuldi. Soʻng u — yoʻlda kimnidir uchratsa: ‹Men uni bu yerda (qidirib) — befoyda — koʻrdim›, — derdi. Bas, u — kimni uchratsa, (oʻshani) qaytarardi. Shunday qilib, Suroqa oʻz vaʼdasini bajardi», — dedi.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Абу Бакр — уйда бўлган отамнинг олдига келиб, ундан бир эгар сотиб олди. У Озибга: «Ўғлингга айт — уни мен билан (бирга) кўтариб борсин», — деди. Бас, мен уни у билан кўтариб бордим ва отам — (эгарнинг) нархини олиш учун — бизга эргашди. Отам: «Эй Абу Бакр! Менга — Аллоҳнинг Расули билан (ҳижрат) тунги саёҳатингда нима бўлганини — айт», — деди. У: «Ҳа, биз тун бўйи ва эртаси куни — пешингача — юрдик; ўшанда (кучли иссиқ сабабли) йўлда ҳеч ким кўринмасди. Сўнг — тагида соя бўлган, қуёш ҳали тушмаган — узун бир қоя пайдо бўлди. Бас, биз у ерда (туядан) тушдик ва мен Пайғамбар ﷺ ухлаши учун бир жойни текисладим ва уни бир ҳайвон териси ёки қуруқ ўт билан қопладим. Мен: ‹Ухланг, ё Расулуллоҳ; мен сизни қўриқлайман›, — дедим. Бас, у ухлади ва мен уни қўриқлаш учун (ташқарига) чиқдим. Бирдан мен — қўйлари билан ўша қоя томон келаётган бир чўпонни — кўрдим; у (ҳам) — биз келгандаги мақсадда (яъни сояда дам олиш учун) келаётган эди. Мен (ундан): ‹Сен кимники(сан), эй бола?› — деб сўрадим. У: ‹Мен — Мадина ёки Маккадан бўлган бир кишиники(ман)›, — деб жавоб берди. Мен: ‹Сенинг қўйларингда сут борми?› — дедим. У: ‹Ҳа›, — деди. Мен: ‹Биз учун (сут) соғиб берасанми?› — дедим. У: ‹Ҳа›, — деди. У бир қўйни ушлади ва мен ундан — (қўйнинг) елинини чанг, тук ва кирдан тозалашини — сўрадим (Ривоятчи: У Баронинг бир қўлини бошқаси билан урганини — чўпон чангни қандай тозалаганини кўрсатиб — кўрди). Чўпон ёғоч идишга озгина сут соғди ва менда — Пайғамбар ﷺ ичиши ва таҳорат олиши учун ўзим кўтариб юрган — бир чарм идиш (меш) бор эди. Мен Пайғамбарнинг олдига бордим — уни уйғотишни истамасдим, лекин мен етиб борганимда, Пайғамбар ﷺ аллақачон уйғонган эди; бас, мен — сут совугунча — идишнинг ўрта қисмига сув қуйдим. Сўнг мен: ‹Ичинг, ё Расулуллоҳ!› — дедим. У — мен мамнун бўлгунча — ичди. Сўнг у: ‹Жўнаш вақтимиз келдими?› — деди. Мен: ‹Ҳа›, — дедим. Бас, биз пешиндан кейин жўнадик. Суроқа ибн Молик бизга эргашди ва мен: ‹Биз топиб қолиндик, ё Расулуллоҳ!› — дедим. У: ‹Ғам ема — чунки Аллоҳ биз билан›, — деди. Пайғамбар ﷺ унга қарши (ёмонлик) дуо қилди ва шу сабаб унинг отининг оёқлари — қорнига қадар — ерга ботиб кетди (Ривоятчи Зуҳайр — Абу Бакр ‹(У) қаттиқ ерга (ботди)›, деганми йўқми, деб аниқ эмас). Суроқа: ‹Мен кўрдимки, сен менга қарши (ёмонлик) дуо қилибсан. Илтимос, мен учун яхшилик дуо қил; ва Аллоҳга қасамки, мен — сени қидираётганларни — қайтараман›, — деди. Пайғамбар ﷺ унинг учун яхшилик дуо қилди ва у қутулди. Сўнг у — йўлда кимнидир учраца: ‹Мен уни бу ерда (қидириб) — бефойда — кўрдим›, — дерди. Бас, у — кимни учраца, (ўшани) қайтарарди. Шундай қилиб, Суроқа ўз ваъдасини бажарди», — деди.

وَعَن أنس قا ل سَمِعَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَلَامٍ بِمَقْدَمِ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ فِي أَرْضٍ يَخْتَرِفُ فَأَتَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ إِنِّي سَائِلُكَ عَنْ ثَلَاثٍ لَا يَعْلَمُهُنَّ إِلَّا نَبِيٌّ: فَمَا أَوَّلُ أَشْرَاطِ السَّاعَةِ وَمَا أَوَّلُ طَعَامِ أَهْلِ الْجَنَّةِ؟ وَمَا يَنْزِعُ الولدُ إِلَى أبيهِ أَو إِلَى أمه؟ قا ل: «أَخْبرنِي بهنَّ جِبْرِيلُ آنِفًا أَمَّا أَوَّلُ أَشْرَاطِ السَّاعَةِ فَنَارٌ تَحْشُرُ النَّاسَ مِنَ الْمَشْرِقِ إِلَى الْمَغْرِبِ وَأَمَّا أَوَّلُ طَعَامٍ يَأْكُلُهُ أَهْلُ الْجَنَّةِ فَزِيَادَةُ كَبِدِ الْحُوت وَإِذَا سَبَقَ مَاءُ الرَّجُلِ مَاءَ الْمَرْأَةِ نَزْعَ الْوَلَدَ وَإِذَا سَبَقَ مَاءُ الْمَرْأَةِ نَزَعَتْ» . قَالَ: أشهد أَن لاإله إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ الْيَهُودَ قَوْمٌ بُهْتٌ وَإِنَّهُمْ إِنْ يعلمُوا بِإِسْلَامِي من قبل أَن تَسْأَلهُمْ يبهتوني فَجَاءَتِ الْيَهُودُ فَقَالَ: «أَيُّ رَجُلٍ عَبْدُ اللَّهِ فِيكُمْ؟» قَالُوا: خَيْرُنَا وَابْنُ خَيْرِنَا وَسَيِّدُنَا وَابْنُ سيدِنا فَقَالَ: «أرأَيتم إِنْ أَسْلَمَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَلَامٍ؟» قَالُوا أَعَاذَهُ اللَّهُ مِنْ ذَلِكَ. فَخَرَجَ عَبْدُ اللَّهِ فَقَالَ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ فَقَالُوا: شَرُّنَا وَابْنُ شَرِّنَا فَانْتَقَصُوهُ قَالَ: هَذَا الَّذِي كُنْتُ أَخَافُ يَا رسولَ الله رَوَاهُ البُخَارِيّ

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Abdulloh ibn Salom Rasululloh ﷺning (Madinaga) kelganini — u (oʻ z) yerida meva terayotgan paytida — eshitdi va Paygʻambar ﷺning oldiga keldi. U: «Men sendan — faqat paygʻambar biladigan — uch (narsa) haqida soʻrayman: Soatning (qiyomatning) birinchi alomati nima? Jannat ahlining birinchi taomi nima? Bola (nasl) otasiga yoki onasiga nimadan tortadi (oʻxshaydi)?» dedi. U zot: «Bularni menga hozirgina Jibril xabar berdi», dedilar. U (Abdulloh): «Jibril(mi)?» dedi. U zot: «Ha», dedilar. U: «U — farishtalar ichidan yahudiylarning dushmanidir», dedi. Shunda u zot: «Kim Jibrilga dushman boʻ lsa (bilsinki), albatta u (Qurʼonni) sening qalbingga nozil qildi...» (Baqara surasi, 97) degan oyatni qiroat qildilar. (Soʻng u zot:) «Soatning birinchi alomatiga kelsak — u (odamlarni) mashriqdan magʻribga toʻplaydigan bir olovdir; jannat ahlining birinchi taomiga kelsak — baliq jigarining ortiqcha (lazzatli) boʻ lagi; bola(ning oʻxshashiga) kelsak — erkak suvi (nutfasi) ayol suvidan oʻ zib ketsa, bola (otasiga) tortadi; ayol suvi (ernikidan) oʻ zib ketsa, (onasiga) tortadi», dedilar. U: «Ashhadu allaa ilaaha illalloh va ashhadu annaka Rasululloh (Guvohlik beramanki, Allohdan boshqa iloh yoʻq va sen — Allohning Rasulisan). Ey Allohning Rasuli, albatta yahudiylar — buhton (tuhmat) qiluvchi qavm; sen ulardan (men haqda) soʻrashingdan oldin ular mening islomimni bilsalar, meni tuhmat qiladilar», dedi. Soʻng yahudiylar keldi. Paygʻambar ﷺ: «Abdulloh sizlarning ichingizda qanaqa kishi?» dedilar. Ular: «Bizning eng yaxshimiz va eng yaxshimizninng oʻgʻ li, sayyidimiz va sayyidimizning oʻgʻ li», dedi. U zot: «Agar Abdulloh ibn Salom islom (qabul) qilsa, (nima) deysizlar?» dedilar. Ular: «Alloh uni bundan saqlasin (asrasin)!» dedi. Shunda Abdulloh (oldiga) chiqib: «Ashhadu allaa ilaaha illalloh va anna Muhammadan Rasululloh (Guvohlik beramanki, Allohdan boshqa iloh yoʻq va Muhammad — Allohning Rasuli)», dedi. Ular: «(Bu) — bizning eng yomonimiz va eng yomonimizning oʻgʻ li», dedi va uni kamsita boshladi. U: «Mana shu — men qoʻrqayotgan (narsa) edi, ey Allohning Rasuli», dedi.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Абдуллоҳ ибн Салом Расулуллоҳ ﷺнинг (Мадинага) келганини — у (ў з) ерида мева тераётган пайтида — эшитди ва Пайғамбар ﷺнинг олдига келди. У: «Мен сендан — фақат пайғамбар биладиган — уч (нарса) ҳақида сўрайман: Соатнинг (қиёматнинг) биринчи аломати нима? Жаннат аҳлининг биринчи таоми нима? Бола (насл) отасига ёки онасига нимадан тортади (ўхшайди)?» деди. У зот: «Буларни менга ҳозиргина Жибрил хабар берди», дедилар. У (Абдуллоҳ): «Жибрил(ми)?» деди. У зот: «Ҳа», дедилар. У: «У — фаришталар ичидан яҳудийларнинг душманидир», деди. Шунда у зот: «Ким Жибрилга душман бў лса (билсинки), албатта у (Қуръонни) сенинг қалбингга нозил қилди...» (Бақара сураси, 97) деган оятни қироат қилдилар. (Сўнг у зот:) «Соатнинг биринчи аломатига келсак — у (одамларни) машриқдан мағрибга тўплайдиган бир оловдир; жаннат аҳлининг биринчи таомига келсак — балиқ жигарининг ортиқча (лаззатли) бў лаги; бола(нинг ўхшашига) келсак — эркак суви (нутфаси) аёл сувидан ў зиб кеца, бола (отасига) тортади; аёл суви (эрникидан) ў зиб кеца, (онасига) тортади», дедилар. У: «Ашҳаду аллаа илааҳа иллаллоҳ ва ашҳаду аннака Расулуллоҳ (Гувоҳлик бераманки, Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ ва сен — Аллоҳнинг Расулисан). Эй Аллоҳнинг Расули, албатта яҳудийлар — буҳтон (туҳмат) қилувчи қавм; сен улардан (мен ҳақда) сўрашингдан олдин улар менинг исломимни билсалар, мени туҳмат қиладилар», деди. Сўнг яҳудийлар келди. Пайғамбар ﷺ: «Абдуллоҳ сизларнинг ичингизда қанақа киши?» дедилар. Улар: «Бизнинг энг яхшимиз ва энг яхшимизниннг ўғ ли, саййидимиз ва саййидимизнинг ўғ ли», деди. У зот: «Агар Абдуллоҳ ибн Салом ислом (қабул) қилса, (нима) дейсизлар?» дедилар. Улар: «Аллоҳ уни бундан сақласин (асрасин)!» деди. Шунда Абдуллоҳ (олдига) чиқиб: «Ашҳаду аллаа илааҳа иллаллоҳ ва анна Муҳаммадан Расулуллоҳ (Гувоҳлик бераманки, Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ ва Муҳаммад — Аллоҳнинг Расули)», деди. Улар: «(Бу) — бизнинг энг ёмонимиз ва энг ёмонимизнинг ўғ ли», деди ва уни камсита бошлади. У: «Мана шу — мен қўрқаётган (нарса) эди, эй Аллоҳнинг Расули», деди.

وَعنهُ قا ل: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَاوَرَ حِينَ بَلَغَنَا إِقْبَالُ أَبِي سُفْيَانَ وَقَامَ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَوْ أَمَرْتَنَا أَنْ نُخِيضَهَا الْبَحْرَ لَأَخَضْنَاهَا وَلَوْ أَمَرْتَنَا أَنْ نَضْرِبَ أَكْبَادَهَا إِلَى بَرْكِ الْغِمَادِ لَفَعَلْنَا. قَالَ: فَنَدَبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ النَّاسُ فَانْطَلَقُوا حَتَّى نَزَلُوا بَدْرًا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «هَذَا مَصْرَعُ فُلَانٍ» وَيَضَعُ يدَه على الأرضِ هَهُنَا وَهَهُنَا قا ل: فَمَا مَاطَ أَحَدُهُمْ عَنْ مَوْضِعِ يَدُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ. رَوَاهُ مُسْلِمٌ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Abu Sufyonning (Shomdan) kelayotgani haqidagi xabar yetganida (sahobalar bilan) maslahatlashdilar. (Anas) dedi: Abu Bakr soʻzladi, ammo u zot undan yuz oʻgirdilar; soʻng Umar soʻzladi, undan ham yuz oʻgirdilar. Shunda Saʼd ibn Uboda turib: «Bizni nazarda tutyapsizmi, yo Rasululloh? Jonim qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, agar bizga ularni (otlarni) dengizga solishni buyursangiz, albatta solar edik; agar bizga otlarning jigarini (yelib borib) Birkul-Gʻimodgacha urishni buyursangiz, albatta qilar edik», dedi. (Anas) dedi: shunda Rasululloh ﷺ odamlarni (chiqishga) chaqirdilar, ular yoʻlga chiqib, Badrga tushdilar. Ularga Quraysh suvchilari kelib qoldi, ular ichida Banul-Hajjojga tegishli bir qora qul bor edi. Uni ushlab oldilar va Rasululloh ﷺ ning sahobalari undan Abu Sufyon va uning hamrohlari haqida soʻrardilar. U esa: «Mening Abu Sufyon haqida xabarim yoʻq, lekin mana bular — Abu Jahl, Utba, Shayba va Umayya ibn Xalaf (bor)», derdi. U buni aytganda, uni urardilar. Shunda u: «Ha, men sizlarga xabar beraman, mana bu — Abu Sufyon», derdi. Uni qoʻyib yuborib, soʻng (yana) soʻraganlarida esa: «Mening Abu Sufyon haqida xabarim yoʻq, lekin mana bular — Abu Jahl, Utba va Umayya ibn Xalaf odamlar ichida (bor)», derdi. U yana shuni aytganda, uni urardilar. Rasululloh ﷺ esa turib namoz oʻqiyotgan edilar. U zot buni koʻrganlarida, (namozdan) boʻshab: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, u sizlarga rost gapirsa urasiz, yolgʻon gapirsa qoʻyib yuborasizlar», dedilar. (Anas) dedi: soʻng Rasululloh ﷺ: «Bu — falonchining halok boʻladigan joyi», dedilar. (Anas) dedi: u zot qoʻllarini yerga — bu yerga, bu yerga qoʻyardilar. (Anas) dedi: ulardan birortasi Rasululloh ﷺ qoʻllarini qoʻygan joydan nariga siljimadi (oʻsha yerda halok boʻldilar).Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Абу Суфённинг (Шомдан) келаётгани ҳақидаги хабар етганида (саҳобалар билан) маслаҳатлашдилар. (Анас) деди: Абу Бакр сўзлади, аммо у зот ундан юз ўгирдилар; сўнг Умар сўзлади, ундан ҳам юз ўгирдилар. Шунда Саъд ибн Убода туриб: «Бизни назарда тутяпсизми, ё Расулуллоҳ? Жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, агар бизга уларни (отларни) денгизга солишни буюрсангиз, албатта солар эдик; агар бизга отларнинг жигарини (елиб бориб) Биркул-Ғимодгача уришни буюрсангиз, албатта қилар эдик», деди. (Анас) деди: шунда Расулуллоҳ ﷺ одамларни (чиқишга) чақирдилар, улар йўлга чиқиб, Бадрга тушдилар. Уларга Қурайш сувчилари келиб қолди, улар ичида Банул-Ҳажжожга тегишли бир қора қул бор эди. Уни ушлаб олдилар ва Расулуллоҳ ﷺ нинг саҳобалари ундан Абу Суфён ва унинг ҳамроҳлари ҳақида сўрардилар. У эса: «Менинг Абу Суфён ҳақида хабарим йўқ, лекин мана булар — Абу Жаҳл, Утба, Шайба ва Умайя ибн Халаф (бор)», дерди. У буни айтганда, уни урардилар. Шунда у: «Ҳа, мен сизларга хабар бераман, мана бу — Абу Суфён», дерди. Уни қўйиб юбориб, сўнг (яна) сўраганларида эса: «Менинг Абу Суфён ҳақида хабарим йўқ, лекин мана булар — Абу Жаҳл, Утба ва Умайя ибн Халаф одамлар ичида (бор)», дерди. У яна шуни айтганда, уни урардилар. Расулуллоҳ ﷺ эса туриб намоз ўқиётган эдилар. У зот буни кўрганларида, (намоздан) бўшаб: «Жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, у сизларга рост гапирса урасиз, ёлғон гапирса қўйиб юборасизлар», дедилар. (Анас) деди: сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Бу — фалончининг ҳалок бўладиган жойи», дедилар. (Анас) деди: у зот қўлларини ерга — бу ерга, бу ерга қўярдилар. (Анас) деди: улардан бирортаси Расулуллоҳ ﷺ қўлларини қўйган жойдан нарига силжимади (ўша ерда ҳалок бўлдилар).

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَهُوَ فِي قُبَّةٍ يَوْمَ بَدْرٍ: «اللَّهُمَّ أَنْشُدُكَ عَهْدَكَ وَوَعْدَكَ اللَّهُمَّ إِنْ تَشَأْ لَا تُعْبَدْ بَعْدَ الْيَوْمِ» فَأَخَذَ أَبُو بَكْرٍ بيدِه فَقَالَ حَسْبُكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلْحَحْتَ عَلَى رَبِّكَ فَخَرَجَ وَهُوَ يَثِبُ فِي الدِّرْعِ وَهُوَ يقولُ: « [سيُهزَمُ الجمعُ ويُوَلُّونَ الدُّبُرَ] » . رَوَاهُ البُخَارِيّ

(Ikrima, Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ Badr kuni — bir chodir (qubba)da boʻ lgan holda — (shunday) dedilar: «Allohim, men Sendan ahdingni va vaʼdangni soʻrayman; Allohim, agar (shu jamoatning halok boʻ lishini) istasang, bugundan keyin (Senga) ibodat qilinmaydi (yaʼni musulmonlar halok boʻ lsa)». Shunda Abu Bakr u zotning qoʻ lini ushlab: «Senga yetadi (yetar boʻ ldi), ey Allohning Rasuli; sen Robbingga (duoda) ibror qilding (qattiq yalvarding)», dedi. U zot esa — sovutni kiygan (sakrab turgan) holda — chiqdilar va: ‹Tezda bu jamoat magʻ lub etiladi va ular orqaga qarab qochadilar› (Qamar surasi, 45) (oyatini) aytar edilar.(Икрима, Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ Бадр куни — бир чодир (қубба)да бў лган ҳолда — (шундай) дедилар: «Аллоҳим, мен Сендан аҳдингни ва ваъдангни сўрайман; Аллоҳим, агар (шу жамоатнинг ҳалок бў лишини) истасанг, бугундан кейин (Сенга) ибодат қилинмайди (яъни мусулмонлар ҳалок бў лса)». Шунда Абу Бакр у зотнинг қў лини ушлаб: «Сенга етади (етар бў лди), эй Аллоҳнинг Расули; сен Роббингга (дуода) иброр қилдинг (қаттиқ ялвардинг)», деди. У зот эса — совутни кийган (сакраб турган) ҳолда — чиқдилар ва: ‹Тезда бу жамоат мағ луб этилади ва улар орқага қараб қочадилар› (Қамар сураси, 45) (оятини) айтар эдилар.

وَعَنْهُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ يَوْمَ بَدْرٍ: «هَذَا جِبْرِيلُ آخِذٌ بِرَأْسِ فرسه عَلَيْهِ أَدَاة الْحَرْب» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

Paygʻambar ﷺ Badr kuni: «Mana bu Jibril — otining boshidan ushlagan, ustida urush asbobi (qurol-yaroq) bor», dedilar.Пайғамбар ﷺ Бадр куни: «Мана бу Жибрил — отининг бошидан ушлаган, устида уруш асбоби (қурол-яроқ) бор», дедилар.

وَعنهُ قا ل: بَيْنَمَا رَجُلٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ يَوْمَئِذٍ يَشْتَدُّ فِي إِثْرِ رَجُلٍ مِنَ الْمُشْرِكِينَ أَمَامَهُ إِذْ سَمِعَ ضَرْبَةً بِالسَّوْطِ فَوْقَهُ وَصَوْتُ الْفَارِسِ يَقُولُ: أَقْدِمْ حَيْزُومُ. إِذْ نَظَرَ إِلَى الْمُشْرِكِ أَمَامَهُ خَرَّ مُسْتَلْقِيًا فَنَظَرَ إِلَيْهِ فَإِذَا هُوَ قَدْ خُطِمَ أَنْفُهُ وَشُقَّ وَجْهُهُ كَضَرْبَةِ السَّوْطِ فَاخْضَرَّ ذَلِكَ أَجْمَعُ فَجَاءَ الْأَنْصَارِيُّ فَحَدَّثَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: «صَدَقْتَ ذَلِكَ مِنْ مَدَدِ السَّمَاءِ الثَّالِثَةِ» فَقَتَلُوا يَوْمَئِذٍ سَبْعِينَ وَأَسَرُوا سبعين. رَوَاهُ مُسلم

Umar ibn Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Badr kuni boʻlganida, Rasululloh ﷺ mushriklarga qaradilar — ular ming kishi, u zotning sahobalari esa uch yuz oʻn toʻqqiz kishi edi. Shunda Allohning Nabiysi ﷺ qiblaga yuzlanib, soʻng qoʻllarini choʻzdilar va Robbisiga nido qilib (yolvorib) dedilar: «Allohim! Menga vaʼda qilganingni ado et! Allohim! Menga vaʼda qilganingni keltir! Allohim! Agar islom ahlidan mana shu (oz) jamoa halok boʻlsa, yer yuzida (Senga) ibodat qilinmaydi!» U zot qiblaga yuzlanib, qoʻllarini choʻzgan holda, Robbisiga nido qilishda davom etdilar, hatto ridolari yelkalaridan tushib ketdi. Shunda Abu Bakr kelib, u zotning ridolarini olib, yelkalariga tashladi, soʻng orqa tomondan u zotni quchoqlab: «Ey Allohning Nabiysi! Robbingga shu qadar (yolvorib) nido qilishingiz yetar, albatta U senga vaʼda qilgan narsasini ado etadi», dedi. Shunda Alloh azza va jalla: {Oʻshanda sizlar Robbingizdan madad soʻrayotgan edingizlar. Bas, U sizlarga: ‹Albatta Men sizlarga ketma-ket (keladigan) ming farishta bilan madad bergumdir›, deb (duoyingizni) ijobat qildi} (Anfol 9) (oyatini) nozil qildi va Alloh u zotga farishtalar bilan madad berdi. Abu Zumayl dedi: Menga Ibn Abbos hadis aytib, dedi: Oʻsha kuni musulmonlardan bir kishi oldidagi mushriklardan bir kishini quvib, jadal yugurib borarkan, birdan tepasidan qamchining zarbasini va otliqning: «Oldinga, ey Hayzum!» deyayotgan ovozini eshitdi. Oldidagi mushrikka qarasa, u chalqancha yiqilibdi. Unga (yaqindan) qaragan edi, burni teshilgan, yuzi qamchi zarbasi kabi yorilgan va butunlay koʻkarib ketgan edi. Ansoriy (kishi) kelib, buni Rasululloh ﷺ ga aytib berdi. U zot: «Rost aytding, bu uchinchi osmon madadidandir», dedilar. Oʻsha kuni ular (musulmonlar) yetmish (kishini) oʻldirdilar va yetmish (kishini) asir oldilar. Abu Zumayl dedi: Ibn Abbos dedi: Asirlarni asir olganlaridan soʻng, Rasululloh ﷺ Abu Bakr va Umarga: «Bu asirlar haqida nima deysizlar?» dedilar. Abu Bakr: «Ey Allohning Nabiysi! Ular amakivachchalar va qarindoshlardir. Men ulardan fidya (tovon) olishingizni maʼqul koʻraman, bu biz uchun kofirlarga qarshi quvvat boʻladi, shoyad Alloh ularni islomga hidoyat qilsa», dedi. Rasululloh ﷺ: «Sen nima deysan, ey Ibn Xattob?» dedilar. Men: «Yoʻq, vallohi, ey Rasululloh, men Abu Bakr maʼqul koʻrgan narsani maʼqul koʻrmayman, balki bizga imkon berishingizni va ularning boʻyinlarini uzishimizni maʼqul koʻraman: Aliga Aqildan imkon bering, uning boʻynini uzsin; menga falonchiga — Umarning bir qarindoshiga — imkon bering, men uning boʻynini uzay; chunki bular kufr peshvolari va boshliqlaridir», dedim. Rasululloh ﷺ Abu Bakr aytgan narsani maʼqul koʻrdilar, men aytganni maʼqul koʻrmadilar. Ertasi kuni boʻlganida, men keldim — Rasululloh ﷺ va Abu Bakr oʻtirib yigʻlayotgan edilar. Men: «Ey Rasululloh! Ayting-chi, siz va doʻstingiz nima sababdan yigʻlayapsizlar? Agar yigʻi (sababini) topsam, men ham yigʻlayman, agar yigʻi topmasam, sizlarning yigʻingizga (qoʻshilib) yigʻlagan boʻlaman», dedim. Rasululloh ﷺ: «Sahobalaring menga taklif qilgan, asirlardan fidya olish (taklifi) sababli yigʻlayapman. Menga ularning azobi mana shu daraxtdan ham yaqinroq (qilib) koʻrsatildi», dedilar — Allohning Nabiysi ﷺ ga yaqin (turgan) bir daraxtni (koʻrsatib). Va Alloh azza va jalla: {Hech bir paygʻambarga toki yer yuzida (kofirlarni) butunlay yengmagunicha asirlar olish joiz emas edi} (oyatidan) toki {bas, oʻlja olgan narsalaringizdan halol-pok holda yenglar} (degan) soʻzigacha (Anfol 67-69) nozil qildi. Bas, Alloh ularga oʻljani halol qildi.Умар ибн Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бадр куни бўлганида, Расулуллоҳ ﷺ мушрикларга қарадилар — улар минг киши, у зотнинг саҳобалари эса уч юз ўн тўққиз киши эди. Шунда Аллоҳнинг Набийси ﷺ қиблага юзланиб, сўнг қўлларини чўздилар ва Роббисига нидо қилиб (ёлвориб) дедилар: «Аллоҳим! Менга ваъда қилганингни адо эт! Аллоҳим! Менга ваъда қилганингни келтир! Аллоҳим! Агар ислом аҳлидан мана шу (оз) жамоа ҳалок бўлса, ер юзида (Сенга) ибодат қилинмайди!» У зот қиблага юзланиб, қўлларини чўзган ҳолда, Роббисига нидо қилишда давом этдилар, ҳатто ридолари елкаларидан тушиб кетди. Шунда Абу Бакр келиб, у зотнинг ридоларини олиб, елкаларига ташлади, сўнг орқа томондан у зотни қучоқлаб: «Эй Аллоҳнинг Набийси! Роббингга шу қадар (ёлвориб) нидо қилишингиз етар, албатта У сенга ваъда қилган нарсасини адо этади», деди. Шунда Аллоҳ азза ва жалла: {Ўшанда сизлар Роббингиздан мадад сўраётган эдингизлар. Бас, У сизларга: ‹Албатта Мен сизларга кетма-кет (келадиган) минг фаришта билан мадад бергумдир›, деб (дуойингизни) ижобат қилди} (Анфол 9) (оятини) нозил қилди ва Аллоҳ у зотга фаришталар билан мадад берди. Абу Зумайл деди: Менга Ибн Аббос ҳадис айтиб, деди: Ўша куни мусулмонлардан бир киши олдидаги мушриклардан бир кишини қувиб, жадал югуриб бораркан, бирдан тепасидан қамчининг зарбасини ва отлиқнинг: «Олдинга, эй Ҳайзум!» деяётган овозини эшитди. Олдидаги мушрикка қараса, у чалқанча йиқилибди. Унга (яқиндан) қараган эди, бурни тешилган, юзи қамчи зарбаси каби ёрилган ва бутунлай кўкариб кетган эди. Ансорий (киши) келиб, буни Расулуллоҳ ﷺ га айтиб берди. У зот: «Рост айтдинг, бу учинчи осмон мададидандир», дедилар. Ўша куни улар (мусулмонлар) етмиш (кишини) ўлдирдилар ва етмиш (кишини) асир олдилар. Абу Зумайл деди: Ибн Аббос деди: Асирларни асир олганларидан сўнг, Расулуллоҳ ﷺ Абу Бакр ва Умарга: «Бу асирлар ҳақида нима дейсизлар?» дедилар. Абу Бакр: «Эй Аллоҳнинг Набийси! Улар амакиваччалар ва қариндошлардир. Мен улардан фидя (товон) олишингизни маъқул кўраман, бу биз учун кофирларга қарши қувват бўлади, шояд Аллоҳ уларни исломга ҳидоят қилса», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Сен нима дейсан, эй Ибн Хаттоб?» дедилар. Мен: «Йўқ, валлоҳи, эй Расулуллоҳ, мен Абу Бакр маъқул кўрган нарсани маъқул кўрмайман, балки бизга имкон беришингизни ва уларнинг бўйинларини узишимизни маъқул кўраман: Алига Ақилдан имкон беринг, унинг бўйнини узсин; менга фалончига — Умарнинг бир қариндошига — имкон беринг, мен унинг бўйнини узай; чунки булар куфр пешволари ва бошлиқларидир», дедим. Расулуллоҳ ﷺ Абу Бакр айтган нарсани маъқул кўрдилар, мен айтганни маъқул кўрмадилар. Эртаси куни бўлганида, мен келдим — Расулуллоҳ ﷺ ва Абу Бакр ўтириб йиғлаётган эдилар. Мен: «Эй Расулуллоҳ! Айтинг-чи, сиз ва дўстингиз нима сабабдан йиғлаяпсизлар? Агар йиғи (сабабини) топсам, мен ҳам йиғлайман, агар йиғи топмасам, сизларнинг йиғингизга (қўшилиб) йиғлаган бўламан», дедим. Расулуллоҳ ﷺ: «Саҳобаларинг менга таклиф қилган, асирлардан фидя олиш (таклифи) сабабли йиғлаяпман. Менга уларнинг азоби мана шу дарахтдан ҳам яқинроқ (қилиб) кўрсатилди», дедилар — Аллоҳнинг Набийси ﷺ га яқин (турган) бир дарахтни (кўрсатиб). Ва Аллоҳ азза ва жалла: {Ҳеч бир пайғамбарга токи ер юзида (кофирларни) бутунлай енгмагунича асирлар олиш жоиз эмас эди} (оятидан) токи {бас, ўлжа олган нарсаларингиздан ҳалол-пок ҳолда енглар} (деган) сўзигача (Анфол 67-69) нозил қилди. Бас, Аллоҳ уларга ўлжани ҳалол қилди.

وَعَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ قَالَ: رَأَيْتُ عَنْ يَمِينُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَنْ شِمَالِهِ يَوْمَ أُحُدٍ رَجُلَيْنِ عَلَيْهِمَا ثِيَابٌ بِيضٌ يُقَاتِلَانِ كَأَشَدِّ الْقِتَالِ مَا رأيتُهما قبلُ وَلَا بعد يَعْنِي جِبْرِيل وَمِيكَائِيل. مُتَّفق عَلَيْهِ

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Uhud kunida men Rasululloh ﷺ ning oʻng va chap tomonlarida oq kiyimdagi ikki kishini koʻrdim. Men ularni na undan oldin, na undan keyin koʻrgan edim. Yaʼni Jibril va Mikoil alayhimassalomni (koʻrdim).Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Уҳуд кунида мен Расулуллоҳ ﷺ нинг ўнг ва чап томонларида оқ кийимдаги икки кишини кўрдим. Мен уларни на ундан олдин, на ундан кейин кўрган эдим. Яъни Жибрил ва Микоил алайҳимассаломни (кўрдим).

وَعَن الْبَراء قَالَ بَعَثَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَهْطًا إِلَى أَبِي رَافِعٍ فَدَخَلَ عَلَيْهِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَتِيكٍ بَيْتَهُ لَيْلًا وَهُوَ نَائِمٌ فَقَتَلَهُ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَتِيكٍ: فَوَضَعْتُ السَّيْف فِي بَطْنه حَتَّى أَخذ فِي ظَهره فَعَرَفْتُ أَنِّي قَتَلْتُهُ فَجَعَلْتُ أَفْتَحُ الْأَبْوَابَ حَتَّى انْتَهَيْتُ إِلَى دَرَجَةٍ فَوَضَعْتُ رِجْلِي فَوَقَعْتُ فِي لَيْلَةٍ مُقْمِرَةٍ فَانْكَسَرَتْ سَاقِي فَعَصَبَتُهَا بِعِمَامَةٍ فَانْطَلَقْتُ إِلَى أَصْحَابِي فَانْتَهَيْتُ إِلَى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَحَدَّثْتُهُ فَقَالَ: «ابْسُطْ رِجْلَكَ» . فَبَسَطْتُ رِجْلِي فَمَسَحَهَا فَكَأَنَّمَا لَمْ أَشْتَكِهَا قَطُّ. رَوَاهُ البُخَارِيّ

Rasululloh ﷺ bir guruh (kishi)ni Abu Rofiʼning oldiga yubordilar. Abdulloh ibn Atik uning uyiga kechasi — u uxlab yotgan holda — kirib, uni oʻldirdi.Расулуллоҳ ﷺ бир гуруҳ (киши)ни Абу Рофиънинг олдига юбордилар. Абдуллоҳ ибн Атик унинг уйига кечаси — у ухлаб ётган ҳолда — кириб, уни ўлдирди.

وَعَن جَابر قا ل إِنَّا يَوْمَ الْخَنْدَقِ نَحْفِرُ فَعَرَضَتْ كُدْيَةٌ شَدِيدَةٌ فجاؤوا الْنَبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالُوا: هَذِهِ كُدْيَةٌ عَرَضَتْ فِي الْخَنْدَقِ فَقَالَ: «أَنَا نَازِلٌ» ثُمَّ قَامَ وَبَطْنُهُ مَعْصُوبٌ بِحَجَرٍ وَلَبِثْنَا ثَلَاثَةَ أَيَّام لانذوق ذوقا فَأَخَذَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمِعْوَلَ فَضَرَبَ فَعَادَ كَثِيبًا أَهْيَلَ فَانْكَفَأْتُ إِلَى امْرَأَتِي فَقُلْتُ: هَلْ عِنْدَكِ شَيْءٌ؟ فَإِنِّي رَأَيْتُ بِالنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَمْصًا شَدِيدًا فَأَخْرَجَتْ جراباً فِيهِ صاعٌ من شعير وَلنَا بَهْمَةٌ دَاجِنٌ فَذَبَحْتُهَا وَطَحَنَتِ الشَّعِيرَ حَتَّى جَعَلْنَا اللَّحْمَ فِي الْبُرْمَةِ ثُمَّ جِئْتُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم فساررتُه فَقُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ؟ ذَبَحْنَا بُهَيْمَةً لَنَا وَطَحَنْتُ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ فَتَعَالَ أَنْتَ وَنَفَرٌ مَعَكَ فَصَاحَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «يَا أهلَ الخَنْدَق إِن جَابِرا صَنَعَ سُوراً فَحَيَّ هَلًا بِكُمْ» فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا تُنْزِلُنَّ بُرْمَتَكُمْ وَلَا تَخْبِزُنَّ عَجِينَكُمْ حَتَّى أَجِيءَ» . وَجَاءَ فَأَخْرَجْتُ لَهُ عَجِينًا فَبَصَقَ فِيهِ وَبَارَكَ ثُمَّ عَمَدَ إِلَى بُرمْتنا فبصقَ وَبَارك ثمَّ قَالَ «ادعِي خابزة فلتخبز معي وَاقْدَحِي مِنْ بُرْمَتِكُمْ وَلَا تُنْزِلُوهَا» وَهُمْ أَلْفٌ فَأَقْسَمَ بِاللَّهِ لَأَكَلُوا حَتَّى تَرَكُوهُ وَانْحَرَفُوا وَإِنَّ بُرْمَتَنَا لَتَغِطُّ كَمَا هِيَ وَإِنَّ عَجِينَنَا لَيُخْبَزُ كَمَا هُوَ. مُتَّفق عَلَيْهِ

Xandaq kovlanganida, men Paygʻambar ﷺda qattiq ochlik (oriqlik) koʻrdim. Men xotinimning oldiga qaytib: «Senda biror narsa bormi? Men Rasululloh ﷺda qattiq ochlik koʻrdim», dedim. U menga ichida bir soʼ (oʻlchov) arpa boʻlgan bir xaltani chiqarib berdi. Bizning bir (semizgina) uy uloqimiz bor edi, men uni soʻydim, u arpani yanchdi — u men bilan barobar (ishini) tugatdi. Men uni (goʻshtni) qozoniga (solib) toʻgʻradim. Soʻng Rasululloh ﷺ tomon yuzlandim. (Xotinim:) «Meni Rasululloh ﷺ va u zot bilan boʻlganlar oldida sharmanda qilma», dedi. Men u zotning oldiga kelib, sirli (ohista): «Ey Allohning Rasuli, biz bir uloqimizni soʻ ydik va yonimizdagi bir soʼ arpani yanchdik; bas, siz va siz bilan bir necha kishi keling», dedim. Paygʻambar ﷺ (baland) hayqirib: «Ey Xandaq ahli, albatta Jobir bir ziyofat (taom) tayyorlabdi, marhamat — yuringlar!» dedilar. Rasululloh ﷺ: «Men kelmagunimcha qozoningizni (oʻchoqdan) tushirmang va xamiringizni non qilib pishirmang!» dedilar. Men keldim, Rasululloh ﷺ odamlarni boshlab keldilar, to men xotinimning oldiga keldim. U: «Sen-u sen (sharmanda qilding)!» dedi. Men: «Sen aytgan(buyurgan) ishni qildim (xolos)», dedim. U (xotinim) u zotga xamirni chiqardi, u zot unga tupurib (suvlarini surtib), baraka tiladilar; soʻng qozonimizga qarab, unga (ham) tupurib, baraka tiladilar. Soʻng: «(Yana bir) novvoy ayolni chaqir, u men bilan birga non yopsin. (Qozondan) suzib oling, ammo uni (oʻchoqdan) tushirmang», dedilar. Holbuki ular ming (kishi) edi. Allohga qasam ichamanki, ular yedilar, hatto (taomni ortib) qoldirib, (toʻyib) qaytdilar; bizning qozonimiz esa hamon avvalgidek qaynab turardi va xamirimiz hamon avvalgidek non boʻlib pishirilardi.Хандақ ковланганида, мен Пайғамбар ﷺда қаттиқ очлик (ориқлик) кўрдим. Мен хотинимнинг олдига қайтиб: «Сенда бирор нарса борми? Мен Расулуллоҳ ﷺда қаттиқ очлик кўрдим», дедим. У менга ичида бир сў (ўлчов) арпа бўлган бир халтани чиқариб берди. Бизнинг бир (семизгина) уй улоқимиз бор эди, мен уни сўйдим, у арпани янчди — у мен билан баробар (ишини) тугатди. Мен уни (гўштни) қозонига (солиб) тўғрадим. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ томон юзландим. (Хотиним:) «Мени Расулуллоҳ ﷺ ва у зот билан бўлганлар олдида шарманда қилма», деди. Мен у зотнинг олдига келиб, сирли (оҳиста): «Эй Аллоҳнинг Расули, биз бир улоқимизни сў йдик ва ёнимиздаги бир сў арпани янчдик; бас, сиз ва сиз билан бир неча киши келинг», дедим. Пайғамбар ﷺ (баланд) ҳайқириб: «Эй Хандақ аҳли, албатта Жобир бир зиёфат (таом) тайёрлабди, марҳамат — юринглар!» дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Мен келмагунимча қозонингизни (ўчоқдан) туширманг ва хамирингизни нон қилиб пиширманг!» дедилар. Мен келдим, Расулуллоҳ ﷺ одамларни бошлаб келдилар, то мен хотинимнинг олдига келдим. У: «Сен-у сен (шарманда қилдинг)!» деди. Мен: «Сен айтган(буюрган) ишни қилдим (холос)», дедим. У (хотиним) у зотга хамирни чиқарди, у зот унга тупуриб (сувларини суртиб), барака тиладилар; сўнг қозонимизга қараб, унга (ҳам) тупуриб, барака тиладилар. Сўнг: «(Яна бир) новвой аёлни чақир, у мен билан бирга нон ёпсин. (Қозондан) сузиб олинг, аммо уни (ўчоқдан) туширманг», дедилар. Ҳолбуки улар минг (киши) эди. Аллоҳга қасам ичаманки, улар едилар, ҳатто (таомни ортиб) қолдириб, (тўйиб) қайтдилар; бизнинг қозонимиз эса ҳамон аввалгидек қайнаб турарди ва хамиримиз ҳамон аввалгидек нон бўлиб пишириларди.

وَعَنْ أَبِي قَتَادَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لِعَمَّارٍ حِينَ يَحْفِرُ الْخَنْدَقَ فَجَعَلَ يَمْسَحُ رَأسه وَيَقُول: «بؤس بن سميَّة تقتلك الفئة الباغية» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Mendan koʻra yaxshiroq boʻlgan kishi menga xabar berdiki, Rasululloh ﷺ Ammorga — u xandaq qaziyotgan va boshini siypalab turgan paytda: «Ey Sumayya oʻgʻlining shoʻrlik holi! Seni bir tajovuzkor (zolim) toʻda oʻldiradi», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мендан кўра яхшироқ бўлган киши менга хабар бердики, Расулуллоҳ ﷺ Амморга — у хандақ қазиётган ва бошини сийпалаб турган пайтда: «Эй Сумайя ўғлининг шўрлик ҳоли! Сени бир тажовузкор (золим) тўда ўлдиради», дедилар.

وَعَن سليمانَ بن صُرَد قَالَ: قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ أَجْلَى الْأَحْزَابَ عَنْهُ: «الْآنَ نَغْزُوهُمْ وَلَا يغزونا نَحن نسير إِلَيْهِم» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

Paygʻambar ﷺ Ahzob kuni: «(Endi) biz ularga gʻazot qilamiz, ular bizga gʻazot qilmaydilar», dedilar.Пайғамбар ﷺ Аҳзоб куни: «(Энди) биз уларга ғазот қиламиз, улар бизга ғазот қилмайдилар», дедилар.

وَعَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ: لَمَّا رَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ الخَنْدَق وضع السِّلاحَ واغتسل أَتاه جِبْرِيل وَهُوَ يَنْفُضُ رَأْسَهُ مِنَ الْغُبَارِ فَقَالَ قَدْ وَضَعْتَ السِّلَاحَ وَاللَّهِ مَا وَضَعْتُهُ اخْرُجْ إِلَيْهِمْ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَيْنَ فَأَشَارَ إِلَى بَنِي قُرَيْظَةَ فَخَرَجَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ. مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ وَفِي رِوَايَةٍ لِلْبُخَارِيِّ قَالَ أَنَسٌ: كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى الْغُبَارِ سَاطِعًا فِي زُقَاقِ بَنِيَ غَنْمٍ موكبَ جِبْرِيل عَلَيْهِ السَّلَامُ حِينَ سَارَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى بني قُرَيْظَة

Saʼd Xandaq kuni (jarohatga) uchradi — Qurayshdan Hibbon ibnul-Ariqa deb ataladigan bir kishi uni (oʻq bilan) otdi, uni akhal (qoʻl tomiri)dan urdi. Paygʻambar ﷺ uni yaqindan yoʻqlab turish uchun masjidda bir chodir oʻrnatdilar. Rasululloh ﷺ Xandaqdan qaytib, qurolni qoʻyib gʻusl qilganlarida, Jibril (alayhissalom) — u zot boshlaridan changni qoqayotgan holda — kelib: «Sen qurolni qoʻyding(mi)? Allohga qasamki, men uni qoʻymadim. Ularga (qarshi) chiq», dedi. Paygʻambar ﷺ: «Qayoqqa?» dedilar. U Bani Qurayzaga ishora qildi. Rasululloh ﷺ ularning oldiga keldilar, ular u zotning hukmiga (boʻysunib) tushdilar. U zot hukmni Saʼdga qaytardilar. U (Saʼd): «Men ular haqida shunday hukm qilamanki: jangchilari oʻldirilsin, ayollari va zurriyot (bola-chaqa)lari asir olinsin va mol-mulklari taqsimlansin», dedi. Hishom otasidan, u Oishadan (rivoyat qildi)ki, Saʼd: «Allohim, Sen bilasanki, menga, Sening yoʻlingda Rasulingni ﷺ yolgʻonchi qilib, uni (yurtidan) chiqargan bir qavmga (qarshi) jihod qilishdan koʻra suyukliroq narsa yoʻq. Allohim, men gumon qilamanki, Sen biz bilan ular orasidagi urushni tugatding (qoʻyding). Agar Quraysh (bilan boʻladigan) urushdan biror narsa qolgan boʻlsa, meni shu(ning uchun) tirik qoldir, Sening yoʻlingda ularga jihod qilay. Agar Sen urushni tugatgan boʻlsang, uni (jarohatimni) yana ochib (oqizib), oʻlimimni shunda qil», dedi. Shunda (jarohat) uning labba (boʻyin osti)sidan otilib (yorilib) ketdi. Masjidda Bani Gʻifordan boʻlgan bir chodir(dagilar)ni — ularga qon oqib kelguniga qadar — hech narsa choʻchitmadi (xabarsiz edilar). Ular: «Ey chodir ahli, bizga sizning tomoningizdan kelayotgan bu (qon) nima?» deyishdi. Birdan Saʼdning jarohati qon oqizib turardi. U shundan (jarohatdan) vafot etdi, roziyallohu anhu.Саъд Хандақ куни (жароҳатга) учради — Қурайшдан Ҳиббон ибнул-Ариқа деб аталадиган бир киши уни (ўқ билан) отди, уни акҳал (қўл томири)дан урди. Пайғамбар ﷺ уни яқиндан йўқлаб туриш учун масжидда бир чодир ўрнатдилар. Расулуллоҳ ﷺ Хандақдан қайтиб, қуролни қўйиб ғусл қилганларида, Жибрил (алайҳиссалом) — у зот бошларидан чангни қоқаётган ҳолда — келиб: «Сен қуролни қўйдинг(ми)? Аллоҳга қасамки, мен уни қўймадим. Уларга (қарши) чиқ», деди. Пайғамбар ﷺ: «Қаёққа?» дедилар. У Бани Қурайзага ишора қилди. Расулуллоҳ ﷺ уларнинг олдига келдилар, улар у зотнинг ҳукмига (бўйсуниб) тушдилар. У зот ҳукмни Саъдга қайтардилар. У (Саъд): «Мен улар ҳақида шундай ҳукм қиламанки: жангчилари ўлдирилсин, аёллари ва зурриёт (бола-чақа)лари асир олинсин ва мол-мулклари тақсимлансин», деди. Ҳишом отасидан, у Оишадан (ривоят қилди)ки, Саъд: «Аллоҳим, Сен биласанки, менга, Сенинг йўлингда Расулингни ﷺ ёлғончи қилиб, уни (юртидан) чиқарган бир қавмга (қарши) жиҳод қилишдан кўра суюклироқ нарса йўқ. Аллоҳим, мен гумон қиламанки, Сен биз билан улар орасидаги урушни тугатдинг (қўйдинг). Агар Қурайш (билан бўладиган) урушдан бирор нарса қолган бўлса, мени шу(нинг учун) тирик қолдир, Сенинг йўлингда уларга жиҳод қилай. Агар Сен урушни тугатган бўлсанг, уни (жароҳатимни) яна очиб (оқизиб), ўлимимни шунда қил», деди. Шунда (жароҳат) унинг лабба (бўйин ости)сидан отилиб (ёрилиб) кетди. Масжидда Бани Ғифордан бўлган бир чодир(дагилар)ни — уларга қон оқиб келгунига қадар — ҳеч нарса чўчитмади (хабарсиз эдилар). Улар: «Эй чодир аҳли, бизга сизнинг томонингиздан келаётган бу (қон) нима?» дейишди. Бирдан Саъднинг жароҳати қон оқизиб турарди. У шундан (жароҳатдан) вафот этди, розияллоҳу анҳу.

وَعَنْ جَابِرٍ قَالَ عَطِشَ النَّاسُ يَوْمَ الْحُدَيْبِيَةِ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَ يَدَيْهِ رِكْوَةٌ فَتَوَضَّأَ مِنْهَا ثُمَّ أَقْبَلَ النَّاسُ نَحْوَهُ قَالُوا: لَيْسَ عَنْدَنَا مَاءٌ نَتَوَضَّأُ بِهِ وَنَشْرَبُ إِلَّا مَا فِي رِكْوَتِكَ فَوضَعَ النبيُّ صلى الله عَلَيْهِ وَسلم يَدَه فِي الرِّكْوَةِ فَجَعَلَ الْمَاءُ يَفُورُ مِنْ بَيْنِ أَصَابِعِهِ كَأَمْثَالِ الْعُيُونِ قَالَ فَشَرِبْنَا وَتَوَضَّأْنَا قِيلَ لِجَابِرٍ كَمْ كُنْتُمْ قَالَ لَوْ كُنَّا مِائَةَ أَلْفٍ لَكَفَانَا كُنَّا خَمْسَ عَشْرَةَ مِائَةً. مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ

(Jobir aytdi:) Odamlar Hudaybiya kuni chanqashdi. Rasululloh ﷺning oldilarida bir (charm) idish (rakva) bor edi, u zot undan tahorat qildilar. Soʻng odamlar u zot tomon yuzlanishdi. Rasululloh ﷺ: «Sizga nima boʻ ldi?» dedilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli, yonimizda tahorat qiladigan va ichadigan suv yoʻq — faqat sizning idishingizdagidan boshqa», deyishdi. Shunda Paygʻambar ﷺ qoʻllarini idishga qoʻ ydilar, suv barmoqlari orasidan buloqlardek qaynab (otilib) chiqa boshladi. Biz ichdik va tahorat qildik. Men Jobirga: «Oʻsha kuni qancha edingiz?» dedim. U: «Agar yuz ming boʻlganimizda ham, u bizga yetardi. Biz ming besh yuz (kishi) edik», dedi.(Жобир айтди:) Одамлар Ҳудайбия куни чанқашди. Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларида бир (чарм) идиш (раква) бор эди, у зот ундан таҳорат қилдилар. Сўнг одамлар у зот томон юзланишди. Расулуллоҳ ﷺ: «Сизга нима бў лди?» дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, ёнимизда таҳорат қиладиган ва ичадиган сув йўқ — фақат сизнинг идишингиздагидан бошқа», дейишди. Шунда Пайғамбар ﷺ қўлларини идишга қў йдилар, сув бармоқлари орасидан булоқлардек қайнаб (отилиб) чиқа бошлади. Биз ичдик ва таҳорат қилдик. Мен Жобирга: «Ўша куни қанча эдингиз?» дедим. У: «Агар юз минг бўлганимизда ҳам, у бизга етарди. Биз минг беш юз (киши) эдик», деди.

وَعَن الْبَراء بن عَازِب قا ل: كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرْبَعَ عَشْرَةَ مِائَةً يَوْمَ الْحُدَيْبِيَةِ وَالْحُدَيْبِيَةُ بِئْرٌ فَنَزَحْنَاهَا فَلَمْ نَتْرُكْ فِيهَا قَطْرَةً فَبَلَغَ النبيَّ صلى الله عَلَيْهِ وَسلم فأتاهافجلس عَلَى شَفِيرِهَا ثُمَّ دَعَا بِإِنَاءٍ مِنْ مَاءٍ فَتَوَضَّأَ ثُمَّ مَضْمَضَ وَدَعَا ثُمَّ صَبَّهُ فِيهَا ثُمَّ قَالَ: دَعُوهَا سَاعَةً " فَأَرْوَوْا أَنْفُسَهُمْ وَرِكَابَهُمْ حَتَّى ارتحلوا. رَوَاهُ البُخَارِيّ

(Baro aytdi:) «Sizlar ‹fath› (gʻalaba) deb Makka fathini hisoblaysizlar — Makka fathi (albatta) bir fath edi — biz esa ‹fath›ni Hudaybiya kunidagi Rizvon bayʼati deb hisoblaymiz», dedi. (Baro:) Biz Paygʻambar ﷺ bilan ming toʻrt yuz (kishi) edik. Hudaybiya — bir quduq edi, biz uni (suvini) toʻla tortib (boʻshatib) oldik, unda bir tomchi (suv) ham qoldirmadik. Bu Paygʻambar ﷺga yetdi, u zot uning oldiga kelib, labiga oʻtirdilar, soʻng bir idish suv soʻrab, (undan) tahorat qildilar, soʻng (ogʻizlarini) chayib, duo qildilar, soʻng uni (suvni) quduqqa quydilar. Biz uni uzoq (ketmay) bir oz qoʻyib turdik, soʻng u bizni va ulovlarimizni xohlaganimizcha (suvga) qondirib (chiqarib) yubordi.(Баро айтди:) «Сизлар ‹фатҳ› (ғалаба) деб Макка фатҳини ҳисоблайсизлар — Макка фатҳи (албатта) бир фатҳ эди — биз эса ‹фатҳ›ни Ҳудайбия кунидаги Ризвон байъати деб ҳисоблаймиз», деди. (Баро:) Биз Пайғамбар ﷺ билан минг тўрт юз (киши) эдик. Ҳудайбия — бир қудуқ эди, биз уни (сувини) тўла тортиб (бўшатиб) олдик, унда бир томчи (сув) ҳам қолдирмадик. Бу Пайғамбар ﷺга етди, у зот унинг олдига келиб, лабига ўтирдилар, сўнг бир идиш сув сўраб, (ундан) таҳорат қилдилар, сўнг (оғизларини) чайиб, дуо қилдилар, сўнг уни (сувни) қудуққа қуйдилар. Биз уни узоқ (кетмай) бир оз қўйиб турдик, сўнг у бизни ва уловларимизни хоҳлаганимизча (сувга) қондириб (чиқариб) юборди.

وَعَن عَوْف عَن أبي رَجَاء عَن عمر بن حُصَيْن قا ل: كُنَّا فِي سَفَرٍ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم فَاشْتَكَى إِلَيْهِ النَّاسُ مِنَ الْعَطَشِ فَنَزَلَ فَدَعَا فُلَانًا كَانَ يُسَمِّيهِ أَبُو رَجَاءٍ وَنَسِيَهُ عَوْفٌ وَدَعَا عَلِيًّا فَقَالَ: «اذْهَبَا فَابْتَغِيَا الْمَاءَ» . فَانْطَلَقَا فتلقيا امْرَأَة بَين مزادتين أَو سطحتين من مَاء فجاءا بهاإلى النَّبِي صلى الله عَلَيْهِ وَسلم فاستنزلوهاعن بَعِيرِهَا وَدَعَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِإِنَاءٍ فَفَرَّغَ فِيهِ مِنْ أَفْوَاهِ الْمَزَادَتَيْنِ وَنُودِيَ فِي النَّاسِ: اسْقُوا فَاسْتَقَوْا قَالَ: فَشَرِبْنَا عِطَاشًا أَرْبَعِينَ رَجُلًا حَتَّى رَوِينَا فَمَلَأْنَا كُلَّ قِرْبَةٍ مَعَنَا وَإِدَاوَةٍ وَايْمُ اللَّهِ لَقَدْ أَقْلَعَ عَنْهَا وإنَّهُ ليُخيّل إِلينا أنّها أشدُّ ملئةً مِنْهَا حِين ابْتَدَأَ. مُتَّفق عَلَيْهِ

Imron (ibn Husayn) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni biz Paygʻambar ﷺ bilan safarda edik; kechaning oxirigacha yoʻl yurib, (bir joyda) toʻxtab, qattiq uxlab qoldik. Musofir uchun kechaning oxirida uyqudan shirin narsa yoʻq. Bizni faqat quyoshning issigʻi uygʻotdi; birinchi boʻlib falonchi, soʻng falonchi, soʻng falonchi uygʻondi (roviy Avf: Abu Rajo ularning ismlarini aytgan edi, lekin men unutibman), toʻrtinchi boʻlib Umar ibn al-Xattob uygʻondi. Paygʻambar ﷺ uxlaganlarida, u zot oʻzlari uygʻonmaguncha hech kim uni uygʻotmas edi — chunki biz u zotga uyquda nima (vahiy) kelayotganini bilmas edik. Bas, Umar uygʻonib, odamlarning holini koʻrdi; u qattiqqoʻl kishi edi, shuning uchun ‹Allohu akbar› deb ovozini koʻtardi va Paygʻambar ﷺ uygʻonguncha baland takbir aytaverdi. U zot uygʻongach, odamlar boshlariga tushgan (voqea)ni aytdi. U zot: ‹Zarari yoʻq. Joʻnanglar!› — dedilar. Bas, ular u joydan joʻnadi; biroz yurgach, Paygʻambar ﷺ toʻxtab, tahorat uchun suv soʻradilar. U zot tahorat oldilar va namozga iqomat aytildi, u zot odamlarga imomlik qildilar. Namozdan soʻng u zot bir chetda oʻtirgan, odamlar bilan namoz oʻqimagan bir kishini koʻrdilar. U zot: ‹Ey falonchi, senga biz bilan namoz oʻqishga nima toʻsqinlik qildi?› — dedilar. U: ‹Men junub edim, suv yoʻq›, — dedi. Paygʻambar ﷺ: ‹(Pok) tuproq bilan tayammum qil, bu senga kifoya›, — dedilar. Soʻng Paygʻambar ﷺ yoʻlga davom etdilar; odamlar u zotga chanqoqdan shikoyat qildi. Shunda u zot tushib, bir kishi (roviy Avf: Abu Rajo uni nomlagan edi, lekin men unutibman) va Alini chaqirib, ularga borib suv keltirishni buyurdilar. Ular suv qidirib ketdi va ikki (suv) meshi orasida tuyasida oʻtirgan bir ayolni uchratdi. Ular: ‹Suvni qaydan topsa boʻladi?› — dedi. U: ‹Men kecha shu paytda oʻsha (suv) joyida edim; qavmim mening orqamda (keladi)›, — dedi. Ular undan oʻzlari bilan yurishni soʻradi. U: ‹Qayerga?› — dedi. Ular: ‹Rasululloh ﷺ ning oldiga›, — dedi. U: ‹Sobiy (yangi din egasi) deb ataladigan kishinimi?› — dedi. Ular: ‹Ha, oʻsha kishi. Yur›, — dedi. Ular uni Paygʻambar ﷺ ning oldiga olib keldi va butun voqeani aytdi. U zot: ‹Uni (tuyadan) tushirishga yordam beringlar›, — dedilar. Paygʻambar ﷺ bir idish soʻradilar, soʻng (suv) meshlarining ogʻzini ochib, idishga biroz suv quydilar. Soʻng meshlarning katta ogʻzini yopib, kichik ogʻzini ochdilar; odamlar suv ichishga va (mol)larini sugʻorishga chaqirildi. Bas, hamma mollarini sugʻordi, oʻzlari ham qondi, boshqalarga ham (suv) berdi; eng oxirida Paygʻambar ﷺ junub kishiga bir idish toʻla suv berib, uni badaniga quyishni aytdilar. Ayol turib, ular uning suvi bilan nima qilayotganini kuzatib turardi. Allohga qasamki, uning (suv) meshlari qaytarilganida, goʻyo avvalgidan koʻra toʻla boʻlgandek koʻrindi (bu — Rasululloh ﷺ ning moʻjizasi). Soʻng Paygʻambar ﷺ bizga ayol uchun biror narsa yigʻishni buyurdilar; xurmo, un va saviq yigʻildi — bu yaxshigina taom boʻldi va bir parcha matoga qoʻyildi. Ayol tuyasiga mindirildi va oʻsha taomli mato uning oldiga qoʻyildi. Soʻng Paygʻambar ﷺ unga: ‹Biz sening suvingni kamaytirmadik; balki Alloh bizga suv berdi›, — dedilar. Ayol uyiga kech qaytdi. Qarindoshlari: ‹Ey falonchi, seni nima ushlab qoldi?› — dedi. U: ‹Ajib (ish)! Ikki kishi meni uchratib, Sobiy deb ataladigan kishining oldiga olib bordi; u shunday-shunday qildi. Allohga qasamki, u — yo (osmonu yer) orasidagi eng katta sehrgar (ayol koʻrsatkich va oʻrta barmoqlarini osmonga koʻtarib ishora qildi), yo Allohning haqiqiy paygʻambaridir›, — dedi. Keyinchalik musulmonlar uning maskani atrofidagi mushriklarga hujum qilar, lekin uning qishlogʻiga hech tegmas edi. Bir kuni u qavmiga: ‹Mening oʻylashimcha, bu odamlar sizlarni atayin (tinch) qoldirayapti. Islomga moyilligingiz bormi?› — dedi. Ular unga itoat qildi va hammasi Islomni qabul qildi. Abu Abdulloh: ‹Sabaa soʻzi — eski dinini tark etib, yangi dinga kirgan (kishi)ni bildiradi›, — dedi. Abul-Oliya: ‹Sobiylar — Zaburni oʻqiydigan, kitob ahlining bir firqasi›, — dedi.Имрон (ибн Ҳусайн) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир куни биз Пайғамбар ﷺ билан сафарда эдик; кечанинг охиригача йўл юриб, (бир жойда) тўхтаб, қаттиқ ухлаб қолдик. Мусофир учун кечанинг охирида уйқудан ширин нарса йўқ. Бизни фақат қуёшнинг иссиғи уйғотди; биринчи бўлиб фалончи, сўнг фалончи, сўнг фалончи уйғонди (ровий Авф: Абу Ражо уларнинг исмларини айтган эди, лекин мен унутибман), тўртинчи бўлиб Умар ибн ал-Хаттоб уйғонди. Пайғамбар ﷺ ухлаганларида, у зот ўзлари уйғонмагунча ҳеч ким уни уйғотмас эди — чунки биз у зотга уйқуда нима (ваҳий) келаётганини билмас эдик. Бас, Умар уйғониб, одамларнинг ҳолини кўрди; у қаттиққўл киши эди, шунинг учун ‹Аллоҳу акбар› деб овозини кўтарди ва Пайғамбар ﷺ уйғонгунча баланд такбир айтаверди. У зот уйғонгач, одамлар бошларига тушган (воқеа)ни айтди. У зот: ‹Зарари йўқ. Жўнанглар!› — дедилар. Бас, улар у жойдан жўнади; бироз юргач, Пайғамбар ﷺ тўхтаб, таҳорат учун сув сўрадилар. У зот таҳорат олдилар ва намозга иқомат айтилди, у зот одамларга имомлик қилдилар. Намоздан сўнг у зот бир четда ўтирган, одамлар билан намоз ўқимаган бир кишини кўрдилар. У зот: ‹Эй фалончи, сенга биз билан намоз ўқишга нима тўсқинлик қилди?› — дедилар. У: ‹Мен жунуб эдим, сув йўқ›, — деди. Пайғамбар ﷺ: ‹(Пок) тупроқ билан таяммум қил, бу сенга кифоя›, — дедилар. Сўнг Пайғамбар ﷺ йўлга давом этдилар; одамлар у зотга чанқоқдан шикоят қилди. Шунда у зот тушиб, бир киши (ровий Авф: Абу Ражо уни номлаган эди, лекин мен унутибман) ва Алини чақириб, уларга бориб сув келтиришни буюрдилар. Улар сув қидириб кетди ва икки (сув) меши орасида туясида ўтирган бир аёлни учратди. Улар: ‹Сувни қайдан топса бўлади?› — деди. У: ‹Мен кеча шу пайтда ўша (сув) жойида эдим; қавмим менинг орқамда (келади)›, — деди. Улар ундан ўзлари билан юришни сўради. У: ‹Қаерга?› — деди. Улар: ‹Расулуллоҳ ﷺ нинг олдига›, — деди. У: ‹Собий (янги дин эгаси) деб аталадиган кишиними?› — деди. Улар: ‹Ҳа, ўша киши. Юр›, — деди. Улар уни Пайғамбар ﷺ нинг олдига олиб келди ва бутун воқеани айтди. У зот: ‹Уни (туядан) туширишга ёрдам беринглар›, — дедилар. Пайғамбар ﷺ бир идиш сўрадилар, сўнг (сув) мешларининг оғзини очиб, идишга бироз сув қуйдилар. Сўнг мешларнинг катта оғзини ёпиб, кичик оғзини очдилар; одамлар сув ичишга ва (мол)ларини суғоришга чақирилди. Бас, ҳамма молларини суғорди, ўзлари ҳам қонди, бошқаларга ҳам (сув) берди; энг охирида Пайғамбар ﷺ жунуб кишига бир идиш тўла сув бериб, уни баданига қуйишни айтдилар. Аёл туриб, улар унинг суви билан нима қилаётганини кузатиб турарди. Аллоҳга қасамки, унинг (сув) мешлари қайтарилганида, гўё аввалгидан кўра тўла бўлгандек кўринди (бу — Расулуллоҳ ﷺ нинг мўжизаси). Сўнг Пайғамбар ﷺ бизга аёл учун бирор нарса йиғишни буюрдилар; хурмо, ун ва савиқ йиғилди — бу яхшигина таом бўлди ва бир парча матога қўйилди. Аёл туясига миндирилди ва ўша таомли мато унинг олдига қўйилди. Сўнг Пайғамбар ﷺ унга: ‹Биз сенинг сувингни камайтирмадик; балки Аллоҳ бизга сув берди›, — дедилар. Аёл уйига кеч қайтди. Қариндошлари: ‹Эй фалончи, сени нима ушлаб қолди?› — деди. У: ‹Ажиб (иш)! Икки киши мени учратиб, Собий деб аталадиган кишининг олдига олиб борди; у шундай-шундай қилди. Аллоҳга қасамки, у — ё (осмону ер) орасидаги энг катта сеҳргар (аёл кўрсаткич ва ўрта бармоқларини осмонга кўтариб ишора қилди), ё Аллоҳнинг ҳақиқий пайғамбаридир›, — деди. Кейинчалик мусулмонлар унинг маскани атрофидаги мушрикларга ҳужум қилар, лекин унинг қишлоғига ҳеч тегмас эди. Бир куни у қавмига: ‹Менинг ўйлашимча, бу одамлар сизларни атайин (тинч) қолдираяпти. Исломга мойиллигингиз борми?› — деди. Улар унга итоат қилди ва ҳаммаси Исломни қабул қилди. Абу Абдуллоҳ: ‹Сабаа сўзи — эски динини тарк этиб, янги динга кирган (киши)ни билдиради›, — деди. Абул-Олия: ‹Собийлар — Забурни ўқийдиган, китоб аҳлининг бир фирқаси›, — деди.

وَعَنْ جَابِرٍ قَالَ: سِرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى نَزَلْنَا وَادِيًا أَفْيَحَ فَذَهَبَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقْضِي حَاجَتَهُ فَلَمْ يَرَ شَيْئًا يَسْتَتِرُ بِهِ وَإِذَا شَجَرَتَيْنِ بِشَاطِئِ الْوَادِي فَانْطَلَقَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى إِحْدَاهُمَا فَأَخَذَ بِغُصْنٍ مِنْ أَغْصَانِهَا فَقَالَ انْقَادِي عَلَيَّ بِإِذْنِ اللَّهِ فَانْقَادَتْ مَعَهُ كَالْبَعِيرِ الْمَخْشُوشِ الَّذِي يُصَانِعُ قَائِدَهُ حَتَّى أَتَى الشَّجَرَةَ الْأُخْرَى فَأَخَذَ بِغُصْنٍ مِنْ أَغْصَانِهَا فَقَالَ انْقَادِي عَلَيَّ بِإِذْنِ اللَّهِ فَانْقَادَتْ مَعَهُ كَذَلِكَ حَتَّى إِذَا كَانَ بِالْمَنْصَفِ مِمَّا بَيْنَهُمَا قَالَ الْتَئِمَا عَلَيَّ بِإِذْنِ اللَّهِ فَالْتَأَمَتَا فَجَلَسْتُ أُحَدِّثُ نَفْسِي فَحَانَتْ مِنِّي لفتة فَإِذَا أَنَا بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُقْبِلًا وَإِذَا الشَّجَرَتَيْنِ قَدِ افْتَرَقَتَا فَقَامَتْ كُلُّ وَاحِدَةٍ مِنْهُمَا عَلَى سَاقٍ. رَوَاهُ مُسْلِمٌ

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men va otam bu ansorlar mahallasida ular (vafot etib) ketishlaridan oldin ilm talab qilib chiqdik. Bizga birinchi roʻpara boʻlgan kishi Abul-Yasar — Rasululloh ﷺ ning sahobasi — boʻldi. Uning yonida bir gʻulomi bor edi, (gʻulomning) qoʻlida bir tutam sahifalar bor edi. Abul-Yasar ustida burda (chopon) va maʼofiriy (matodan kiyim) bor edi, gʻulomi ustida ham burda va maʼofiriy bor edi. Otam unga: «Ey amaki! Yuzingizda gʻazabdan (alomat) bir oʻzgarish koʻryapman», dedi. U: «Ha. Falon ibn falon al-Haromiyda mening qarzim bor edi. Uning uyiga keldim, salom berib: ‹U shu yerdami?› dedim. ‹Yoʻq›, dedilar. Soʻng uning toʻladan kelgan bir oʻgʻli oldimga chiqdi. Men unga: ‹Otang qani?› dedim. U: ‹Ovozingni eshitib, onamning karavoti orqasiga kirib oldi›, dedi. Men: ‹Oldimga chiq, qayerda ekaningni bilib boʻldim›, dedim. Bas, u chiqdi. Men: ‹Nima uchun mendan yashirinding?› dedim. U: ‹Vallohi, men senga (rost) gapiraman, soʻng senga yolgʻon aytmayman. Vallohi, senga gapirib yolgʻon aytishimdan va senga vaʼda berib, unga xilof qilishimdan qoʻrqdim. Sen esa Rasululloh ﷺ ning sahobasisan. Vallohi, men qiyin ahvolda (qarzdor) edim›, dedi. Men: ‹Alloh haqimi?› dedim. U: ‹Alloh haqi›, dedi. Men: ‹Alloh haqimi?› dedim. U: ‹Alloh haqi›, dedi. Men: ‹Alloh haqimi?› dedim. U: ‹Alloh haqi›, dedi. Soʻng u oʻzining (qarz) sahifasini keltirib, uni qoʻli bilan oʻchirdi va: ‹Agar toʻlash (imkonini) topsang, menga toʻla, boʻlmasa, sen oraga (qarzdan) xolisan›, dedi. Mana shu ikki koʻzim koʻrdi — u ikki barmogʻini ikki koʻziga qoʻydi — mana shu ikki qulogʻim eshitdi va mana shu qalbim (yodida) saqlab qoldi — u qalbining oʻrniga ishora qildi — Rasululloh ﷺ shunday deyayotganlarini: «Kim qiyin ahvoldagi (qarzdor)ga muhlat bersa yoki undan (qarzni) tushirib yuborsa, Alloh uni Oʻz soyasida soyalaydi». Men unga: ‹Ey amaki! Agar gʻulomingning burdasini olib, unga oʻz maʼofiriyingni bersangiz va uning maʼofiriysini olib, unga oʻz burdangizni bersangiz, sizning ustingizda ham bir sidra kiyim boʻlardi, uning ustida ham bir sidra kiyim boʻlardi›, dedim. Shunda u boshimni siladi va: ‹Allohim, bunga baraka ber. Ey jiyanim! Mana shu ikki koʻzim koʻrdi, mana shu ikki qulogʻim eshitdi va mana shu qalbim (yodida) saqlab qoldi — u qalbining oʻrniga ishora qildi — Rasululloh ﷺ shunday deyayotganlarini: ‹Ularni (xizmatkorlarni) oʻzingiz yeydigan narsadan yediringlar va oʻzingiz kiyadigan narsadan kiydiringlar›. Unga dunyo matosidan berishim, qiyomat kunida mening yaxshiliklarimdan olib qoʻyishidan koʻra menga osonroqdir›, dedi. Soʻng biz yurib, Jobir ibn Abdulloh oldiga, uning masjidiga keldik. U bir kiyimga oʻralib, shu bitta kiyimda namoz oʻqiyotgan edi. Men odamlarni yorib oʻtib, uning bilan qibla orasiga oʻtirdim. ‹Alloh senga rahm qilsin! Ridoing yoningda turgan holda, bitta kiyimda namoz oʻqiyapsanmi?› dedim. U qoʻli bilan koʻkragimga mana bunday ishora qildi-da, barmoqlarini bir-biridan ajratib, ularni egib: ‹Sendek bir ahmoq oldimga kirib, men qanday qilayotganimni koʻrib, oʻzi ham shunday qilishni xohlaganini koʻrishini istadim. Rasululloh ﷺ mana shu masjidimizga keldilar, qoʻllarida ibn Tob (turidagi) xurmo shoxi bor edi. (U zot) masjidning qiblasida bir tupuk (balgʻam) koʻrib, uni xurmo shoxi bilan qirib tashladilar, soʻng bizga yuzlanib: ‹Qaysingiz Allohning undan yuz oʻgirishini yaxshi koʻradi?› dedilar. Biz qoʻrqib (boʻyin egib) qoldik. Soʻng yana: ‹Qaysingiz Allohning undan yuz oʻgirishini yaxshi koʻradi?› dedilar. Biz qoʻrqib qoldik. Soʻng yana: ‹Qaysingiz Allohning undan yuz oʻgirishini yaxshi koʻradi?› dedilar. Biz: ‹Hech qaysimiz (xohlamaymiz), yo Rasululloh!› dedik. (U zot): ‹Sizlardan biringiz namozga turganida, albatta, Alloh tabaraka va taolo uning yuzi qarshisidadir. Bas, u yuzi qarshisiga ham, oʻngiga ham tupurmasin, balki chap tomoniga, chap oyogʻining ostiga tupursin. Agar toʻsatdan kelib qolsa, kiyimi bilan mana bunday qilsin›, dedilar», soʻng kiyimini bir-biriga buklab (koʻrsatdilar). Va: ‹Menga abir (xushboʻylik) keltiringlar›, dedilar. Shunda mahalladan bir yigit oilasiga (tomon) yugurib bordi va kaftida xaluq (xushboʻylik) olib keldi. Rasululloh ﷺ uni olib, xurmo shoxining uchiga surtdilar, soʻng uni tupuk iziga surkadilar», dedi. Jobir dedi: «Mana shu sababdan masjidlaringizga xaluq (xushboʻylik surtish odatini) joriy qildingiz». «Biz Rasululloh ﷺ bilan Batni Buvot gʻazotida yurdik, u zot al-Majdiy ibn Amr al-Juhaniyni qidirayotgan edilar. (Suv tashuvchi) tuyaga bizdan besh, olti, yetti kishi navbat bilan (minib) borardi. Ansorlardan bir kishining navbati oʻz tuyasiga keldi. U (tuyani) choʻktirib, mindi, soʻng (turgʻazib) haydadi. (Tuya) unga biroz sustkashlik qildi. Shunda u unga: ‹Hayda! Alloh seni laʼnatlasin!› dedi. Rasululloh ﷺ: ‹Tuyasini laʼnatlovchi bu kim?› dedilar. U: ‹Men, yo Rasululloh›, dedi. (U zot): ‹Undan tush, laʼnatlangan (tuya) bilan bizga hamroh boʻlma! Oʻzingizga qarshi duo qilmanglar, bolalaringizga qarshi duo qilmanglar, mol-mulkingizga qarshi duo qilmanglar! Allohdan (inʼom) soʻralganda, U ijobat qiladigan soatga toʻgʻri kelib qolib, sizlarga (zararingizga) ijobat qilinmasin›, dedilar. Biz Rasululloh ﷺ bilan yurdik, hatto kechki payt boʻlib, arablarning suvlaridan bir suvga yaqinlashganimizda, Rasululloh ﷺ: ‹Bizdan oldin borib, hovuzni (suvab) tayyorlab, oʻzi ichib, bizga ham suv beradigan kishi kim?› dedilar». Jobir dedi: «Men turib: ‹Mana shu kishi (men), yo Rasululloh›, dedim. Rasululloh ﷺ: ‹Jobir bilan qaysi kishi (boradi)?› dedilar. Shunda Jabbor ibn Saxr turdi. Biz quduqqa bordik, hovuzga bir yoki ikki chelak (suv) tortdik, soʻng uni (loy bilan) suvadik, soʻng yana unga (suv) tortib, toʻldirdik. Bizning oldimizga birinchi boʻlib Rasululloh ﷺ keldilar va: ‹Ikkovingiz ruxsat berasizmi?› dedilar. Biz: ‹Ha, yo Rasululloh›, dedik. Bas, (u zot) tuyasini (suvga) tutdilar, u ichdi. (U zot) uning (jilovini) tortdilar, u (oyoqlarini) kerib, siydi. Soʻng uni burib, choʻktirdilar. Soʻng Rasululloh ﷺ hovuzga kelib, undan tahorat oldilar. Soʻng men turib, Rasululloh ﷺ tahorat olgan (suvdan) tahorat oldim. Jabbor ibn Saxr hojatini chiqargani ketdi. Rasululloh ﷺ namoz oʻqishga turdilar. Ustimda bir burda bor edi. Uning ikki uchini (yelkalarda) xochlamoqchi (qarshilab bogʻlamoqchi) boʻldim, lekin (yetmadi). Uning popuklari bor edi. Men uni teskari qildim, soʻng ikki uchini xochladim, soʻng (popuklari tushib ketmasligi uchun) boʻynimni qisib (bogʻladim). Soʻng kelib, Rasululloh ﷺ ning chap tomonlarida turdim. (U zot) qoʻlimdan ushlab, meni aylantirib, oʻzlarining oʻng tomonlarida turgʻazdilar. Soʻng Jabbor ibn Saxr keldi, tahorat oldi, soʻng kelib Rasululloh ﷺ ning chap tomonlarida turdi. Shunda Rasululloh ﷺ ikkimizning qoʻlimizdan birga ushlab, bizni orqaga surib, oʻzlarining orqalarida turgʻazdilar. Rasululloh ﷺ menga (qarab) qarayverdilar, men buni sezmadim. Soʻng buni payqadim. (U zot) qoʻllari bilan mana bunday (ishora) qildilar, yaʼni ‹belingni mahkam bogʻla›. Rasululloh ﷺ (namozdan) boʻshaganlarida: ‹Ey Jobir!› dedilar. Men: ‹Labbay, yo Rasululloh›, dedim. (U zot): ‹(Kiyim) keng boʻlsa, ikki uchini xochla (qarshilab bogʻla); tor boʻlsa, uni beling ustidan bogʻlab ol›, dedilar. Biz Rasululloh ﷺ bilan yurdik. Har birimizning har kungi ozigʻimiz bittadan xurmo edi. (Har birimiz) uni shimirar, soʻng kiyimiga tugib qoʻyar edik. Biz yoylarimiz bilan (daraxt barglarini) qoqib tushirar va yer edik, hatto ogʻzimizning chetlari yarador boʻldi. Qasam ichaman: bir kuni bizdan bir kishiga (xurmosi) berilmay, ozigʻidan adashildi. Biz uni (zaiflashganidan) suyab olib bordik va unga (xurmo) berilmaganiga guvohlik berdik. Bas, unga (xurmo) berildi, u turib, uni oldi. Biz Rasululloh ﷺ bilan yurdik, hatto keng bir vodiyga tushdik. Rasululloh ﷺ hojatlarini chiqargani ketdilar. Men suv toʻla bir idish (mesh) bilan u zotning orqalaridan bordim. Rasululloh ﷺ qaradilar, (oʻzlarini) toʻsadigan biror narsa koʻrmadilar. Vodiyning chetida ikkita daraxt bor ekan. Rasululloh ﷺ ulardan biriga borib, shoxlaridan birini ushladilar va: ‹Allohning izni bilan menga ergash!› dedilar. Bas, u xuddi yetaklovchisiga boʻysunadigan, burnidan jilovlangan tuyadek u zotga ergashdi, hatto ikkinchi daraxtga yetib bordilar. (U zot) uning shoxlaridan birini ushlab: ‹Allohning izni bilan menga ergash!› dedilar. Bas, u ham shunday u zotga ergashdi, hatto ikkisining oʻrtasiga (yetganlarida) ularni (bir-biriga) juftladilar — yaʼni ularni birlashtirdilar — va: ‹Allohning izni bilan menga (kelib) qovushinglar!› dedilar. Bas, ular qovushdilar». Jobir dedi: «Men Rasululloh ﷺ mening yaqinligimni sezib, uzoqlashib ketmasinlar deb (qoʻrqib), tez yurib ketdim» — Muhammad ibn Abbod ‹uzoqlashib ketmasinlar (fayatabaʼad)› dedi — «soʻng oʻzimcha xayol surib oʻtirdim. Bir payt yuzimni burganimda, Rasululloh ﷺ kelayotgan boʻldilar va ikki daraxt allaqachon ajralib, har biri oʻz tagi (oʻz tanasi) ustida turgan edi. Men Rasululloh ﷺ bir zum toʻxtaganlarini koʻrdim. (U zot) boshlari bilan mana bunday (ishora) qildilar — Abu Ismoil boshi bilan oʻngga va chapga ishora qildi — soʻng yuzlandilar. Mening oldimga yetganlarida: ‹Ey Jobir! Turgan joyimni koʻrdingmi?› dedilar. Men: ‹Ha, yo Rasululloh›, dedim. (U zot): ‹Ikki daraxtga borib, ularning har biridan bittadan shox kes, soʻng ularni olib kel, hatto men turgan joyda turganingda, bir shoxni oʻngingdan, bir shoxni chapingdan (yerga) qoʻyib yubor›, dedilar». Jobir dedi: «Men turib, bir tosh oldim, uni sindirdim va (chetini) qirib, men uchun oʻtkir boʻldi. Soʻng ikki daraxtga borib, ularning har biridan bittadan shox kesdim. Soʻng ularni sudrab keldim, hatto Rasululloh ﷺ turgan joyda turganimda, bir shoxni oʻngimdan, bir shoxni chapimdan (yerga) qoʻyib yubordim. Soʻng u zotga yetib olib: ‹Bajardim, yo Rasululloh. Bu nima uchun (boʻldi)?› dedim. (U zot): ‹Men azoblanayotgan ikki qabrning yonidan oʻtdim, shafoatim ila bu ikki shox qurimaguncha ulardan (azob) yengillatilishini yaxshi koʻrdim›, dedilar». (Jobir) dedi: «Soʻng biz qoʻshin (qarorgohi)ga keldik. Rasululloh ﷺ: ‹Ey Jobir! Tahorat (suvini) eʼlon qil›, dedilar. Men: ‹Hoy, tahorat (suvi yoʻqmi)! Hoy, tahorat (suvi yoʻqmi)! Hoy, tahorat (suvi yoʻqmi)!› dedim. ‹Yo Rasululloh! Karvonda bir tomchi (suv) ham topmadim›, dedim. Ansorlardan bir kishi Rasululloh ﷺ uchun xurmo shoxidan (yasalgan) taglikka (osilgan) eski meshlarda suv sovutar edi. (U zot) menga: ‹Falon ibn falon al-Ansoriyning oldiga bor, meshlarida biror narsa bormi — qara›, dedilar. Bas, men uning oldiga borib, ularga qaradim. Ulardan birining ogʻzida (sizib turgan) bir tomchidan boshqa narsa topmadim. Agar uni quysam, uning qurigan (qismi) uni shimib (yutib) yuborardi. Soʻng men Rasululloh ﷺ ning oldilariga kelib: ‹Yo Rasululloh! Ulardan birining ogʻzida bir tomchidan boshqa narsa topmadim. Agar uni quysam, uning qurigan (qismi) uni shimib yuborardi›, dedim. (U zot): ‹Bor, uni menga keltir›, dedilar. Bas, men uni u zotga keltirdim. (U zot) uni qoʻllariga olib, men tushunmaydigan bir narsani ayta boshladilar va uni qoʻllari bilan siqdilar, soʻng uni menga berib: ‹Ey Jobir! Katta tovoqni (chaqirib, eʼlon qil)›, dedilar. Men: ‹Ey karvonning tovogʻi!› dedim. Bas, u koʻtarib keltirildi, men uni u zotning oldilariga qoʻydim. Rasululloh ﷺ qoʻllarini tovoqqa mana bunday qildilar: uni yozib, barmoqlarini bir-biridan ajratdilar, soʻng ularni tovoqning tubiga qoʻydilar va: ‹Ol, ey Jobir! Menga (suv) quy va ‹Bismilloh› degin›, dedilar. Bas, men u zotga (suv) quydim va ‹Bismilloh› dedim. Shunda men suvning Rasululloh ﷺ ning barmoqlari orasidan otilib chiqayotganini koʻrdim. Soʻng tovoq qaynab toshdi va aylanib, toʻlguncha (toʻldi). (U zot): ‹Ey Jobir! Kimning suvga hojati boʻlsa, (chaqir)›, dedilar». (Jobir) dedi: «Bas, odamlar kelib, qonib ichgunlaricha suv oldilar». (Jobir) dedi: «Men: ‹Hojati bor yana birorta (kishi) qoldimi?› dedim. Shunda Rasululloh ﷺ qoʻllarini tovoqdan koʻtardilar, u esa toʻla edi». «Odamlar Rasululloh ﷺ ga ochlikdan shikoyat qildilar. (U zot): ‹Shoyad Alloh sizlarni taomlantirsa›, dedilar. Bas, biz dengiz qirgʻogʻiga keldik. Dengiz bir mavj urib, bir hayvonni (sohilga) tashladi. Biz uning bir tomonida olov yoqdik, (uni) pishirdik, qovurdik va toʻyguncha yedik». Jobir dedi: «Men, falon va falon kirib — to beshtagacha sanadi — uning koʻz kosasi ichiga (kirsak), bizni hech kim koʻrmas edi, hatto chiqdik. Soʻng uning qovurgʻalaridan birini olib, uni yoy (shaklida) egdik, soʻng karvondagi eng baland kishini, karvondagi eng katta tuyani va karvondagi eng katta egar-koʻrpani chaqirdik. (Tuya egilgan qovurgʻa) ostidan boshini egmasdan oʻtib ketdi».Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен ва отам бу ансорлар маҳалласида улар (вафот этиб) кетишларидан олдин илм талаб қилиб чиқдик. Бизга биринчи рўпара бўлган киши Абул-Ясар — Расулуллоҳ ﷺ нинг саҳобаси — бўлди. Унинг ёнида бир ғуломи бор эди, (ғуломнинг) қўлида бир тутам саҳифалар бор эди. Абул-Ясар устида бурда (чопон) ва маъофирий (матодан кийим) бор эди, ғуломи устида ҳам бурда ва маъофирий бор эди. Отам унга: «Эй амаки! Юзингизда ғазабдан (аломат) бир ўзгариш кўряпман», деди. У: «Ҳа. Фалон ибн фалон ал-Ҳаромийда менинг қарзим бор эди. Унинг уйига келдим, салом бериб: ‹У шу ердами?› дедим. ‹Йўқ›, дедилар. Сўнг унинг тўладан келган бир ўғли олдимга чиқди. Мен унга: ‹Отанг қани?› дедим. У: ‹Овозингни эшитиб, онамнинг каравоти орқасига кириб олди›, деди. Мен: ‹Олдимга чиқ, қаерда эканингни билиб бўлдим›, дедим. Бас, у чиқди. Мен: ‹Нима учун мендан яшириндинг?› дедим. У: ‹Валлоҳи, мен сенга (рост) гапираман, сўнг сенга ёлғон айтмайман. Валлоҳи, сенга гапириб ёлғон айтишимдан ва сенга ваъда бериб, унга хилоф қилишимдан қўрқдим. Сен эса Расулуллоҳ ﷺ нинг саҳобасисан. Валлоҳи, мен қийин аҳволда (қарздор) эдим›, деди. Мен: ‹Аллоҳ ҳақими?› дедим. У: ‹Аллоҳ ҳақи›, деди. Мен: ‹Аллоҳ ҳақими?› дедим. У: ‹Аллоҳ ҳақи›, деди. Мен: ‹Аллоҳ ҳақими?› дедим. У: ‹Аллоҳ ҳақи›, деди. Сўнг у ўзининг (қарз) саҳифасини келтириб, уни қўли билан ўчирди ва: ‹Агар тўлаш (имконини) топсанг, менга тўла, бўлмаса, сен орага (қарздан) холисан›, деди. Мана шу икки кўзим кўрди — у икки бармоғини икки кўзига қўйди — мана шу икки қулоғим эшитди ва мана шу қалбим (ёдида) сақлаб қолди — у қалбининг ўрнига ишора қилди — Расулуллоҳ ﷺ шундай деяётганларини: «Ким қийин аҳволдаги (қарздор)га муҳлат берса ёки ундан (қарзни) тушириб юборса, Аллоҳ уни Ўз соясида соялайди». Мен унга: ‹Эй амаки! Агар ғуломингнинг бурдасини олиб, унга ўз маъофирийингни берсангиз ва унинг маъофирийсини олиб, унга ўз бурдангизни берсангиз, сизнинг устингизда ҳам бир сидра кийим бўларди, унинг устида ҳам бир сидра кийим бўларди›, дедим. Шунда у бошимни силади ва: ‹Аллоҳим, бунга барака бер. Эй жияним! Мана шу икки кўзим кўрди, мана шу икки қулоғим эшитди ва мана шу қалбим (ёдида) сақлаб қолди — у қалбининг ўрнига ишора қилди — Расулуллоҳ ﷺ шундай деяётганларини: ‹Уларни (хизматкорларни) ўзингиз ейдиган нарсадан едиринглар ва ўзингиз киядиган нарсадан кийдиринглар›. Унга дунё матосидан беришим, қиёмат кунида менинг яхшиликларимдан олиб қўйишидан кўра менга осонроқдир›, деди. Сўнг биз юриб, Жобир ибн Абдуллоҳ олдига, унинг масжидига келдик. У бир кийимга ўралиб, шу битта кийимда намоз ўқиётган эди. Мен одамларни ёриб ўтиб, унинг билан қибла орасига ўтирдим. ‹Аллоҳ сенга раҳм қилсин! Ридоинг ёнингда турган ҳолда, битта кийимда намоз ўқияпсанми?› дедим. У қўли билан кўкрагимга мана бундай ишора қилди-да, бармоқларини бир-биридан ажратиб, уларни эгиб: ‹Сендек бир аҳмоқ олдимга кириб, мен қандай қилаётганимни кўриб, ўзи ҳам шундай қилишни хоҳлаганини кўришини истадим. Расулуллоҳ ﷺ мана шу масжидимизга келдилар, қўлларида ибн Тоб (туридаги) хурмо шохи бор эди. (У зот) масжиднинг қибласида бир тупук (балғам) кўриб, уни хурмо шохи билан қириб ташладилар, сўнг бизга юзланиб: ‹Қайсингиз Аллоҳнинг ундан юз ўгиришини яхши кўради?› дедилар. Биз қўрқиб (бўйин эгиб) қолдик. Сўнг яна: ‹Қайсингиз Аллоҳнинг ундан юз ўгиришини яхши кўради?› дедилар. Биз қўрқиб қолдик. Сўнг яна: ‹Қайсингиз Аллоҳнинг ундан юз ўгиришини яхши кўради?› дедилар. Биз: ‹Ҳеч қайсимиз (хоҳламаймиз), ё Расулуллоҳ!› дедик. (У зот): ‹Сизлардан бирингиз намозга турганида, албатта, Аллоҳ табарака ва таоло унинг юзи қаршисидадир. Бас, у юзи қаршисига ҳам, ўнгига ҳам тупурмасин, балки чап томонига, чап оёғининг остига тупурсин. Агар тўсатдан келиб қолса, кийими билан мана бундай қилсин›, дедилар», сўнг кийимини бир-бирига буклаб (кўрсатдилар). Ва: ‹Менга абир (хушбўйлик) келтиринглар›, дедилар. Шунда маҳалладан бир йигит оиласига (томон) югуриб борди ва кафтида халуқ (хушбўйлик) олиб келди. Расулуллоҳ ﷺ уни олиб, хурмо шохининг учига суртдилар, сўнг уни тупук изига суркадилар», деди. Жобир деди: «Мана шу сабабдан масжидларингизга халуқ (хушбўйлик суртиш одатини) жорий қилдингиз». «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан Батни Бувот ғазотида юрдик, у зот ал-Маждий ибн Амр ал-Жуҳанийни қидираётган эдилар. (Сув ташувчи) туяга биздан беш, олти, етти киши навбат билан (миниб) борарди. Ансорлардан бир кишининг навбати ўз туясига келди. У (туяни) чўктириб, минди, сўнг (турғазиб) ҳайдади. (Туя) унга бироз сусткашлик қилди. Шунда у унга: ‹Ҳайда! Аллоҳ сени лаънатласин!› деди. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Туясини лаънатловчи бу ким?› дедилар. У: ‹Мен, ё Расулуллоҳ›, деди. (У зот): ‹Ундан туш, лаънатланган (туя) билан бизга ҳамроҳ бўлма! Ўзингизга қарши дуо қилманглар, болаларингизга қарши дуо қилманглар, мол-мулкингизга қарши дуо қилманглар! Аллоҳдан (инъом) сўралганда, У ижобат қиладиган соатга тўғри келиб қолиб, сизларга (зарарингизга) ижобат қилинмасин›, дедилар. Биз Расулуллоҳ ﷺ билан юрдик, ҳатто кечки пайт бўлиб, арабларнинг сувларидан бир сувга яқинлашганимизда, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Биздан олдин бориб, ҳовузни (суваб) тайёрлаб, ўзи ичиб, бизга ҳам сув берадиган киши ким?› дедилар». Жобир деди: «Мен туриб: ‹Мана шу киши (мен), ё Расулуллоҳ›, дедим. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Жобир билан қайси киши (боради)?› дедилар. Шунда Жаббор ибн Сахр турди. Биз қудуққа бордик, ҳовузга бир ёки икки челак (сув) тортдик, сўнг уни (лой билан) сувадик, сўнг яна унга (сув) тортиб, тўлдирдик. Бизнинг олдимизга биринчи бўлиб Расулуллоҳ ﷺ келдилар ва: ‹Икковингиз рухсат берасизми?› дедилар. Биз: ‹Ҳа, ё Расулуллоҳ›, дедик. Бас, (у зот) туясини (сувга) тутдилар, у ичди. (У зот) унинг (жиловини) тортдилар, у (оёқларини) кериб, сийди. Сўнг уни буриб, чўктирдилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ ҳовузга келиб, ундан таҳорат олдилар. Сўнг мен туриб, Расулуллоҳ ﷺ таҳорат олган (сувдан) таҳорат олдим. Жаббор ибн Сахр ҳожатини чиқаргани кетди. Расулуллоҳ ﷺ намоз ўқишга турдилар. Устимда бир бурда бор эди. Унинг икки учини (елкаларда) хочламоқчи (қаршилаб боғламоқчи) бўлдим, лекин (етмади). Унинг попуклари бор эди. Мен уни тескари қилдим, сўнг икки учини хочладим, сўнг (попуклари тушиб кетмаслиги учун) бўйнимни қисиб (боғладим). Сўнг келиб, Расулуллоҳ ﷺ нинг чап томонларида турдим. (У зот) қўлимдан ушлаб, мени айлантириб, ўзларининг ўнг томонларида турғаздилар. Сўнг Жаббор ибн Сахр келди, таҳорат олди, сўнг келиб Расулуллоҳ ﷺ нинг чап томонларида турди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ иккимизнинг қўлимиздан бирга ушлаб, бизни орқага суриб, ўзларининг орқаларида турғаздилар. Расулуллоҳ ﷺ менга (қараб) қарайвердилар, мен буни сезмадим. Сўнг буни пайқадим. (У зот) қўллари билан мана бундай (ишора) қилдилар, яъни ‹белингни маҳкам боғла›. Расулуллоҳ ﷺ (намоздан) бўшаганларида: ‹Эй Жобир!› дедилар. Мен: ‹Лаббай, ё Расулуллоҳ›, дедим. (У зот): ‹(Кийим) кенг бўлса, икки учини хочла (қаршилаб боғла); тор бўлса, уни белинг устидан боғлаб ол›, дедилар. Биз Расулуллоҳ ﷺ билан юрдик. Ҳар биримизнинг ҳар кунги озиғимиз биттадан хурмо эди. (Ҳар биримиз) уни шимирар, сўнг кийимига тугиб қўяр эдик. Биз ёйларимиз билан (дарахт баргларини) қоқиб туширар ва ер эдик, ҳатто оғзимизнинг четлари ярадор бўлди. Қасам ичаман: бир куни биздан бир кишига (хурмоси) берилмай, озиғидан адашилди. Биз уни (заифлашганидан) суяб олиб бордик ва унга (хурмо) берилмаганига гувоҳлик бердик. Бас, унга (хурмо) берилди, у туриб, уни олди. Биз Расулуллоҳ ﷺ билан юрдик, ҳатто кенг бир водийга тушдик. Расулуллоҳ ﷺ ҳожатларини чиқаргани кетдилар. Мен сув тўла бир идиш (меш) билан у зотнинг орқаларидан бордим. Расулуллоҳ ﷺ қарадилар, (ўзларини) тўсадиган бирор нарса кўрмадилар. Водийнинг четида иккита дарахт бор экан. Расулуллоҳ ﷺ улардан бирига бориб, шохларидан бирини ушладилар ва: ‹Аллоҳнинг изни билан менга эргаш!› дедилар. Бас, у худди етакловчисига бўйсунадиган, бурнидан жиловланган туядек у зотга эргашди, ҳатто иккинчи дарахтга етиб бордилар. (У зот) унинг шохларидан бирини ушлаб: ‹Аллоҳнинг изни билан менга эргаш!› дедилар. Бас, у ҳам шундай у зотга эргашди, ҳатто иккисининг ўртасига (етганларида) уларни (бир-бирига) жуфтладилар — яъни уларни бирлаштирдилар — ва: ‹Аллоҳнинг изни билан менга (келиб) қовушинглар!› дедилар. Бас, улар қовушдилар». Жобир деди: «Мен Расулуллоҳ ﷺ менинг яқинлигимни сезиб, узоқлашиб кетмасинлар деб (қўрқиб), тез юриб кетдим» — Муҳаммад ибн Аббод ‹узоқлашиб кетмасинлар (фаятабаъад)› деди — «сўнг ўзимча хаёл суриб ўтирдим. Бир пайт юзимни бурганимда, Расулуллоҳ ﷺ келаётган бўлдилар ва икки дарахт аллақачон ажралиб, ҳар бири ўз таги (ўз танаси) устида турган эди. Мен Расулуллоҳ ﷺ бир зум тўхтаганларини кўрдим. (У зот) бошлари билан мана бундай (ишора) қилдилар — Абу Исмоил боши билан ўнгга ва чапга ишора қилди — сўнг юзландилар. Менинг олдимга етганларида: ‹Эй Жобир! Турган жойимни кўрдингми?› дедилар. Мен: ‹Ҳа, ё Расулуллоҳ›, дедим. (У зот): ‹Икки дарахтга бориб, уларнинг ҳар биридан биттадан шох кес, сўнг уларни олиб кел, ҳатто мен турган жойда турганингда, бир шохни ўнгингдан, бир шохни чапингдан (ерга) қўйиб юбор›, дедилар». Жобир деди: «Мен туриб, бир тош олдим, уни синдирдим ва (четини) қириб, мен учун ўткир бўлди. Сўнг икки дарахтга бориб, уларнинг ҳар биридан биттадан шох кесдим. Сўнг уларни судраб келдим, ҳатто Расулуллоҳ ﷺ турган жойда турганимда, бир шохни ўнгимдан, бир шохни чапимдан (ерга) қўйиб юбордим. Сўнг у зотга етиб олиб: ‹Бажардим, ё Расулуллоҳ. Бу нима учун (бўлди)?› дедим. (У зот): ‹Мен азобланаётган икки қабрнинг ёнидан ўтдим, шафоатим ила бу икки шох қуримагунча улардан (азоб) енгиллатилишини яхши кўрдим›, дедилар». (Жобир) деди: «Сўнг биз қўшин (қароргоҳи)га келдик. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Эй Жобир! Таҳорат (сувини) эълон қил›, дедилар. Мен: ‹Ҳой, таҳорат (суви йўқми)! Ҳой, таҳорат (суви йўқми)! Ҳой, таҳорат (суви йўқми)!› дедим. ‹Ё Расулуллоҳ! Карвонда бир томчи (сув) ҳам топмадим›, дедим. Ансорлардан бир киши Расулуллоҳ ﷺ учун хурмо шохидан (ясалган) тагликка (осилган) эски мешларда сув совутар эди. (У зот) менга: ‹Фалон ибн фалон ал-Ансорийнинг олдига бор, мешларида бирор нарса борми — қара›, дедилар. Бас, мен унинг олдига бориб, уларга қарадим. Улардан бирининг оғзида (сизиб турган) бир томчидан бошқа нарса топмадим. Агар уни қуйсам, унинг қуриган (қисми) уни шимиб (ютиб) юборарди. Сўнг мен Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига келиб: ‹Ё Расулуллоҳ! Улардан бирининг оғзида бир томчидан бошқа нарса топмадим. Агар уни қуйсам, унинг қуриган (қисми) уни шимиб юборарди›, дедим. (У зот): ‹Бор, уни менга келтир›, дедилар. Бас, мен уни у зотга келтирдим. (У зот) уни қўлларига олиб, мен тушунмайдиган бир нарсани айта бошладилар ва уни қўллари билан сиқдилар, сўнг уни менга бериб: ‹Эй Жобир! Катта товоқни (чақириб, эълон қил)›, дедилар. Мен: ‹Эй карвоннинг товоғи!› дедим. Бас, у кўтариб келтирилди, мен уни у зотнинг олдиларига қўйдим. Расулуллоҳ ﷺ қўлларини товоққа мана бундай қилдилар: уни ёзиб, бармоқларини бир-биридан ажратдилар, сўнг уларни товоқнинг тубига қўйдилар ва: ‹Ол, эй Жобир! Менга (сув) қуй ва ‹Бисмиллоҳ› дегин›, дедилар. Бас, мен у зотга (сув) қуйдим ва ‹Бисмиллоҳ› дедим. Шунда мен сувнинг Расулуллоҳ ﷺ нинг бармоқлари орасидан отилиб чиқаётганини кўрдим. Сўнг товоқ қайнаб тошди ва айланиб, тўлгунча (тўлди). (У зот): ‹Эй Жобир! Кимнинг сувга ҳожати бўлса, (чақир)›, дедилар». (Жобир) деди: «Бас, одамлар келиб, қониб ичгунларича сув олдилар». (Жобир) деди: «Мен: ‹Ҳожати бор яна бирорта (киши) қолдими?› дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ қўлларини товоқдан кўтардилар, у эса тўла эди». «Одамлар Расулуллоҳ ﷺ га очликдан шикоят қилдилар. (У зот): ‹Шояд Аллоҳ сизларни таомлантирса›, дедилар. Бас, биз денгиз қирғоғига келдик. Денгиз бир мавж уриб, бир ҳайвонни (соҳилга) ташлади. Биз унинг бир томонида олов ёқдик, (уни) пиширдик, қовурдик ва тўйгунча едик». Жобир деди: «Мен, фалон ва фалон кириб — то бештагача санади — унинг кўз косаси ичига (кирсак), бизни ҳеч ким кўрмас эди, ҳатто чиқдик. Сўнг унинг қовурғаларидан бирини олиб, уни ёй (шаклида) эгдик, сўнг карвондаги энг баланд кишини, карвондаги энг катта туяни ва карвондаги энг катта эгар-кўрпани чақирдик. (Туя эгилган қовурға) остидан бошини эгмасдан ўтиб кетди».

عَن يَزِيدَ بْنِ أَبِي عُبَيْدٍ قَالَ: رَأَيْتُ أَثَرَ ضَرْبَةٍ فِي سَاقِ سَلَمَةَ بْنِ الْأَكْوَعِ فَقُلْتُ يَا أَبَا مُسلم مَا هَذِه الضَّربةُ؟ فَقَالَ: هَذِه ضَرْبَةٌ أَصَابَتْنِي يَوْمَ خَيْبَرَ فَقَالَ النَّاسُ أُصِيبَ سَلَمَةُ فَأَتَيْتُ الْنَبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَنَفَثَ فِيهِ ثَلَاثَ نَفَثَاتٍ فَمَا اشْتَكَيْتُهَا حَتَّى السَّاعَة. رَوَاهُ البُخَارِيّ

(Yazid ibn Abu Ubayd aytdi:) Men Salamaning boldirida bir zarb (yara) izini koʻrdim va: «Ey Abu Muslim, bu zarb nima?» dedim. U: «Bu — menga Xaybar kuni yetgan bir zarb. Odamlar: ‹Salama (jarohatga) uchradi› dedilar. Men Paygʻambar ﷺning oldilariga keldim, u zot unga (yaraga) uch marta pufladilar (duo bilan), shu(ndan keyin) men undan to shu soatgacha ogʻriq koʻrmadim», dedi.(Язид ибн Абу Убайд айтди:) Мен Саламанинг болдирида бир зарб (яра) изини кўрдим ва: «Эй Абу Муслим, бу зарб нима?» дедим. У: «Бу — менга Хайбар куни етган бир зарб. Одамлар: ‹Салама (жароҳатга) учради› дедилар. Мен Пайғамбар ﷺнинг олдиларига келдим, у зот унга (ярага) уч марта пуфладилар (дуо билан), шу(ндан кейин) мен ундан то шу соатгача оғриқ кўрмадим», деди.

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ نَعَى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ زَيْدًا وَجَعْفَرًا وَابْنَ رَوَاحَةَ لِلنَّاسِ قَبْلَ أَن يَأْتِيهِ خَبَرُهُمْ فَقَالَ أَخْذَ الرَّايَةَ زِيدٌ فَأُصِيبَ ثُمَّ أَخَذَ جَعْفَرٌ فَأُصِيبَ ثُمَّ أَخَذَ ابْنُ رَوَاحَةَ فَأُصِيبَ وَعَيْنَاهُ تَذْرِفَانِ حَتَّى أَخَذَ الرَّايَةَ سَيْفٌ من سيوف الله حَتَّى فتح الله عَلَيْهِم. رَوَاهُ البُخَارِيّ

(Anas (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ Zayd, Jaʼfar va Ibn Ravoha (oʻlimi)ni odamlarga — ularning xabari kelmasdan oldin — eʼlon qildilar va: «Bayroqni Zayd oldi, (shahid) boʻ ldi; soʻng Jaʼfar oldi, (shahid) boʻ ldi; soʻng Ibn Ravoha oldi, (shahid) boʻ ldi» — koʻzlari yosh toʻkayotgan holda — «to Allohning qilichlaridan bir qilich (Xolid ibnul-Valid) bayroqni oldi va Alloh ularga (gʻalaba) fath qildi», dedilar.(Анас (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ Зайд, Жаъфар ва Ибн Равоҳа (ўлими)ни одамларга — уларнинг хабари келмасдан олдин — эълон қилдилар ва: «Байроқни Зайд олди, (шаҳид) бў лди; сўнг Жаъфар олди, (шаҳид) бў лди; сўнг Ибн Равоҳа олди, (шаҳид) бў лди» — кўзлари ёш тўкаётган ҳолда — «то Аллоҳнинг қиличларидан бир қилич (Холид ибнул-Валид) байроқни олди ва Аллоҳ уларга (ғалаба) фатҳ қилди», дедилар.

وَعَن عَبَّاسٍ قَالَ: شَهِدْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ حُنَيْنٍ فَلَمَّا الْتَقَى الْمُسْلِمُونَ وَالْكُفَّارُ وَلَّى الْمُسْلِمُونَ مُدْبِرِينَ فَطَفِقَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْكُضُ بَغْلَتَهُ قِبَلَ الْكُفَّارِ وَأَنَا آخِذٌ بِلِجَامِ بَغْلَةَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَكُفُّهَا إِرَادَةَ أَن لَا تسرع وَأَبُو سُفْيَان آخِذٌ بِرِكَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيْ عَبَّاسُ نَادِ أَصْحَابَ السَّمُرَةِ فَقَالَ عَبَّاسٌ وَكَانَ رَجُلًا صَيِّتًا فَقُلْتُ بِأَعْلَى صَوْتِي أَيْنَ أَصْحَابُ السَّمُرَةِ فَقَالَ وَاللَّهِ لَكَأَنَّ عَطْفَتَهُمْ حِينَ سَمِعُوا صَوْتِي عَطْفَةُ الْبَقَرِ عَلَى أَوْلَادِهَا فَقَالُوا يَا لَبَّيْكَ يَا لَبَّيْكَ قَالَ فَاقْتَتَلُوا وَالْكُفَّارَ وَالدَّعْوَةُ فِي الْأَنْصَارِ يَقُولُونَ يَا مَعْشَرَ الْأَنْصَارِ يَا مَعْشَرَ الْأَنْصَارِ قَالَ ثُمَّ قُصِرَتِ الدَّعْوَةُ عَلَى بَنِي الْحَارِثِ بْنِ الْخَزْرَجِ فَنَظَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ عَلَى بَغْلَتِهِ كَالْمُتَطَاوِلِ عَلَيْهَا إِلَى قِتَالِهِمْ فَقَالَ حِينَ حَمِيَ الْوَطِيسُ ثُمَّ أَخَذَ حَصَيَاتٍ فَرَمَى بِهِنَّ وُجُوهَ الْكُفَّارِ ثُمَّ قَالَ انْهَزَمُوا وَرَبِّ مُحَمَّدٍ فَوَاللَّهِ مَا هُوَ إِلَّا أَنْ رَمَاهُمْ بِحَصَيَاتِهِ فَمَا زِلْتُ أَرَى حَدَّهُمْ كَلِيلًا وَأَمْرَهُمْ مُدبرا. رَوَاهُ مُسلم

Abbos ibn Abdulmuttalib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Hunayn kuni Rasululloh ﷺ bilan birga hozir boʻldim. Men va Abu Sufyon ibn Horis ibn Abdulmuttalib Rasululloh ﷺ ga yopishib oldik va u zotdan ayrilmadik. Rasululloh ﷺ esa Farva ibn Nufosa al-Juzomiy u zotga tuhfa qilgan oq xachirlarida edilar. Musulmonlar bilan kofirlar toʻqnashganda, musulmonlar orqaga qarab qocha boshlashdi. Rasululloh ﷺ esa xachirlarini kofirlar tomon hayday boshladilar. Men Rasululloh ﷺ ning xachirlari jilovidan ushlab, tez yurmasligi uchun uni tutib turardim, Abu Sufyon esa Rasululloh ﷺ ning uzangisidan ushlab turardi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ey Abbos, samura (daraxti) ahlini (Hudaybiya bayʼati sohiblarini) chaqir!» dedilar. Men jarangdor ovozli kishi edim, shunda butun ovozim bilan: «Samura ahli qayda?» dedim. Alloh nomiga qasamki, ular ovozimni eshitganlarida ularning (qaytishi) sigirlarning bolalariga (mehr bilan) qaytishidek edi. Ular: «Labbayk, labbayk!» deb (kela boshlashdi). Ular kofirlar bilan jang qildilar. Ansorlarga (qarata): «Ey ansorlar jamoasi! Ey ansorlar jamoasi!» deb chaqiriq boʻlardi. Soʻng chaqiriq Banul-Horis ibn al-Xazrajga qisqartirildi (ularga qaratildi), shunda: «Ey Banul-Horis ibn al-Xazraj! Ey Banul-Horis ibn al-Xazraj!» deyishdi. Rasululloh ﷺ esa xachirlarida boʻyinlarini choʻzgancha ularning jangiga qarab turib: «Mana, endi tandir qizidi (jang qizgʻin pallaga yetdi)», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ bir necha mayda toshlar olib, ularni kofirlarning yuzlariga otdilar, soʻng: «Muhammadning Robbiga qasamki, ular magʻlub boʻldilar!» dedilar. Men borib qaradim, koʻrishimcha, jang oʻsha holatida (davom etardi). Alloh nomiga qasamki, u zot ularga toshlarini otishlari bilan men ularning shijoati susayganini va ishlari orqaga ketganini koʻrib turdim.Аббос ибн Абдулмутталиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Ҳунайн куни Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ҳозир бўлдим. Мен ва Абу Суфён ибн Ҳорис ибн Абдулмутталиб Расулуллоҳ ﷺ га ёпишиб олдик ва у зотдан айрилмадик. Расулуллоҳ ﷺ эса Фарва ибн Нуфоса ал-Жузомий у зотга туҳфа қилган оқ хачирларида эдилар. Мусулмонлар билан кофирлар тўқнашганда, мусулмонлар орқага қараб қоча бошлашди. Расулуллоҳ ﷺ эса хачирларини кофирлар томон ҳайдай бошладилар. Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг хачирлари жиловидан ушлаб, тез юрмаслиги учун уни тутиб турардим, Абу Суфён эса Расулуллоҳ ﷺ нинг узангисидан ушлаб турарди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Аббос, самура (дарахти) аҳлини (Ҳудайбия байъати соҳибларини) чақир!» дедилар. Мен жарангдор овозли киши эдим, шунда бутун овозим билан: «Самура аҳли қайда?» дедим. Аллоҳ номига қасамки, улар овозимни эшитганларида уларнинг (қайтиши) сигирларнинг болаларига (меҳр билан) қайтишидек эди. Улар: «Лаббайк, лаббайк!» деб (кела бошлашди). Улар кофирлар билан жанг қилдилар. Ансорларга (қарата): «Эй ансорлар жамоаси! Эй ансорлар жамоаси!» деб чақириқ бўларди. Сўнг чақириқ Банул-Ҳорис ибн ал-Хазражга қисқартирилди (уларга қаратилди), шунда: «Эй Банул-Ҳорис ибн ал-Хазраж! Эй Банул-Ҳорис ибн ал-Хазраж!» дейишди. Расулуллоҳ ﷺ эса хачирларида бўйинларини чўзганча уларнинг жангига қараб туриб: «Мана, энди тандир қизиди (жанг қизғин паллага етди)», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ бир неча майда тошлар олиб, уларни кофирларнинг юзларига отдилар, сўнг: «Муҳаммаднинг Роббига қасамки, улар мағлуб бўлдилар!» дедилар. Мен бориб қарадим, кўришимча, жанг ўша ҳолатида (давом этарди). Аллоҳ номига қасамки, у зот уларга тошларини отишлари билан мен уларнинг шижоати сусайганини ва ишлари орқага кетганини кўриб турдим.

وَعَن أبي إِسْحَق قَالَ قَالَ رَجُلٌ لِلْبَرَاءِ يَا أَبَا عُمَارَةَ فَرَرْتُمْ يَوْمَ حُنَيْنٍ قَالَ لَا وَاللَّهِ مَا وَلِيُّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَكِنْ خَرَجَ شُبَّانُ أَصْحَابِهِ لَيْسَ عَلَيْهِمْ كَثِيرُ سِلَاحٍ فَلَقَوْا قَوْمًا رُمَاةً لَا يَكَادُ يَسْقُطُ لَهُمْ سَهْمٌ فَرَشَقُوهُمْ رَشْقًا مَا يَكَادُونَ يُخْطِئُونَ فَأَقْبَلُوا هُنَاكَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى بَغْلَتِهِ الْبَيْضَاءِ وَأَبُو سُفْيَانَ بْنُ الْحَارِثِ يَقُودُهُ فَنَزَلَ وَاسْتَنْصَرَ وَقَالَ أَنَا النَّبِيُّ لَا كَذِبَ أَنَا ابْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبْ ثُمَّ صفهم. رَوَاهُ مُسلم. وللبخاري مَعْنَاهُ وَفِي رِوَايَةٍ لَهُمَا قَالَ الْبَرَاءُ كُنَّا وَاللَّهِ إِذَا احْمَرَّ الْبَأْسُ نَتَّقِي بِهِ وَإِنَّ الشُّجَاعَ مِنَّا لَلَّذِي يُحَاذِيهِ يَعْنِي النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi unga: «Ey Abu Umora! Hunayn kuni qochdingizmi?» dedi. (Baro): «Yoʻq, Alloh nomiga qasamki, Rasululloh ﷺ orqalariga burilmadilar. Lekin u zotning sahobalaridan yosh va yengil (qurolli) yigitlar — egnida sovuti yoʻq yoki koʻp quroli boʻlmagan holda — chiqib qolishdi-da, oʻqlari (mutlaqo) nishonga tegmaydigan bir qavm bilan — Havozin va Banu Nasr toʻplami bilan toʻqnashishdi. (Ular) ularga (shunday) oʻq otishdiki, deyarli xato qilmasdilar. Shunda (musulmonlar) Rasululloh ﷺ tomon yuzlandilar. Rasululloh ﷺ esa oq xachirlarida edilar, Abu Sufyon ibn Horis ibn Abdulmuttalib uni yetaklab borardi. U zot (xachirdan) tushib, (Allohdan) nusrat soʻrab: ‹Men paygʻambarman, (bunda) yolgʻon yoʻq! Men Abdulmuttalibning oʻgʻliman!› dedilar. Soʻng (sahobalarni) saf tortdilar», dedi.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши унга: «Эй Абу Умора! Ҳунайн куни қочдингизми?» деди. (Баро): «Йўқ, Аллоҳ номига қасамки, Расулуллоҳ ﷺ орқаларига бурилмадилар. Лекин у зотнинг саҳобаларидан ёш ва енгил (қуролли) йигитлар — эгнида совути йўқ ёки кўп қуроли бўлмаган ҳолда — чиқиб қолишди-да, ўқлари (мутлақо) нишонга тегмайдиган бир қавм билан — Ҳавозин ва Бану Наср тўплами билан тўқнашишди. (Улар) уларга (шундай) ўқ отишдики, деярли хато қилмасдилар. Шунда (мусулмонлар) Расулуллоҳ ﷺ томон юзландилар. Расулуллоҳ ﷺ эса оқ хачирларида эдилар, Абу Суфён ибн Ҳорис ибн Абдулмутталиб уни етаклаб борарди. У зот (хачирдан) тушиб, (Аллоҳдан) нусрат сўраб: ‹Мен пайғамбарман, (бунда) ёлғон йўқ! Мен Абдулмутталибнинг ўғлиман!› дедилар. Сўнг (саҳобаларни) саф тортдилар», деди.

وَعَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْأَكْوَعِ قَالَ غَزَوْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حُنَيْنًا فَوَلَّى صَحَابَةُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا غَشُوا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَزَلَ عَنِ الْبَغْلَةِ ثُمَّ قَبَضَ قَبْضَةً مِنْ تُرَابٍ مِنَ الْأَرْضِ ثُمَّ اسْتَقْبَلَ بِهِ وُجُوهَهُمْ فَقَالَ شَاهَتِ الْوُجُوهُ فَمَا خَلَقَ اللَّهُ مِنْهُمْ إِنْسَانًا إِلَّا مَلَأَ عَيْنَيْهِ تُرَابًا بِتِلْكَ الْقَبْضَةِ فَوَلَّوْا مُدْبِرِينَ فَهَزَمَهُمْ الله عز وَجل وَقَسْمِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غنائمهم بَين الْمُسلمين رَوَاهُ مُسلم

Salama ibn al-Akvaʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bilan birga Hunaynda jang qildik. Dushmanga roʻbaroʻ kelganimizda, men oldinga chiqib bir doʻnglikka koʻtarildim. Shunda dushmandan bir kishi roʻparamga chiqdi, men unga oʻq otdim, u mendan yashirindi va men uning nima qilganini bilmadim. Qavmga qarasam, ular boshqa bir doʻnglikdan chiqib kelishibdi. Ular bilan Nabiy ﷺ ning sahobalari toʻqnashdi, soʻng Nabiy ﷺ ning sahobalari orqaga qaytdilar, men ham magʻlub boʻlib qaytayotgan edim. Egnimda ikkita yopinchiq bor edi, birini belimga bogʻlagan, ikkinchisini yelkamga tashlagan edim. Belbogʻim yechilib ketdi, men ikkovini ham birga ushlab oldim va magʻlub holatda Rasululloh ﷺ ning yonidan oʻtdim, u zot oq xachirlari ustida edilar. Rasululloh ﷺ: «Ibnul-Akvaʼ (Salama) qoʻrqib qoldiganga oʻxshaydi», dedilar. Dushman Rasululloh ﷺ ni oʻrab olganida, u zot xachirdan tushdilar, soʻng yerdan bir hovuch tuproq olib, uni ularning yuzlariga qarata otdilar va: «Yuzlar buzilsin!» dedilar. Allohning ular ichida yaratgan har bir insonining ikkala koʻzini oʻsha bir hovuch tuproq toʻldirmadi qoldirmadi. Shunda ular orqalariga oʻgirilib qochdilar, Alloh azza va jalla ularni magʻlub qildi va Rasululloh ﷺ ularning oʻljalarini musulmonlar oʻrtasida taqsimladilar.Салама ибн ал-Акваъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Ҳунайнда жанг қилдик. Душманга рўбарў келганимизда, мен олдинга чиқиб бир дўнгликка кўтарилдим. Шунда душмандан бир киши рўпарамга чиқди, мен унга ўқ отдим, у мендан яширинди ва мен унинг нима қилганини билмадим. Қавмга қарасам, улар бошқа бир дўнгликдан чиқиб келишибди. Улар билан Набий ﷺ нинг саҳобалари тўқнашди, сўнг Набий ﷺ нинг саҳобалари орқага қайтдилар, мен ҳам мағлуб бўлиб қайтаётган эдим. Эгнимда иккита ёпинчиқ бор эди, бирини белимга боғлаган, иккинчисини елкамга ташлаган эдим. Белбоғим ечилиб кетди, мен икковини ҳам бирга ушлаб олдим ва мағлуб ҳолатда Расулуллоҳ ﷺ нинг ёнидан ўтдим, у зот оқ хачирлари устида эдилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Ибнул-Акваъ (Салама) қўрқиб қолдиганга ўхшайди», дедилар. Душман Расулуллоҳ ﷺ ни ўраб олганида, у зот хачирдан тушдилар, сўнг ердан бир ҳовуч тупроқ олиб, уни уларнинг юзларига қарата отдилар ва: «Юзлар бузилсин!» дедилар. Аллоҳнинг улар ичида яратган ҳар бир инсонининг иккала кўзини ўша бир ҳовуч тупроқ тўлдирмади қолдирмади. Шунда улар орқаларига ўгирилиб қочдилар, Аллоҳ азза ва жалла уларни мағлуб қилди ва Расулуллоҳ ﷺ уларнинг ўлжаларини мусулмонлар ўртасида тақсимладилар.

وَعَن أبي هريرةَ قَالَ شَهِدْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حُنَيْنًا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِرَجُلٍ مِمَّنْ مَعَهُ يَدَّعِي الْإِسْلَامَ هَذَا مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَلَمَّا حَضَرَ الْقِتَالُ قَاتَلَ الرَّجُلُ مِنْ أَشَدِّ الْقِتَالِ وَكَثُرَتْ بِهِ الْجِرَاحُ فَجَاءَ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ الله أَرأيتَ الَّذِي تحدثت أَنَّهُ مِنْ أَهْلِ النَّارِ قَدْ قَاتَلَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ مِنْ أَشَدِّ الْقِتَالِ فَكَثُرَتْ بِهِ الْجِرَاحُ فَقَالَ أَمَّا إِنَّهُ مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَكَادَ بَعْضُ النَّاسِ يَرْتَابُ فَبَيْنَمَا هُوَ عَلَى ذَلِكَ إِذْ وَجَدَ الرَّجُلُ أَلَمَ الْجِرَاحِ فَأَهْوَى بِيَدِهِ إِلَى كِنَانَتِهِ فَانْتَزَعَ سَهْمًا فَانْتَحَرَ بِهَا فَاشْتَدَّ رِجَالٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ صَدَّقَ اللَّهُ حَدِيثَكَ قَدِ انْتَحَرَ فُلَانٌ وَقَتَلَ نَفْسِهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اللَّهُ أَكْبَرُ أَشْهَدُ أَنِّي عَبْدُ اللَّهِ وَرَسُولُهُ يَا بِلَالُ قُمْ فَأَذِّنْ لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ إِلَّا مُؤْمِنٌ وَإِنَّ اللَّهَ لَيُؤَيِّدُ هَذَا الدينَ بِالرجلِ الْفَاجِر. رَوَاهُ البُخَارِيّ

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz Rasululloh ﷺ bilan Xaybar (gʻazoti)da hozir boʻldik. Rasululloh ﷺ oʻzlari bilan birga boʻlgan, Islomni daʼvo qilgan (oʻzini musulmon sanagan) bir kishi haqida: «Bu — doʻzax ahlidandir», dedilar. Jang boshlanganda, oʻsha kishi nihoyatda qattiq jang qildi va unga koʻp jarohat yetib, (oʻrnida) qotib qoldi (ogʻir yaralandi). Shunda Paygʻambar ﷺning sahobalaridan bir kishi kelib: «Yo Rasululloh, siz doʻzax ahlidan degan oʻsha kishi haqida nima deysiz — u Alloh yoʻlida nihoyatda qattiq jang qildi va unga koʻp jarohat yetdi-ku?» dedi. Paygʻambar ﷺ: «Ammo u (haqiqatan) doʻzax ahlidandir», dedilar. Baʼzi musulmonlar (bu haqda) shubhaga tushay deb qoldilar. Shu holatda turganida, oʻsha kishi jarohatlarning ogʻrigʻini sezib (chiday olmay), qoʻlini sadogʻiga (oʻq qaltasiga) uzatib, undan bir oʻq sugʻurdi va u bilan oʻzini (boʻgʻzini) tilib oʻldirdi (oʻzini halok qildi). Shunda musulmonlardan baʼzilari Rasululloh ﷺ tomon shoshilib (yugurib) kelib: «Yo Rasululloh, Alloh sizning soʻzingizni rost qildi; falonchi oʻzini (oʻq bilan) tilib, joniga qasd qildi (oʻzini oʻldirdi)», dedilar. Rasululloh ﷺ: «Ey Bilol, turib (xalqqa) eʼlon qil: jannatga moʻmindan boshqasi kirmaydi; va albatta Alloh bu dinni (baʼzan) fojir (gunohkor) kishi bilan ham quvvatlaydi», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз Расулуллоҳ ﷺ билан Хайбар (ғазоти)да ҳозир бўлдик. Расулуллоҳ ﷺ ўзлари билан бирга бўлган, Исломни даъво қилган (ўзини мусулмон санаган) бир киши ҳақида: «Бу — дўзах аҳлидандир», дедилар. Жанг бошланганда, ўша киши ниҳоятда қаттиқ жанг қилди ва унга кўп жароҳат етиб, (ўрнида) қотиб қолди (оғир яраланди). Шунда Пайғамбар ﷺнинг саҳобаларидан бир киши келиб: «Ё Расулуллоҳ, сиз дўзах аҳлидан деган ўша киши ҳақида нима дейсиз — у Аллоҳ йўлида ниҳоятда қаттиқ жанг қилди ва унга кўп жароҳат етди-ку?» деди. Пайғамбар ﷺ: «Аммо у (ҳақиқатан) дўзах аҳлидандир», дедилар. Баъзи мусулмонлар (бу ҳақда) шубҳага тушай деб қолдилар. Шу ҳолатда турганида, ўша киши жароҳатларнинг оғриғини сезиб (чидай олмай), қўлини садоғига (ўқ қалтасига) узатиб, ундан бир ўқ суғурди ва у билан ўзини (бўғзини) тилиб ўлдирди (ўзини ҳалок қилди). Шунда мусулмонлардан баъзилари Расулуллоҳ ﷺ томон шошилиб (югуриб) келиб: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳ сизнинг сўзингизни рост қилди; фалончи ўзини (ўқ билан) тилиб, жонига қасд қилди (ўзини ўлдирди)», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Билол, туриб (халққа) эълон қил: жаннатга мўминдан бошқаси кирмайди; ва албатта Аллоҳ бу динни (баъзан) фожир (гуноҳкор) киши билан ҳам қувватлайди», дедилар.

وَعَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ سُحِرَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى إِنَّهُ لَيُخَيَّلُ إِلَيْهِ أَنَّهُ فَعَلَ الشَّيْءَ وَمَا فَعَلَهُ حَتَّى إِذا كَانَ ذَات يَوْم وَهُوَ عِنْدِي دَعَا اللَّهَ وَدَعَاهُ ثُمَّ قَالَ أَشَعَرْتِ يَا عَائِشَةُ أَنَّ اللَّهَ قَدْ أَفْتَانِي فِيمَا استفتيته جَاءَنِي رجلَانِ فَجَلَسَ أَحَدُهُمَا عِنْدَ رَأْسِي وَالْآخَرُ عِنْدَ رِجْلِي ثُمَّ قَالَ أَحَدُهُمَا لِصَاحِبِهِ مَا وَجَعُ الرَّجُلِ قَالَ مَطْبُوبٌ قَالَ وَمَنْ طَبَّهُ قَالَ لَبِيدُ بْنُ الْأَعْصَمِ الْيَهُودِيُّ قَالَ فِي مَاذَا قَالَ فِي مُشْطٍ وَمُشَاطَةٍ وَجُفِّ طَلْعَةِ ذَكَرٍ قَالَ فَأَيْنَ هُوَ قَالَ فِي بِئْرِ ذَرْوَانَ فَذَهَبَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي أُنَاسٍ مِنْ أَصْحَابِهِ إِلَى الْبِئْرِ فَقَالَ هَذِهِ الْبِئْرُ الَّتِي أُريتها وَكَأن ماءَها نُقاعةُ الْحِنَّاء ولكأن نخلها رُءُوس الشَّيَاطِين فاستخرجه مُتَّفق عَلَيْهِ

(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Paygʻambar ﷺ sehrlandilar — hatto u zotga — u zot bir ishni qilayotgandek (xayol qilib), holbuki uni qilmagan holda — koʻ rinar edi; to bir kun — u mening yonimda (boʻ lgan) paytda — Allohga koʻ p duo qildilar, soʻng: «Ey Oisha, sezdingmi, Alloh menga — men Undan soʻ ragan narsamda — javob (fatvo) berdi» dedilar. Men: «U nima, ey Allohning Rasuli?» dedim. U zot: «Mening oldimga ikki kishi keldi; ulardan biri boshim oldida, ikkinchisi oyoqlarim oldida oʻ tirdi; soʻng ulardan biri sherikiga: ‹Bu kishining ogʻ rigʻ i nima?› dedi; ‹Matbub (sehrlangan)› dedi. ‹Uni kim sehrladi?› dedi; ‹Labid ibnul-Aʼsam — Banu Zurayqdan yahudiy› dedi. ‹Nimada (sehrladi)?› dedi; ‹Bir taroq, (taroqda qolgan) soch (toʻ pi) va erkak xurmo novdasi qoʻ zogʻ ida› dedi. ‹U qaerda?› dedi; ‹Zarvon qudugʻ ida› dedi» dedilar. Paygʻambar ﷺ ashobidan baʼzi (kishi)lar bilan oʻ sha quduqga bordilar, unga qaradilar — uning ustida xurmo(lar) (bor) edi; soʻng Oishaning oldiga qaytib: «Allohga qasamki, goʻyo uning suvi xina damlamasidek, goʻyo uning xurmolari shaytonlarning boshlari (kabi)dir» dedilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, uni chiqarib (olib) tashladingizmi?» dedim. U zot: «Yoʻq; ammo men — Alloh menga ofiyat (shifo) berdi-yu, men odamlar ustiga u (sehr) sababli bir yomonlik qoʻ zgʻ atishdan qoʻ rqdim» dedilar. Soʻng u zot buyurdilar — u (quduq) koʻ mildi.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Пайғамбар ﷺ сеҳрландилар — ҳатто у зотга — у зот бир ишни қилаётгандек (хаёл қилиб), ҳолбуки уни қилмаган ҳолда — кў ринар эди; то бир кун — у менинг ёнимда (бў лган) пайтда — Аллоҳга кў п дуо қилдилар, сўнг: «Эй Оиша, сездингми, Аллоҳ менга — мен Ундан сў раган нарсамда — жавоб (фатво) берди» дедилар. Мен: «У нима, эй Аллоҳнинг Расули?» дедим. У зот: «Менинг олдимга икки киши келди; улардан бири бошим олдида, иккинчиси оёқларим олдида ў тирди; сўнг улардан бири шерикига: ‹Бу кишининг оғ риғ и нима?› деди; ‹Матбуб (сеҳрланган)› деди. ‹Уни ким сеҳрлади?› деди; ‹Лабид ибнул-Аъсам — Бану Зурайқдан яҳудий› деди. ‹Нимада (сеҳрлади)?› деди; ‹Бир тароқ, (тароқда қолган) соч (тў пи) ва эркак хурмо новдаси қў зоғ ида› деди. ‹У қаэрда?› деди; ‹Зарвон қудуғ ида› деди» дедилар. Пайғамбар ﷺ ашобидан баъзи (киши)лар билан ў ша қудуқга бордилар, унга қарадилар — унинг устида хурмо(лар) (бор) эди; сўнг Оишанинг олдига қайтиб: «Аллоҳга қасамки, гўё унинг суви хина дамламасидек, гўё унинг хурмолари шайтонларнинг бошлари (каби)дир» дедилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, уни чиқариб (олиб) ташладингизми?» дедим. У зот: «Йўқ; аммо мен — Аллоҳ менга офият (шифо) берди-ю, мен одамлар устига у (сеҳр) сабабли бир ёмонлик қў зғ атишдан қў рқдим» дедилар. Сўнг у зот буюрдилар — у (қудуқ) кў милди.

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ بَيْنَمَا نَحْنُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَقْسِمُ قَسْمًا أَتَاهُ ذُو الْخوَيْصِرَة وَهُوَ رجلٌ من بني تَمِيم فَقَالَ يَا رسولَ الله اعْدِلْ فَقَالَ وَيلك وَمن يَعْدِلُ إِذَا لَمْ أَعْدِلْ قَدْ خِبْتَ وَخَسِرْتَ إِن لم أكن أعدل فَقَالَ عمر لَهُ ائْذَنْ لي أضْرب عُنُقه فَقَالَ دَعْهُ فَإِنَّ لَهُ أَصْحَابًا يَحْقِرُ أَحَدُكُمْ صَلَاتَهُ مَعَ صَلَاتِهِمْ وَصِيَامَهُ مَعَ صِيَامِهِمْ يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ لَا يُجَاوِزُ تَرَاقِيَهُمْ يَمْرُقُونَ مِنَ الدِّينِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ يُنْظَرُ إِلَى نَصْلِهِ إِلَى رُصَافِهِ إِلَى نَضِيِّهِ وَهُوَ قِدْحُهُ إِلَى قُذَذِهِ فَلَا يُوجَدُ فِيهِ شَيْءٌ قَدْ سَبَقَ الْفَرْثَ وَالدَّمَ آيَتُهُمْ رَجُلٌ أَسْوَدُ إِحْدَى عَضُدَيْهِ مِثْلُ ثَدْيِ الْمَرْأَةِ أَوْ مِثْلُ الْبَضْعَةِ تَدَرْدَرُ وَيخرجُونَ على حِين فِرْقَةٍ مِنَ النَّاسِ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ أَشْهَدُ أَنِّي سَمِعْتُ هَذَا الْحَدِيثَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَشْهَدُ أَنَّ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ قَاتَلَهُمْ وَأَنَا مَعَهُ فَأَمَرَ بذلك الرجل فالْتُمِسَ فَأُتِيَ بِهِ حَتَّى نَظَرْتُ إِلَيْهِ عَلَى نَعْتِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الَّذِي نَعَتَهُ وَفِي رِوَايَةٍ: أَقْبَلَ رَجُلٌ غَائِرُ الْعَيْنَيْنِ نَاتِئُ الجبين كَثُّ اللِّحْيَةِ مُشْرِفُ الْوَجْنَتَيْنِ مَحْلُوقُ الرَّأْسِ فَقَالَ يَا مُحَمَّد اتَّقِ الله فَقَالَ: «فَمن يُطِيع اللَّهَ إِذَا عَصَيْتُهُ فَيَأْمَنُنِي اللَّهُ عَلَى أَهْلِ الْأَرْضِ وَلَا تَأْمَنُونِي» فَسَأَلَ رَجُلٌ قَتْلَهُ فَمَنَعَهُ فَلَمَّا وَلَّى قَالَ: «إِنَّ مِنْ ضِئْضِئِ هَذَا قَوْمًا يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ لَا يُجَاوِزُ حَنَاجِرَهُمْ يَمْرُقُونَ من الإِسلام مروق السهْم من الرَّمية يقتلُون أَهْلَ الْإِسْلَامِ وَيَدَعُونَ أَهْلَ الْأَوْثَانِ لَئِنْ أَدْرَكْتُهُمْ لأقتلنهم قتل عَاد» . مُتَّفق عَلَيْهِ

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Allohning Rasuli ﷺ bilan birga edik — u (mol-mulk) taqsimlayotgan edi; shunda Bani Tamim qabilasidan bir kishi — Zul-Xuvaysira — kelib: «Yo Rasululloh! Adolat qiling», — dedi. Paygʻambar: «Holingga voy! Agar men adolat qilmasam, kim adolat qiladi? Agar men adolat qilmasam, men umidsiz ziyon koʻruvchi boʻlardim», — dedi. Umar: «Yo Rasululloh! Menga uning boshini chopib tashlashga ruxsat bering», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Uni qoʻyib qoʻy — chunki uning shunday hamrohlari borki, sizlar oʻz namozingizni ularning namozi oldida, oʻz roʻzangizni ularning roʻzasi oldida — arzimas (deb) hisoblaysizlar. Ular Qurʼonni oʻqiydi, lekin u (Qurʼon) ularning boʻgʻizlaridan oʻtmaydi (yaʼni unga amal qilmaydi); va ular — oʻq ov(hayvon)ining tanasidan oʻtib ketgandek — Islomdan chiqib ketadi; shu darajadaki, ovchi oʻqning temir (uchi)ga qaraganda, unda hech narsa (yaʼni na goʻsht, na qon) koʻrmaydi; u (oʻqning) risofiga qaraydi va hech narsa koʻrmaydi; nadiyiga qaraydi va hech narsa koʻrmaydi; va u quzaziga qaraydi va hech narsa koʻrmaydi — chunki oʻq (ov tanasidan) shu qadar tez (oʻtdiki,) hatto qon va najas (ham) unga yuqmadi. Ular taniladigan alomat shuki, ular orasida bir qora kishi boʻladi — uning bir qoʻli ayol koʻkragiga, yoki boʻsh (osilib turgan) bir parcha goʻshtga oʻxshaydi. Oʻsha odamlar — odamlar orasida ixtilof boʻlganda — paydo boʻladi», — dedi. Men guvohlik beramanki, men bu rivoyatni Allohning Rasuli ﷺ dan eshitdim; va men guvohlik beramanki, Ali ibn Abu Tolib bunday odamlar bilan jang qildi va men u bilan birga edim. U — Paygʻambar ﷺ taʼriflab bergan oʻsha kishini — qidirishni buyurdi. Oʻsha kishi (topilib) keltirildi va men unga qaradim — u xuddi Paygʻambar ﷺ taʼriflab bergandek (koʻrindi).Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Аллоҳнинг Расули ﷺ билан бирга эдик — у (мол-мулк) тақсимлаётган эди; шунда Бани Тамим қабиласидан бир киши — Зул-Хувайсира — келиб: «Ё Расулуллоҳ! Адолат қилинг», — деди. Пайғамбар: «Ҳолингга вой! Агар мен адолат қилмасам, ким адолат қилади? Агар мен адолат қилмасам, мен умидсиз зиён кўрувчи бўлардим», — деди. Умар: «Ё Расулуллоҳ! Менга унинг бошини чопиб ташлашга рухсат беринг», — деди. Пайғамбар ﷺ: «Уни қўйиб қўй — чунки унинг шундай ҳамроҳлари борки, сизлар ўз намозингизни уларнинг намози олдида, ўз рўзангизни уларнинг рўзаси олдида — арзимас (деб) ҳисоблайсизлар. Улар Қуръонни ўқийди, лекин у (Қуръон) уларнинг бўғизларидан ўтмайди (яъни унга амал қилмайди); ва улар — ўқ ов(ҳайвон)ининг танасидан ўтиб кетгандек — Исломдан чиқиб кетади; шу даражадаки, овчи ўқнинг темир (учи)га қараганда, унда ҳеч нарса (яъни на гўшт, на қон) кўрмайди; у (ўқнинг) рисофига қарайди ва ҳеч нарса кўрмайди; надийига қарайди ва ҳеч нарса кўрмайди; ва у қузазига қарайди ва ҳеч нарса кўрмайди — чунки ўқ (ов танасидан) шу қадар тез (ўтдики,) ҳатто қон ва нажас (ҳам) унга юқмади. Улар таниладиган аломат шуки, улар орасида бир қора киши бўлади — унинг бир қўли аёл кўкрагига, ёки бўш (осилиб турган) бир парча гўштга ўхшайди. Ўша одамлар — одамлар орасида ихтилоф бўлганда — пайдо бўлади», — деди. Мен гувоҳлик бераманки, мен бу ривоятни Аллоҳнинг Расули ﷺ дан эшитдим; ва мен гувоҳлик бераманки, Али ибн Абу Толиб бундай одамлар билан жанг қилди ва мен у билан бирга эдим. У — Пайғамбар ﷺ таърифлаб берган ўша кишини — қидиришни буюрди. Ўша киши (топилиб) келтирилди ва мен унга қарадим — у худди Пайғамбар ﷺ таърифлаб бергандек (кўринди).

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ كُنْتُ أَدْعُو أُمِّي إِلَى الْإِسْلَامِ وَهِيَ مُشْرِكَةٌ فَدَعَوْتُهَا يَوْمًا فَأَسْمَعَتْنِي فِي رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا أكره فَأَتَيْتُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَا أَبْكِي قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ: ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَهْدِيَ أُمَّ أَبِي هُرَيْرَةَ فَقَالَ: «اللَّهُمَّ اهْدِ أُمَّ أَبِي هُرَيْرَةَ» . فَخَرَجْتُ مُسْتَبْشِرًا بِدَعْوَةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا صِرْتُ إِلَى الْبَابِ فَإِذَا هُوَ مُجَافٍ فَسَمِعَتْ أُمِّي خَشْفَ قَدَمَيَّ فَقَالَتْ مَكَانَكَ يَا أَبَا هُرَيْرَة وَسمعت خضخضة المَاء قَالَ فَاغْتَسَلَتْ فَلَبِسَتْ دِرْعَهَا وَعَجِلَتْ عَنْ خِمَارِهَا فَفَتَحَتِ الْبَابَ ثُمَّ قَالَتْ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ فَرَجَعْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَا أَبْكِي مِنَ الْفَرح فَحَمدَ الله وَأثْنى عَلَيْهِ وَقَالَ خيرا. رَوَاهُ مُسلم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U dedi: «Men onamni Islomga chaqirar edim, u esa mushrika edi. Bir kuni uni (Islomga) chaqirdim, shunda u menga Rasululloh ﷺ haqida men yoqtirmaydigan (yomon) gaplarni eshittirdi. Men yigʻlagan holda Rasululloh ﷺ ning oldiga keldim va: ‹Yo Rasululloh! Men onamni Islomga chaqirar edim, u esa menga koʻnmasdi. Bugun ham uni chaqirgan edim, u menga siz haqingizda men yoqtirmaydigan (gaplarni) eshittirdi. Allohga duo qiling, Abu Hurayraning onasini hidoyat qilsin›, dedim. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Yo Alloh, Abu Hurayraning onasini hidoyat qil›, dedilar. Men Allohning Nabiysi ﷺ ning duosidan suyungan holda chiqdim. Kelib eshik oldiga yetganimda, eshik yopiq edi. Onam mening qadam tovushimni eshitib: ‹Joyingda tur, ey Abu Hurayra›, dedi. Men suvning shildirashini eshitdim», dedi. (U davom etib) dedi: «(Onam) gʻusl qildi, koʻylagini kiydi va roʻmolini (oʻrashga) shoshilib, eshikni ochdi. Soʻng: ‹Ey Abu Hurayra! Men Allohdan boshqa iloh yoʻq va Muhammad Uning bandasi va Rasuli ekanligiga guvohlik beraman›, dedi». (U) dedi: «Men Rasululloh ﷺ ning oldiga qaytdim, oldilariga xursandlikdan yigʻlagan holda keldim». (U) dedi: «‹Yo Rasululloh! Suyunchi (xushxabar) bersin, Alloh sizning duoyingizni qabul qildi va Abu Hurayraning onasini hidoyat qildi›, dedim. Shunda (u zot) Allohga hamd aytdi, Uni ulugʻladi va yaxshi (soʻz) aytdilar». (U) dedi: «‹Yo Rasululloh! Allohga duo qiling, meni va onamni Uning moʼmin bandalariga sevimli qilsin va ularni bizga sevimli qilsin›, dedim». (U) dedi: «Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Yo Alloh, mana bu kichik bandangni — yaʼni Abu Hurayrani va uning onasini — moʼmin bandalaringga sevimli qil va moʼminlarni ularga sevimli qil›, dedilar». Bas, meni eshitib yoki koʻrgan har bir moʼminni meni sevmasdan (qolmaydigan) qilib yaratildi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У деди: «Мен онамни Исломга чақирар эдим, у эса мушрика эди. Бир куни уни (Исломга) чақирдим, шунда у менга Расулуллоҳ ﷺ ҳақида мен ёқтирмайдиган (ёмон) гапларни эшиттирди. Мен йиғлаган ҳолда Расулуллоҳ ﷺ нинг олдига келдим ва: ‹Ё Расулуллоҳ! Мен онамни Исломга чақирар эдим, у эса менга кўнмасди. Бугун ҳам уни чақирган эдим, у менга сиз ҳақингизда мен ёқтирмайдиган (гапларни) эшиттирди. Аллоҳга дуо қилинг, Абу Ҳурайранинг онасини ҳидоят қилсин›, дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ё Аллоҳ, Абу Ҳурайранинг онасини ҳидоят қил›, дедилар. Мен Аллоҳнинг Набийси ﷺ нинг дуосидан суюнган ҳолда чиқдим. Келиб эшик олдига етганимда, эшик ёпиқ эди. Онам менинг қадам товушимни эшитиб: ‹Жойингда тур, эй Абу Ҳурайра›, деди. Мен сувнинг шилдирашини эшитдим», деди. (У давом этиб) деди: «(Онам) ғусл қилди, кўйлагини кийди ва рўмолини (ўрашга) шошилиб, эшикни очди. Сўнг: ‹Эй Абу Ҳурайра! Мен Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ ва Муҳаммад Унинг бандаси ва Расули эканлигига гувоҳлик бераман›, деди». (У) деди: «Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг олдига қайтдим, олдиларига хурсандликдан йиғлаган ҳолда келдим». (У) деди: «‹Ё Расулуллоҳ! Суюнчи (хушхабар) берсин, Аллоҳ сизнинг дуойингизни қабул қилди ва Абу Ҳурайранинг онасини ҳидоят қилди›, дедим. Шунда (у зот) Аллоҳга ҳамд айтди, Уни улуғлади ва яхши (сўз) айтдилар». (У) деди: «‹Ё Расулуллоҳ! Аллоҳга дуо қилинг, мени ва онамни Унинг мўмин бандаларига севимли қилсин ва уларни бизга севимли қилсин›, дедим». (У) деди: «Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ё Аллоҳ, мана бу кичик бандангни — яъни Абу Ҳурайрани ва унинг онасини — мўмин бандаларингга севимли қил ва мўминларни уларга севимли қил›, дедилар». Бас, мени эшитиб ёки кўрган ҳар бир мўминни мени севмасдан (қолмайдиган) қилиб яратилди.

وَعنهُ إِنَّكُمْ تَقُولُونَ أَكْثَرَ أَبُو هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاللَّهُ الْمَوْعِدُ وَإِنَّ إِخْوَتِي مِنَ الْمُهَاجِرِينَ كَانَ يَشْغَلُهُمُ الصَّفِقُ بِالْأَسْوَاقِ وَإِنَّ إِخْوَتِي مِنَ الْأَنْصَارِ كَانَ يَشْغَلُهُمْ عَمَلُ أَمْوَالِهِمْ وَكُنْتُ امْرَأً مِسْكِينًا أَلْزَمُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى مَلْءِ بَطْنِي وَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمًا: «لَنْ يَبْسُطَ أَحَدٌ مِنْكُمْ ثَوْبَهُ حَتَّى أَقْضِيَ مَقَالَتِي هَذِهِ ثُمَّ يَجْمَعَهُ إِلَى صَدْرِهِ فَيَنْسَى مِنْ مَقَالَتِي شَيْئًا أَبَدًا» فَبَسَطْتُ نَمِرَةً لَيْسَ عَلَيَّ ثَوْبٌ غَيْرَهَا حَتَّى قَضَى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَقَالَتَهُ ثُمَّ جَمَعْتُهَا إِلَى صَدْرِي فَوَالَّذِي بَعَثَهُ بِالْحَقِّ مَا نَسِيتُ مِنْ مقَالَته تِلْكَ إِلَى يومي هَذَا. مُتَّفق عَلَيْهِ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Odamlar — ‹Abu Hurayra koʻp hadis rivoyat qiladi›, deydi. Aslida, Alloh men rost (soʻz) aytyapmanmi yoki yoʻqmi, biladi. Ular yana: ‹Nega muhojirlar va ansorlar u kabi (koʻp) rivoyat qilmaydi?›, deb (soʻraydi). Aslida, mening muhojir birodarlarim bozorlarda savdo bilan band edi va mening ansoriy birodarlarim oʻz mol-mulklari bilan band edi. Men esa — qornimni toʻydiradigan (narsaga) qanoat qilgan — kambagʻal kishi edim va Allohning Rasuli ﷺ bilan birga boʻlar edim. Bas, ular (muhojir va ansor) yoʻq paytda men hozir boʻlar va ular unutganda men yodda saqlar edim. Bir kun Paygʻambar ﷺ: ‹Kim men shu soʻzimni tugatgunimcha oʻz choyshabini yozsa, soʻng uni koʻksiga yigʻib olsa, mening (har bir) soʻzimdan hech narsani unutmaydi›, — dedilar. Bas, men — Allohning Rasuli ﷺ oʻz soʻzini tugatguncha — oʻz choyshabimni (yagona kiyimimni) yozdim, soʻng uni koʻksimga yigʻdim. Uni haq bilan (yuborgan) Zotga qasamki, oʻshandan beri — to bugungi kunimgacha — men u zotning oʻsha soʻzidan birorta (soʻz)ni (ham) unutmadim. Allohga qasamki, Allohning Kitobidagi ikki oyat boʻlmaganida, men hech qachon (Paygʻambar ﷺ dan) biror hadis rivoyat qilmas edim. (Bu ikki oyat:) ‹Albatta, Biz nozil qilgan ravshan (oyat)lar va hidoyatni yashirgan(lar)... (to ...Rahmli (zotman).)› (Baqara, 159-160).Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Одамлар — ‹Абу Ҳурайра кўп ҳадис ривоят қилади›, дейди. Аслида, Аллоҳ мен рост (сўз) айтяпманми ёки йўқми, билади. Улар яна: ‹Нега муҳожирлар ва ансорлар у каби (кўп) ривоят қилмайди?›, деб (сўрайди). Аслида, менинг муҳожир биродарларим бозорларда савдо билан банд эди ва менинг ансорий биродарларим ўз мол-мулклари билан банд эди. Мен эса — қорнимни тўйдирадиган (нарсага) қаноат қилган — камбағал киши эдим ва Аллоҳнинг Расули ﷺ билан бирга бўлар эдим. Бас, улар (муҳожир ва ансор) йўқ пайтда мен ҳозир бўлар ва улар унутганда мен ёдда сақлар эдим. Бир кун Пайғамбар ﷺ: ‹Ким мен шу сўзимни тугатгунимча ўз чойшабини ёзса, сўнг уни кўксига йиғиб олса, менинг (ҳар бир) сўзимдан ҳеч нарсани унутмайди›, — дедилар. Бас, мен — Аллоҳнинг Расули ﷺ ўз сўзини тугатгунча — ўз чойшабимни (ягона кийимимни) ёздим, сўнг уни кўксимга йиғдим. Уни ҳақ билан (юборган) Зотга қасамки, ўшандан бери — то бугунги кунимгача — мен у зотнинг ўша сўзидан бирорта (сўз)ни (ҳам) унутмадим. Аллоҳга қасамки, Аллоҳнинг Китобидаги икки оят бўлмаганида, мен ҳеч қачон (Пайғамбар ﷺ дан) бирор ҳадис ривоят қилмас эдим. (Бу икки оят:) ‹Албатта, Биз нозил қилган равшан (оят)лар ва ҳидоятни яширган(лар)... (то ...Раҳмли (зотман).)› (Бақара, 159-160).

وَعَنْ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَلَا تُرِيحُنِي مِنْ ذِي الْخَلَصَةِ؟» فَقُلْتُ: بَلَى وَكُنْتُ لَا أَثْبُتُ عَلَى الْخَيْلِ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَضَرَبَ يَدَهُ عَلَى صَدْرِي حَتَّى رَأَيْتُ أَثَرَ يَدِهِ فِي صَدْرِي وَقَالَ: «اللَّهُمَّ ثَبِّتْهُ وَاجْعَلْهُ هَادِيًا مَهْدِيًّا» . قَالَ فَمَا وَقَعْتُ عَنْ فَرَسِي بَعْدُ فَانْطَلَقَ فِي مِائَةٍ وَخَمْسِينَ فَارِسًا مِنْ أحمس فحرقها بالنَّار وَكسرهَا. مُتَّفق عَلَيْهِ

(Qays, Jarirdan aytdi:) Rasululloh ﷺ menga: «Meni Zul-Xalasadan tinchitmaysanmi?» dedilar. Men: «Ha (tinchitaman)», dedim va Ahmasdan bir yuz ellik otliq bilan joʻnadim — ular ot egalari edi; men esa ot ustida (yaxshi) turolmas edim. Buni Paygʻambar ﷺga zikr qildim; u zot qoʻ llarini koʻkragimga urdilar, to men koʻkragimda qoʻ llarining izini koʻrdim, va: «Allohim, uni sobit qil, uni hidoyat qiluvchi, hidoyat topgan (qil)», dedilar. (Jarir) aytdi: Shundan keyin men hech qachon ot(ustidan) yiqilmadim. (Qays) aytdi: Zul-Xalasa Yamanda — Xasʼam va Bajila uchun — ichida ibodat qilinadigan butlar boʻ lgan bir uy edi, unga Kaʼba deyilardi. (Jarir) unga borib, uni olov bilan yoqdi va sindirdi. Jarir Yamanga kelganida, u yerda azlam (fol oʻqlari) bilan fol ochadigan bir kishi bor edi. Unga: «Rasululloh ﷺning elchisi mana shu yerda; agar u senga qodir boʻ lsa (qoʻ lga olsa), boʻ yningni uradi», deyildi. (Jarir) aytdi: U (kishi) u (oʻqlar) bilan fol ochayotgan paytda, Jarir uning ustida toʻxtab: «Albatta uni sindirasan va ‹Laa ilaaha illalloh› deb guvohlik berasan, yoki boʻ yningni uraman!» dedi. (Jarir) aytdi: U uni sindirdi va guvohlik berdi. Soʻng Jarir Ahmasdan Abu Artot deb kunyalangan bir kishini Paygʻambar ﷺga — buni xushxabar qilib yetkazish uchun — yubordi. U Paygʻambar ﷺning oldilariga kelganida: «Ey Allohning Rasuli, seni haq bilan yuborgan Zotga qasamki, men uni goʻyo qoʻtir tuyadek (qorayib) qoldirmagunimcha kelmadim», dedi. (Jarir) aytdi: Shunda Paygʻambar ﷺ Ahmasning otlari va kishilariga besh marta baraka (duosi) qildilar.(Қайс, Жарирдан айтди:) Расулуллоҳ ﷺ менга: «Мени Зул-Халасадан тинчитмайсанми?» дедилар. Мен: «Ҳа (тинчитаман)», дедим ва Аҳмасдан бир юз эллик отлиқ билан жўнадим — улар от эгалари эди; мен эса от устида (яхши) туролмас эдим. Буни Пайғамбар ﷺга зикр қилдим; у зот қў лларини кўкрагимга урдилар, то мен кўкрагимда қў лларининг изини кўрдим, ва: «Аллоҳим, уни собит қил, уни ҳидоят қилувчи, ҳидоят топган (қил)», дедилар. (Жарир) айтди: Шундан кейин мен ҳеч қачон от(устидан) йиқилмадим. (Қайс) айтди: Зул-Халаса Яманда — Хасъам ва Бажила учун — ичида ибодат қилинадиган бутлар бў лган бир уй эди, унга Каъба дейиларди. (Жарир) унга бориб, уни олов билан ёқди ва синдирди. Жарир Яманга келганида, у ерда азлам (фол ўқлари) билан фол очадиган бир киши бор эди. Унга: «Расулуллоҳ ﷺнинг элчиси мана шу ерда; агар у сенга қодир бў лса (қў лга олса), бў йнингни уради», дейилди. (Жарир) айтди: У (киши) у (ўқлар) билан фол очаётган пайтда, Жарир унинг устида тўхтаб: «Албатта уни синдирасан ва ‹Лаа илааҳа иллаллоҳ› деб гувоҳлик берасан, ёки бў йнингни ураман!» деди. (Жарир) айтди: У уни синдирди ва гувоҳлик берди. Сўнг Жарир Аҳмасдан Абу Артот деб куняланган бир кишини Пайғамбар ﷺга — буни хушхабар қилиб етказиш учун — юборди. У Пайғамбар ﷺнинг олдиларига келганида: «Эй Аллоҳнинг Расули, сени ҳақ билан юборган Зотга қасамки, мен уни гўё қўтир туядек (қорайиб) қолдирмагунимча келмадим», деди. (Жарир) айтди: Шунда Пайғамбар ﷺ Аҳмаснинг отлари ва кишиларига беш марта барака (дуоси) қилдилар.

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: إِنَّ رَجُلًا كَانَ يَكْتُبُ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَارْتَدَّ عَنِ الْإِسْلَامِ وَلَحِقَ بِالْمُشْرِكِينَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ الْأَرْضَ لَا تَقْبَلُهُ» . فَأَخْبَرَنِي أَبُو طَلْحَةَ أَنَّهُ أَتَى الْأَرْضَ الَّتِي مَاتَ فِيهَا فَوَجَدَهُ مَنْبُوذًا فَقَالَ: مَا شَأْنُ هَذَا؟ فَقَالُوا: دَفَنَّاهُ مِرَارًا فَلَمْ تَقْبَلْهُ الأَرْض. مُتَّفق عَلَيْهِ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ uchun kotiblik qiladigan bir kishi Islomdan qaytib, mushriklarga qoʻshilib ketdi. Shunda Nabiy ﷺ: «Yer uni qabul qilmaydi», dedilar. Abu Talha menga xabar berishicha, u oʻsha kishi vafot etgan yerga borib, uni yer ustiga tashlab qoʻyilgan holda koʻribdi. ‹Bu qanday hol?› deb soʻraganda, ular: ‹Biz uni bir necha marta koʻmdik, ammo yer uni qabul qilmadi›, deb javob berishibdi. Muttafaqun alayh.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ учун котиблик қиладиган бир киши Исломдан қайтиб, мушрикларга қўшилиб кетди. Шунда Набий ﷺ: «Ер уни қабул қилмайди», дедилар. Абу Талҳа менга хабар беришича, у ўша киши вафот этган ерга бориб, уни ер устига ташлаб қўйилган ҳолда кўрибди. ‹Бу қандай ҳол?› деб сўраганда, улар: ‹Биз уни бир неча марта кўмдик, аммо ер уни қабул қилмади›, деб жавоб беришибди. Муттафақун алайҳ.

وَعَن أبي أَيُّوب قا ل: خَرَجَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَدْ وَجَبَتِ الشَّمْسُ فَسَمِعَ صَوْتًا فَقَالَ: «يَهُودُ تُعَذَّبَ فِي قبورها» . مُتَّفق عَلَيْهِ

Abu Ayyub (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir marta Paygʻambar ﷺ kun botgandan keyin (tashqariga) chiqdilar va dahshatli bir ovozni eshitib: «Yahudiylar oʻz qabrlarida azoblanayapti», — dedilar.Абу Айюб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир марта Пайғамбар ﷺ кун ботгандан кейин (ташқарига) чиқдилар ва даҳшатли бир овозни эшитиб: «Яҳудийлар ўз қабрларида азобланаяпти», — дедилар.

وَعَن جَابر قا ل: قَدِمَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ سَفَرٍ فَلَمَّا كَانَ قُرْبَ الْمَدِينَةِ هَاجَتْ رِيحٌ تَكَادُ أَنْ تَدْفِنَ الرَّاكِبَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «بُعِثَتْ هَذِهِ الرِّيحُ لِمَوْتِ مُنَافِقٍ» . فَقَدِمَ الْمَدِينَةَ فَإِذَا عَظِيمٌ مِنَ الْمُنَافِقين قد مَاتَ. رَوَاهُ مُسلم

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ safardan qaytdilar. Madinaga yaqinlashganlarida, otliqni koʻmib yuborgudek shiddatli bir shamol qoʻzgʻaldi. Rasululloh ﷺ: «Bu shamol bir munofiqning oʻlimi uchun yuborildi», dedilar. U zot Madinaga kelganlarida, munofiqlarning kattalaridan biri oʻlgan edi. Muslim rivoyat qilgan.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ сафардан қайтдилар. Мадинага яқинлашганларида, отлиқни кўмиб юборгудек шиддатли бир шамол қўзғалди. Расулуллоҳ ﷺ: «Бу шамол бир мунофиқнинг ўлими учун юборилди», дедилар. У зот Мадинага келганларида, мунофиқларнинг катталаридан бири ўлган эди. Муслим ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ: خَرَجْنَا مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى قَدِمْنَا عُسْفَانَ فَأَقَامَ بِهَا لَيَالِيَ فَقَالَ النَّاس: مَا نَحن هَهُنَا فِي شَيْءٍ وَإِنَّ عِيَالَنَا لَخُلُوفٌ مَا نَأْمَنُ عَلَيْهِمْ فَبَلَغَ ذَلِكَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: «وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ مَا فِي الْمَدِينَةِ شِعْبٌ وَلَا نَقْبٌ إِلَّا عَلَيْهِ مَلَكَانِ يَحْرُسَانِهَا حَتَّى تَقْدَمُوا إِلَيْهَا» ثُمَّ قَالَ: «ارْتَحِلُوا» فَارْتَحَلْنَا وَأَقْبَلْنَا إِلَى الْمَدِينَةِ فَوَالَّذِي يُحْلَفُ بِهِ مَا وَضَعْنَا رِحَالَنَا حِينَ دَخَلْنَا الْمَدِينَةَ حَتَّى أَغَارَ عَلَيْنَا بَنُو عَبْدِ اللَّهِ بْنِ غَطَفَانَ وَمَا يُهَيِّجُهُمْ قَبْلَ ذَلِكَ شَيْءٌ. رَوَاهُ مُسْلِمٌ

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ularga (yaʼni baʼzi kishilarga) Madinada mashaqqat va qiyinchilik yetgan edi. (Bir kishi) Abu Said al-Xudriyning oldiga kelib, unga: «Mening oilam katta, bizga qattiq qiyinchilik yetdi, shuning uchun oilamni biror qishloqqa (hosildor yerga) koʻchirmoqchi boʻldim», dedi. Shunda Abu Said: «Bunday qilma, Madinada qol! Biz Allohning Nabiysi ﷺ bilan birga chiqqan edik — (rovi) uni shunday dedi deb oʻylayman — toki Usfonga yetib keldik. U zot u yerda bir necha kecha turdilar. Odamlar: ‹Vallohi, biz bu yerda hech nima qilmay (behuda) turibmiz, holbuki oilalarimiz ortimizda himoyasiz qoldi, ular xususida xotirjam emasmiz›, dedi. Bu (gap) Nabiy ﷺ ga yetdi. Shunda u zot: ‹Soʻzlaringizdan menga yetgan bu (gap) nima? — (rovi) qanday deganlarini bilmayman — Qasam ichadigan Zot haqqi, yoki: Jonim qoʻlida boʻlgan Zot haqqi, men qasd qildim — yoxud: agar xohlasangiz — qaysisini deganlarini bilmayman — tuyamga egar urilishini buyuraman, soʻng Madinaga yetib bormagunimcha unga bogʻlangan biror tugunni yechmayman›, dedilar. Va: ‹Ey Alloh, Ibrohim Makkani harom qildi va uni haram qildi. Men esa Madinani — uning ikki togʻ darasi orasini harom qildim: unda qon toʻkilmasligi, jang uchun qurol koʻtarilmasligi va yem-xashak (uchun olish) bundan mustasno, undagi daraxt qoqib yaprogʻi toʻkilmasligi (uchun). Ey Alloh, shahrimizga baraka ber. Ey Alloh, soʼimizga baraka ber. Ey Alloh, muddimizga baraka ber. Ey Alloh, soʼimizga baraka ber. Ey Alloh, muddimizga baraka ber. Ey Alloh, shahrimizga baraka ber. Ey Alloh, baraka bilan birga (yana) ikki baraka qil. Jonim qoʻlida boʻlgan Zot haqqi, Madinaning shunday darasi yoki togʻ yoʻli yoʻqki, uni qoʻriqlab turadigan ikkita farishta boʻlmasa, toki siz unga yetib borguningizcha›, dedilar. Soʻng odamlarga: ‹Yoʻlga chiqinglar!› dedilar. Biz yoʻlga chiqib, Madina tomon yurdik. Biz qasam ichadigan, yoxud qasam ichiladigan Zot haqqi — bu shak Hammoddan — Madinaga kirganimizda hali yuk-egarlarimizni qoʻyib ulgurmasimizdan Abdulloh ibn Gʻatafon avlodi bizga hujum qilib bostirib keldi, holbuki bundan oldin ularni hech nima qoʻzgʻatmagan edi», dedi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Уларга (яъни баъзи кишиларга) Мадинада машаққат ва қийинчилик етган эди. (Бир киши) Абу Саид ал-Худрийнинг олдига келиб, унга: «Менинг оилам катта, бизга қаттиқ қийинчилик етди, шунинг учун оиламни бирор қишлоққа (ҳосилдор ерга) кўчирмоқчи бўлдим», деди. Шунда Абу Саид: «Бундай қилма, Мадинада қол! Биз Аллоҳнинг Набийси ﷺ билан бирга чиққан эдик — (рови) уни шундай деди деб ўйлайман — токи Усфонга етиб келдик. У зот у ерда бир неча кеча турдилар. Одамлар: ‹Валлоҳи, биз бу ерда ҳеч нима қилмай (беҳуда) турибмиз, ҳолбуки оилаларимиз ортимизда ҳимоясиз қолди, улар хусусида хотиржам эмасмиз›, деди. Бу (гап) Набий ﷺ га етди. Шунда у зот: ‹Сўзларингиздан менга етган бу (гап) нима? — (рови) қандай деганларини билмайман — Қасам ичадиган Зот ҳаққи, ёки: Жоним қўлида бўлган Зот ҳаққи, мен қасд қилдим — ёхуд: агар хоҳласангиз — қайсисини деганларини билмайман — туямга эгар урилишини буюраман, сўнг Мадинага етиб бормагунимча унга боғланган бирор тугунни ечмайман›, дедилар. Ва: ‹Эй Аллоҳ, Иброҳим Маккани ҳаром қилди ва уни ҳарам қилди. Мен эса Мадинани — унинг икки тоғ дараси орасини ҳаром қилдим: унда қон тўкилмаслиги, жанг учун қурол кўтарилмаслиги ва ем-хашак (учун олиш) бундан мустасно, ундаги дарахт қоқиб япроғи тўкилмаслиги (учун). Эй Аллоҳ, шаҳримизга барака бер. Эй Аллоҳ, сўимизга барака бер. Эй Аллоҳ, муддимизга барака бер. Эй Аллоҳ, сўимизга барака бер. Эй Аллоҳ, муддимизга барака бер. Эй Аллоҳ, шаҳримизга барака бер. Эй Аллоҳ, барака билан бирга (яна) икки барака қил. Жоним қўлида бўлган Зот ҳаққи, Мадинанинг шундай дараси ёки тоғ йўли йўқки, уни қўриқлаб турадиган иккита фаришта бўлмаса, токи сиз унга етиб боргунингизча›, дедилар. Сўнг одамларга: ‹Йўлга чиқинглар!› дедилар. Биз йўлга чиқиб, Мадина томон юрдик. Биз қасам ичадиган, ёхуд қасам ичиладиган Зот ҳаққи — бу шак Ҳаммоддан — Мадинага кирганимизда ҳали юк-эгарларимизни қўйиб улгурмасимиздан Абдуллоҳ ибн Ғатафон авлоди бизга ҳужум қилиб бостириб келди, ҳолбуки бундан олдин уларни ҳеч нима қўзғатмаган эди», деди.

وَعَن أنسٍ قَالَ أَصَابَت النَّاس سنَةٌ عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَبَيْنَا النَّبِيُّ صَلَّى الله عَلَيْهِ وَسلم يخْطب فِي يَوْم جُمُعَة قَامَ أَعْرَابِيٌّ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلَكَ الْمَالُ وَجَاعَ الْعِيَالُ فَادْعُ اللَّهَ لَنَا فَرَفَعَ يَدَيْهِ وَمَا نَرَى فِي السَّمَاءِ قَزَعَةً فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ مَا وَضَعَهَا حَتَّى ثَارَ السَّحَابُ أَمْثَالَ الْجِبَالِ ثُمَّ لَمْ يَنْزِلْ عَنْ مِنْبَرِهِ حَتَّى رَأَيْت الْمَطَر يتحادر على لحيته صلى الله عَلَيْهِ وَسلم فمطرنا يَوْمنَا ذَلِك وَمن الْغَد وَبعد الْغَد وَالَّذِي يَلِيهِ حَتَّى الْجُمُعَةِ الْأُخْرَى وَقَامَ ذَلِكَ الْأَعْرَابِيُّ أَوْ قَالَ غَيْرُهُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ تَهَدَّمَ الْبِنَاءُ وَغَرِقَ الْمَالُ فَادْعُ اللَّهَ لَنَا فَرَفَعَ يَدَيْهِ فَقَالَ اللَّهُمَّ حَوَالَيْنَا وَلَا عَلَيْنَا فَمَا يُشِيرُ بِيَدِهِ إِلَى نَاحِيَةٍ مِنَ السَّحَابِ إِلَّا انْفَرَجَتْ وَصَارَتِ الْمَدِينَةُ مِثْلَ الْجَوْبَةِ وَسَالَ الْوَادِي قَنَاةُ شَهْرًا وَلَمْ يَجِئْ أَحَدٌ مِنْ نَاحِيَةٍ إِلَّا حَدَّثَ بِالْجَوْدِ وَفِي رِوَايَةٍ قَالَ: «اللَّهُمَّ حَوَالَيْنَا وَلَا عَلَيْنَا اللَّهُمَّ عَلَى الْآكَامِ وَالظِّرَابِ وَبُطُونِ الْأَوْدِيَةِ وَمَنَابِتِ الشَّجَرِ» . قَالَ: فَأَقْلَعَتْ وَخَرَجْنَا نَمْشِي فِي الشّمسِ مُتَّفق عَلَيْهِ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Paygʻambar ﷺ hayotlik paytlarida odamlar qurgʻoqchilik (qahatchilik)ga giriftor boʻldi. Paygʻambar ﷺ juma kuni xutba qilayotgan paytda, bir badaviy turib: «Yo Rasululloh, mol-mulkimiz halok boʻlyapti va bolalar och; bas, (yomgʻir uchun) Allohga duo qiling», — dedi. Bas, Paygʻambar ﷺ qoʻllarini koʻtardilar. Oʻsha paytda osmonda (bironta) bulut asari yoʻq edi. Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, u zot qoʻllarini tushirishi bilanoq, togʻlar(dek) bulutlar toʻplandi; va u zot minbardan tushmasdan, men yomgʻir(ning) Paygʻambar ﷺ ning soqollariga tomayotganini koʻrdim. Oʻsha kuni, ertasi kuni, uchinchi kuni, toʻrtinchi kuni — keyingi jumagacha — yomgʻir yogʻdi. Oʻsha badaviy — yoki boshqa bir kishi — turib: «Yo Rasululloh, uylar quladi, mol-mulkimiz va mollarimiz (suvda) gʻarq boʻldi; bas, (bizni himoya qilishi uchun) Allohga duo qiling», — dedi. Bas, Paygʻambar ﷺ ikki qoʻllarini koʻtarib: «Allohim, atrofimizga (yogʻdir), ustimizga emas», — dedilar. Bas, u zot qoʻllari bilan qaysi tomonga ishora qilsalar, oʻsha (tomondagi) bulutlar tarqab, ochilar edi; va Madina (osmoni) bulutlar orasidagi teshikdek (ochiq) boʻldi. Qanot vodiysi bir oy (davomida) toshib oqdi; tashqaridan kelgan har bir kishi (faqat) moʻl yomgʻir haqida gapirdi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир куни Пайғамбар ﷺ ҳаётлик пайтларида одамлар қурғоқчилик (қаҳатчилик)га гирифтор бўлди. Пайғамбар ﷺ жума куни хутба қилаётган пайтда, бир бадавий туриб: «Ё Расулуллоҳ, мол-мулкимиз ҳалок бўляпти ва болалар оч; бас, (ёмғир учун) Аллоҳга дуо қилинг», — деди. Бас, Пайғамбар ﷺ қўлларини кўтардилар. Ўша пайтда осмонда (биронта) булут асари йўқ эди. Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, у зот қўлларини тушириши биланоқ, тоғлар(дек) булутлар тўпланди; ва у зот минбардан тушмасдан, мен ёмғир(нинг) Пайғамбар ﷺ нинг соқолларига томаётганини кўрдим. Ўша куни, эртаси куни, учинчи куни, тўртинчи куни — кейинги жумагача — ёмғир ёғди. Ўша бадавий — ёки бошқа бир киши — туриб: «Ё Расулуллоҳ, уйлар қулади, мол-мулкимиз ва молларимиз (сувда) ғарқ бўлди; бас, (бизни ҳимоя қилиши учун) Аллоҳга дуо қилинг», — деди. Бас, Пайғамбар ﷺ икки қўлларини кўтариб: «Аллоҳим, атрофимизга (ёғдир), устимизга эмас», — дедилар. Бас, у зот қўллари билан қайси томонга ишора қилсалар, ўша (томондаги) булутлар тарқаб, очилар эди; ва Мадина (осмони) булутлар орасидаги тешикдек (очиқ) бўлди. Қанот водийси бир ой (давомида) тошиб оқди; ташқаридан келган ҳар бир киши (фақат) мўл ёмғир ҳақида гапирди.

وَعَنْ جَابِرٍ قَالَ: كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا خَطَبَ اسْتَنَدَ إِلَى جِذْعِ نَخْلَةٍ مِنْ سَوَارِي الْمَسْجِدِ فَلَمَّا صُنِعَ لَهُ الْمِنْبَرُ فَاسْتَوَى عَلَيْهِ صَاحَتِ النَّخْلَةُ الَّتِي كَانَ يَخْطُبُ عِنْدَهَا حَتَّى كَادَت تَنْشَقَّ فَنَزَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى أَخَذَهَا فَضَمَّهَا إِلَيْهِ فَجَعَلَتْ تَئِنُّ أَنِينَ الصَّبِيِّ الَّذِي يُسَكَّتُ حَتَّى اسْتَقَرَّتْ قَالَ بَكَتْ عَلَى مَا كَانَتْ تَسْمَعُ مِنَ الذِّكْرِ. رَوَاهُ البُخَارِيّ

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir ansoriy ayol Allohning Rasuli ﷺ ga: «Yo Rasululloh, sizga oʻtirish uchun biror narsa yasaymi — menda duradgor bir qul bor», — dedi. U zot: «Xohlasang (yasa)», — dedilar. Bas, u (ayol) u zotga bir minbar yasatdi. Juma kuni boʻlganda, Paygʻambar ﷺ oʻsha minbar ustida oʻtirdilar. Paygʻambar ﷺ — yonida turib xutba aytadigan — xurmo daraxti tanasi shu qadar yigʻladiki, u yorilib ketay deb qoldi. Paygʻambar ﷺ minbardan (tushib), tana oldiga keldi va uni quchoqladi; u (tana) — yigʻidan toʻxtatishga koʻndirilayotgan bola(ning yigʻisi)dek — ingrar (nola qilar) edi, soʻng u (yigʻidan) toʻxtadi. Paygʻambar ﷺ: «U — oʻzi eshitib turgan diniy ilm (zikr)dan (judo boʻlgani uchun) yigʻladi», — dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир ансорий аёл Аллоҳнинг Расули ﷺ га: «Ё Расулуллоҳ, сизга ўтириш учун бирор нарса ясайми — менда дурадгор бир қул бор», — деди. У зот: «Хоҳласанг (яса)», — дедилар. Бас, у (аёл) у зотга бир минбар ясатди. Жума куни бўлганда, Пайғамбар ﷺ ўша минбар устида ўтирдилар. Пайғамбар ﷺ — ёнида туриб хутба айтадиган — хурмо дарахти танаси шу қадар йиғладики, у ёрилиб кетай деб қолди. Пайғамбар ﷺ минбардан (тушиб), тана олдига келди ва уни қучоқлади; у (тана) — йиғидан тўхтатишга кўндирилаётган бола(нинг йиғиси)дек — инграр (нола қилар) эди, сўнг у (йиғидан) тўхтади. Пайғамбар ﷺ: «У — ўзи эшитиб турган диний илм (зикр)дан (жудо бўлгани учун) йиғлади», — дедилар.

وَعَن سَلمَة بن الْأَكْوَع أَنَّ رَجُلًا أَكَلَ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِشَمَالِهِ فَقَالَ: «كُلْ بِيَمِينِكَ» قَالَ: لاأستطيع. قَالَ «لَا اسْتَطَعْتَ» . مَا مَنَعَهُ إِلَّا الْكِبْرُ قا ل: فَمَا رَفعهَا إِلَى فِيهِ. رَوَاهُ مُسلم

Salama ibn al-Akvaʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: bir kishi Rasululloh ﷺ ning huzurida chap qoʻli bilan yedi. Shunda u zot: «Oʻng qoʻling bilan ye», — dedilar. U: «Qodir emasman», dedi. (U zot:) «Qodir boʻlmay qol!» — dedilar. Uni faqat kibr (manmanlik) toʻsdi, xolos. (Roviy) dedi: Bas, u (boshqa) uni (oʻng qoʻlini) ogʻziga koʻtara olmadi.Салама ибн ал-Акваъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: бир киши Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурида чап қўли билан еди. Шунда у зот: «Ўнг қўлинг билан е», — дедилар. У: «Қодир эмасман», деди. (У зот:) «Қодир бўлмай қол!» — дедилар. Уни фақат кибр (манманлик) тўсди, холос. (Ровий) деди: Бас, у (бошқа) уни (ўнг қўлини) оғзига кўтара олмади.

وَعَن أنسٍ أَنَّ أَهْلَ الْمَدِينَةِ فَزِعُوا مَرَّةً فَرَكِبَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَسًا لِأَبِي طَلْحَةَ بَطِيئًا وَكَانَ يَقْطِفُ فَلَمَّا رَجَعَ قَالَ: «وَجَدْنَا فَرَسَكُمْ هَذَا بَحْرًا» . فَكَانَ بَعْدَ ذَلِكَ لَا يُجَارَى وَفِي رِوَايَةٍ: فَمَا سُبِقَ بَعْدَ ذَلِكَ الْيَوْم. رَوَاهُ البُخَارِيّ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir marta Madina ahli qoʻrqib ketdi; bas, Paygʻambar ﷺ Abu Talhaga tegishli bir otga mindi — u sekin yurar yoki tor (qisqa) qadamli edi. U zot qaytganda: «Men sening (Abu Talhaning) otingni juda tez (chopadigan) topdim», — dedi. Shundan keyin oʻsha ot — (oʻta) tez (chopadigan boʻlib qoldi va) undan oʻzib boʻlmas (edi).Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир марта Мадина аҳли қўрқиб кетди; бас, Пайғамбар ﷺ Абу Талҳага тегишли бир отга минди — у секин юрар ёки тор (қисқа) қадамли эди. У зот қайтганда: «Мен сенинг (Абу Талҳанинг) отингни жуда тез (чопадиган) топдим», — деди. Шундан кейин ўша от — (ўта) тез (чопадиган бўлиб қолди ва) ундан ўзиб бўлмас (эди).

وَعَن جابرٍ قَالَ: تُوُفِّيَ أَبِي وَعَلَيْهِ دَيْنٌ فَعَرَضْتُ عَلَى غُرَمَائه أَن يأخذو االتمر بِمَا عَلَيْهِ فَأَبَوْا فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ: قَدْ عَلِمْتَ أَنَّ وَالِدِي استُشهدَ يَوْم أحد وَترك عَلَيْهِ دَيْنًا كَثِيرًا وَإِنِّي أُحِبُّ أَنْ يَرَاكَ الْغُرَمَاءُ فَقَالَ لِيَ: " اذْهَبْ فَبَيْدِرْ كُلَّ تَمْرٍ عَلَى نَاحِيَةٍ فَفَعَلْتُ ثُمَّ دَعَوْتُهُ فَلَمَّا نَظَرُوا إِلَيْهِ كَأَنَّهُمْ أُغْرُوا بِي تِلْكَ السَّاعَةَ فَلَمَّا رَأَى مَا يَصْنَعُونَ طَافَ حَوْلَ أَعْظَمِهَا بَيْدَرًا ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ جَلَسَ عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ: «ادْعُ لِي أَصْحَابَكَ» . فَمَا زَالَ يَكِيلُ لَهُمْ حَتَّى أَدَّى اللَّهُ عَنْ وَالِدِي أَمَانَتَهُ وَأَنَا أَرْضَى أَن يُؤدِّي الله أَمَانَة وَالِدي وَلَا أرجع إِلَى أَخَوَاتِي بِتَمْرَةٍ فَسَلَّمَ اللَّهُ الْبَيَادِرَ كُلَّهَا وَحَتَّى إِني أنظر إِلى البيدر الَّذِي كَانَ عَلَيْهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَأَنَّهَا لم تنقصُ تَمْرَة وَاحِدَة. رَوَاهُ البُخَارِيّ

Otam Uhud kuni shahid boʻlib, ustida qarz qoldirgan va olti qiz qoldirgan edi. Xurmo terish (vaqti) kelganda — men aytdim: Men Rasululloh ﷺning oldilariga kelib: «Bilasizki, otam Uhud kuni shahid boʻldi va koʻp qarz qoldirdi. Men qarzdorlar sizni koʻrishini (siz bilan uchrashishini) xohlardim», dedim. U zot: «Bor, har xil xurmoni (har turini) bir chetga uyib (alohida) qoʻy», dedilar. Men shunday qildim, soʻng u zotni chaqirdim. Qarzdorlar u zotni koʻrganlarida, goʻyo oʻsha soatda menga (qarshi) qattiqroq (qoʻzgʻatildilar) — talabini kuchaytirdilar. U zot ularning qilayotganini koʻrgach, eng katta uyum atrofini uch marta aylandilar, soʻng uning ustiga oʻtirdilar va: «Sheriklaringni (qarzdorlarni) chaqir», dedilar. U zot ularga (xurmo) oʻlchab berishda davom etdilar, to Alloh otamning omonatini (qarzini) ado etguncha. Men Alloh otamning omonatini ado etsa-yu, singillarimga bir dona xurmo (bilan ham) qaytmasam (qaytsam ham) rozi edim. Alloh barcha uyumlarni eson saqladi (kamaytirmadi), hatto men Paygʻambar ﷺ ustida oʻtirgan uyumga qarasam, goʻyo undan bir dona xurmo (ham) kamaymagandek edi.Отам Уҳуд куни шаҳид бўлиб, устида қарз қолдирган ва олти қиз қолдирган эди. Хурмо териш (вақти) келганда — мен айтдим: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига келиб: «Биласизки, отам Уҳуд куни шаҳид бўлди ва кўп қарз қолдирди. Мен қарздорлар сизни кўришини (сиз билан учрашишини) хоҳлардим», дедим. У зот: «Бор, ҳар хил хурмони (ҳар турини) бир четга уйиб (алоҳида) қўй», дедилар. Мен шундай қилдим, сўнг у зотни чақирдим. Қарздорлар у зотни кўрганларида, гўё ўша соатда менга (қарши) қаттиқроқ (қўзғатилдилар) — талабини кучайтирдилар. У зот уларнинг қилаётганини кўргач, энг катта уюм атрофини уч марта айландилар, сўнг унинг устига ўтирдилар ва: «Шерикларингни (қарздорларни) чақир», дедилар. У зот уларга (хурмо) ўлчаб беришда давом этдилар, то Аллоҳ отамнинг омонатини (қарзини) адо этгунча. Мен Аллоҳ отамнинг омонатини адо эца-ю, сингилларимга бир дона хурмо (билан ҳам) қайтмасам (қайцам ҳам) рози эдим. Аллоҳ барча уюмларни эсон сақлади (камайтирмади), ҳатто мен Пайғамбар ﷺ устида ўтирган уюмга қарасам, гўё ундан бир дона хурмо (ҳам) камаймагандек эди.

وَعَنْهُ قَالَ: إِنَّ أُمَّ مَالِكٍ كَانَتْ تُهْدِي لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي عُكَّةٍ لَهَا سَمْنًا فَيَأْتِيهَا بَنُوهَا فَيَسْأَلُونَ الْأُدُمَ وَلَيْسَ عِنْدَهُمْ شَيْءٌ فَتَعْمِدُ إِلَى الَّذِي كَانَتْ تُهْدِي فِيهِ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَتَجِدُ فِيهِ سَمْنًا فَمَا زَالَ يُقِيمُ لَهَا أُدُمَ بَيْتِهَا حَتَّى عَصَرَتْهُ فَأَتَتِ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: «عَصَرْتِيهَا» قَالَتْ نَعَمْ قَالَ: «لَوْ تَرَكْتِيهَا مَا زَالَ قَائِمًا» . رَوَاهُ مُسْلِمٌ

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umm Molik Nabiy ﷺ ga oʻzining bir meshchasida sariyogʻ hadya qilib turardi. Uning oʻgʻillari oldiga kelib, qatiq (sirka) soʻrashardi, holbuki ularning yonida hech narsa boʻlmasdi. Shunda u Nabiy ﷺ ga (sariyogʻ) hadya qiladigan oʻsha (mesh)ga qarardi va unda sariyogʻ topardi. Shu tariqa u uyining sirkasini taʼminlab keldi, toki u (Umm Molik) uni siqib (boʻshatib) yubormaguncha. Soʻng u Nabiy ﷺ ga keldi. U zot: «Uni siqib (boʻshatib) yubordingmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Agar uni (oʻz holiga) qoldirganingda, u doim (sariyogʻ berib) turaverardi», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умм Молик Набий ﷺ га ўзининг бир мешчасида сариёғ ҳадя қилиб турарди. Унинг ўғиллари олдига келиб, қатиқ (сирка) сўрашарди, ҳолбуки уларнинг ёнида ҳеч нарса бўлмасди. Шунда у Набий ﷺ га (сариёғ) ҳадя қиладиган ўша (меш)га қарарди ва унда сариёғ топарди. Шу тариқа у уйининг сиркасини таъминлаб келди, токи у (Умм Молик) уни сиқиб (бўшатиб) юбормагунча. Сўнг у Набий ﷺ га келди. У зот: «Уни сиқиб (бўшатиб) юбордингми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Агар уни (ўз ҳолига) қолдирганингда, у доим (сариёғ бериб) тураверарди», дедилар.

وَعَن أنسٍ قَالَ: قَالَ أَبُو طَلْحَةَ لِأُمِّ سُلَيْمٍ لَقَدْ سَمِعْتُ صَوْتَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ضَعِيفًا أَعْرِفُ فِيهِ الْجُوعَ فَهَلْ عِنْدَكِ من شَيْء؟ فَأَخْرَجَتْ أَقْرَاصًا مِنْ شَعِيرٍ ثُمَّ أَخْرَجَتْ خِمَارًا لَهَا فَلَفَّتِ الْخُبْزَ بِبَعْضِهِ ثُمَّ دَسَّتْهُ تَحْتَ يَدِي وَلَاثَتْنِي بِبَعْضِهِ ثُمَّ أَرْسَلَتْنِي إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَذَهَبْتُ بِهِ فَوَجَدْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَسْجِدِ وَمَعَهُ النَّاسُ فَقُمْتُ عَلَيْهِمْ فَقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَرْسَلَكَ أَبُو طَلْحَةَ؟» قُلْتُ نَعَمْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِمَنْ مَعَهُ قُومُوا فَانْطَلَقَ وَانْطَلَقْتُ بَيْنَ أَيْدِيهِمْ حَتَّى جِئْت أَبَا طَلْحَة فَقَالَ أَبُو طَلْحَةَ يَا أُمَّ سُلَيْمٍ قَدْ جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالنَّاسِ وَلَيْسَ عِنْدَنَا مَا نُطْعِمُهُمْ فَقَالَتْ اللَّهُ وَرَسُوله أعلم قَالَ فَانْطَلَقَ أَبُو طَلْحَةَ حَتَّى لَقِيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَقْبَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبُو طَلْحَةَ مَعَهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَلُمِّي يَا أُمَّ سُلَيْمٍ مَا عِنْدَكِ فَأَتَتْ بذلك الْخبز فَأمر بِهِ ففت وعصرت أم سليم عكة لَهَا فأدمته ثمَّ قَالَ فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَقُولَ ثُمَّ قَالَ ائْذَنْ لِعَشَرَةٍ فَأَذِنَ لَهُمْ فَأَكَلُوا حَتَّى شَبِعُوا ثُمَّ خَرَجُوا ثُمَّ قَالَ ائْذَنْ لِعَشَرَةٍ فَأَذِنَ لَهُمْ فَأَكَلُوا حَتَّى شَبِعُوا ثُمَّ خَرَجُوا ثُمَّ قَالَ ائْذَنْ لِعَشَرَةٍ فَأَذِنَ لَهُمْ فَأَكَلُوا حَتَّى شَبِعُوا ثمَّ خَرجُوا ثمَّ أذن لِعَشَرَةٍ فَأَكَلَ الْقَوْمُ كُلُّهُمْ وَشَبِعُوا وَالْقَوْمُ سَبْعُونَ أَوْ ثَمَانُونَ رَجُلًا. مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ وَفِي رِوَايَةٍ لمُسلم أَنه قَالَ: «أذن لِعَشَرَةٍ» فَدَخَلُوا فَقَالَ: «كُلُوا وَسَمُّوا اللَّهَ» . فَأَكَلُوا حَتَّى فَعَلَ ذَلِكَ بِثَمَانِينَ رَجُلًا ثُمَّ أَكَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَهْلُ الْبَيْتِ وَتَرَكَ سُؤْرًا وَفِي رِوَايَةٍ لِلْبُخَارِيِّ قَالَ: «أَدْخِلْ عَلَيَّ عَشَرَةً» . حَتَّى عَدَّ أَرْبَعِينَ ثُمَّ أَكَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَجَعَلْتُ أَنْظُرُ هَلْ نَقَصَ مِنْهَا شَيْءٌ؟ وَفِي رِوَايَةٍ لِمُسْلِمٍ: ثُمَّ أَخَذَ مَا بَقِيَ فَجَمَعَهُ ثُمَّ دَعَا فِيهِ با لبركة فَعَاد كَمَا كَانَ فَقَالَ: «دونكم هَذَا»

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Abu Talha Ummu Sulaymga: «Men Rasululloh ﷺning ovozini — ojiz (holda), unda ochlikni sezadigan (darajada) — eshitdim; sening yoningda biror narsa bormi?» dedi. (Ummu Sulaym) arpa (non)laridan bir necha qursni (yumaloq non) chiqardi, soʻng oʻ z roʻ molini (ximor) chiqarib, nonni uning bir qismiga oʻ radi, soʻng uni mening kiyimim ostiga tiqdi va uning bir qismi bilan meni (yopib) qaytardi (yoʻ lladi); soʻng meni Rasululloh ﷺning oldiga yubordi. (Anas:) Men uni olib bordim va Rasululloh ﷺni masjidda — yonlarida odamlar bilan (birga) — topdim; men ularning oldida tik turdim. Rasululloh ﷺ menga: «Seni Abu Talha yubordimi?» dedilar. Men: «Ha» dedim. U zot: «Taom bilanmi?» dedilar. Men: «Ha» dedim. Shunda Rasululloh ﷺ yonlaridagi (odamlar)ga: «Turinglar» dedilar. Ular (yoʻ lga) chiqdi; men ularning oldida (yurib) chiqdim — to Abu Talhaning oldiga keldim. Abu Talha: «Ey Ummu Sulaym, Rasululloh ﷺ odamlar bilan (birga) keldilar; bizning yonimizda esa ularni taomlantiradigan taom yoʻq» dedi. U (Ummu Sulaym): «Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biluvchi» dedi. (Anas:) Abu Talha (yoʻ lga) chiqib, Rasululloh ﷺni kutib oldi; Rasululloh ﷺ u bilan (birga) keldilar — to ikkovi (uyga) kirdilar. Rasululloh ﷺ: «Ey Ummu Sulaym, yoningdagi (narsa)ni keltir» dedilar. U oʻ sha nonni keltirdi; u zot uni (maydalab) toʻ gʻ rashni buyurdilar; u toʻ gʻ randi. Ummu Sulaym oʻ z koʻ zasini (yogʻ -idishini) siqib, uni (nonga) noxoʻ rish (yogʻ ) qildi. Soʻng Rasululloh ﷺ — Alloh aytishni xohlagan (duo-baraka soʻzlarini) — unda (taomda) aytdilar. Soʻng: «Oʻ n (kishi)ga izn ber» dedilar; (Abu Talha) ularga izn berdi; ular toʻ yguncha yedi, soʻng chiqdi. Soʻng u zot: «(Yana) oʻ n (kishi)ga izn ber» dedilar; (Abu Talha) ularga izn berdi; ular toʻ yguncha yedi, soʻng chiqdi. Soʻng u zot: «(Yana) oʻ n (kishi)ga izn ber» dedilar; (Abu Talha) ularga izn berdi; ular toʻ yguncha yedi, soʻng chiqdi. Soʻng (yana) oʻ n (kishi)ga izn berdi. Bas, butun qavm yedi va toʻ ydi — qavm sekson (80) kishi edi.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Абу Талҳа Умму Сулаймга: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг овозини — ожиз (ҳолда), унда очликни сезадиган (даражада) — эшитдим; сенинг ёнингда бирор нарса борми?» деди. (Умму Сулайм) арпа (нон)ларидан бир неча қурсни (юмалоқ нон) чиқарди, сўнг ў з рў молини (химор) чиқариб, нонни унинг бир қисмига ў ради, сўнг уни менинг кийимим остига тиқди ва унинг бир қисми билан мени (ёпиб) қайтарди (йў ллади); сўнг мени Расулуллоҳ ﷺнинг олдига юборди. (Анас:) Мен уни олиб бордим ва Расулуллоҳ ﷺни масжидда — ёнларида одамлар билан (бирга) — топдим; мен уларнинг олдида тик турдим. Расулуллоҳ ﷺ менга: «Сени Абу Талҳа юбордими?» дедилар. Мен: «Ҳа» дедим. У зот: «Таом биланми?» дедилар. Мен: «Ҳа» дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ ёнларидаги (одамлар)га: «Туринглар» дедилар. Улар (йў лга) чиқди; мен уларнинг олдида (юриб) чиқдим — то Абу Талҳанинг олдига келдим. Абу Талҳа: «Эй Умму Сулайм, Расулуллоҳ ﷺ одамлар билан (бирга) келдилар; бизнинг ёнимизда эса уларни таомлантирадиган таом йўқ» деди. У (Умму Сулайм): «Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ билувчи» деди. (Анас:) Абу Талҳа (йў лга) чиқиб, Расулуллоҳ ﷺни кутиб олди; Расулуллоҳ ﷺ у билан (бирга) келдилар — то иккови (уйга) кирдилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Умму Сулайм, ёнингдаги (нарса)ни келтир» дедилар. У ў ша нонни келтирди; у зот уни (майдалаб) тў ғ рашни буюрдилар; у тў ғ ранди. Умму Сулайм ў з кў засини (ёғ -идишини) сиқиб, уни (нонга) нохў риш (ёғ ) қилди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ — Аллоҳ айтишни хоҳлаган (дуо-барака сўзларини) — унда (таомда) айтдилар. Сўнг: «Ў н (киши)га изн бер» дедилар; (Абу Талҳа) уларга изн берди; улар тў йгунча еди, сўнг чиқди. Сўнг у зот: «(Яна) ў н (киши)га изн бер» дедилар; (Абу Талҳа) уларга изн берди; улар тў йгунча еди, сўнг чиқди. Сўнг у зот: «(Яна) ў н (киши)га изн бер» дедилар; (Абу Талҳа) уларга изн берди; улар тў йгунча еди, сўнг чиқди. Сўнг (яна) ў н (киши)га изн берди. Бас, бутун қавм еди ва тў йди — қавм сексон (80) киши эди.

وَعنهُ قا ل: أُتِيَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِإِنَاءٍ وَهُوَ بِالزَّوْرَاءِ فَوَضَعَ يَدَهُ فِي الْإِنَاءِ فَجَعَلَ الْمَاءُ يَنْبُعُ مِنْ بَيْنِ أَصَابِعِهِ فَتَوَضَّأَ الْقَوْمُ قَالَ قَتَادَةُ: قُلْتُ لِأَنَسٍ: كَمْ كُنْتُمْ؟ قَالَ: ثلاثمائةٍ أَو زهاءَ ثلاثمائةٍ. مُتَّفق عَلَيْهِ

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ az-Zavroda ekanida, unga bir kosa suv keltirildi. U qoʻlini uning ichiga qoʻydi va suv uning barmoqlari orasidan oqa boshladi. Barcha odamlar (oʻsha suv bilan) tahorat oldi. Qatoda Anasdan: «Sizlar necha kishi edingiz?» — deb soʻradi. Anas: «Uch yuz yoki uch yuzga yaqin», — deb javob berdi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ аз-Заврода эканида, унга бир коса сув келтирилди. У қўлини унинг ичига қўйди ва сув унинг бармоқлари орасидан оқа бошлади. Барча одамлар (ўша сув билан) таҳорат олди. Қатода Анасдан: «Сизлар неча киши эдингиз?» — деб сўради. Анас: «Уч юз ёки уч юзга яқин», — деб жавоб берди.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: كُنَّا نَعُدُّ الْآيَاتِ بَرَكَةً وَأَنْتُمْ تَعُدُّونَهَا تَخْوِيفًا كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَفَرٍ فَقَلَّ الْمَاءُ فَقَالَ: «اطْلُبُوا فَضْلَةً مِنْ مَاءٍ» فَجَاءُوا بِإِنَاءٍ فِيهِ مَاءٌ قَلِيلٌ فَأَدْخَلَ يَدَهُ فِي الْإِنَاءِ ثُمَّ قَالَ: «حَيَّ على الطَّهورِ الْمُبَارك وَالْبركَة من الله» فَلَقَد رَأَيْتُ الْمَاءَ يَنْبُعُ مِنْ بَيْنِ أَصَابِعِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَقَد كُنَّا نَسْمَعُ تَسْبِيحَ الطَّعَامِ وَهُوَ يُؤْكَلُ. رَوَاهُ البُخَارِيّ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz muʼjizalarni — Allohning marhamatlari (deb) hisoblardik, sizlar esa ularni — (qoʻrqituvchi) ogohlantirish (deb) hisoblaysiz. Bir marta biz Allohning Rasuli ﷺ bilan bir safarda edik va suvimiz kamayib qoldi. U: «Yoningizda qolgan suvni keltiringlar», — dedi. Odamlar — ozgina suv (solingan) bir idishni — keltirdi. U qoʻlini uning ichiga qoʻyib: «Muborak suvga kelinglar — barakot Allohdandir», — dedi. Men suvning Allohning Rasuli ﷺ ning barmoqlari orasidan oqayotganini koʻrdim; va shubhasiz, biz — taom yeyilayotganda (yaʼni u zot yeyayotganda) — uning Allohga tasbeh aytayotganini eshitardik.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз муъжизаларни — Аллоҳнинг марҳаматлари (деб) ҳисоблардик, сизлар эса уларни — (қўрқитувчи) огоҳлантириш (деб) ҳисоблайсиз. Бир марта биз Аллоҳнинг Расули ﷺ билан бир сафарда эдик ва сувимиз камайиб қолди. У: «Ёнингизда қолган сувни келтиринглар», — деди. Одамлар — озгина сув (солинган) бир идишни — келтирди. У қўлини унинг ичига қўйиб: «Муборак сувга келинглар — баракот Аллоҳдандир», — деди. Мен сувнинг Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг бармоқлари орасидан оқаётганини кўрдим; ва шубҳасиз, биз — таом ейилаётганда (яъни у зот еяётганда) — унинг Аллоҳга тасбеҳ айтаётганини эшитардик.

وَعَن أبي قتادةَ قَالَ خَطَبَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ إِنَّكُمْ تَسِيرُونَ عَشِّيَتَكُمْ وَلَيْلَتَكُمْ وَتَأْتُونَ الْمَاءَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ غَدًا فَانْطَلَقَ النَّاسُ لَا يَلْوِي أَحَدٌ عَلَى أَحَدٍ قَالَ أَبُو قَتَادَةَ فَبَيْنَمَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَسِيرُ حَتَّى ابْهَارَّ اللَّيْلُ فَمَالَ عَنِ الطَّرِيقِ فَوَضَعَ رَأْسَهُ ثُمَّ قَالَ احْفَظُوا عَلَيْنَا صَلَاتَنَا فَكَانَ أَوَّلَ مَنِ اسْتَيْقَظَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالشَّمْسُ فِي ظَهْرِهِ ثُمَّ قَالَ ارْكَبُوا فَرَكِبْنَا فَسِرْنَا حَتَّى إِذَا ارْتَفَعَتِ الشَّمْسُ نَزَلَ ثُمَّ دَعَا بِمِيضَأَةٍ كَانَتْ معي فِيهَا شيءٌ من مَاء قَالَ فَتَوَضَّأَ مِنْهَا وُضُوءًا دُونَ وُضُوءٍ قَالَ وَبَقِيَ فِيهَا شَيْءٌ مِنْ مَاءٍ ثُمَّ قَالَ احْفَظْ عَلَيْنَا مِيضَأَتَكَ فَسَيَكُونُ لَهَا نَبَأٌ ثُمَّ أَذَّنَ بِلَالٌ بِالصَّلَاةِ فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ صَلَّى الْغَدَاةَ وَرَكِبَ وَرَكِبْنَا مَعَهُ فَانْتَهَيْنَا إِلَى النَّاسِ حِينَ امْتَدَّ النَّهَارُ وَحَمِيَ كُلُّ شَيْءٌ وَهُمْ يَقُولُونَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلَكْنَا وَعَطِشْنَا فَقَالَ لَا هُلْكَ عَلَيْكُمْ وَدَعَا بِالْمِيضَأَةِ فَجَعَلَ يَصُبُّ وَأَبُو قَتَادَةَ يَسْقِيهِمْ فَلَمْ يَعْدُ أَنْ رَأَى النَّاسُ مَاءً فِي الْمِيضَأَةِ تَكَابُّوا عَلَيْهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحْسِنُوا الْمَلَأَ كُلُّكُمْ سَيُرْوَى قَالَ فَفَعَلُوا فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَصُبُّ وَأَسْقِيهِمْ حَتَّى مَا بَقِيَ غَيْرِي وَغَيْرُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ صَبَّ فَقَالَ لِيَ اشْرَبْ فَقُلْتُ لَا أَشْرَبُ حَتَّى تَشْرَبَ يَا رَسُولَ الله قَالَ إِن ساقي الْقَوْم آخِرهم شربا قَالَ فَشَرِبْتُ وَشَرِبَ قَالَ فَأَتَى النَّاسُ الْمَاءَ جَامِّينَ رِوَاءً. رَوَاهُ مُسْلِمٌ هَكَذَا فِي صَحِيحِهِ وَكَذَا فِي كتاب الْحميدِي وجامع الْأُصُولِ وَزَادَ فِي الْمَصَابِيحِ بَعْدَ قَوْلِهِ آخِرُهُمْ لَفْظَة شربا

Abu Qatoda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Rasululloh ﷺ bizga xutba qilib: «Sizlar kechqurun va tuningiz boʻyi yurasiz, Alloh xohlasa, ertaga suvga (suvli joyga) yetib borasiz», — dedilar. Odamlar hech kim hech kimga qaramay (oldinga) yoʻl oldilar. Abu Qatoda dedi: Rasululloh ﷺ yurar edilar, tun yarmiga yetdi, men u zotning yonida edim. (Abu Qatoda) dedi: Rasululloh ﷺ mudrab, ulovlaridan (bir tomonga) ogʻib ketdilar. Men u zotning oldiga keldim va uygʻotmasdan turib ularni (suyab) tutdim, toki u zot ulovlarida tik oʻtirib olgunlaricha. (Abu Qatoda) dedi: Soʻng yurdilar, tun (yarmidan) ancha oʻtganda yana ulovlaridan ogʻdilar. (Abu Qatoda) dedi: Men u zotni uygʻotmasdan suyab tutdim, toki ulovlarida tik oʻtirib olgunlaricha. (Abu Qatoda) dedi: Soʻng yurdilar, sahar oxiri boʻlganda avvalgi ikki ogʻishdan ham qattiqroq bir ogʻish bilan ogʻdilar, hatto yiqilib tushishlariga sal qoldi. Men u zotning oldiga keldim va suyab tutdim. U zot boshlarini koʻtarib: «Bu kim?» — dedilar. Men: «Abu Qatoda», — dedim. U zot: «Sen qachondan beri men bilan shunday yurib kelyapsan?» — dedilar. Men: «Tundan beri shu mening yurishim (shu holatda yuribman)», — dedim. U zot: «Sen Allohning Nabiysini (yiqilishdan) saqlaganing kabi, Alloh seni saqlasin», — dedilar. Soʻng: «Bizni odamlardan xufiya (ortda qolgan) deb oʻylaysanmi?» — dedilar. Soʻng: «Birortasini koʻryapsanmi?» — dedilar. Men: «Mana bir suvoriy», — dedim. Soʻng: «Mana yana bir suvoriy», — dedim. Toki biz jamuljam boʻlib, yetti suvoriy boʻldik. (Abu Qatoda) dedi: Rasululloh ﷺ yoʻldan chetga ogʻib, boshlarini (yerga) qoʻydilar, soʻng: «Bizning namozimizni (vaqtini) bizga (qarab) saqlanglar (qoʻriqlanglar)», — dedilar. (Ammo) birinchi boʻlib uygʻongan Rasululloh ﷺ edilar, quyosh esa orqalarida (chiqib turardi). (Abu Qatoda) dedi: Biz choʻchib oʻrnimizdan turdik. Soʻng u zot: «Minib oling», — dedilar. Biz mindik va yurdik, toki quyosh koʻtarilganda u zot (ulovdan) tushdilar. Soʻng menda boʻlgan, ichida bir oz suvi bor matora (suv idishi)ni soʻradilar. (Abu Qatoda) dedi: U zot undan (odatdagi) toʻliq tahoratdan kamroq qilib tahorat oldilar. (Abu Qatoda) dedi: Unda yana bir oz suv qoldi. Soʻng Abu Qatodaga: «Matorangni biz uchun saqlab qoʻy, uning bir xabari (qiziq hodisasi) boʻladi», — dedilar. Soʻng Bilol namozga azon aytdi. Rasululloh ﷺ ikki rakaat (nafl) oʻqidilar, soʻng subh namozini oʻqidilar va har kuni qiladigan ishlarini qildilar. (Abu Qatoda) dedi: Rasululloh ﷺ ulovga mindilar, biz ham u zot bilan birga mindik. (Abu Qatoda) dedi: Baʼzilarimiz baʼzilarimizga shivirlab: «Namozimizdagi qusurimiz (oʻtkazib yuborganimiz)ning kafforati nima?» — dey boshladik. Shunda u zot: «Menda sizlar uchun namuna (oʻrnak) yoʻqmi?» — dedilar. Soʻng: «Bilingki, uyquda qusur (gunoh) yoʻq; qusur faqat namozni boshqa namoz vaqti kirgunicha oʻqimagan kishi ustidadir. Kim shunday qilsa, uni eslagan vaqtida oʻqib olsin, ertasi kelganda esa uni oʻz vaqtida oʻqisin», — dedilar. Soʻng: «Odamlar nima qildi deb oʻylaysizlar?» — dedilar. (Abu Qatoda) dedi: Soʻng u zot: «Odamlar tongda Nabiylarini topolmay qoldilar. Abu Bakr bilan Umar: ‹Rasululloh ﷺ sizlarning ortingizda, u zot sizlarni ortda qoldirib ketmaydilar›, dedilar. Boshqa odamlar esa: ‹Rasululloh ﷺ sizlarning oldingizda›, dedilar. Agar ular Abu Bakr bilan Umarga itoat qilsalar, toʻgʻri yoʻlni topadilar», — dedilar. (Abu Qatoda) dedi: Kun yoyilib, hamma narsa qizib ketganda biz odamlarga yetib bordik. Ular: «Yo Rasululloh! Halok boʻldik, chanqadik», — deyishardi. U zot: «Sizlarga halokat yoʻq», — dedilar. Soʻng: «Mening kichik kosamni keltiringlar», — dedilar. (Abu Qatoda) dedi: U zot matorani soʻradilar va Rasululloh ﷺ (suvni) quya boshladilar, Abu Qatoda esa odamlarga suv ichira boshladi. Odamlar matorada suv borligini koʻrgan zahoti uning ustiga yopirildilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «(Bir-biringizga) yaxshilik qilinglar, hammangiz qonib (suv) ichasizlar», — dedilar. (Abu Qatoda) dedi: Ular shunday qildilar. Rasululloh ﷺ quyar, men esa ularga ichirar edim, toki mendan va Rasululloh ﷺ dan boshqa hech kim qolmadi. (Abu Qatoda) dedi: Soʻng Rasululloh ﷺ (kosaga suv) quyib, menga: «Ich», — dedilar. Men: «Siz ichmagunizcha men ichmayman, yo Rasululloh!» — dedim. U zot: «Qavmga suv quyuvchi ularning eng oxirida ichadi», — dedilar. (Abu Qatoda) dedi: Men ichdim, Rasululloh ﷺ ham ichdilar. (Abu Qatoda) dedi: Soʻng odamlar suvga (suvli manzilga) qonib, xotirjam holda yetib bordilar. (Abdulloh ibn Roboh) dedi: Abdulloh ibn Roboh: Men bu hadisni jomeʼ masjidida soʻzlab turgan edim, Imron ibn Husayn: «Ey yigit, qanday hadis aytayotganingga eʼtibor ber, chunki men oʻsha kechasi suvoriylardan biri edim», — dedi. (Abdulloh) dedi: Men: «Unda hadisni sen yaxshiroq bilasan», — dedim. U: «Sen kimlardansan?» — dedi. Men: «Ansorlardanman», — dedim. U: «Soʻzlayver, axir sizlar oʻz hadisingizni yaxshiroq bilasiz», — dedi. (Abdulloh) dedi: Men qavmga hadis aytib berdim. Imron: «Men ham oʻsha kechasi hozir edim, lekin uni mendan boshqa birorta odam sen yodlagandek yodlaganini bilmayman», — dedi.Абу Қатода (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: Расулуллоҳ ﷺ бизга хутба қилиб: «Сизлар кечқурун ва тунингиз бўйи юрасиз, Аллоҳ хоҳласа, эртага сувга (сувли жойга) етиб борасиз», — дедилар. Одамлар ҳеч ким ҳеч кимга қарамай (олдинга) йўл олдилар. Абу Қатода деди: Расулуллоҳ ﷺ юрар эдилар, тун ярмига етди, мен у зотнинг ёнида эдим. (Абу Қатода) деди: Расулуллоҳ ﷺ мудраб, уловларидан (бир томонга) оғиб кетдилар. Мен у зотнинг олдига келдим ва уйғотмасдан туриб уларни (суяб) тутдим, токи у зот уловларида тик ўтириб олгунларича. (Абу Қатода) деди: Сўнг юрдилар, тун (ярмидан) анча ўтганда яна уловларидан оғдилар. (Абу Қатода) деди: Мен у зотни уйғотмасдан суяб тутдим, токи уловларида тик ўтириб олгунларича. (Абу Қатода) деди: Сўнг юрдилар, саҳар охири бўлганда аввалги икки оғишдан ҳам қаттиқроқ бир оғиш билан оғдилар, ҳатто йиқилиб тушишларига сал қолди. Мен у зотнинг олдига келдим ва суяб тутдим. У зот бошларини кўтариб: «Бу ким?» — дедилар. Мен: «Абу Қатода», — дедим. У зот: «Сен қачондан бери мен билан шундай юриб келяпсан?» — дедилар. Мен: «Тундан бери шу менинг юришим (шу ҳолатда юрибман)», — дедим. У зот: «Сен Аллоҳнинг Набийсини (йиқилишдан) сақлаганинг каби, Аллоҳ сени сақласин», — дедилар. Сўнг: «Бизни одамлардан хуфия (ортда қолган) деб ўйлайсанми?» — дедилар. Сўнг: «Бирортасини кўряпсанми?» — дедилар. Мен: «Мана бир суворий», — дедим. Сўнг: «Мана яна бир суворий», — дедим. Токи биз жамулжам бўлиб, етти суворий бўлдик. (Абу Қатода) деди: Расулуллоҳ ﷺ йўлдан четга оғиб, бошларини (ерга) қўйдилар, сўнг: «Бизнинг намозимизни (вақтини) бизга (қараб) сақланглар (қўриқланглар)», — дедилар. (Аммо) биринчи бўлиб уйғонган Расулуллоҳ ﷺ эдилар, қуёш эса орқаларида (чиқиб турарди). (Абу Қатода) деди: Биз чўчиб ўрнимиздан турдик. Сўнг у зот: «Миниб олинг», — дедилар. Биз миндик ва юрдик, токи қуёш кўтарилганда у зот (уловдан) тушдилар. Сўнг менда бўлган, ичида бир оз суви бор матора (сув идиши)ни сўрадилар. (Абу Қатода) деди: У зот ундан (одатдаги) тўлиқ таҳоратдан камроқ қилиб таҳорат олдилар. (Абу Қатода) деди: Унда яна бир оз сув қолди. Сўнг Абу Қатодага: «Маторангни биз учун сақлаб қўй, унинг бир хабари (қизиқ ҳодисаси) бўлади», — дедилар. Сўнг Билол намозга азон айтди. Расулуллоҳ ﷺ икки ракаат (нафл) ўқидилар, сўнг субҳ намозини ўқидилар ва ҳар куни қиладиган ишларини қилдилар. (Абу Қатода) деди: Расулуллоҳ ﷺ уловга миндилар, биз ҳам у зот билан бирга миндик. (Абу Қатода) деди: Баъзиларимиз баъзиларимизга шивирлаб: «Намозимиздаги қусуримиз (ўтказиб юборганимиз)нинг каффорати нима?» — дей бошладик. Шунда у зот: «Менда сизлар учун намуна (ўрнак) йўқми?» — дедилар. Сўнг: «Билингки, уйқуда қусур (гуноҳ) йўқ; қусур фақат намозни бошқа намоз вақти киргунича ўқимаган киши устидадир. Ким шундай қилса, уни эслаган вақтида ўқиб олсин, эртаси келганда эса уни ўз вақтида ўқисин», — дедилар. Сўнг: «Одамлар нима қилди деб ўйлайсизлар?» — дедилар. (Абу Қатода) деди: Сўнг у зот: «Одамлар тонгда Набийларини тополмай қолдилар. Абу Бакр билан Умар: ‹Расулуллоҳ ﷺ сизларнинг ортингизда, у зот сизларни ортда қолдириб кетмайдилар›, дедилар. Бошқа одамлар эса: ‹Расулуллоҳ ﷺ сизларнинг олдингизда›, дедилар. Агар улар Абу Бакр билан Умарга итоат қилсалар, тўғри йўлни топадилар», — дедилар. (Абу Қатода) деди: Кун ёйилиб, ҳамма нарса қизиб кетганда биз одамларга етиб бордик. Улар: «Ё Расулуллоҳ! Ҳалок бўлдик, чанқадик», — дейишарди. У зот: «Сизларга ҳалокат йўқ», — дедилар. Сўнг: «Менинг кичик косамни келтиринглар», — дедилар. (Абу Қатода) деди: У зот маторани сўрадилар ва Расулуллоҳ ﷺ (сувни) қуя бошладилар, Абу Қатода эса одамларга сув ичира бошлади. Одамлар маторада сув борлигини кўрган заҳоти унинг устига ёпирилдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «(Бир-бирингизга) яхшилик қилинглар, ҳаммангиз қониб (сув) ичасизлар», — дедилар. (Абу Қатода) деди: Улар шундай қилдилар. Расулуллоҳ ﷺ қуяр, мен эса уларга ичирар эдим, токи мендан ва Расулуллоҳ ﷺ дан бошқа ҳеч ким қолмади. (Абу Қатода) деди: Сўнг Расулуллоҳ ﷺ (косага сув) қуйиб, менга: «Ич», — дедилар. Мен: «Сиз ичмагунизча мен ичмайман, ё Расулуллоҳ!» — дедим. У зот: «Қавмга сув қуювчи уларнинг энг охирида ичади», — дедилар. (Абу Қатода) деди: Мен ичдим, Расулуллоҳ ﷺ ҳам ичдилар. (Абу Қатода) деди: Сўнг одамлар сувга (сувли манзилга) қониб, хотиржам ҳолда етиб бордилар. (Абдуллоҳ ибн Робоҳ) деди: Абдуллоҳ ибн Робоҳ: Мен бу ҳадисни жомеъ масжидида сўзлаб турган эдим, Имрон ибн Ҳусайн: «Эй йигит, қандай ҳадис айтаётганингга эътибор бер, чунки мен ўша кечаси суворийлардан бири эдим», — деди. (Абдуллоҳ) деди: Мен: «Унда ҳадисни сен яхшироқ биласан», — дедим. У: «Сен кимлардансан?» — деди. Мен: «Ансорларданман», — дедим. У: «Сўзлайвер, ахир сизлар ўз ҳадисингизни яхшироқ биласиз», — деди. (Абдуллоҳ) деди: Мен қавмга ҳадис айтиб бердим. Имрон: «Мен ҳам ўша кечаси ҳозир эдим, лекин уни мендан бошқа бирорта одам сен ёдлагандек ёдлаганини билмайман», — деди.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: لَمَّا كَانَ يَوْمُ غزوةِ تَبُوك أصابَ النَّاس مجاعةٌ فَقَالَ عُمَرُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ ادْعُهُمْ بِفَضْلِ أَزْوَادِهِمْ ثُمَّ ادْعُ اللَّهَ لَهُمْ عَلَيْهًا بِالْبَرَكَةِ فَقَالَ: نعم قَالَ فَدَعَا بِنِطَعٍ فَبُسِطَ ثُمَّ دَعَا بِفَضْلِ أَزْوَادِهِمْ فَجَعَلَ الرَّجُلُ يَجِيءُ بِكَفِّ ذُرَةٍ وَيَجِيءُ الْآخَرُ بِكَفِّ تَمْرٍ وَيَجِيءُ الْآخَرُ بِكِسْرَةٍ حَتَّى اجْتَمَعَ عَلَى النِّطَعِ شَيْءٌ يَسِيرٌ فَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالْبَرَكَةِ ثُمَّ قَالَ خُذُوا فِي أوعيتكم فَأَخَذُوا فِي أَوْعِيَتِهِمْ حَتَّى مَا تَرَكُوا فِي الْعَسْكَر وعَاء إِلا ملؤوه قَالَ فَأَكَلُوا حَتَّى شَبِعُوا وَفَضَلَتْ فَضْلَةٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنِّي رَسُولُ اللَّهِ لَا يَلْقَى اللَّهَ بِهِمَا عَبْدٌ غَيْرُ شاكٍّ فيحجبَ عَن الْجنَّة» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Hurayra yoki Abu Said (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi — al-Aʼmash shubha qildi: Tabuk gʻazoti boʻlganda, odamlarga ochlik yetdi. Ular: «Ey Allohning Rasuli, bizga ruxsat bersangiz, suv tashuvchi tuyalarimizni soʻyib, (goʻshtini) yesak va (yogʻini) moy qilsak», dedilar. Rasululloh ﷺ: «Qilinglar», dedilar. (Roviy) dedi: Shunda Umar kelib: «Ey Allohning Rasuli, agar shunday qilsangiz, ulov kamayib qoladi; lekin ularni ozuqalarining qoldigʻi bilan (chaqirib), soʻng ular uchun ustiga barakot (berishini) Allohdan soʻrang; shoyad Alloh unda (barakot) ato qilsa», dedi. Rasululloh ﷺ: «Ha», dedilar. (Roviy) dedi: (Paygʻambar) bir charm dasturxon (nitaʼ) keltirib, uni yoydilar; soʻng ularning ozuqalarining qoldigʻini (chaqirib) soʻradilar. (Roviy) dedi: Shunda bir kishi bir hovuch joʻxori bilan kelar, boshqasi bir hovuch xurmo bilan kelar, yana boshqasi bir boʻlak (non) bilan kelar edi — toki dasturxon ustida shulardan oz (miqdor) toʻplandi. (Roviy) dedi: Rasululloh ﷺ uning ustiga barakot (berishini) duo qildilar, soʻng: «Idishlaringizga oling», dedilar. (Roviy) dedi: Shunda ular idishlariga oldilar — toki lashkargohda toʻldirilmagan birorta idish qoldirmadilar. (Roviy) dedi: Ular toʻyguncha yedilar va yana (ortib) qoldi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Allohdan boshqa iloh yoʻq va men Allohning Rasuli ekanimga guvohlik beraman. Shubha qilmaydigan banda Allohga (shu ikkisi bilan) yoʻliqsa, jannatdan toʻsilmaydi», dedilar.Абу Ҳурайра ёки Абу Саид (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади — ал-Аъмаш шубҳа қилди: Табук ғазоти бўлганда, одамларга очлик етди. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, бизга рухсат берсангиз, сув ташувчи туяларимизни сўйиб, (гўштини) есак ва (ёғини) мой қилсак», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Қилинглар», дедилар. (Ровий) деди: Шунда Умар келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, агар шундай қилсангиз, улов камайиб қолади; лекин уларни озуқаларининг қолдиғи билан (чақириб), сўнг улар учун устига баракот (беришини) Аллоҳдан сўранг; шояд Аллоҳ унда (баракот) ато қилса», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳа», дедилар. (Ровий) деди: (Пайғамбар) бир чарм дастурхон (нитаъ) келтириб, уни ёйдилар; сўнг уларнинг озуқаларининг қолдиғини (чақириб) сўрадилар. (Ровий) деди: Шунда бир киши бир ҳовуч жўхори билан келар, бошқаси бир ҳовуч хурмо билан келар, яна бошқаси бир бўлак (нон) билан келар эди — токи дастурхон устида шулардан оз (миқдор) тўпланди. (Ровий) деди: Расулуллоҳ ﷺ унинг устига баракот (беришини) дуо қилдилар, сўнг: «Идишларингизга олинг», дедилар. (Ровий) деди: Шунда улар идишларига олдилар — токи лашкаргоҳда тўлдирилмаган бирорта идиш қолдирмадилар. (Ровий) деди: Улар тўйгунча едилар ва яна (ортиб) қолди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ ва мен Аллоҳнинг Расули эканимга гувоҳлик бераман. Шубҳа қилмайдиган банда Аллоҳга (шу иккиси билан) йўлиқса, жаннатдан тўсилмайди», дедилар.

وَعَن أَنَسٍ: كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَرُوسًا بِزَيْنَبَ فَعَمَدَتْ أُمِّي أُمُّ سُلَيْمٍ إِلَى تَمْرٍ وَسَمْنٍ وَأَقِطٍ فَصَنَعَتْ حَيْسًا فَجَعَلَتْهُ فِي تَوْرٍ فَقَالَتْ يَا أَنَسُ اذْهَبْ بِهَذَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْ بَعَثَتْ بِهَذَا إِلَيْكَ أُمِّي وَهِيَ تُقْرِئُكَ السَّلَامَ وَتَقُولُ إِنَّ هَذَا لَكَ مِنَّا قَلِيلٌ يَا رَسُولَ الله قَالَ فَذَهَبْتُ فَقُلْتُ فَقَالَ ضَعْهُ ثُمَّ قَالَ اذْهَبْ فَادْعُ لِي فُلَانًا وَفُلَانًا وَفُلَانًا رِجَالًا سَمَّاهُمْ وَادْعُ مَنْ لَقِيتَ فَدَعَوْتُ مَنْ سَمَّى وَمَنْ لَقِيتُ فَرَجَعْتُ فَإِذَا الْبَيْتُ غَاصٌّ بِأَهْلِهِ قِيلَ لأنس عدد كم كَانُوا؟ قَالَ زهاء ثَلَاث مائَة. فَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَضَعَ يَدَهُ عَلَى تِلْكَ الْحَيْسَةِ وَتَكَلَّمَ بِمَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ جَعَلَ يَدْعُو عَشَرَةً عَشَرَةً يَأْكُلُونَ مِنْهُ وَيَقُول لَهُم: «اذْكروا اسْم الله وليأكلْ كُلُّ رَجُلٍ مِمَّا يَلِيهِ» قَالَ: فَأَكَلُوا حَتَّى شَبِعُوا. فَخَرَجَتْ طَائِفَةٌ وَدَخَلَتْ طَائِفَةٌ حَتَّى أَكَلُوا كُلُّهُمْ قَالَ لِي يَا أَنَسُ ارْفَعْ. فَرَفَعْتُ فَمَا أَدْرِي حِينَ وَضَعْتُ كَانَ أَكْثَرَ أَمْ حِين رفعت. مُتَّفق عَلَيْهِ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ uylanib, ahli (xotini)ning huzuriga kirdilar. Onam Ummu Sulaym xays tayyorlab, uni bir idishga soldi va: «Ey Anas! Buni Rasululloh ﷺ ga olib borib: ‹Buni Sizga onam yubordi va u Sizga salom yoʻllamoqda hamda: Yo Rasululloh, bu biz tomondan Sizga oz (hadya), demoqda›, deb ayt», dedi. Men uni Rasululloh ﷺ ga olib bordim va: «Onam Sizga salom yoʻllamoqda va: ‹Yo Rasululloh, bu biz tomondan Sizga oz (hadya)›, demoqda», dedim. (U zot): «Uni qoʻy», dedilar, soʻng: «Borib, men uchun falonchi, falonchi va falonchini hamda uchratganlaringni chaqir», dedilar va baʼzi kishilarning ismlarini aytdilar. Men (u zot) nom oʻzgan kishilarni va uchratganlarimni chaqirdim. (Rovi) dedi: Men Anasdan: «Ular qancha (kishi) edi?» deb soʻradim. (Anas): «Taxminan uch yuz (kishi) edi», dedi. Rasululloh ﷺ menga: «Ey Anas! Idishni keltir», dedilar. Soʻng ular kira boshlashdi, hatto suffa va hujra toʻlib ketdi. Rasululloh ﷺ: «Oʻntadan-oʻntadan halqa (doira) qilib oʻtirsin va har bir kishi oʻzining oldidan yesin», dedilar. Ular toʻyib yeyishdi. Bir guruh chiqdi, bir guruh kirdi, toki ularning hammasi yeb boʻlguncha. Soʻng (u zot) menga: «Ey Anas! (Idishni) koʻtar», dedilar. Men koʻtardim va bilolmadim — qoʻygan paytimda koʻproq edimi yoki koʻtargan paytimda. Ulardan bir necha guruh Rasululloh ﷺ ning uyida suhbatlashib oʻtirdi, Rasululloh ﷺ oʻtirgan edilar, ayollari (Zaynab) yuzini devorga oʻgirgan edi. Ular Rasululloh ﷺ ga ogʻir botdi (bezovta qildi). Shunda Rasululloh ﷺ chiqib, ayollariga salom berdilar, soʻng qaytdilar. Ular Rasululloh ﷺ ning qaytganlarini koʻrishganda, oʻzlari (u zotga) ogʻir botganlarini anglab yetishdi. Ular eshikka oshiqishdi va hammasi chiqib ketishdi. Rasululloh ﷺ kelib, parda tushirdilar va kirdilar, men esa hujrada oʻtirgan edim. (U zot) ozgina (fursat) qolib, oldimga chiqdilar. Bu oyat nozil qilingan edi. Rasululloh ﷺ chiqib, ularni odamlarga oʻqib berdilar: {Ey iymon keltirganlar! Nabiy uylariga taomga taklif etilmaguningizcha va (taom) pishishini kutib oʻtirmagan holda kirmanglar, lekin taklif etilganingizda kiringlar, taom yeb boʻlgach esa tarqalinglar hamda (oʻzaro) suhbatga berilib oʻtirib qolmanglar. Albatta bu Nabiyga ozor beradi} oyatning oxirigacha. Al-Jaʼd dedi: Anas ibn Molik: «Men bu oyatlardan odamlar orasida eng yaqin (vaqtda) xabar topganman», dedi. Va Nabiy ﷺ ning ayollari (hijob bilan) toʻsildi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ уйланиб, аҳли (хотини)нинг ҳузурига кирдилар. Онам Умму Сулайм хайс тайёрлаб, уни бир идишга солди ва: «Эй Анас! Буни Расулуллоҳ ﷺ га олиб бориб: ‹Буни Сизга онам юборди ва у Сизга салом йўлламоқда ҳамда: Ё Расулуллоҳ, бу биз томондан Сизга оз (ҳадя), демоқда›, деб айт», деди. Мен уни Расулуллоҳ ﷺ га олиб бордим ва: «Онам Сизга салом йўлламоқда ва: ‹Ё Расулуллоҳ, бу биз томондан Сизга оз (ҳадя)›, демоқда», дедим. (У зот): «Уни қўй», дедилар, сўнг: «Бориб, мен учун фалончи, фалончи ва фалончини ҳамда учратганларингни чақир», дедилар ва баъзи кишиларнинг исмларини айтдилар. Мен (у зот) ном ўзган кишиларни ва учратганларимни чақирдим. (Рови) деди: Мен Анасдан: «Улар қанча (киши) эди?» деб сўрадим. (Анас): «Тахминан уч юз (киши) эди», деди. Расулуллоҳ ﷺ менга: «Эй Анас! Идишни келтир», дедилар. Сўнг улар кира бошлашди, ҳатто суффа ва ҳужра тўлиб кетди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ўнтадан-ўнтадан ҳалқа (доира) қилиб ўтирсин ва ҳар бир киши ўзининг олдидан есин», дедилар. Улар тўйиб ейишди. Бир гуруҳ чиқди, бир гуруҳ кирди, токи уларнинг ҳаммаси еб бўлгунча. Сўнг (у зот) менга: «Эй Анас! (Идишни) кўтар», дедилар. Мен кўтардим ва билолмадим — қўйган пайтимда кўпроқ эдими ёки кўтарган пайтимда. Улардан бир неча гуруҳ Расулуллоҳ ﷺ нинг уйида суҳбатлашиб ўтирди, Расулуллоҳ ﷺ ўтирган эдилар, аёллари (Зайнаб) юзини деворга ўгирган эди. Улар Расулуллоҳ ﷺ га оғир ботди (безовта қилди). Шунда Расулуллоҳ ﷺ чиқиб, аёлларига салом бердилар, сўнг қайтдилар. Улар Расулуллоҳ ﷺ нинг қайтганларини кўришганда, ўзлари (у зотга) оғир ботганларини англаб етишди. Улар эшикка ошиқишди ва ҳаммаси чиқиб кетишди. Расулуллоҳ ﷺ келиб, парда туширдилар ва кирдилар, мен эса ҳужрада ўтирган эдим. (У зот) озгина (фурсат) қолиб, олдимга чиқдилар. Бу оят нозил қилинган эди. Расулуллоҳ ﷺ чиқиб, уларни одамларга ўқиб бердилар: {Эй иймон келтирганлар! Набий уйларига таомга таклиф этилмагунингизча ва (таом) пишишини кутиб ўтирмаган ҳолда кирманглар, лекин таклиф этилганингизда киринглар, таом еб бўлгач эса тарқалинглар ҳамда (ўзаро) суҳбатга берилиб ўтириб қолманглар. Албатта бу Набийга озор беради} оятнинг охиригача. Ал-Жаъд деди: Анас ибн Молик: «Мен бу оятлардан одамлар орасида энг яқин (вақтда) хабар топганман», деди. Ва Набий ﷺ нинг аёллари (ҳижоб билан) тўсилди.

وَعَنْ جَابِرٍ قَالَ: غَزَوْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنا على نَاضِح لنا قَدْ أَعْيَا فَلَا يَكَادُ يَسِيرُ فَتَلَاحَقَ بِيَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ لي مَا لبعيرك قلت: قدعيي فَتَخَلَّفَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فزجره ودعا لَهُ فَمَا زَالَ بَيْنَ يَدَيِ الْإِبِلِ قُدَّامَهَا يسير فَقَالَ لي كَيفَ ترى بعيرك قَالَ قُلْتُ بِخَيْرٍ قَدْ أَصَابَتْهُ بَرَكَتُكَ قَالَ أَفَتَبِيعُنِيهِ بِوُقِيَّةٍ. فَبِعْتُهُ عَلَى أَنَّ لِي فَقَارَ ظَهْرِهِ حَتَّى الْمَدِينَةِ فَلَمَّا قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمَدِينَةَ غَدَوْتُ عَلَيْهِ بِالْبَعِيرِ فَأَعْطَانِي ثمنَهُ وردَّهُ عَليّ. مُتَّفق عَلَيْهِ

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Allohning Rasuli ﷺ bilan birga bir gʻazotda qatnashdim. Paygʻambar ﷺ meni (yoʻlda) — men sugʻorish uchun ishlatiladigan tuyamizga mingan holatda — uchratdi; u (tuya) shu qadar charchagan ediki, deyarli yura olmasdi. Paygʻambar ﷺ menga: «Tuyaga nima boʻldi?» — dedi. Men: «U charchadi», — dedim. Bas, Allohning Rasuli ﷺ uning orqasidan (kelib), uni (sekin) jerkidi va uning haqiga duo qildi; shunda u boshqa tuyalardan oʻzib, ularning oldiga oʻta boshladi. Soʻng u zot menga: «Tuyangni (endi) qanday topyapsan?» — dedi. Men: «Uni juda yaxshi (holatda) topyapman — u sizning duoyingizni oldi», — dedim. U zot: «Uni menga sotasanmi?» — dedi. Men — bu bizning yagona sugʻorish tuyamiz boʻlsa ham — (rad etishdan) uyaldim; shuning uchun: «Ha», — dedim. U zot: «Unday boʻlsa, uni menga sot», — dedi. Men uni — to Madinaga yetgunimcha unga minib turishim sharti bilan — sotdim. Soʻng men: «Yo Allohning Paygʻambari! Men kuyovman», — dedim va u zotdan — uyimga (oldinroq) borishimga ruxsat berishini — soʻradim. U zot menga ruxsat berdi va men — odamlardan oldin — Madinaga yetib bordim; u yerda men amakimni uchratdim, u mendan tuya haqida soʻradi va men unga (bu haqda) hammasini aytdim, u esa meni buning uchun koyidi. Men Allohning Rasuli ﷺ dan ruxsat soʻraganimda, u zot mendan — boker (qiz) qizga uylandimmi yoki tul (turmush koʻrgan) ayolgami — deb soʻragan edi va men tul ayolga uylanganimni aytgandim. U zot: «Nega sen — sen bilan oʻynaydigan va sen u bilan oʻynaydigan — boker (qiz) qizga uylanmading?» — dedi. Men: «Yo Rasululloh! Otam vafot etdi (yoki shahid boʻldi) va mening baʼzi yosh singillarim bor; shuning uchun men — ularga odob oʻrgatmaydigan va ularga xizmat qilmaydigan — ular kabi yosh qizga uylanishni — maʼqul koʻrmadim. Bas, men — ularga xizmat qilsin va ularga odob oʻrgatsin deb — tul ayolga uylandim», — dedim. Allohning Rasuli ﷺ Madinaga yetib kelganida, men ertasiga tuyani u zotga (olib) keldim va u zot menga uning narxini berdi hamda tuyaning oʻzini (ham) menga berdi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ билан бирга бир ғазотда қатнашдим. Пайғамбар ﷺ мени (йўлда) — мен суғориш учун ишлатиладиган туямизга минган ҳолатда — учратди; у (туя) шу қадар чарчаган эдики, деярли юра олмасди. Пайғамбар ﷺ менга: «Туяга нима бўлди?» — деди. Мен: «У чарчади», — дедим. Бас, Аллоҳнинг Расули ﷺ унинг орқасидан (келиб), уни (секин) жеркиди ва унинг ҳақига дуо қилди; шунда у бошқа туялардан ўзиб, уларнинг олдига ўта бошлади. Сўнг у зот менга: «Туянгни (энди) қандай топяпсан?» — деди. Мен: «Уни жуда яхши (ҳолатда) топяпман — у сизнинг дуойингизни олди», — дедим. У зот: «Уни менга сотасанми?» — деди. Мен — бу бизнинг ягона суғориш туямиз бўлса ҳам — (рад этишдан) уялдим; шунинг учун: «Ҳа», — дедим. У зот: «Ундай бўлса, уни менга сот», — деди. Мен уни — то Мадинага етгунимча унга миниб туришим шарти билан — сотдим. Сўнг мен: «Ё Аллоҳнинг Пайғамбари! Мен куёвман», — дедим ва у зотдан — уйимга (олдинроқ) боришимга рухсат беришини — сўрадим. У зот менга рухсат берди ва мен — одамлардан олдин — Мадинага етиб бордим; у ерда мен амакимни учратдим, у мендан туя ҳақида сўради ва мен унга (бу ҳақда) ҳаммасини айтдим, у эса мени бунинг учун койиди. Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ дан рухсат сўраганимда, у зот мендан — бокер (қиз) қизга уйландимми ёки тул (турмуш кўрган) аёлгами — деб сўраган эди ва мен тул аёлга уйланганимни айтгандим. У зот: «Нега сен — сен билан ўйнайдиган ва сен у билан ўйнайдиган — бокер (қиз) қизга уйланмадинг?» — деди. Мен: «Ё Расулуллоҳ! Отам вафот этди (ёки шаҳид бўлди) ва менинг баъзи ёш сингилларим бор; шунинг учун мен — уларга одоб ўргатмайдиган ва уларга хизмат қилмайдиган — улар каби ёш қизга уйланишни — маъқул кўрмадим. Бас, мен — уларга хизмат қилсин ва уларга одоб ўргацин деб — тул аёлга уйландим», — дедим. Аллоҳнинг Расули ﷺ Мадинага етиб келганида, мен эртасига туяни у зотга (олиб) келдим ва у зот менга унинг нархини берди ҳамда туянинг ўзини (ҳам) менга берди.

وَعَن أبي حميد السَّاعِدِيّ قَالَ: خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَزْوَةَ تَبُوكَ فَأَتَيْنَا وَادِيَ الْقُرَى عَلَى حَدِيقَةٍ لِامْرَأَةٍ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «اخْرُصُوهَا» فَخَرَصْنَاهَا وَخَرَصَهَا رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَشَرَةَ أَوْسُقٍ وَقَالَ: «أَحْصِيهَا حَتَّى نَرْجِعَ إِلَيْكِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ» وَانْطَلَقْنَا حَتَّى قَدِمْنَا تَبُوكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «سَتَهُبُّ عَلَيْكُمُ اللَّيْلَةَ رِيحٌ شَدِيدَةٌ فَلَا يَقُمْ فِيهَا أَحَدٌ مِنْكُم فَمَنْ كَانَ لَهُ بَعِيرٌ فَلْيَشُدَّ عِقَالَهُ» فَهَبَّتْ رِيحٌ شَدِيدَةٌ فَقَامَ رَجُلٌ فَحَمَلَتْهُ الرِّيحُ حَتَّى أَلْقَتْهُ بِجَبَلَيْ طَيِّئٍ ثُمَّ أَقْبَلْنَا حَتَّى قَدِمْنَا وَادِيَ الْقُرَى فَسَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمَرْأَةُ عَنْ حَدِيقَتِهَا كَمْ بَلَغَ ثَمَرهَا فَقَالَت عشرَة أوسق. مُتَّفق عَلَيْهِ

Abu Humayd as-Soidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi, u dedi: Biz Rasululloh ﷺ bilan Tabuk gʻazotiga chiqdik. Vodil-Quroga, bir ayolning bogʻi yoniga keldik. Rasululloh ﷺ: «Uni (hosilini) chamalab koʻringlar», dedilar. Biz uni chamaladik, Rasululloh ﷺ ham uni oʻn vasq deb chamaladilar va: «Uni (hisobini) saqlab tur, toki, Alloh xohlasa, oldingga qaytib kelguncha», dedilar. Biz yoʻlga tushib, Tabukka yetib bordik. Rasululloh ﷺ: «Bu kecha sizlarga qattiq shamol esadi, shuning uchun sizlardan hech kim (uning ichida) tik turmasin. Kimning tuyasi boʻlsa, uni mahkam bogʻlab qoʻysin», dedilar. Shunda qattiq shamol esdi, bir kishi (tik) turgan edi, shamol uni koʻtarib, Tayy ikki togʻi (orasi)ga uloqtirdi. Aylaning hokimi Ibn al-Almoning elchisi Rasululloh ﷺ ga maktub bilan keldi va u zotga oq xachir hadya qildi. Rasululloh ﷺ unga (javob) yozdilar va unga bir burd (chopon) hadya qildilar. Soʻng biz qaytib, Vodil-Quroga yetib keldik. Rasululloh ﷺ oʻsha ayoldan bogʻi haqida: «Mevasi qanchaga yetdi?» deb soʻradilar. U: «Oʻn vasq», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Men shoshilyapman. Sizlardan kim xohlasa, men bilan shoshilsin, kim xohlasa, qolsin», dedilar. Biz chiqib, hatto Madina koʻrinadigan yerga yetdik. Shunda u zot: «Bu — Toba, bu esa Uhud, u bizni sevadigan, biz uni sevadigan togʻdir», dedilar. Soʻng: «Albatta, ansorlarning eng yaxshi xonadoni Banu Najjor xonadonidir, soʻng Banu Abdul-Ashhal xonadoni, soʻng Banu Abdul-Horis ibn al-Xazraj xonadoni, soʻng Banu Soida xonadoni. Ansorlarning barcha xonadonida yaxshilik bor», dedilar. Shunda bizga Saʼd ibn Uboda yetib keldi. Abu Usayd: «Rasululloh ﷺ ansorlarning xonadonlarini saralab, bizni oxirgi qilganlarini koʻrmadingmi?» dedi. Saʼd Rasululloh ﷺ ga yetib borib: «Yo Rasululloh! Siz ansorlarning xonadonlarini saraladingiz va bizni oxirgi qildingiz», dedi. Shunda u zot: «Yaxshilardan boʻlishingizning oʻzi sizlarga yetarli emasmi?» dedilar.Абу Ҳумайд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади, у деди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан Табук ғазотига чиқдик. Водил-Қурога, бир аёлнинг боғи ёнига келдик. Расулуллоҳ ﷺ: «Уни (ҳосилини) чамалаб кўринглар», дедилар. Биз уни чамаладик, Расулуллоҳ ﷺ ҳам уни ўн васқ деб чамаладилар ва: «Уни (ҳисобини) сақлаб тур, токи, Аллоҳ хоҳласа, олдингга қайтиб келгунча», дедилар. Биз йўлга тушиб, Табукка етиб бордик. Расулуллоҳ ﷺ: «Бу кеча сизларга қаттиқ шамол эсади, шунинг учун сизлардан ҳеч ким (унинг ичида) тик турмасин. Кимнинг туяси бўлса, уни маҳкам боғлаб қўйсин», дедилар. Шунда қаттиқ шамол эсди, бир киши (тик) турган эди, шамол уни кўтариб, Тайй икки тоғи (ораси)га улоқтирди. Айланинг ҳокими Ибн ал-Алмонинг элчиси Расулуллоҳ ﷺ га мактуб билан келди ва у зотга оқ хачир ҳадя қилди. Расулуллоҳ ﷺ унга (жавоб) ёздилар ва унга бир бурд (чопон) ҳадя қилдилар. Сўнг биз қайтиб, Водил-Қурога етиб келдик. Расулуллоҳ ﷺ ўша аёлдан боғи ҳақида: «Меваси қанчага етди?» деб сўрадилар. У: «Ўн васқ», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Мен шошиляпман. Сизлардан ким хоҳласа, мен билан шошилсин, ким хоҳласа, қолсин», дедилар. Биз чиқиб, ҳатто Мадина кўринадиган ерга етдик. Шунда у зот: «Бу — Тоба, бу эса Уҳуд, у бизни севадиган, биз уни севадиган тоғдир», дедилар. Сўнг: «Албатта, ансорларнинг энг яхши хонадони Бану Нажжор хонадонидир, сўнг Бану Абдул-Ашҳал хонадони, сўнг Бану Абдул-Ҳорис ибн ал-Хазраж хонадони, сўнг Бану Соида хонадони. Ансорларнинг барча хонадонида яхшилик бор», дедилар. Шунда бизга Саъд ибн Убода етиб келди. Абу Усайд: «Расулуллоҳ ﷺ ансорларнинг хонадонларини саралаб, бизни охирги қилганларини кўрмадингми?» деди. Саъд Расулуллоҳ ﷺ га етиб бориб: «Ё Расулуллоҳ! Сиз ансорларнинг хонадонларини сараладингиз ва бизни охирги қилдингиз», деди. Шунда у зот: «Яхшилардан бўлишингизнинг ўзи сизларга етарли эмасми?» дедилар.

وَعَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " إِنَّكُمْ سَتَفْتَحُونَ مِصْرَ وَهِيَ أَرْضٌ يُسَمَّى فِيهَا الْقِيرَاطُ فَإِذَا فَتَحْتُمُوهَا فَأَحْسِنُوا إِلَى أَهْلِهَا فَإِنَّ لَهَا ذِمَّةً وَرَحِمًا أَوْ قَالَ: ذِمَّةً وَصِهْرًا فَإِذَا رَأَيْتُمْ رَجُلَيْنِ يَخْتَصِمَانِ فِي مَوْضِعِ لَبِنَةٍ فَاخْرُجْ مِنْهَا ". قَالَ: فَرَأَيْتُ عَبْدَ الرَّحْمَن بن شُرَحْبِيل بن حَسَنَة وأخاه يَخْتَصِمَانِ فِي مَوْضِعِ لَبِنَةٍ فَخَرَجْتُ مِنْهَا. رَوَاهُ مُسلم

Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlar yaqinda Misrni fath qilasizlar. U shunday yurtdirki, unda (pul birligi) qirot deb ataladi. Uni fath qilganingizda, ahliga yaxshilik qilinglar, chunki ularning (zimmangizda) ahdu zimmasi va qarindoshligi bordir», dedilar. Yoki: «ahdu zimmasi va qudaligi bordir. Qachonki, u yerda bir gʻisht oʻrni (kabi arzimas narsa) ustida tortishayotgan ikki kishini koʻrsang, u yerdan chiqib ket», dedilar. (Abu Zarr) dedi: Men Abdurrahmon ibn Shurahbil ibn Hasana va uning akasi Rabiʼani bir gʻisht oʻrni ustida tortishayotganini koʻrdim va u yerdan chiqib ketdim.Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлар яқинда Мисрни фатҳ қиласизлар. У шундай юртдирки, унда (пул бирлиги) қирот деб аталади. Уни фатҳ қилганингизда, аҳлига яхшилик қилинглар, чунки уларнинг (зиммангизда) аҳду зиммаси ва қариндошлиги бордир», дедилар. Ёки: «аҳду зиммаси ва қудалиги бордир. Қачонки, у ерда бир ғишт ўрни (каби арзимас нарса) устида тортишаётган икки кишини кўрсанг, у ердан чиқиб кет», дедилар. (Абу Зарр) деди: Мен Абдурраҳмон ибн Шураҳбил ибн Ҳасана ва унинг акаси Рабиъани бир ғишт ўрни устида тортишаётганини кўрдим ва у ердан чиқиб кетдим.

وَعَنْ حُذَيْفَةَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " فِي أَصْحَابِي وَفِي رِوَايَة قا ل: فِي أُمَّتِي اثْنَا عَشَرَ مُنَافِقًا لَا يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ وَلَا يَجِدُونَ رِيحَهَا حَتَّى يَلِجَ الْجَمَلُ فِي سم الْخياط ثَمَانِيَة مِنْهُم تَكُ (فيهم الدُّبَيْلَةُ: سِرَاجٌ مِنْ نَارٍ يَظْهَرُ فِي أَكْتَافِهِمْ حَتَّى تَنْجُمَ فِي صُدُورِهِمْ ". رَوَاهُ مُسْلِمٌ

Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Mening ashoblarim orasida — bir rivoyatda: mening ummatim orasida — oʻn ikki munofiq bor. Ular tuya igna teshigidan oʻtmaguncha jannatga kirmaydilar va uning hidini ham topmaydilar. Ulardan sakkiztasiga ad-Dubayla — yelkalarida paydo boʻlib, koʻkraklaridan teshib chiqadigan olovli chiroq — kifoya qiladi», dedilar. Muslim rivoyat qilgan.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Менинг ашобларим орасида — бир ривоятда: менинг умматим орасида — ўн икки мунофиқ бор. Улар туя игна тешигидан ўтмагунча жаннатга кирмайдилар ва унинг ҳидини ҳам топмайдилар. Улардан саккизтасига ад-Дубайла — елкаларида пайдо бўлиб, кўкракларидан тешиб чиқадиган оловли чироқ — кифоя қилади», дедилар. Муслим ривоят қилган.

عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَ: خَرَجَ أَبُو طَالِبٍ إِلَى الشَّام وَخرج مَعَه النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي أَشْيَاخٍ مِنْ قُرَيْشٍ فَلَمَّا أَشْرَفُوا عَلَى الرَّاهِبِ هَبَطُوا فَحَلُّوا رِحَالَهُمْ فَخَرَجَ إِلَيْهِمُ الرَّاهِبُ وَكَانُوا قَبْلَ ذَلِكَ يَمُرُّونَ بِهِ فَلَا يَخْرُجُ إِلَيْهِمْ قَالَ فَهُمْ يَحُلُّونَ رِحَالَهُمْ فَجَعَلَ يَتَخَلَّلُهُمُ الرَّاهِبُ حَتَّى جَاءَ فَأَخَذَ بِيَدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ هَذَا سَيِّدُ الْعَالَمِينَ هَذَا رسولُ ربِّ الْعَالِمِينَ يَبْعَثُهُ اللَّهُ رَحْمَةً لِلْعَالِمِينَ فَقَالَ لَهُ أَشْيَاخٌ مِنْ قُرَيْشٍ مَا عِلْمُكَ فَقَالَ إِنَّكُمْ حِينَ أَشْرَفْتُمْ مِنَ الْعَقَبَةِ لَمْ يَبْقَ شَجَرٌ وَلَا حَجَرٌ إِلَّا خَرَّ سَاجِدًا وَلَا يَسْجُدَانِ إِلَّا لِنَبِيٍّ وَإِنِّي أَعْرِفُهُ بِخَاتَمِ النُّبُوَّةِ أَسْفَلَ مِنْ غُضْرُوفِ كَتِفِهِ مِثْلَ التُّفَّاحَةِ ثُمَّ رَجَعَ فَصَنَعَ لَهُمْ طَعَامًا فَلَمَّا أَتَاهُمْ بِهِ وَكَانَ هُوَ فِي رِعْيَةِ الْإِبِلِ فَقَالَ أَرْسِلُوا إِلَيْهِ فَأَقْبَلَ وَعَلَيْهِ غَمَامَةٌ تُظِلُّهُ فَلَمَّا دَنَا مِنَ الْقَوْم وجدهم قد سَبَقُوهُ إِلَى فَيْء الشَّجَرَة فَلَمَّا جَلَسَ مَالَ فَيْءُ الشَّجَرَةِ عَلَيْهِ فَقَالَ انْظُرُوا إِلَى فَيْءِ الشَّجَرَةِ مَالَ عَلَيْهِ فَقَالَ أنْشدكُمْ بِاللَّه أَيُّكُمْ وَلِيُّهُ قَالُوا أَبُو طَالِبٍ فَلَمْ يَزَلْ يُنَاشِدُهُ حَتَّى رَدَّهُ أَبُو طَالِبٍ وَبَعَثَ مَعَهُ أَبُو بَكْرٍ بِلَالًا وَزَوَّدَهُ الرَّاهِبُ مِنَ الْكَعْكِ وَالزَّيْت. (علق الشَّيْخ أَن ذكر بِلَال فِي الحَدِيث خطأ إِذْ لم يكن خلق بعد)

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Tolib Shomga yoʻl oldi, Nabiy ﷺ ham Qurayshning bir necha keksalari bilan birga u bilan chiqdilar. Ular rohibning (yashaydigan joyiga) yetib kelganlarida toʻxtab, yuklarini tushirdilar. Rohib oldilariga chiqdi — bundan oldin ular uning yonidan oʻtsalar ham, u ularga chiqmas va eʼtibor ham bermas edi. Ular yuklarini tushirayotganlarida rohib oralaridan oʻtib kelib, Rasululloh ﷺning qoʻllaridan ushladi-da: «Bu — olamlarning sayyididir, bu — olamlar Robbining elchisidir, Alloh uni olamlarga rahmat qilib yuboradi», dedi. Quraysh keksalari unga: «Buni qayoqdan bilding?» deyishdi. U: «Siz dovondan oshib kelganingizda biror daraxt ham, tosh ham qolmadiki, sajdaga yiqilmagan boʻlsa. Ular faqat paygʻambarga sajda qiladilar. Men uni yelkasining qogʻirchogʻidan pastdagi, olmadek nubuvvat muhri bilan tanidim», dedi. Soʻng qaytib, ularga taom tayyorladi. U taomni olib kelganida (bola) tuyalarni boqib yurardi. Rohib: «Uni chaqirib kelinglar», dedi. U keldi, ustida soya solib turgan bir parcha bulut bor edi. Qavmga yaqinlashganida, ular undan oldin daraxt soyasini egallab olganlarini koʻrdi. U oʻtirganida daraxtning soyasi unga tomon ogʻdi. Rohib: «Daraxtning soyasiga qaranglar, unga tomon ogʻib qoldi», dedi. Soʻng u ularning oldida turib, uni Rumga olib bormasliklarini iltimos qila boshladi, chunki rumliklar uni koʻrsalar, sifatidan tanib qoladilar va oʻldirib qoʻyadilar. Shu payt u oʻgirilib qarasa, Rumdan kelgan yetti kishini koʻrdi. U ularning oldidan chiqib: «Sizlarni nima yetakladi?» dedi. Ular: «Biz bu paygʻambar shu oyda zohir boʻlishini eshitib keldik, har bir yoʻlga odamlar yuborilgan, bizga uning xabari yetkazildi va biz shu seningni yoʻlingga yuborildik», dedilar. U: «Ortingizda sizlardan yaxshiroq kishi bormi?» dedi. Ular: «Bizga uning xabari faqat shu yoʻlingdan kelishi (haqida) yetkazilgan», dedilar. U: «Aytinglar-chi, Alloh hukm qilmoqchi boʻlgan ishni odamlardan biror kishi qaytara oladimi?» dedi. Ular: «Yoʻq», dedilar. Shunda ular unga bayʼat berib, u bilan birga qoldilar. U (rohib): «Sizlarni Alloh nomi bilan ogohlantiraman, qaysingiz uning vasiysisiz?» dedi. Ular: «Abu Tolib», dedilar. U Abu Tolibni qaytmaguncha qattiq iltimos qilaverdi, oxiri Abu Tolib uni (Makkaga) qaytardi. Abu Bakr u bilan Bilolni yubordi, rohib esa unga kulcha va zaytun moyidan ozuqa berdi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldan bilamiz.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Толиб Шомга йўл олди, Набий ﷺ ҳам Қурайшнинг бир неча кексалари билан бирга у билан чиқдилар. Улар роҳибнинг (яшайдиган жойига) етиб келганларида тўхтаб, юкларини туширдилар. Роҳиб олдиларига чиқди — бундан олдин улар унинг ёнидан ўтсалар ҳам, у уларга чиқмас ва эътибор ҳам бермас эди. Улар юкларини тушираётганларида роҳиб ораларидан ўтиб келиб, Расулуллоҳ ﷺнинг қўлларидан ушлади-да: «Бу — оламларнинг саййидидир, бу — оламлар Роббининг элчисидир, Аллоҳ уни оламларга раҳмат қилиб юборади», деди. Қурайш кексалари унга: «Буни қаёқдан билдинг?» дейишди. У: «Сиз довондан ошиб келганингизда бирор дарахт ҳам, тош ҳам қолмадики, саждага йиқилмаган бўлса. Улар фақат пайғамбарга сажда қиладилар. Мен уни елкасининг қоғирчоғидан пастдаги, олмадек нубувват муҳри билан танидим», деди. Сўнг қайтиб, уларга таом тайёрлади. У таомни олиб келганида (бола) туяларни боқиб юрарди. Роҳиб: «Уни чақириб келинглар», деди. У келди, устида соя солиб турган бир парча булут бор эди. Қавмга яқинлашганида, улар ундан олдин дарахт соясини эгаллаб олганларини кўрди. У ўтирганида дарахтнинг сояси унга томон оғди. Роҳиб: «Дарахтнинг соясига қаранглар, унга томон оғиб қолди», деди. Сўнг у уларнинг олдида туриб, уни Румга олиб бормасликларини илтимос қила бошлади, чунки румликлар уни кўрсалар, сифатидан таниб қоладилар ва ўлдириб қўядилар. Шу пайт у ўгирилиб қараса, Румдан келган етти кишини кўрди. У уларнинг олдидан чиқиб: «Сизларни нима етаклади?» деди. Улар: «Биз бу пайғамбар шу ойда зоҳир бўлишини эшитиб келдик, ҳар бир йўлга одамлар юборилган, бизга унинг хабари етказилди ва биз шу сенингни йўлингга юборилдик», дедилар. У: «Ортингизда сизлардан яхшироқ киши борми?» деди. Улар: «Бизга унинг хабари фақат шу йўлингдан келиши (ҳақида) етказилган», дедилар. У: «Айтинглар-чи, Аллоҳ ҳукм қилмоқчи бўлган ишни одамлардан бирор киши қайтара оладими?» деди. Улар: «Йўқ», дедилар. Шунда улар унга байъат бериб, у билан бирга қолдилар. У (роҳиб): «Сизларни Аллоҳ номи билан огоҳлантираман, қайсингиз унинг васийсисиз?» деди. Улар: «Абу Толиб», дедилар. У Абу Толибни қайтмагунча қаттиқ илтимос қилаверди, охири Абу Толиб уни (Маккага) қайтарди. Абу Бакр у билан Билолни юборди, роҳиб эса унга кулча ва зайтун мойидан озуқа берди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан биламиз.

وَعَنْ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ كُنْتُ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمَكَّةَ فَخَرَجْنَا فِي بَعْضِ نَوَاحِيهَا فَمَا اسْتَقْبَلَهُ جَبَلٌ وَلَا شَجَرٌ إِلَّا وَهُوَ يَقُولُ: السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ. رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ والدارمي

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) shunday deganlar: «Men Nabiy ﷺ bilan Makkada edim. Uning bir tomonlariga chiqdik. U zotni biror togʻ yoki daraxt qarshilamadiki, ‹Assalomu alayka, ey Rasululloh!› demagan boʻlsa». Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Bu hadisni al-Valid ibn Abu Savrdan bir necha kishi rivoyat qilgan va ular ‹Abbod Abu Yazid› deb keltirganlar, ulardan biri Farva ibn Abu Magʻrodir.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) шундай деганлар: «Мен Набий ﷺ билан Маккада эдим. Унинг бир томонларига чиқдик. У зотни бирор тоғ ёки дарахт қаршиламадики, ‹Ассалому алайка, эй Расулуллоҳ!› демаган бўлса». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Бу ҳадисни ал-Валид ибн Абу Саврдан бир неча киши ривоят қилган ва улар ‹Аббод Абу Язид› деб келтирганлар, улардан бири Фарва ибн Абу Мағродир.

وَعَنْ أَنَسٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أُتِيَ بِالْبُرَاقِ لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِهِ مُلْجَمًا مُسْرجاً فاستصعب عَلَيْهِ فَقَالَ لَهُ جِبْرِيل: أَبِمُحَمَّدٍ تَفْعَلُ هَذَا؟ قَالَ: فَمَا رَكِبَكَ أَحَدٌ أَكْرَمُ عَلَى اللَّهِ مِنْهُ قَالَ: فَارْفَضَّ عَرَقًا. رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَقَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Isro kechasi Nabiy ﷺga lijomlangan va egarlangan holda Buroq keltirildi. Buroq u zotga itoatsizlik qildi (boʻyin tovladi). Shunda Jibril unga: «Sen Muhammadga shunday qilyapsanmi? Senga Alloh nazdida undan koʻra ulugʻroq biror kishi minmagan-ku», dedi. U zot: «Shunda u (Buroq) duvva-duvva ter toʻkdi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir va biz uni faqat Abdurazzoqning hadisidan bilamiz.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Исро кечаси Набий ﷺга лижомланган ва эгарланган ҳолда Буроқ келтирилди. Буроқ у зотга итоатсизлик қилди (бўйин товлади). Шунда Жибрил унга: «Сен Муҳаммадга шундай қиляпсанми? Сенга Аллоҳ наздида ундан кўра улуғроқ бирор киши минмаган-ку», деди. У зот: «Шунда у (Буроқ) дувва-дувва тер тўкди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир ва биз уни фақат Абдураззоқнинг ҳадисидан биламиз.

وَعَنْ بُرَيْدَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَمَّا انْتَهَيْنَا إِلَى بَيْتِ الْمَقْدِسِ قَالَ جِبْرِيل بِأُصْبُعِهِ فَخَرَقَ بِهَا الْحَجَرَ فَشَدَّ بِهِ الْبُرَاقَ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Buraydat (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Baytul-Maqdisga yetib borganimizda, Jibril barmogʻi bilan ishora qildi-da, u bilan toshni teshib, Buroqni unga bogʻlab qoʻydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Бурайдат (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Байтул-Мақдисга етиб борганимизда, Жибрил бармоғи билан ишора қилди-да, у билан тошни тешиб, Буроқни унга боғлаб қўйди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

وَعَن يعلى بن مرَّةَ الثَّقفي قَالَ ثَلَاثَةُ أَشْيَاءَ رَأَيْتُهَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَا نَحْنُ نَسِيرُ مَعَه إِذ مَرَرْنَا بِبَعِير يُسْنَى عَلَيْهِ فَلَمَّا رَآهُ الْبَعِيرُ جَرْجَرَ فَوَضَعَ جِرَانَهُ فَوَقَفَ عَلَيْهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ أَيْنَ صَاحِبُ هَذَا الْبَعِيرِ فَجَاءَهُ فَقَالَ بِعْنِيهِ فَقَالَ بَلْ نَهَبُهُ لَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَإِنَّهُ لِأَهْلِ بَيْتٍ مَا لَهُمْ مَعِيشَةٌ غَيْرُهُ قَالَ أَمَا إِذْ ذَكَرْتَ هَذَا مِنْ أَمْرِهِ فَإِنَّهُ شَكَا كَثْرَةَ الْعَمَلِ وَقِلَّةَ العلفِ فَأحْسنُوا إِلَيْهِ قَالَ ثمَّ سرنا فنزلنا مَنْزِلًا فَنَامَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَجَاءَتْ شَجَرَةٌ تَشُقُّ الْأَرْضَ حَتَّى غَشِيَتْهُ ثُمَّ رَجَعَتْ إِلَى مَكَانِهَا فَلَمَّا اسْتَيْقَظَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذُكِرَتْ لَهُ فَقَالَ هِيَ شجرةٌ استأذَنَتْ ربّها عز وَجل أَنْ تُسَلِّمَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَذِنَ لَهَا قَالَ ثُمَّ سِرْنَا فَمَرَرْنَا بِمَاءٍ فَأَتَتْهُ امْرَأَةٌ بِابْنٍ لَهَا بِهِ جِنَّةٌ فَأَخَذَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بمنخره فَقَالَ اخْرُج إِنِّي مُحَمَّد رَسُول الله قَالَ ثمَّ سرنا فَلَمَّا رَجعْنَا من سفرنا مَرَرْنَا بِذَلِكَ الْمَاءِ فَسَأَلَهَا عَنِ الصَّبِيِّ فَقَالَتْ وَالَّذِي بَعثك بِالْحَقِّ مَا رأَينا مِنْهُ رَيباً بعْدك. رَوَاهُ فِي شرح السّنة

Yaʼlo ibn Murra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺdan koʻrgan uch narsam bor. Biz u zot bilan yurib borardik, shu payt suv tortishda ishlatilayotgan bir tuyaning yonidan oʻtdik. Tuya u zotni koʻrgach, boʻkirib boʻynini yerga qoʻydi. Nabiy ﷺ uning oldida toʻxtab: «Bu tuyaning egasi qani?» dedilar. Egasi kelgach: «Buni menga sotgin», dedilar. U: «Yoʻq, uni sizga sotmayman, ey Allohning Rasuli, u shunday bir xonadonnikiki, ulardan boshqa tirikchilik vositasi yoʻq», dedi. U zot: «Uning ahvolidan shuni zikr qilar ekansan, bilginki, u menga ishning koʻpligidan va yemning ozligidan shikoyat qildi; unga yaxshi muomala qilinglar», dedilar. Soʻng yoʻlga tushdik va bir manzilga qoʻndik. Nabiy ﷺ uxladilar. Shu payt bir daraxt yerni yorib kelib u zotni oʻrab oldi, soʻng oʻz oʻrniga qaytdi. Rasululloh ﷺ uygʻonganlarida bu ularga aytildi. U zot: «U bir daraxt boʻlib, Rasululloh ﷺga salom berishga Robbi azza va jalladan izn soʻradi, U ham unga izn berdi», dedilar. Soʻng yoʻlga tushdik va bir suvning yonidan oʻtdik. Bir ayol jinni oʻgʻlini olib u zotning oldiga keldi. Nabiy ﷺ uning burnidan tutib: «Chiq! Men Muhammad, Allohning Rasuliman», dedilar. Soʻng yoʻlga tushdik. Safarimizdan qaytganimizda oʻsha suvning yonidan oʻtdik. U zot ayoldan bola haqida soʻradilar. U: «Seni haq bilan yuborgan Zotga qasamki, undan keyin biz undan hech qanday shubhali narsa koʻrmadik», dedi. Sharhus-sunnada rivoyat qilingan.Яъло ибн Мурра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺдан кўрган уч нарсам бор. Биз у зот билан юриб борардик, шу пайт сув тортишда ишлатилаётган бир туянинг ёнидан ўтдик. Туя у зотни кўргач, бўкириб бўйнини ерга қўйди. Набий ﷺ унинг олдида тўхтаб: «Бу туянинг эгаси қани?» дедилар. Эгаси келгач: «Буни менга сотгин», дедилар. У: «Йўқ, уни сизга сотмайман, эй Аллоҳнинг Расули, у шундай бир хонадонникики, улардан бошқа тирикчилик воситаси йўқ», деди. У зот: «Унинг аҳволидан шуни зикр қилар экансан, билгинки, у менга ишнинг кўплигидан ва емнинг озлигидан шикоят қилди; унга яхши муомала қилинглар», дедилар. Сўнг йўлга тушдик ва бир манзилга қўндик. Набий ﷺ ухладилар. Шу пайт бир дарахт ерни ёриб келиб у зотни ўраб олди, сўнг ўз ўрнига қайтди. Расулуллоҳ ﷺ уйғонганларида бу уларга айтилди. У зот: «У бир дарахт бўлиб, Расулуллоҳ ﷺга салом беришга Робби азза ва жалладан изн сўради, У ҳам унга изн берди», дедилар. Сўнг йўлга тушдик ва бир сувнинг ёнидан ўтдик. Бир аёл жинни ўғлини олиб у зотнинг олдига келди. Набий ﷺ унинг бурнидан тутиб: «Чиқ! Мен Муҳаммад, Аллоҳнинг Расулиман», дедилар. Сўнг йўлга тушдик. Сафаримиздан қайтганимизда ўша сувнинг ёнидан ўтдик. У зот аёлдан бола ҳақида сўрадилар. У: «Сени ҳақ билан юборган Зотга қасамки, ундан кейин биз ундан ҳеч қандай шубҳали нарса кўрмадик», деди. Шарҳус-суннада ривоят қилинган.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: إِنَّ امْرَأَةً جَاءَتْ بابنٍ لَهَا إِلى رَسُول اللَّهِ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَتْ يارسول اللَّهِ إِنَّ ابْنِي بِهِ جُنُونٌ وَأَنَّهُ لَيَأْخُذُهُ عِنْدَ غَدَائِنَا وَعَشَائِنَا (فَيَخْبُثُ عَلَيْنَا) فَمَسَحَ رَسُولُ اللَّهِ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَدْرَهُ وَدَعَا فَثَعَّ ثَعَّةً وَخَرَجَ مِنْ جَوْفِهِ مِثْلُ الجرو الْأسود يسْعَى. رَوَاهُ الدَّارمِيّ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir ayol oʻgʻlini Rasululloh ﷺ oldiga olib kelib: «Ey Allohning Rasuli, oʻgʻlimda junun bor, u bizni ertalabki va kechki taomimiz paytida tutadi va bizga yomonlik qiladi», dedi. Rasululloh ﷺ uning koʻkragini siladilar va duo qildilar. Shunda bola bir marta qusdi va uning ichidan qora kuchukchaga oʻxshagan bir narsa yugurib chiqdi. Darimiy rivoyat qilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир аёл ўғлини Расулуллоҳ ﷺ олдига олиб келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, ўғлимда жунун бор, у бизни эрталабки ва кечки таомимиз пайтида тутади ва бизга ёмонлик қилади», деди. Расулуллоҳ ﷺ унинг кўкрагини силадилар ва дуо қилдилар. Шунда бола бир марта қусди ва унинг ичидан қора кучукчага ўхшаган бир нарса югуриб чиқди. Даримий ривоят қилган.

وَعَن أنس بن مَالك قَالَ جَاءَ جِبْرِيلُ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ جَالس حَزِين وَقد تخضب بِالدَّمِ من فعل أهل مَكَّة من قُرَيْش فَقَالَ جِبْرِيل يَا رَسُول الله هَل تحب أَن أريك آيَةً قَالَ نَعَمْ فَنَظَرَ إِلَى شَجَرَةٍ مِنْ وَرَائِهِ فَقَالَ ادْعُ بِهَا فَدَعَا بِهَا فَجَاءَتْ وَقَامَت بَيْنَ يَدَيْهِ فَقَالَ مُرْهَا فَلْتَرْجِعْ فَأَمَرَهَا فَرَجَعَتْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حسبي حسبي. رَوَاهُ الدَّارمِيّ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Jibril Nabiy ﷺning oldiga keldi. U zot gʻamgin oʻtirar, Makka ahli — Quraysh qilgan ish sababidan qonga boʻyalgan edilar. Jibril: «Ey Allohning Rasuli, senga bir oyat (belgi) koʻrsatishimni istaysanmi?» dedi. U zot: «Ha», dedilar. Shunda u ortidagi bir daraxtga qarab: «Uni chaqir», dedi. U zot uni chaqirdilar, u kelib u zotning oldida turdi. U: «Unga qaytishni buyur», dedi. U zot buyurdilar, u qaytdi. Rasululloh ﷺ: «Menga kifoya, menga kifoya», dedilar. Darimiy rivoyat qilgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Жибрил Набий ﷺнинг олдига келди. У зот ғамгин ўтирар, Макка аҳли — Қурайш қилган иш сабабидан қонга бўялган эдилар. Жибрил: «Эй Аллоҳнинг Расули, сенга бир оят (белги) кўрсатишимни истайсанми?» деди. У зот: «Ҳа», дедилар. Шунда у ортидаги бир дарахтга қараб: «Уни чақир», деди. У зот уни чақирдилар, у келиб у зотнинг олдида турди. У: «Унга қайтишни буюр», деди. У зот буюрдилар, у қайтди. Расулуллоҳ ﷺ: «Менга кифоя, менга кифоя», дедилар. Даримий ривоят қилган.

وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَفَرٍ فَأَقْبَلَ أَعْرَابِي فَلَمَّا دنا مِنْهُ قَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولَهُ قَالَ وَمَنْ يَشْهَدُ عَلَى مَا تَقُولُ؟ قَالَ: «هَذِهِ السَّلَمَةُ» فَدَعَاهَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ بِشَاطِئِ الْوَادِي فَأَقْبَلَتْ تَخُدُّ الْأَرْضَ حَتَّى قَامَتْ بَيْنَ يَدَيْهِ فَاسْتَشْهِدْهَا ثَلَاثًا فَشَهِدَتْ ثَلَاثًا أَنَّهُ كَمَا قَالَ ثُمَّ رجعتْ إِلى منبتِها. رَوَاهُ الدَّارمِيّ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Biz Nabiy ﷺ bilan bir safarda edik. Shunda bir aʼrobiy yaqinlashdi. U zotga yaqinlashganda, Rasululloh ﷺ unga: «Allohdan boshqa iloh yoʻq, U yolgʻiz, sherigi yoʻq, Muhammad esa Uning bandasi va Rasuli ekaniga guvohlik berasanmi?» dedilar. U: «Aytayotganingga kim guvohlik beradi?» dedi. U zot: «Mana bu salama daraxti», dedilar. Rasululloh ﷺ — u zot vodiy boʻyida edilar — uni chaqirdilar. U yerni yorib kela boshladi, hatto u zotning oldida turdi. U zot undan uch marta guvohlik soʻradilar, u ham uch marta ish u zot aytganidek ekaniga guvohlik berdi. Soʻng u oʻsib chiqqan joyiga qaytdi. Darimiy rivoyat qilgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Биз Набий ﷺ билан бир сафарда эдик. Шунда бир аъробий яқинлашди. У зотга яқинлашганда, Расулуллоҳ ﷺ унга: «Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ, У ёлғиз, шериги йўқ, Муҳаммад эса Унинг бандаси ва Расули эканига гувоҳлик берасанми?» дедилар. У: «Айтаётганингга ким гувоҳлик беради?» деди. У зот: «Мана бу салама дарахти», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ — у зот водий бўйида эдилар — уни чақирдилар. У ерни ёриб кела бошлади, ҳатто у зотнинг олдида турди. У зот ундан уч марта гувоҳлик сўрадилар, у ҳам уч марта иш у зот айтганидек эканига гувоҳлик берди. Сўнг у ўсиб чиққан жойига қайтди. Даримий ривоят қилган.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ جَاءَ أَعْرَابِيٌّ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: بِمَا أَعْرِفُ أَنَّكَ نَبِيٌّ؟ قَالَ: «إِنْ دَعَوْتَ هَذَا الْعِذْقَ مِنْ هَذِهِ النَّخْلَةِ يَشْهَدُ أَنِّي رَسُولُ اللَّهِ» فَدَعَاهُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَجَعَلَ يَنْزِلُ مِنَ النَّخْلَةِ حَتَّى سَقَطَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ قَالَ: «ارْجِعْ» فَعَادَ فَأَسْلَمَ الْأَعْرَابِيُّ. رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَصَححهُ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) shunday deganlar: Bir aʼrobiy Rasululloh ﷺning oldilariga kelib: «Sizning paygʻambar ekaningizni qanday bilaman?» dedi. U zot: «Agar men mana bu xurmo daraxtidan mana shu shingilini chaqirsam, mening Allohning Rasuli ekanimga guvohlik berasanmi?» dedilar. Rasululloh ﷺ uni chaqirdilar, shunda u xurmo daraxtidan tusha boshlab, Nabiy ﷺning oldilariga tushib keldi. Soʻng u zot: «Qaytib bor», dedilar, u qaytib ketdi. Shunda aʼrobiy Islomga kirdi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻarib sahihdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) шундай деганлар: Бир аъробий Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига келиб: «Сизнинг пайғамбар эканингизни қандай биламан?» деди. У зот: «Агар мен мана бу хурмо дарахтидан мана шу шингилини чақирсам, менинг Аллоҳнинг Расули эканимга гувоҳлик берасанми?» дедилар. Расулуллоҳ ﷺ уни чақирдилар, шунда у хурмо дарахтидан туша бошлаб, Набий ﷺнинг олдиларига тушиб келди. Сўнг у зот: «Қайтиб бор», дедилар, у қайтиб кетди. Шунда аъробий Исломга кирди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғариб саҳиҳдир.

وَعَن أبي هريرةَ قَالَ جَاءَ ذِئْبٌ إِلَى رَاعِي غَنَمٍ فَأَخَذَ مِنْهَا شَاةً فَطَلَبَهُ الرَّاعِي حَتَّى انْتَزَعَهَا مِنْهُ قَالَ فَصَعِدَ الذئبُ على تل فأقعى واستذفر فَقَالَ عَمَدت إِلَى رزق رزقنيه الله عز وَجل أخذتُه ثمَّ انتزعتَه مِنِّي فَقَالَ الرَّجُلُ تَاللَّهِ إِنْ رَأَيْتُ كَالْيَوْمِ ذئبا يَتَكَلَّمُ فَقَالَ الذِّئْبُ أَعْجَبُ مِنْ هَذَا رَجُلٌ فِي النَّخَلَاتِ بَيْنَ الْحَرَّتَيْنِ يُخْبِرُكُمْ بِمَا مَضَى وَبِمَا هُوَ كَائِن بعدكم وَكَانَ الرجل يَهُودِيّا فجَاء الرجل إِلَى النَّبِي صلى الله عَلَيْهِ وَسلم فَأسلم وَخَبره فَصَدَّقَهُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّهَا أَمارَة من أَمَارَاتٌ بَيْنَ يَدَيِ السَّاعَةِ قَدْ أَوْشَكَ الرَّجُلُ أَن يخرج فَلَا يرجع حَتَّى تحدثه نعلاه وَسَوْطه مَا أَحْدَثَ أَهْلُهُ بَعْدَهُ ". رَوَاهُ فِي شَرْحِ السُّنَّةِ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir boʻri qoʻy podasining choʻponi oldiga kelib, podadan bir qoʻyni oldi. Choʻpon uni quvib, qoʻyni undan tortib oldi. Boʻri bir tepalikka chiqib, orqa oyoqlarida oʻtirib oldi-da: «Alloh azza va jalla menga rizq qilib bergan narsaga qasd qilding — men uni olgan edim, sen esa uni mendan tortib olding», dedi. Odam: «Allohga qasamki, boʻri gapirayotganini bugungidek koʻrmagan edim!» dedi. Boʻri: «Bundan ham ajablanarligi — ikki qir orasidagi xurmozorlarda, sizlarga oʻtgan narsalarni va sizlardan keyin boʻladigan narsalarni xabar beradigan bir kishidir», dedi. Ul kishi yahudiy edi. Bas, u odam Nabiy ﷺ oldiga kelib islom qabul qildi va u zotga xabar berdi. Nabiy ﷺ uni tasdiqladilar. Soʻng Nabiy ﷺ: «Bu qiyomat oldidagi alomatlardan biridir. Yaqinda shunday boʻladiki, kishi (uydan) chiqib, qaytib kelguncha, oyogʻidagi kavushi va qamchisi undan keyin ahli nima qilganini unga soʻzlab beradi», dedilar. Sharhus-sunnada rivoyat qilingan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир бўри қўй подасининг чўпони олдига келиб, подадан бир қўйни олди. Чўпон уни қувиб, қўйни ундан тортиб олди. Бўри бир тепаликка чиқиб, орқа оёқларида ўтириб олди-да: «Аллоҳ азза ва жалла менга ризқ қилиб берган нарсага қасд қилдинг — мен уни олган эдим, сен эса уни мендан тортиб олдинг», деди. Одам: «Аллоҳга қасамки, бўри гапираётганини бугунгидек кўрмаган эдим!» деди. Бўри: «Бундан ҳам ажабланарлиги — икки қир орасидаги хурмозорларда, сизларга ўтган нарсаларни ва сизлардан кейин бўладиган нарсаларни хабар берадиган бир кишидир», деди. Ул киши яҳудий эди. Бас, у одам Набий ﷺ олдига келиб ислом қабул қилди ва у зотга хабар берди. Набий ﷺ уни тасдиқладилар. Сўнг Набий ﷺ: «Бу қиёмат олдидаги аломатлардан биридир. Яқинда шундай бўладики, киши (уйдан) чиқиб, қайтиб келгунча, оёғидаги кавуши ва қамчиси ундан кейин аҳли нима қилганини унга сўзлаб беради», дедилар. Шарҳус-суннада ривоят қилинган.

وَعَنْ أَبِي الْعَلَاءِ عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدَبٍ قَالَ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَتَدَاوَلُ مِنْ قَصْعَةٍ مِنْ غُدْوَةٍ حَتَّى اللَّيْلِ يَقُومُ عَشَرَةٌ وَيَقْعُدُ عَشَرَةٌ قُلْنَا: فَمِمَّا كَانَتْ تُمَدُّ؟ قَالَ: مِنْ أَيْ شَيْءٍ تَعْجَبُ؟ مَا كَانَت تمَدّ إِلا من هَهنا وَأَشَارَ بِيَدِهِ إِلَى السَّمَاءِ ". رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَالدَّارِمِيُّ

Samura ibn Jundab (roziyallohu anhu) shunday deganlar: «Biz Rasululloh ﷺ bilan birga edik. Bir kosadan ertalabdan to kechgacha (ovqat) navbatma-navbat olardik: oʻ kishi turar, oʻ kishi oʻtirardi». Biz: «(Kosa) nima bilan toʻldirilardi?» deb soʻradik. U: «Nimaga taajjublanasiz? U faqat mana shu yoqdan toʻldirilardi», dedi va qoʻli bilan osmonga ishora qildi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Abu Aloning ismi Yazid ibn Abdulloh ibn ash-Shixxiyrdir.Самура ибн Жундаб (розияллоҳу анҳу) шундай деганлар: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга эдик. Бир косадан эрталабдан то кечгача (овқат) навбатма-навбат олардик: ў киши турар, ў киши ўтирарди». Биз: «(Коса) нима билан тўлдириларди?» деб сўрадик. У: «Нимага таажжубланасиз? У фақат мана шу ёқдан тўлдириларди», деди ва қўли билан осмонга ишора қилди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Алонинг исми Язид ибн Абдуллоҳ ибн аш-Шиххийрдир.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَرَجَ يَوْمَ بَدْرٍ فِي ثَلَاثِمِائَةٍ وَخَمْسَةَ عَشَرَ قَالَ: «اللَّهُمَّ إِنَّهُمْ حُفَاةٌ فَاحْمِلْهُمْ اللَّهُمَّ إِنَّهُمْ عُرَاةٌ فَاكْسُهُمْ اللَّهُمَّ إِنَّهُمْ جِيَاعٌ فَأَشْبِعْهُمْ» فَفَتَحَ اللَّهُ لَهُ فَانْقَلَبُوا وَمَا مِنْهُمْ رَجُلٌ إِلَّا وَقَدْ رَجَعَ بِجَمَلٍ أَوْ جَمَلَيْنِ وَاكْتَسَوْا وَشَبِعُوا. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Ahmad ibn Solih bizga aytib berdi, Abdulloh ibn Vahb bizga aytib berdi, Huyay bizga aytib berdi. U Abu Abdurrahmon al-Hubuliydan, u Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ Badr kuni uch yuz oʻn besh kishi bilan chiqdilar. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Ey Alloh, ular yalangoyoqdirlar, ularni ulovga mindirgin; ey Alloh, ular yalangʻochdirlar, ularni kiyintirgin; ey Alloh, ular ochdirlar, ularni toʻʼyintirgin», dedilar. Shunda Alloh Badr kuni ularga gʻalaba ato etdi. Ular qaytar ekanlar shunday qaytdilarki, ulardan har bir kishi birorta yoki ikkita tuya bilan qaytmaganlari yoʻq edi; kiyindilar va toʻq boʻldilar.Аҳмад ибн Солиҳ бизга айтиб берди, Абдуллоҳ ибн Ваҳб бизга айтиб берди, Ҳуяй бизга айтиб берди. У Абу Абдурраҳмон ал-Ҳубулийдан, у Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ Бадр куни уч юз ўн беш киши билан чиқдилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Аллоҳ, улар ялангоёқдирлар, уларни уловга миндиргин; эй Аллоҳ, улар яланғочдирлар, уларни кийинтиргин; эй Аллоҳ, улар очдирлар, уларни тўъйинтиргин», дедилар. Шунда Аллоҳ Бадр куни уларга ғалаба ато этди. Улар қайтар эканлар шундай қайтдиларки, улардан ҳар бир киши бирорта ёки иккита туя билан қайтмаганлари йўқ эди; кийиндилар ва тўқ бўлдилар.

وَعَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قا ل: «إِنَّكُمْ مَنْصُورُونَ وَمُصِيبُونَ وَمَفْتُوحٌ لَكُمْ فَمَنْ أَدْرَكَ ذَلِكَ مِنْكُمْ فَلْيَتَّقِ اللَّهَ وَلْيَأْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ وَلْيَنْهَ عَن الْمُنكر» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Albatta, sizlar nusrat topursizlar, (gʻanimatga) erishursizlar va sizlarga (fathlar) ochilur. Sizlardan kim shunga yetishsa, Allohdan qoʻrqsin, yaxshilikka buyursin va yomonlikdan qaytarsin. Kim menga atayin yolgʻon (nisbat) bersa, doʻzaxdan oʻrnini hozirlab qoʻyaversin», deganlarini eshitdim, dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Албатта, сизлар нусрат топурсизлар, (ғаниматга) эришурсизлар ва сизларга (фатҳлар) очилур. Сизлардан ким шунга етишса, Аллоҳдан қўрқсин, яхшиликка буюрсин ва ёмонликдан қайтарсин. Ким менга атайин ёлғон (нисбат) берса, дўзахдан ўрнини ҳозирлаб қўяверсин», деганларини эшитдим, дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

وَعَن جَابر بِأَن يَهُودِيَّةً مِنْ أَهْلِ خَيْبَرَ سَمَّتْ شَاةً مَصْلِيَّةً ثُمَّ أَهْدَتْهَا لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الذِّرَاعَ فَأَكَلَ مِنْهَا وَأَكَلَ رَهْطٌ مِنْ أَصْحَابِهِ مَعَهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ارْفَعُوا أَيْدِيَكُمْ وَأَرْسَلَ إِلَى الْيَهُودِيَّةِ فَدَعَاهَا فَقَالَ سممتِ هَذِهِ الشَّاةَ فَقَالَتْ مَنْ أَخْبَرَكَ قَالَ أَخْبَرَتْنِي هَذِه فِي يَدي للذِّراع قَالَت نعم قَالَت قلت إِن كَانَ نَبيا فَلَنْ يضرّهُ وَإِنْ لَمْ يَكُنْ نَبِيًّا اسْتَرَحْنَا مِنْهُ فَعَفَا عَنْهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَمْ يُعَاقِبهَا وَتُوفِّي بعض أَصْحَابُهُ الَّذِينَ أَكَلُوا مِنَ الشَّاةِ وَاحْتَجَمَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى كَاهِلِهِ مِنْ أَجْلِ الَّذِي أَكَلَ مِنَ الشَّاةِ حَجَمَهُ أَبُو هِنْدٍ بِالْقَرْنِ وَالشَّفْرَةِ وَهُوَ مَوْلًى لِبَنِي بَيَاضَةَ مِنَ الْأَنْصَارِ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَالدَّارِمِيُّ

Ibn Shihob (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) shunday hadis aytar edilar: Xaybar ahlidan boʻlgan bir yahudiy ayol qovurilgan qoʻyni zaharlab, soʻng uni Rasululloh ﷺ ga hadya qildi. Rasululloh ﷺ uning kuragini (old oyogʻini) olib, undan yedilar, saxobalaridan bir guruh ham u zot bilan birga yedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ ularga: «Qoʻllaringizni tortinglar», dedilar. Keyin Rasululloh ﷺ ana shu yahudiy ayolga (kishi) yuborib, uni chaqirtirdilar va unga: «Bu qoʻyni zaharladingmi?» dedilar. Yahudiy ayol: «Sizga kim xabar berdi?» dedi. U zot: «Qoʻlimdagi mana shu kurak menga xabar berdi», dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Buni qilishdan nimani niyat qilding?» dedilar. U: «Oʻzimcha: agar paygʻambar boʻlsa, bu unga zarar qilmaydi; agar paygʻambar boʻlmasa, undan qutulamiz, deb oʻyladim», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ uni afv etib, jazolamadilar. Ammo qoʻydan yegan baʼzi saxobalari vafot etdi. Rasululloh ﷺ qoʻydan yeganlari sababli yelkalariga qon oldirdilar. Bani Bayoza qabilasining Ansorlardan boʻlgan ozod qilingan quli Abu Hind u zotga shox va pichoq bilan qon oldi.Ибн Шиҳоб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) шундай ҳадис айтар эдилар: Хайбар аҳлидан бўлган бир яҳудий аёл қовурилган қўйни заҳарлаб, сўнг уни Расулуллоҳ ﷺ га ҳадя қилди. Расулуллоҳ ﷺ унинг курагини (олд оёғини) олиб, ундан едилар, сахобаларидан бир гуруҳ ҳам у зот билан бирга едилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ уларга: «Қўлларингизни тортинглар», дедилар. Кейин Расулуллоҳ ﷺ ана шу яҳудий аёлга (киши) юбориб, уни чақиртирдилар ва унга: «Бу қўйни заҳарладингми?» дедилар. Яҳудий аёл: «Сизга ким хабар берди?» деди. У зот: «Қўлимдаги мана шу курак менга хабар берди», дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Буни қилишдан нимани ният қилдинг?» дедилар. У: «Ўзимча: агар пайғамбар бўлса, бу унга зарар қилмайди; агар пайғамбар бўлмаса, ундан қутуламиз, деб ўйладим», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ уни афв этиб, жазоламадилар. Аммо қўйдан еган баъзи сахобалари вафот этди. Расулуллоҳ ﷺ қўйдан еганлари сабабли елкаларига қон олдирдилар. Бани Баёза қабиласининг Ансорлардан бўлган озод қилинган қули Абу Ҳинд у зотга шох ва пичоқ билан қон олди.

وَعَن سهل ابْن الْحَنْظَلِيَّةِ أَنَّهُمْ سَارُوا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ حُنَيْنٍ فَأَطْنَبُوا السَّيْرَ حَتَّى كَانَت عَشِيَّةً فَجَاءَ فَارِسٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي طَلِعْتُ عَلَى جَبَلِ كَذَا وَكَذَا فَإِذَا أَنَا بِهَوَازِنَ عَلَى بَكْرَةِ أَبِيهِمْ بِظُعُنِهِمْ وَنَعَمِهِمُ اجْتَمَعُوا إِلَى حُنَيْنٍ فَتَبَسَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ تِلْكَ غَنِيمَةٌ الْمُسْلِمِينَ غَدا إِن شَاءَ الله ثمَّ قَالَ مَنْ يَحْرُسُنَا اللَّيْلَةَ قَالَ أَنَسُ بْنُ أَبِي مَرْثَدٍ الْغَنَوِيُّ أَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ارْكَبْ فَرَكِبَ فَرَسًا لَهُ فَقَالَ: «اسْتَقْبِلْ هَذَا الشِّعْبَ حَتَّى تَكُونَ فِي أَعْلَاهُ» . فَلَمَّا أَصْبَحْنَا خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى مُصَلَّاهُ فَرَكَعَ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ قَالَ هَلْ حسستم فارسكم قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا حَسِسْنَا فَثُوِّبَ بِالصَّلَاةِ فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي وَهُوَ يَلْتَفِتُ إِلَى الشِّعْبِ حَتَّى إِذَا قَضَى الصَّلَاةَ قَالَ أَبْشِرُوا فَقَدْ جَاءَ فَارِسُكُمْ فَجَعَلْنَا نَنْظُرُ إِلَى خِلَالِ الشَّجَرِ فِي الشِّعْبِ فَإِذَا هُوَ قَدْ جَاءَ حَتَّى وَقَفَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسلم فَقَالَ إِنِّي انْطَلَقْتُ حَتَّى كُنْتُ فِي أَعْلَى هَذَا الشِّعْبِ حَيْثُ أَمَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا أَصبَحت اطَّلَعت الشِّعْبَيْنِ كِلَيْهِمَا فَلَمْ أَرَ أَحَدًا فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَلْ نَزَلْتَ اللَّيْلَةَ قَالَ لَا إِلَّا مُصَلِّيَا أَوْ قَاضِيَ حَاجَةٍ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «فَلَا عَلَيْكَ أَنْ لَا تَعْمَلَ بعدَها» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Sahl ibn al-Hanzaliyya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ular Hunayn kuni Rasululloh ﷺ bilan yurib bordilar va yoʻlni uzaytirib, kech kirgunicha yurdilar. Men Rasululloh ﷺ huzurlarida namozga hozir boʻldim. Bir otliq kishi kelib: «Yo Rasululloh, men sizning oldingizda ketib, falon-falon togʻga chiqqan edim, qarasam, Havozin (qabilasi) butun bori bilan — ayollari, chorvalari va qoʻylari bilan Hunaynda toʻplangan ekan», dedi. Rasululloh ﷺ tabassum qilib: «Inshaalloh, ertaga ular musulmonlarning gʻanimati boʻladi», dedilar. Soʻng: «Bu kecha bizni kim qoʻriqlaydi?» dedilar. Anas ibn Abu Marsad al-Gʻanaviy: «Men, yo Rasululloh», dedi. U zot: «Bas, min», dedilar. U oʻzining bir otiga minib, Rasululloh ﷺ huzurlariga keldi. Rasululloh ﷺ unga: «Mana bu darani qarshilab, uning eng baland joyiga chiqqin, bu kecha sening tomoningdan biz aldanib (gʻaflatda) qolmaylik», dedilar. Tonggimiz otganida, Rasululloh ﷺ namozgohlariga chiqib, ikki rakat (namoz) oʻqidilar, soʻng: «Otliq kishingizdan biron darak sezdingizlarmi?» dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, undan darak sezganimiz yoʻq», dedilar. Namozga iqomat aytildi. Rasululloh ﷺ namoz oʻqiy boshladilar va daraga (qarab) oʻgirilib turardilar, toki namozlarini tugatib salom berganlarida: «Suyunchi sizlarga, otliq kishingiz kelib qoldi», dedilar. Biz daradagi daraxtlar oʻrtasiga qaray boshladik, qarasak, u kelib, Rasululloh ﷺ huzurlarida toʻxtadi va salom berib: «Men Rasululloh ﷺ buyurganlaridek shu daraning eng baland joyiga chiqdim. Tong otganida, har ikki darani ham koʻzdan kechirdim, qaradim, hech kimni koʻrmadim», dedi. Rasululloh ﷺ unga: «Bu kecha (otdan) tushdingmi?» dedilar. U: «Yoʻq, faqat namoz oʻqish yoki hojat chiqarish uchun (tushdim)», dedi. Rasululloh ﷺ unga: «Endi (jannatni) oʻzingga vojib qilibsan, bundan keyin (boshqa amal) qilmasang ham senga (ziyon) yoʻq», dedilar.Саҳл ибн ал-Ҳанзалийя (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Улар Ҳунайн куни Расулуллоҳ ﷺ билан юриб бордилар ва йўлни узайтириб, кеч киргунича юрдилар. Мен Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларида намозга ҳозир бўлдим. Бир отлиқ киши келиб: «Ё Расулуллоҳ, мен сизнинг олдингизда кетиб, фалон-фалон тоғга чиққан эдим, қарасам, Ҳавозин (қабиласи) бутун бори билан — аёллари, чорвалари ва қўйлари билан Ҳунайнда тўпланган экан», деди. Расулуллоҳ ﷺ табассум қилиб: «Иншааллоҳ, эртага улар мусулмонларнинг ғанимати бўлади», дедилар. Сўнг: «Бу кеча бизни ким қўриқлайди?» дедилар. Анас ибн Абу Марсад ал-Ғанавий: «Мен, ё Расулуллоҳ», деди. У зот: «Бас, мин», дедилар. У ўзининг бир отига миниб, Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Мана бу дарани қаршилаб, унинг энг баланд жойига чиққин, бу кеча сенинг томонингдан биз алданиб (ғафлатда) қолмайлик», дедилар. Тонггимиз отганида, Расулуллоҳ ﷺ намозгоҳларига чиқиб, икки ракат (намоз) ўқидилар, сўнг: «Отлиқ кишингиздан бирон дарак сездингизларми?» дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, ундан дарак сезганимиз йўқ», дедилар. Намозга иқомат айтилди. Расулуллоҳ ﷺ намоз ўқий бошладилар ва дарага (қараб) ўгирилиб турардилар, токи намозларини тугатиб салом берганларида: «Суюнчи сизларга, отлиқ кишингиз келиб қолди», дедилар. Биз дарадаги дарахтлар ўртасига қарай бошладик, қарасак, у келиб, Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларида тўхтади ва салом бериб: «Мен Расулуллоҳ ﷺ буюрганларидек шу даранинг энг баланд жойига чиқдим. Тонг отганида, ҳар икки дарани ҳам кўздан кечирдим, қарадим, ҳеч кимни кўрмадим», деди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Бу кеча (отдан) тушдингми?» дедилар. У: «Йўқ, фақат намоз ўқиш ёки ҳожат чиқариш учун (тушдим)», деди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Энди (жаннатни) ўзингга вожиб қилибсан, бундан кейин (бошқа амал) қилмасанг ҳам сенга (зиён) йўқ», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِتَمَرَاتٍ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ادْعُ اللَّهَ فِيهِنَّ بِالْبَرَكَةِ فَضَمَّهُنَّ ثُمَّ دَعَا لي فِيهِنَّ بِالْبركَةِ فَقَالَ خذهن واجعلهن فِي مِزْوَدِكَ كُلَّمَا أَرَدْتَ أَنْ تَأْخُذَ مِنْهُ شَيْئًا فَأَدْخِلْ فِيهِ يَدَكَ فَخُذْهُ وَلَا تَنْثُرْهُ نَثْرًا فَقَدْ حَمَلْتُ مِنْ ذَلِكَ التَّمْرِ كَذَا وَكَذَا مِنْ وَسْقٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَكُنَّا نَأْكُلُ مِنْهُ وَنُطْعِمُ وَكَانَ لَا يُفَارِقُ حَقْوِي حَتَّى كَانَ يَوْمُ قَتْلِ عُثْمَانَ فَإِنَّهُ انْقَطَعَ. رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Nabiy ﷺ huzurlariga bir necha dona xurmo bilan kelib: ‹Ey Allohning Rasuli, ularga baraka boʻlishi uchun Allohga duo qiling›, dedim. U zot ularni jamlab, soʻng menga ular toʻgʻrisida baraka tilab duo qildilar va menga: ‹Bularni olib, oʻzingning shu xaltangga — yoki shu xaltaga — solib qoʻy. Undan biror narsa olmoqchi boʻlsang, qoʻlingni solib ol, lekin uni toʻkib sochma›, dedilar. Men oʻsha xurmodan Alloh yoʻlida ancha-muncha vasq (miqdorda) yedirdim. Biz undan yeb, yana boshqalarga ham yedirar edik. U (xalta) Usmon oʻldirilgan kungacha belimdan ajralmadi, oʻsha kuni esa (xurmo) tugadi», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis shu yoʻl bilan hasan gʻaribdir. Bu hadis Abu Hurayradan boshqa yoʻl bilan ham rivoyat qilingan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Набий ﷺ ҳузурларига бир неча дона хурмо билан келиб: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, уларга барака бўлиши учун Аллоҳга дуо қилинг›, дедим. У зот уларни жамлаб, сўнг менга улар тўғрисида барака тилаб дуо қилдилар ва менга: ‹Буларни олиб, ўзингнинг шу халтангга — ёки шу халтага — солиб қўй. Ундан бирор нарса олмоқчи бўлсанг, қўлингни солиб ол, лекин уни тўкиб сочма›, дедилар. Мен ўша хурмодан Аллоҳ йўлида анча-мунча васқ (миқдорда) едирдим. Биз ундан еб, яна бошқаларга ҳам едирар эдик. У (халта) Усмон ўлдирилган кунгача белимдан ажралмади, ўша куни эса (хурмо) тугади», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис шу йўл билан ҳасан ғарибдир. Бу ҳадис Абу Ҳурайрадан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган.

وَعَن ابْن عبَّاس قَالَ تَشَاوَرَتْ قُرَيْشٌ لَيْلَةً بِمَكَّةَ فَقَالَ بَعْضُهُمْ إِذَا أَصْبَحَ فَأَثْبِتُوهُ بِالْوِثَاقِ يُرِيدُونَ النَّبِيَّ صَلَّى الله عَلَيْهِ وَسلم وَقَالَ بَعْضُهُمْ بَلِ اقْتُلُوهُ وَقَالَ بَعْضُهُمْ بَلْ أَخْرِجُوهُ فَأطلع الله عز وَجل نَبِيَّهُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى ذَلِكَ فَبَاتَ عَليّ عَلَى فِرَاشِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تِلْكَ اللَّيْلَةَ وَخَرَجَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى لَحِقَ بِالْغَارِ وَبَاتَ الْمُشْرِكُونَ يَحْرُسُونَ عَلِيًّا يَحْسَبُونَهُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا أَصْبحُوا ثَارُوا إِلَيْهِ فَلَمَّا رَأَوْا عَلِيًّا رَدَّ اللَّهُ مَكْرَهُمْ فَقَالُوا أَيْنَ صَاحِبُكَ هَذَا قَالَ لَا أَدْرِي فَاقْتَصُّوا أَثَرَهُ فَلَمَّا بَلَغُوا الْجَبَلَ اخْتَلَطَ عَلَيْهِمْ فَصَعِدُوا فِي الْجَبَلَ فَمَرُّوا بِالْغَارِ فَرَأَوْا عَلَى بَابِهِ نَسْجَ الْعَنْكَبُوتِ فَقَالُوا لَوْ دَخَلَ هَاهُنَا لَمْ يَكُنْ نَسْجُ الْعَنْكَبُوتِ عَلَى بَابِهِ فَمَكَثَ فِيهِ ثَلَاثَ لَيَال. رَوَاهُ أَحْمد

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kecha Quraysh Makkada maslahatlashdi. Baʼzilari: «Tong otganda uni mahkam bogʻlab qoʻyinglar», dedilar — ular Nabiy ﷺni nazarda tutardilar. Baʼzilari: «Yoʻq, uni oʻldiringlar», dedilar. Baʼzilari esa: «Yoʻq, uni chiqarib yuboringlar», dedilar. Alloh azza va jalla oʻz Nabiysi ﷺni bundan ogoh qildi. Bas, oʻsha kecha Ali Nabiy ﷺning oʻrnida yotdi, Nabiy ﷺ esa chiqib gʻorga yetib bordilar. Mushriklar Alini Nabiy ﷺ deb oʻylab, uni qoʻriqlab tunni oʻtkazdilar. Tong otgach, uning ustiga bostirib kirdilar. Alini koʻrganlarida, Alloh ularning makrini oʻzlariga qaytardi. Ular: «Anavi sohibing qani?» dedilar. U: «Bilmayman», dedi. Ular uning izidan tushdilar. Togʻga yetganlarida iz ularga chalkash boʻlib qoldi. Togʻga chiqib, gʻor yonidan oʻtdilar va uning ogʻzida oʻrgimchak toʻrini koʻrdilar. Ular: «Agar bu yerga kirganida, ogʻzida oʻrgimchak toʻri boʻlmasdi», dedilar. U zot unda uch kecha turdilar. Ahmad rivoyat qilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир кеча Қурайш Маккада маслаҳатлашди. Баъзилари: «Тонг отганда уни маҳкам боғлаб қўйинглар», дедилар — улар Набий ﷺни назарда тутардилар. Баъзилари: «Йўқ, уни ўлдиринглар», дедилар. Баъзилари эса: «Йўқ, уни чиқариб юборинглар», дедилар. Аллоҳ азза ва жалла ўз Набийси ﷺни бундан огоҳ қилди. Бас, ўша кеча Али Набий ﷺнинг ўрнида ётди, Набий ﷺ эса чиқиб ғорга етиб бордилар. Мушриклар Алини Набий ﷺ деб ўйлаб, уни қўриқлаб тунни ўтказдилар. Тонг отгач, унинг устига бостириб кирдилар. Алини кўрганларида, Аллоҳ уларнинг макрини ўзларига қайтарди. Улар: «Анави соҳибинг қани?» дедилар. У: «Билмайман», деди. Улар унинг изидан тушдилар. Тоғга етганларида из уларга чалкаш бўлиб қолди. Тоғга чиқиб, ғор ёнидан ўтдилар ва унинг оғзида ўргимчак тўрини кўрдилар. Улар: «Агар бу ерга кирганида, оғзида ўргимчак тўри бўлмасди», дедилар. У зот унда уч кеча турдилар. Аҳмад ривоят қилган.

وَعَن أبي هُرَيْرَة أَنه قَالَ لَمَّا فُتِحَتْ خَيْبَرُ أُهْدِيَتْ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَاةٌ فِيهَا سُمٌّ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اجْمَعُوا لي من كَانَ هَا هُنَا من الْيَهُود فَجمعُوا لَهُ فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنِّي سَائِلُكُمْ عَنْ شَيْءٍ فَهَلْ أَنْتُمْ صادقي عَنهُ فَقَالُوا نَعَمْ يَا أَبَا الْقَاسِمِ فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ أَبُوكُمْ قَالُوا فلَان فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَذبْتُمْ بل أبوكم فلَان فَقَالُوا صدقت وبررت قَالَ: «هَلْ أَنْتُمْ مُصَدِّقِيَّ عَنْ شَيْءٍ إِنْ سَأَلْتُكُمْ عَنْهُ» قَالُوا نَعَمْ يَا أَبَا الْقَاسِمِ وَإِنْ كَذَبْنَاكَ عَرَفْتَ كَمَا عَرَفْتَهُ فِي أَبِينَا قَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ أَهْلُ النَّارِ قَالُوا نَكُونُ فِيهَا يَسِيرًا ثمَّ تخلفوننا فِيهَا فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اخْسَئُوا فِيهَا وَاللَّهِ لَا نَخْلُفُكُمْ فِيهَا أبدا ثمَّ قَالَ لَهُم فَهَلْ أَنْتُمْ مُصَدِّقِيَّ عَنْ شَيْءٍ إِنْ سَأَلْتُكُمْ عَنهُ قَالُوا نَعَمْ يَا أَبَا الْقَاسِمِ قَالَ: «هَلْ جَعَلْتُمْ فِي هَذِه الشَّاة سما» . قَالُوا نعم فَقَالَ مَا حملكم على ذَلِك فَقَالُوا أردنَا إِن كنت كذابا نستريح مِنْك وَإِن كنت نَبيا لم يَضرك. رَوَاهُ البُخَارِيّ

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Xaybar fath qilinganida, Rasululloh ﷺga — ichida zahar (boʻ lgan) bir qoʻ y hadya qilindi. Rasululloh ﷺ: «Bu yerda (mavjud) yahudiylardan kim boʻ lsa, menga toʻ planglar» dedilar. Ular u zotga toʻ plandi. Rasululloh ﷺ ularga: «Men sizlardan bir narsani soʻ rayman; sizlar menga unda rost (gapiruvchi) boʻ lasizmi?» dedilar. Ular: «Ha, ey Abulqosim» dedi. Rasululloh ﷺ ularga: «Otangiz kim?» dedilar. Ular: «Otamiz — falonchi» dedi. Rasululloh ﷺ: «Yolgʻ on aytdingiz; balki otangiz — falonchi(dir)» dedilar. Ular: «Rost va toʻ gʻ ri aytding» dedi. Soʻng u zot: «Agar men sizlardan bir narsani soʻ rasam, unda menga rost (gapiruvchi) boʻ lasizmi?» dedilar. Ular: «Ha, ey Abulqosim; agar senga yolgʻ on aytsak, sen bizning yolgʻ onimizni — otamiz (haqida) bilganingdek — bilasan» dedi. U zot ularga: «Doʻ zax ahli kim?» dedilar. Ular: «Biz unda oz (muddat) boʻ lamiz, soʻng sizlar bizning (oʻ rnimizga) unga xalafa boʻ lasiz (kirasiz)» dedi. Rasululloh ﷺ ularga: «Unda xor boʻ lib (yoʻ qolib) qolinglar; Allohga qasamki, biz unda sizlarga hech qachon xalafa boʻ lmaymiz (kirmaymiz)» dedilar. Soʻng u zot ularga: «Agar men sizlardan bir narsani soʻ rasam, unda menga rost (gapiruvchi) boʻ lasizmi?» dedilar. Ular: «Ha» dedi. U zot: «Mana shu qoʻ yga zahar soldingizmi?» dedilar. Ular: «Ha» dedi. U zot: «Sizlarni bunga nima undadi?» dedilar. Ular: «Agar sen yolgʻ onchi boʻ lsang, sendan (qutulib) tinchimoqchi boʻ ldik; agar paygʻ ambar boʻ lsang, (zahar) senga zarar bermaydi (deb oʻ yladik)» dedi.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Хайбар фатҳ қилинганида, Расулуллоҳ ﷺга — ичида заҳар (бў лган) бир қў й ҳадя қилинди. Расулуллоҳ ﷺ: «Бу ерда (мавжуд) яҳудийлардан ким бў лса, менга тў планглар» дедилар. Улар у зотга тў планди. Расулуллоҳ ﷺ уларга: «Мен сизлардан бир нарсани сў райман; сизлар менга унда рост (гапирувчи) бў ласизми?» дедилар. Улар: «Ҳа, эй Абулқосим» деди. Расулуллоҳ ﷺ уларга: «Отангиз ким?» дедилар. Улар: «Отамиз — фалончи» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ёлғ он айтдингиз; балки отангиз — фалончи(дир)» дедилар. Улар: «Рост ва тў ғ ри айтдинг» деди. Сўнг у зот: «Агар мен сизлардан бир нарсани сў расам, унда менга рост (гапирувчи) бў ласизми?» дедилар. Улар: «Ҳа, эй Абулқосим; агар сенга ёлғ он айцак, сен бизнинг ёлғ онимизни — отамиз (ҳақида) билганингдек — биласан» деди. У зот уларга: «Дў зах аҳли ким?» дедилар. Улар: «Биз унда оз (муддат) бў ламиз, сўнг сизлар бизнинг (ў рнимизга) унга халафа бў ласиз (кирасиз)» деди. Расулуллоҳ ﷺ уларга: «Унда хор бў либ (йў қолиб) қолинглар; Аллоҳга қасамки, биз унда сизларга ҳеч қачон халафа бў лмаймиз (кирмаймиз)» дедилар. Сўнг у зот уларга: «Агар мен сизлардан бир нарсани сў расам, унда менга рост (гапирувчи) бў ласизми?» дедилар. Улар: «Ҳа» деди. У зот: «Мана шу қў йга заҳар солдингизми?» дедилар. Улар: «Ҳа» деди. У зот: «Сизларни бунга нима ундади?» дедилар. Улар: «Агар сен ёлғ ончи бў лсанг, сендан (қутулиб) тинчимоқчи бў лдик; агар пайғ амбар бў лсанг, (заҳар) сенга зарар бермайди (деб ў йладик)» деди.

وَعَن عَمْرو بن أخطَب الْأنْصَارِيّ قَالَ صَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمًا الْفجْر وَصعد الْمِنْبَرِ فَخَطَبَنَا حَتَّى حَضَرَتِ الظُّهْرُ فَنَزَلَ فَصَلَّى ثمَّ صعِد الْمِنْبَر فَخَطَبَنَا حَتَّى حَضَرَتِ الْعَصْرُ ثُمَّ نَزَلَ فَصَلَّى ثُمَّ صَعِدَ الْمِنْبَرَ حَتَّى غَرَبَتِ الشَّمْسُ فَأَخْبَرَنَا بِمَا هُوَ كَائِنٌ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ فَأَعْلَمُنَا أحفظنا. رَوَاهُ مُسلم

Abu Zayd Amr ibn Axtab (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizga bomdod namozini oʻqitdilar, soʻng minbarga chiqib, peshin (vaqti) kelguncha bizga vaʼz qildilar; soʻng (minbardan) tushib, namoz oʻqidilar, soʻng minbarga chiqib, asr (vaqti) kelguncha bizga vaʼz qildilar; soʻng tushib, namoz oʻqidilar, soʻng minbarga chiqib, quyosh botguncha bizga vaʼz qildilar. Shunday qilib bizga boʻlib oʻtgan va boʻladigan narsalardan xabar berdilar. Bizning eng yaxshi yodlaganimiz eng bilimdonimizdir.Абу Зайд Амр ибн Ахтаб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизга бомдод намозини ўқитдилар, сўнг минбарга чиқиб, пешин (вақти) келгунча бизга ваъз қилдилар; сўнг (минбардан) тушиб, намоз ўқидилар, сўнг минбарга чиқиб, аср (вақти) келгунча бизга ваъз қилдилар; сўнг тушиб, намоз ўқидилар, сўнг минбарга чиқиб, қуёш ботгунча бизга ваъз қилдилар. Шундай қилиб бизга бўлиб ўтган ва бўладиган нарсалардан хабар бердилар. Бизнинг энг яхши ёдлаганимиз энг билимдонимиздир.

وَعَنْ مَعْنِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ سَمِعْتُ أَبِي قَالَ: سَأَلْتُ مَسْرُوقًا: مَنْ آذَنَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالْجِنِّ لَيْلَةَ اسْتَمَعُوا الْقُرْآنَ؟ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُوكَ يَعْنِي عَبْدَ اللَّهِ ابْن مَسْعُودٍ أَنَّهُ قَالَ: آذَنَتْ بِهِمْ شَجَرَةٌ. مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ

Men Masruqdan: «Jinlar Qurʼonni tinglagan kechada Paygʻambar ﷺni ular (kelgani) haqida kim ogohlantirdi?» deb soʻradim. U: «Menga otang — yaʼni Abdulloh (ibn Masʼud) — rivoyat qildiki, ularning (kelgani) haqida (u zotni) bir daraxt ogohlantirgan», dedi.Мен Масруқдан: «Жинлар Қуръонни тинглаган кечада Пайғамбар ﷺни улар (келгани) ҳақида ким огоҳлантирди?» деб сўрадим. У: «Менга отанг — яъни Абдуллоҳ (ибн Масъуд) — ривоят қилдики, уларнинг (келгани) ҳақида (у зотни) бир дарахт огоҳлантирган», деди.

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ كُنَّا مَعَ عُمَرَ بَيْنَ مَكَّةَ وَالْمَدِينَةِ فَتَرَاءَيْنَا الْهِلَالَ وَكُنْتُ رَجُلًا حَدِيدَ الْبَصَرِ فَرَأَيْتُهُ وَلَيْسَ أَحَدٌ يَزْعُمُ أَنَّهُ رَآهُ غَيْرِي قَالَ فجعلتُ أقولُ لعُمر أما ترَاهُ فَجعل لَا يَرَاهُ قَالَ يَقُولُ عُمَرُ سَأَرَاهُ وَأَنَا مُسْتَلْقٍ عَلَى فِرَاشِي ثُمَّ أَنْشَأَ يُحَدِّثُنَا عَنْ أَهْلِ بدر فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُرِينَا مَصَارِعَ أَهْلِ بَدْرٍ بِالْأَمْسِ يَقُولُ هَذَا مَصْرَعُ فُلَانٍ غَدًا إِنْ شَاءَ الله قَالَ فَقَالَ عمر فوالذي بَعثه بِالْحَقِّ مَا أخطئوا الْحُدُود الَّتِي حد رَسُول الله صلى الله عَلَيْهِ وَسلم قَالَ فَجُعِلُوا فِي بِئْرٍ بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ فَانْطَلَقَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى انْتَهَى إِلَيْهِمْ فَقَالَ يَا فُلَانَ بْنَ فُلَانٍ وَيَا فُلَانَ بْنَ فُلَانٍ هَلْ وَجَدْتُمْ مَا وَعَدَكُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ حَقًّا فَإِنِّي قَدْ وَجَدْتُ مَا وَعَدَني الله حَقًا قَالَ عُمَرُ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ تُكَلِّمُ أَجْسَادًا لَا أَرْوَاحَ فِيهَا قَالَ مَا أَنْتُمْ بِأَسْمَعَ لِمَا أَقُولُ مِنْهُمْ غَيْرَ أَنَّهُمْ لَا يَسْتَطِيعُونَ أَن يَردُّوا عليَّ شَيْئا ". رَوَاهُ مُسلم

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz Umar bilan Makka va Madina oraligʻida edik. Biz hilolni (yangi oyni) koʻrishga harakat qildik. Men koʻzi oʻtkir kishi edim, shu sababli uni koʻrdim, mendan boshqa hech kim uni koʻrganini daʼvo qilmasdi». U dedi: «Men Umarga: ‹Uni koʻrmayapsizmi?› deya boshladim, u esa koʻra olmasdi». U dedi: «Umar: ‹Men uni koʻraman, hatto toʻshagimda chalqancha yotgan holimda ham (koʻraman)›, derdi. Soʻng u bizga Badr ahli haqida hadis aytib bera boshlab dedi: ‹Albatta, Rasululloh ﷺ bizga kechasi (jangdan oldin) Badr ahlining halok boʻladigan joylarini koʻrsatib: «Bu falonchining ertangi kun, Alloh xohlasa, halok boʻladigan joyi», deyar edilar›». U dedi: «Umar dedi: ‹U zotni haq bilan (paygʻambar qilib) yuborgan Zotga qasamki, ular Rasululloh ﷺ belgilab bergan joylardan adashmadilar›». U dedi: «Soʻng ular bir quduqqa biri ustiga biri tashlandilar. Shunda Rasululloh ﷺ ularning oldiga borib, ular yetib kelguncha (toʻxtab) dedilar: ‹Ey falon ibn falon, ey falon ibn falon! Alloh va Rasuli sizlarga vaʼda qilgan narsani haq deb topdingizmi? Men esa Alloh menga vaʼda qilgan narsani haq deb topdim›. Umar: ‹Yo Rasululloh! Ichida ruh boʻlmagan jasadlar bilan qanday gaplashasiz?› dedi. U zot dedilar: ‹Sizlar men aytayotgan narsani ulardan koʻra eshituvchanroq emassiz, faqat ular menga hech narsa bilan javob qaytara olmaydilar, xolos›».Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз Умар билан Макка ва Мадина оралиғида эдик. Биз ҳилолни (янги ойни) кўришга ҳаракат қилдик. Мен кўзи ўткир киши эдим, шу сабабли уни кўрдим, мендан бошқа ҳеч ким уни кўрганини даъво қилмасди». У деди: «Мен Умарга: ‹Уни кўрмаяпсизми?› дея бошладим, у эса кўра олмасди». У деди: «Умар: ‹Мен уни кўраман, ҳатто тўшагимда чалқанча ётган ҳолимда ҳам (кўраман)›, дерди. Сўнг у бизга Бадр аҳли ҳақида ҳадис айтиб бера бошлаб деди: ‹Албатта, Расулуллоҳ ﷺ бизга кечаси (жангдан олдин) Бадр аҳлининг ҳалок бўладиган жойларини кўрсатиб: «Бу фалончининг эртанги кун, Аллоҳ хоҳласа, ҳалок бўладиган жойи», деяр эдилар›». У деди: «Умар деди: ‹У зотни ҳақ билан (пайғамбар қилиб) юборган Зотга қасамки, улар Расулуллоҳ ﷺ белгилаб берган жойлардан адашмадилар›». У деди: «Сўнг улар бир қудуққа бири устига бири ташландилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ уларнинг олдига бориб, улар етиб келгунча (тўхтаб) дедилар: ‹Эй фалон ибн фалон, эй фалон ибн фалон! Аллоҳ ва Расули сизларга ваъда қилган нарсани ҳақ деб топдингизми? Мен эса Аллоҳ менга ваъда қилган нарсани ҳақ деб топдим›. Умар: ‹Ё Расулуллоҳ! Ичида руҳ бўлмаган жасадлар билан қандай гаплашасиз?› деди. У зот дедилар: ‹Сизлар мен айтаётган нарсани улардан кўра эшитувчанроқ эмассиз, фақат улар менга ҳеч нарса билан жавоб қайтара олмайдилар, холос›».

وَعَنْ أُنَيْسَةَ بِنْتِ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ عَنْ أَبِيهَا إِنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَخَلَ عَلَى زَيْدٍ يَعُودُهُ مِنْ مَرَضٍ كَانَ بِهِ قَالَ: «لَيْسَ عَلَيْكَ مِنْ مَرَضِكَ بَأْسٌ وَلَكِنْ كَيْفَ لَكَ إِذَا عُمِّرْتَ بَعْدِي فَعَمِيتَ؟» قَالَ: أَحْتَسِبُ وَأَصْبِرُ. قَالَ: «إِذًا تَدْخُلِ الْجَنَّةَ بِغَيْرِ حِسَاب» . قَالَ: فَعَمِيَ بَعْدَ مَا مَاتَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم ثمَّ ردَّ اللَّهُ بَصَره ثمَّ مَاتَ

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Zaydning oldiga uni boshiga tushgan kasalligida yoʻqlab kirdilar va: «Kasalligingdan senga zarar yoʻq. Lekin mendan keyin umr koʻrib, koʻzing koʻr boʻlib qolsa, holing qanday boʻladi?» dedilar. U: «Sabr qilaman va savobini Allohdan umid qilaman», dedi. U zot: «Unda hisob-kitobsiz jannatga kirasan», dedilar. U Nabiy ﷺ vafot etganlaridan keyin koʻr boʻlib qoldi, soʻng Alloh koʻzini qaytardi, keyin vafot etdi.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Зайднинг олдига уни бошига тушган касаллигида йўқлаб кирдилар ва: «Касаллигингдан сенга зарар йўқ. Лекин мендан кейин умр кўриб, кўзинг кўр бўлиб қолса, ҳолинг қандай бўлади?» дедилар. У: «Сабр қиламан ва савобини Аллоҳдан умид қиламан», деди. У зот: «Унда ҳисоб-китобсиз жаннатга кирасан», дедилар. У Набий ﷺ вафот этганларидан кейин кўр бўлиб қолди, сўнг Аллоҳ кўзини қайтарди, кейин вафот этди.

وَعَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: «من تَقول عَليّ مالم أَقُلْ فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ» . وَذَلِكَ أَنَّهُ بَعَثَ رَجُلًا فَكَذَبَ عَلَيْهِ فَدَعَا عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَوَجَدَ مَيِّتًا وَقد انشقَّ بَطْنه وَلم تقبله الأَرْض. رَوَاهُمَا الْبَيْهَقِيّ فِي دَلَائِل النُّبُوَّة

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim men aytmagan gapni menga nisbat bersa, joyini doʻzaxdan tayyorlab qoʻyaversin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким мен айтмаган гапни менга нисбат берса, жойини дўзахдан тайёрлаб қўяверсин», дедилар.

وَعَن جابرٍ أنَّ رسولَ الله جَاءَهُ رَجُلٌ يَسْتَطْعِمُهُ فَأَطْعَمَهُ شَطْرَ وَسَقِ شَعِيرٍ فَمَا زَالَ الرَّجُلُ يَأْكُلُ مِنْهُ وَامْرَأَتُهُ وَضَيْفُهُمَا حَتَّى كَالَهُ فَفَنِيَ فَأَتَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: «لَوْ لَمْ تَكِلْهُ لَأَكَلْتُمْ مِنْهُ ولقام لكم» رَوَاهُ مُسلم

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: bir kishi Nabiy ﷺ ning oldiga kelib, undan taom soʻradi. U zot unga yarim vasq arpa berdilar. Shu kishi, xotini va ularning mehmoni undan yeb keldilar, toki u uni oʻlchab koʻrmaguncha. Soʻng u Nabiy ﷺ ning oldiga keldi. U zot: «Agar uni oʻlchamaganingda, undan yeb turaverardingiz va u sizlar uchun doim turaverardi», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: бир киши Набий ﷺ нинг олдига келиб, ундан таом сўради. У зот унга ярим васқ арпа бердилар. Шу киши, хотини ва уларнинг меҳмони ундан еб келдилар, токи у уни ўлчаб кўрмагунча. Сўнг у Набий ﷺ нинг олдига келди. У зот: «Агар уни ўлчамаганингда, ундан еб тураверардингиз ва у сизлар учун доим тураверарди», дедилар.

وَعَنْ عَاصِمِ بْنِ كُلَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ رَجُلٍ مِنَ الْأَنْصَارِ قَالَ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي جَنَازَةٍ فَرَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ عَلَى الْقَبْرِ يُوصِي الْحَافِرَ يَقُولُ: «أَوْسِعْ مِنْ قِبَلِ رِجْلَيْهِ أَوْسِعْ مِنْ قِبَلِ رَأْسِهِ» فَلَمَّا رَجَعَ اسْتَقْبَلَهُ دَاعِيَ امْرَأَتِهِ فَأَجَابَ وَنَحْنُ مَعَه وَجِيء بِالطَّعَامِ فَوَضَعَ يَدَهُ ثُمَّ وَضَعَ الْقَوْمُ فَأَكَلُوا فَنَظَرْنَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يلوك لقْمَة فِي فَمه ثُمَّ قَالَ أَجِدُ لَحْمَ شَاةٍ أُخِذَتْ بِغَيْرِ إِذْنِ أَهْلِهَا فَأَرْسَلَتِ الْمَرْأَةُ تَقُولُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَرْسَلْتُ إِلَى النَّقِيعِ وَهُوَ مَوْضِعٌ يُبَاعُ فِيهِ الْغَنَمُ لِيُشْتَرَى لِي شَاةٌ فَلَمْ تُوجَدْ فَأَرْسَلْتُ إِلَى جَارٍ لِي قَدِ اشْتَرَى شَاة أَن أرسل إِلَيّ بهَا بِثَمَنِهَا فَلَمْ يُوجَدْ فَأَرْسَلْتُ إِلَى امْرَأَتِهِ فَأَرْسَلَتْ إِلَيَّ بِهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَطْعِمِي هَذَا الطَّعَامَ الْأَسْرَى» رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ والْبَيْهَقِيُّ فِي دَلَائِلِ النُّبُوَّةِ

Ansorlardan boʻlgan bir kishidan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga bir janozaga chiqdik. Men Rasululloh ﷺni qabr ustida turib, qabr qazuvchiga: «Uning oyoqlari tomonidan kengaytir, boshi tomonidan kengaytir», deb tayinlayotganlarini koʻrdim. (Rasululloh ﷺ) qaytganlarida, bir ayolning chaqiruvchisi ularni kutib oldi. (Rasululloh ﷺ) keldilar va taom keltirildi. (Rasululloh ﷺ) qoʻllarini (taomga) uzatdilar, soʻng odamlar ham qoʻl uzatib, yeya boshladilar. Otalarimiz Rasululloh ﷺning bir luqmani ogʻizlarida chaynab turganlarini koʻrdilar. Soʻngra (Rasululloh ﷺ): «Men egalarining ruxsatisiz olingan qoʻy goʻshtini sezyapman», dedilar. Shunda ayol (odam) yuborib: «Yo Rasululloh! Men Baqeʼga (odam) yuborib, oʻzimga bir qoʻy sotib oldirmoqchi edim, lekin topolmadim. Soʻng bir qoʻy sotib olgan qoʻshnimga (odam) yuborib, uni narxiga menga yuborishini soʻradim, ammo u topilmadi. Soʻng uning xotiniga (odam) yuborgan edim, u menga qoʻyni yuboribdi», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Buni asirlarga yedir», dedilar.Ансорлардан бўлган бир кишидан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга бир жанозага чиқдик. Мен Расулуллоҳ ﷺни қабр устида туриб, қабр қазувчига: «Унинг оёқлари томонидан кенгайтир, боши томонидан кенгайтир», деб тайинлаётганларини кўрдим. (Расулуллоҳ ﷺ) қайтганларида, бир аёлнинг чақирувчиси уларни кутиб олди. (Расулуллоҳ ﷺ) келдилар ва таом келтирилди. (Расулуллоҳ ﷺ) қўлларини (таомга) узатдилар, сўнг одамлар ҳам қўл узатиб, ея бошладилар. Оталаримиз Расулуллоҳ ﷺнинг бир луқмани оғизларида чайнаб турганларини кўрдилар. Сўнгра (Расулуллоҳ ﷺ): «Мен эгаларининг рухсатисиз олинган қўй гўштини сезяпман», дедилар. Шунда аёл (одам) юбориб: «Ё Расулуллоҳ! Мен Бақеъга (одам) юбориб, ўзимга бир қўй сотиб олдирмоқчи эдим, лекин тополмадим. Сўнг бир қўй сотиб олган қўшнимга (одам) юбориб, уни нархига менга юборишини сўрадим, аммо у топилмади. Сўнг унинг хотинига (одам) юборган эдим, у менга қўйни юборибди», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Буни асирларга едир», дедилар.

وَعَن حَازِم بْنِ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ حُبَيْشِ بن خَالِد - وَهُوَ أَخُو أمِّ مَعْبَد - أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ أُخْرِجَ مِنْ مَكَّةَ خَرَجَ مُهَاجِرًا إِلَى الْمَدِينَةِ هُوَ وَأَبُو بَكْرٍ وَمَوْلَى أَبِي بَكْرٍ عَامِرُ بْنُ فُهَيْرَةَ وَدَلِيلُهُمَا عَبْدُ اللَّهِ اللَّيْثِي مَرُّوا عَلَى خَيْمَتَيْ أُمِّ مَعْبَدٍ فَسَأَلُوهَا لَحْمًا وَتَمْرًا لِيَشْتَرُوا مِنْهَا فَلَمْ يُصِيبُوا عِنْدَهَا شَيْئًا من ذَلِك وَكَانَ الْقَوْمُ مُرْمِلِينَ مُسْنِتِينَ فَنَظَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى شَاةٍ فِي كِسْرِ الْخَيْمَةِ فَقَالَ: «مَا هَذِهِ الشَّاةُ يَا أُمَّ معبد؟» قَالَتْ: شَاةٌ خَلَّفَهَا الْجَهْدُ عَنِ الْغَنَمِ. قَالَ: «هَلْ بِهَا مِنْ لَبَنٍ؟» قَالَتْ: هِيَ أَجْهَدُ مِنْ ذَلِكَ. قَالَ: «أَتَأْذَنِينَ لِي أَنْ أَحْلِبَهَا؟» قَالَتْ: بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي إِنْ رَأَيْتَ بِهَا حَلباً فاحلبها. فَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَمَسَحَ بِيَدِهِ ضَرْعَهَا وَسَمَّى اللَّهَ تَعَالَى وَدَعَا لَهَا فِي شَاتِهَا فتفاجت عَلَيْهِ وَردت وَاجْتَرَّتْ فَدَعَا بِإِنَاءٍ يُرْبِضُ الرَّهْطَ فَحَلَبَ فِيهِ ثجَّاً حَتَّى علاهُ الْبَهَاءُ ثُمَّ سَقَاهَا حَتَّى رَوِيَتْ وَسَقَى أَصْحَابَهُ حَتَّى رَوُوا ثُمَّ شَرِبَ آخِرَهُمْ ثُمَّ حَلَبَ فِيهِ ثَانِيًا بَعْدَ بَدْءٍ حَتَّى مَلَأَ الْإِنَاءَ ثُمَّ غَادَرَهُ عِنْدَهَا وَبَايَعَهَا وَارْتَحَلُوا عَنْهَا. رَوَاهُ فِي «شَرْحِ السُّنَّةِ» وَابْنُ عَبْدِ الْبَرِّ فِي «الِاسْتِيعَابِ» وَابْنُ الْجَوْزِيِّ فِي كِتَابِ «الْوَفَاءِ» وَفِي الحَدِيث قصَّةٌ

Hubaysh ibn Xolid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Makkadan chiqarilganlarida, u zot Madinaga hijrat qilib chiqdilar — u zot, Abu Bakr, Abu Bakrning ozod qilgan quli Omir ibn Fuhayra va yoʻl boshlovchilari Abdulloh al-Laysiy. Ular Umm Maʼbadning ikki chodiri yonidan oʻtdilar va undan sotib olish uchun goʻsht va xurmo soʻradilar, ammo unda bulardan hech narsa topmadilar. Chunki qavm ochlik va qahatchilikda edi. Rasululloh ﷺ chodir chetidagi bir qoʻyga qarab: «Bu qoʻy nima, ey Umm Maʼbad?» dedilar. U: «Holsizligidan poda ortida qolgan qoʻy», dedi. U zot: «Unda sut bormi?» dedilar. U: «U bundan ham holsizroq», dedi. U zot: «Uni sogʻishimga izn berasanmi?» dedilar. U: «Ota-onam senga fido boʻlsin, agar unda sut koʻrsang, sogʻib ol», dedi. Rasululloh ﷺ qoʻyni chaqirib, qoʻli bilan yelinini siladilar, Alloh taoloning ismini zikr qildilar va uning qoʻyi haqida duo qildilar. Shunda qoʻy oyoqlarini yozib turdi, suti tushib, kavsh qaytardi. U zot bir jamoani qondiradigan idish soʻrab, unga koʻpik ustiga chiqquncha sharillatib sut sogʻdilar. Soʻng ayolni qonguncha sugʻordilar, ashoblarini ham qonguncha sugʻordilar, oxirida oʻzlari ichdilar. Soʻng idish toʻlguncha ikkinchi marta sogʻib, uni ayolning oldida qoldirdilar, u bilan bitim tuzdilar va u yerdan yoʻlga chiqdilar. Sharhus-sunnada, Ibn Abdulbar Istiobda va Ibn Jawziy Vafo kitobida rivoyat qilingan. Hadisda qissa bor.Ҳубайш ибн Холид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Маккадан чиқарилганларида, у зот Мадинага ҳижрат қилиб чиқдилар — у зот, Абу Бакр, Абу Бакрнинг озод қилган қули Омир ибн Фуҳайра ва йўл бошловчилари Абдуллоҳ ал-Лайсий. Улар Умм Маъбаднинг икки чодири ёнидан ўтдилар ва ундан сотиб олиш учун гўшт ва хурмо сўрадилар, аммо унда булардан ҳеч нарса топмадилар. Чунки қавм очлик ва қаҳатчиликда эди. Расулуллоҳ ﷺ чодир четидаги бир қўйга қараб: «Бу қўй нима, эй Умм Маъбад?» дедилар. У: «Ҳолсизлигидан пода ортида қолган қўй», деди. У зот: «Унда сут борми?» дедилар. У: «У бундан ҳам ҳолсизроқ», деди. У зот: «Уни соғишимга изн берасанми?» дедилар. У: «Ота-онам сенга фидо бўлсин, агар унда сут кўрсанг, соғиб ол», деди. Расулуллоҳ ﷺ қўйни чақириб, қўли билан елинини силадилар, Аллоҳ таолонинг исмини зикр қилдилар ва унинг қўйи ҳақида дуо қилдилар. Шунда қўй оёқларини ёзиб турди, сути тушиб, кавш қайтарди. У зот бир жамоани қондирадиган идиш сўраб, унга кўпик устига чиққунча шариллатиб сут соғдилар. Сўнг аёлни қонгунча суғордилар, ашобларини ҳам қонгунча суғордилар, охирида ўзлари ичдилар. Сўнг идиш тўлгунча иккинчи марта соғиб, уни аёлнинг олдида қолдирдилар, у билан битим туздилар ва у ердан йўлга чиқдилар. Шарҳус-суннада, Ибн Абдулбар Истиобда ва Ибн Жаwзий Вафо китобида ривоят қилинган. Ҳадисда қисса бор.

عَن أَنس أَنَّ أُسَيْدَ بْنَ حُضَيْرٍ وَعَبَّادَ بْنَ بِشْرٍ تَحَدَّثَا عِنْدِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي حَاجَةٍ لَهُمَا حَتَّى ذَهَبَ مِنَ اللَّيْلِ سَاعَةٌ فِي لَيْلَةٍ شَدِيدَةِ الظُّلْمَةِ ثُمَّ خَرَجَا مِنْ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ينقلبان وبيد كل مِنْهُمَا عُصَيَّةٌ فَأَضَاءَتْ عصى أَحَدِهِمَا لَهُمَا حَتَّى مَشَيَا فِي ضَوْئِهَا حَتَّى إِذَا افْتَرَقَتْ بِهِمَا الطَّرِيقُ أَضَاءَتْ لِلْآخَرِ عَصَاهُ فَمَشَى كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا فِي ضَوْءِ عَصَاهُ حَتَّى بلغ أَهله رَوَاهُ البُخَارِيّ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Juda qorongʻu bir kechada Usayd ibn Huzayr va Abbod ibn Bishr Nabiy ﷺning huzurida oʻzlariga tegishli bir ish haqida, kechaning bir qismi oʻtguncha suhbatlashdilar. Soʻng Rasululloh ﷺ huzuridan chiqib ketdilar, har birining qoʻlida kichik bir tayoq bor edi. Ularning birining tayogʻi ularga yorugʻlik sochdi, ular uning yorugʻida yurdilar. Yoʻl ikkiga ajralganda, ikkinchisining tayogʻi unga yorugʻlik sochdi. Bas, har biri oʻz tayogʻining yorugʻida ahliga yetguncha yurdi. Buxoriy rivoyat qilgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Жуда қоронғу бир кечада Усайд ибн Ҳузайр ва Аббод ибн Бишр Набий ﷺнинг ҳузурида ўзларига тегишли бир иш ҳақида, кечанинг бир қисми ўтгунча суҳбатлашдилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ ҳузуридан чиқиб кетдилар, ҳар бирининг қўлида кичик бир таёқ бор эди. Уларнинг бирининг таёғи уларга ёруғлик сочди, улар унинг ёруғида юрдилар. Йўл иккига ажралганда, иккинчисининг таёғи унга ёруғлик сочди. Бас, ҳар бири ўз таёғининг ёруғида аҳлига етгунча юрди. Бухорий ривоят қилган.

وَعَن جَابر قَالَ: لَمَّا حَضَرَ أُحُدٌ دَعَانِي أَبِي مِنَ اللَّيْلِ فَقَالَ مَا أُرَانِي إِلَّا مَقْتُولًا فِي أَوَّلِ مَنْ يُقْتَلُ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَإِنِّي لَا أَتْرُكُ بَعْدِي أَعَزَّ عَلَيَّ مِنْكَ غَيْرَ نَفْسِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَإِنَّ عَلَيَّ دَيْنًا فَاقْضِ وَاسْتَوْصِ بِأَخَوَاتِكَ خَيْرًا فَأَصْبَحْنَا فَكَانَ أَوَّلَ قَتِيلٍ وَدَفَنْتُهُ مَعَ آخَرَ فِي قبر رَوَاهُ البُخَارِيّ

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Uhud jangi vaqti yaqinlashganda, otam meni kechasi chaqirib: «Menimcha, men Paygʻambar ﷺ ning sahobalari ichida birinchi boʻlib shahid boʻlaman. Men ortimda — Rasululloh ﷺ ning jonidan keyin — sendan koʻra azizroq biror kimsani qoldirmayman. Mening qarzim bor — uni sen toʻla va singillaringga yaxshi (mehr bilan) muomala qil», — dedi. Bas, ertasi (kuni) u birinchi boʻlib shahid boʻldi va boshqa biri bilan (bir qabrga) dafn etildi. Men uni boshqa (shahid) bilan (birga) qoldirishni yoqtirmadim; shuning uchun uni — dafn etilgandan olti oy keyin — qabridan chiqardim va u — qulogʻi yonidagi ozgina oʻzgarishdan boshqa — dafn etilgan kundagidek (saqlangan) edi.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Уҳуд жанги вақти яқинлашганда, отам мени кечаси чақириб: «Менимча, мен Пайғамбар ﷺ нинг саҳобалари ичида биринчи бўлиб шаҳид бўламан. Мен ортимда — Расулуллоҳ ﷺ нинг жонидан кейин — сендан кўра азизроқ бирор кимсани қолдирмайман. Менинг қарзим бор — уни сен тўла ва сингилларингга яхши (меҳр билан) муомала қил», — деди. Бас, эртаси (куни) у биринчи бўлиб шаҳид бўлди ва бошқа бири билан (бир қабрга) дафн этилди. Мен уни бошқа (шаҳид) билан (бирга) қолдиришни ёқтирмадим; шунинг учун уни — дафн этилгандан олти ой кейин — қабридан чиқардим ва у — қулоғи ёнидаги озгина ўзгаришдан бошқа — дафн этилган кундагидек (сақланган) эди.

وَعَن عبد الرَّحْمَن بن أبي بكر إِنَّ أَصْحَابَ الصُّفَّةِ كَانُوا أُنَاسًا فَقُرَاءَ وَإِنَّ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «مَنْ كَانَ عِنْده طَعَام اثْنَيْنِ فليذهب بثالث وَإِن كَانَ عِنْدَهُ طَعَامُ أَرْبَعَةٍ فَلْيَذْهَبْ بِخَامِسٍ أَوْ سادس» وَأَن أَبَا بكر جَاءَ بِثَلَاثَة فَانْطَلق النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِعَشَرَةٍ وَإِنَّ أَبَا بكر تعَشَّى عِنْد النبيِّ صلى الله عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ لَبِثَ حَتَّى صُلِّيَتِ الْعِشَاءُ ثُمَّ رَجَعَ فَلَبِثَ حَتَّى تَعَشَّى النَّبِيُّ صَلَّى الله عَلَيْهِ وَسلم فَجَاءَ بَعْدَ مَا مَضَى مِنَ اللَّيْلِ مَا شَاءَ الله. قَالَت لَهُ امْرَأَته: وَمَا حَبسك عَن أضيافك؟ قَالَ: أوما عَشَّيْتِيهِمْ؟ قَالَتْ: أَبَوْا حَتَّى تَجِيءَ فَغَضِبَ وَقَالَ: لَا أَطْعَمُهُ أَبَدًا فَحَلَفَتِ الْمَرْأَةُ أَنْ لَا تَطْعَمَهُ وَحَلَفَ الْأَضْيَافُ أَنْ لَا يَطْعَمُوهُ. قَالَ أَبُو بَكْرٍ: كَانَ هَذَا مِنَ الشَّيْطَانِ فَدَعَا بِالطَّعَامِ فَأَكَلَ وَأَكَلُوا فَجَعَلُوا لَا يَرْفَعُونَ لُقْمَةً إِلَّا رَبَتْ مِنْ أَسْفَلِهَا أَكْثَرَ مِنْهَا. فَقَالَ لِامْرَأَتِهِ: يَا أُخْتَ بَنِي فِرَاسٍ مَا هَذَا؟ قَالَتْ: وَقُرَّةِ عَيْنِي إِنَّهَا الْآنَ لَأَكْثَرُ مِنْهَا قَبْلَ ذَلِكَ بِثَلَاثِ مِرَارٍ فَأَكَلُوا وَبَعَثَ بِهَا إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذُكِرَ أَنَّهُ أَكَلَ مِنْهَا. مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ

Abu Usmon (Abdurrahmon ibn Abu Bakrdan) rivoyat qiladi: Abdurrahmon ibn Abu Bakr dedi: «Suffa ahli kambagʻal kishilar edi. Paygʻambar ﷺ: ‹Kimda ikki kishilik taom boʻlsa, ulardan (Suffa ahlidan) uchinchisini (olib) borsin; kimda toʻrt kishilik taom boʻlsa, ulardan birini yoki ikkisini (olib) borsin›, — dedilar. Abu Bakr uch kishini (olib) bordi, Paygʻambar ﷺ ulardan oʻntasini (olib) bordilar». Abdurrahmon qoʻshimcha qildi: «Otam, onam va men (uyda) edik. (Roviy: Abdurrahmon ‹xotinim va men bilan Abu Bakrning uyiga mushtarak xizmatkorimiz ham (bor edi)› deb aytdimi, shubha qiladi.) Abu Bakr kechlik (oqshom taomini) Paygʻambar ﷺ bilan yedi va xufton namozi oʻqilguncha oʻsha yerda qoldi. Soʻng u qaytib, yana Paygʻambar ﷺ bilan — to u zot taom yegunlarigacha — qoldi; soʻng kechaning katta qismi oʻtgach, uyiga qaytdi. Abu Bakrning xotini: ‹Seni mehmonlaringdan (yoki mehmoningdan) nima ushlab qoldi?› — dedi. U: ‹Ularga hali (taom) tortmadingmi?› — dedi. U (ayol): ‹Sen kelguncha ular yeshdan bosh tortdi. Taom ularga tortildi, lekin ular rad etdi›, — dedi». Abdurrahmon qoʻshimcha qildi: «Men (Abu Bakrdan qoʻrqib) ketib, yashirindim. U (Abu Bakr): ‹Ey Gʻunsar! (dagʻal soʻz)› — deb meni chaqirdi, yomon soʻzlar bilan soʻkdi; soʻng (oilasiga): ‹Yenglar! Sizlarga marhabo yoʻq›, — dedi. Soʻng (taom tortildi). Abu Bakr oʻsha taomdan yemaslikka qasam ichdi». (Roviy qoʻshimcha qildi:) Allohga qasamki, biz (men va Suffa mehmonlari) taomdan biror narsa olsak, u ostidan koʻpayar edi. Hammamiz toʻyib yedik, taom esa tortilmasdan oldingidan koʻproq boʻldi. Abu Bakr unga (taomga) qaradi va uni tortilmasdan oldingidek — yoki undan ham koʻproq — topdi. U xotiniga: «Ey Bani Firos opasi, bu nima?» — dedi. U (ayol): «Ey koʻzimning nuri, taom hozir avvalgidan uch barobar koʻp», — dedi. Abu Bakr undan yedi va: «U (qasam) — shaytondan edi», — dedi (qasamini nazarda tutdi). Soʻng u yana undan bir luqma oldi, qolganini esa Paygʻambar ﷺ ga (olib) bordi; bas, oʻsha taom Paygʻambar ﷺ ning oldida (qoldi). Biz bilan baʼzi odamlar orasida sulh (ahdnoma) bor edi; oʻsha (ahd) muddati tugagach, Paygʻambar ﷺ bizni oʻn ikki (guruh)ga ajratdilar — har biriga bir kishi bosh edi. Har bir (boshliq) qoʻl ostida qancha kishi boʻlganini Alloh biladi. Bas, ularning hammasi (oʻn ikki guruh) oʻsha taomdan yedi.Абу Усмон (Абдурраҳмон ибн Абу Бакрдан) ривоят қилади: Абдурраҳмон ибн Абу Бакр деди: «Суффа аҳли камбағал кишилар эди. Пайғамбар ﷺ: ‹Кимда икки кишилик таом бўлса, улардан (Суффа аҳлидан) учинчисини (олиб) борсин; кимда тўрт кишилик таом бўлса, улардан бирини ёки иккисини (олиб) борсин›, — дедилар. Абу Бакр уч кишини (олиб) борди, Пайғамбар ﷺ улардан ўнтасини (олиб) бордилар». Абдурраҳмон қўшимча қилди: «Отам, онам ва мен (уйда) эдик. (Ровий: Абдурраҳмон ‹хотиним ва мен билан Абу Бакрнинг уйига муштарак хизматкоримиз ҳам (бор эди)› деб айтдими, шубҳа қилади.) Абу Бакр кечлик (оқшом таомини) Пайғамбар ﷺ билан еди ва хуфтон намози ўқилгунча ўша ерда қолди. Сўнг у қайтиб, яна Пайғамбар ﷺ билан — то у зот таом егунларигача — қолди; сўнг кечанинг катта қисми ўтгач, уйига қайтди. Абу Бакрнинг хотини: ‹Сени меҳмонларингдан (ёки меҳмонингдан) нима ушлаб қолди?› — деди. У: ‹Уларга ҳали (таом) тортмадингми?› — деди. У (аёл): ‹Сен келгунча улар ешдан бош тортди. Таом уларга тортилди, лекин улар рад этди›, — деди». Абдурраҳмон қўшимча қилди: «Мен (Абу Бакрдан қўрқиб) кетиб, яшириндим. У (Абу Бакр): ‹Эй Ғунсар! (дағал сўз)› — деб мени чақирди, ёмон сўзлар билан сўкди; сўнг (оиласига): ‹Енглар! Сизларга марҳабо йўқ›, — деди. Сўнг (таом тортилди). Абу Бакр ўша таомдан емасликка қасам ичди». (Ровий қўшимча қилди:) Аллоҳга қасамки, биз (мен ва Суффа меҳмонлари) таомдан бирор нарса олсак, у остидан кўпаяр эди. Ҳаммамиз тўйиб едик, таом эса тортилмасдан олдингидан кўпроқ бўлди. Абу Бакр унга (таомга) қаради ва уни тортилмасдан олдингидек — ёки ундан ҳам кўпроқ — топди. У хотинига: «Эй Бани Фирос опаси, бу нима?» — деди. У (аёл): «Эй кўзимнинг нури, таом ҳозир аввалгидан уч баробар кўп», — деди. Абу Бакр ундан еди ва: «У (қасам) — шайтондан эди», — деди (қасамини назарда тутди). Сўнг у яна ундан бир луқма олди, қолганини эса Пайғамбар ﷺ га (олиб) борди; бас, ўша таом Пайғамбар ﷺ нинг олдида (қолди). Биз билан баъзи одамлар орасида сулҳ (аҳднома) бор эди; ўша (аҳд) муддати тугагач, Пайғамбар ﷺ бизни ўн икки (гуруҳ)га ажратдилар — ҳар бирига бир киши бош эди. Ҳар бир (бошлиқ) қўл остида қанча киши бўлганини Аллоҳ билади. Бас, уларнинг ҳаммаси (ўн икки гуруҳ) ўша таомдан еди.

عَن عَائِشَة قَالَتْ: لَمَّا مَاتَ النَّجَاشِيُّ كُنَّا نَتَحَدَّثُ أَنَّهُ لَا يَزَالُ يُرَى عَلَى قَبْرِهِ نُورٌ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Oisha (roziyallohu anho) aytadilar: Najoshiy vafot etganida, biz uning qabrida doimo nur koʻrinib turadi, deb gaplashar edik.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтадилар: Нажоший вафот этганида, биз унинг қабрида доимо нур кўриниб туради, деб гаплашар эдик.

وَعَنْهَا قَالَتْ: لَمَّا أَرَادُوا غُسْلَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالُوا: لَا نَدْرِي أَنُجَرِّدُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ ثِيَابه كَمَا تجرد مَوْتَانَا أَمْ نُغَسِّلُهُ وَعَلَيْهِ ثِيَابُهُ؟ فَلَمَّا اخْتَلَفُوا أَلْقَى اللَّهُ عَلَيْهِمُ النَّوْمَ حَتَّى مَا مِنْهُمْ رجل إِلَّا وذقته فِي صَدْرِهِ ثُمَّ كَلَّمَهُمْ مُكَلِّمٌ مِنْ نَاحِيَةِ الْبَيْتِ لَا يَدْرُونَ مَنْ هُوَ؟ اغْسِلُوا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَلَيْهِ ثِيَابُهُ فَقَامُوا فَغَسَّلُوهُ وَعَلَيْهِ قَمِيصُهُ يَصُبُّونَ الْمَاءَ فَوْقَ الْقَمِيصِ وَيُدَلِّكُونَهُ بِالْقَمِيصِ. رَوَاهُ الْبَيْهَقِيُّ فِي «دَلَائِلِ النُّبُوَّةِ»

Abbod ibn Abdulloh ibn az-Zubayr aytadi: Men Oisha (roziyallohu anho)ning bunday deganini eshitdim: Nabiy ﷺni gʻusl qildirmoqchi boʻlganlarida, ular: «Allohga qasamki, biz Rasululloh ﷺni oʻz oʻliklarimizni kiyimlaridan yechganimizdek kiyimlaridan yechamizmi yoki u zotni kiyimlari ustida (kiyimi bilan) gʻusl qildiramizmi — bilmaymiz», dedilar. Ular ixtilof qilganlarida, Alloh ularga uyqu soldi, hatto ulardan har bir kishining iyagi koʻksiga tegib (uxlab) qoldi. Soʻng uyning bir tarafidan ularga bir soʻzlovchi — uning kimligini bilmasdilar — gapirdi: «Nabiy ﷺni kiyimlari ustida (kiyimi bilan) gʻusl qildiringlar!» Shunda ular Rasululloh ﷺning yonlariga turib bordilar va u zotni koʻylaklari ustida gʻusl qildirdilar, koʻylakning ustidan suv quyar, qoʻllari bilan emas, balki koʻylak bilan u zotni ishqalar edilar. Oisha (roziyallohu anho): «Agar men ishimning oldini orqasidan oldin bilganimda edi (ortga qaytishni istamasdim), u zotni ayollaridan boshqa hech kim gʻusl qildirmagan boʻlardi», der edi.Аббод ибн Абдуллоҳ ибн аз-Зубайр айтади: Мен Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг бундай деганини эшитдим: Набий ﷺни ғусл қилдирмоқчи бўлганларида, улар: «Аллоҳга қасамки, биз Расулуллоҳ ﷺни ўз ўликларимизни кийимларидан ечганимиздек кийимларидан ечамизми ёки у зотни кийимлари устида (кийими билан) ғусл қилдирамизми — билмаймиз», дедилар. Улар ихтилоф қилганларида, Аллоҳ уларга уйқу солди, ҳатто улардан ҳар бир кишининг ияги кўксига тегиб (ухлаб) қолди. Сўнг уйнинг бир тарафидан уларга бир сўзловчи — унинг кимлигини билмасдилар — гапирди: «Набий ﷺни кийимлари устида (кийими билан) ғусл қилдиринглар!» Шунда улар Расулуллоҳ ﷺнинг ёнларига туриб бордилар ва у зотни кўйлаклари устида ғусл қилдирдилар, кўйлакнинг устидан сув қуяр, қўллари билан эмас, балки кўйлак билан у зотни ишқалар эдилар. Оиша (розияллоҳу анҳо): «Агар мен ишимнинг олдини орқасидан олдин билганимда эди (ортга қайтишни истамасдим), у зотни аёлларидан бошқа ҳеч ким ғусл қилдирмаган бўларди», дер эди.

وَعَنْ ابْنِ الْمُنْكَدِرِ أَنَّ سَفِينَةَ مَوْلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَخْطَأَ الْجَيْشَ بِأَرْضِ الرُّومِ أَوْ أُسِرَ فَانْطَلَقَ هَارِبًا يَلْتَمِسُ الْجَيْشَ فَإِذَا هُوَ بِالْأَسَدِ. فَقَالَ: يَا أَبَا الْحَارِثِ أَنَا مَوْلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ مِنْ أَمْرِي كَيْتَ وَكَيْتَ فَأَقْبَلَ الْأَسَدُ لَهُ بَصْبَصَةٌ حَتَّى قَامَ إِلَى جَنْبِهِ كُلَّمَا سَمِعَ صَوْتًا أَهْوَى إِلَيْهِ ثُمَّ أَقْبَلَ يَمْشِي إِلَى جَنْبِهِ حَتَّى بَلَغَ الْجَيْشَ ثُمَّ رَجَعَ الْأَسَدُ. رَوَاهُ فِي «شَرْحِ السُّنَّةِ»

Safina (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning ozod qilgan quli Safina Rum yurtida qoʻshindan adashib qoldi yoki asir olindi. Soʻng qochib, qoʻshinni izlab yoʻlga tushdi. Birdan bir sher unga roʻpara boʻldi. U: «Ey Abul Horis, men Rasululloh ﷺning ozod qilgan quliman, boshimga shunday-shunday ish tushdi», dedi. Shunda sher dumini likillatib unga yaqinlashdi, hatto uning yoniga kelib turdi. Har qachon biror ovoz eshitsa, oʻsha tomonga otilardi. Soʻng uning yonida yurib, qoʻshinga yetguncha bordi, keyin sher qaytib ketdi. Sharhus-sunnada rivoyat qilingan.Сафина (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг озод қилган қули Сафина Рум юртида қўшиндан адашиб қолди ёки асир олинди. Сўнг қочиб, қўшинни излаб йўлга тушди. Бирдан бир шер унга рўпара бўлди. У: «Эй Абул Ҳорис, мен Расулуллоҳ ﷺнинг озод қилган қулиман, бошимга шундай-шундай иш тушди», деди. Шунда шер думини ликиллатиб унга яқинлашди, ҳатто унинг ёнига келиб турди. Ҳар қачон бирор овоз эшитса, ўша томонга отиларди. Сўнг унинг ёнида юриб, қўшинга етгунча борди, кейин шер қайтиб кетди. Шарҳус-суннада ривоят қилинган.

وَعَنْ أَبِي الْجَوْزَاءِ قَالَ: قُحِطَ أَهْلُ الْمَدِينَةِ قَحْطًا شَدِيدًا فَشَكَوْا إِلَى عَائِشَةَ فَقَالَتْ: انْظُرُوا قبر النَّبِي صلى الله عَلَيْهِ وَسلم فاجعلوا مِنْهُ كُوًى إِلَى السَّمَاءِ حَتَّى لَا يَكُونَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ السَّمَاءِ سَقْفٌ فَفَعَلُوا فَمُطِرُوا مَطَرًا حَتَّى نَبَتَ الْعُشْبُ وَسَمِنَتِ الْإِبِلُ حَتَّى تَفَتَّقَتْ مِنَ الشَّحْمِ فَسُمِّيَ عَامَ الْفَتْقِ. رَوَاهُ الدَّارِمِيُّ

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Madina ahlini qattiq qahatchilik tutdi. Ular Oishaga shikoyat qildilar. U: «Nabiy ﷺning qabriga qaranglar va undan osmon tomon tuynuklar oching, toki u bilan osmon orasida shift qolmasin», dedi. Ular shunday qildilar. Shunda ularga shunday yomgʻir yogʻdirildiki, oʻt-oʻlan koʻkarib chiqdi, tuyalar semirib, yogʻdan yorilib ketgudek boʻldi. Shu sababli u yil «Yorilish yili» deb ataldi. Darimiy rivoyat qilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мадина аҳлини қаттиқ қаҳатчилик тутди. Улар Оишага шикоят қилдилар. У: «Набий ﷺнинг қабрига қаранглар ва ундан осмон томон туйнуклар очинг, токи у билан осмон орасида шифт қолмасин», деди. Улар шундай қилдилар. Шунда уларга шундай ёмғир ёғдирилдики, ўт-ўлан кўкариб чиқди, туялар семириб, ёғдан ёрилиб кетгудек бўлди. Шу сабабли у йил «Ёрилиш йили» деб аталди. Даримий ривоят қилган.

وَعَن سعيد بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ قَالَ: لَمَّا كَانَ أَيَّامُ الْحَرَّةِ لَمْ يُؤَذَّنْ فِي مَسْجِدِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثَلَاثًا وَلَمْ يُقَمْ وَلَمْ يَبْرَحْ سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ الْمَسْجِدَ وَكَانَ لَا يَعْرِفُ وَقْتَ الصَّلَاةِ إِلَّا بِهَمْهَمَةٍ يَسْمَعُهَا مِنْ قَبْرِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ. رَوَاهُ الدَّارمِيّ

Saʼid ibn Abdulaziz (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Harra (jangi) kunlari boʻlganda, Nabiy ﷺ ning masjidlarida uch kun azon ham, iqomat ham aytilmadi. Saʼid ibn Musayyab masjiddan chiqmadi va u namoz vaqtini faqat Nabiy ﷺ ning qabrlaridan eshitib turadigan bir gʻoʻvullash tovushi orqaligina bilar edi. Dorimiy rivoyat qilgan.Саъид ибн Абдулазиз (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Ҳарра (жанги) кунлари бўлганда, Набий ﷺ нинг масжидларида уч кун азон ҳам, иқомат ҳам айтилмади. Саъид ибн Мусайяб масжиддан чиқмади ва у намоз вақтини фақат Набий ﷺ нинг қабрларидан эшитиб турадиган бир ғўвуллаш товуши орқалигина билар эди. Доримий ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي خَلْدَةَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي الْعَالِيَةِ: سَمِعَ أَنَسٌ مِنَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ؟ قَالَ: خَدَمَهُ عَشْرَ سِنِينَ وَدَعَا لَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَكَانَ لَهُ بُسْتَانٌ يَحْمِلُ فِي كُلِّ سَنَةٍ الْفَاكِهَةَ مَرَّتَيْنِ وَكَانَ فِيهَا رَيْحَانٌ يَجِيءُ مِنْهُ رِيحُ الْمِسْكِ. رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَقَالَ: هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ

Abu Xolda (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Men Abul-Oliyaga: «Anas Nabiy ﷺdan (bevosita) eshitganmi?» dedim. U: «U zotga oʻn yil xizmat qilgan va Nabiy ﷺ uning haqiga duo qilganlar. Uning bir bogʻi bor edi, u yiliga ikki marta meva berardi va unda mushk hidi keladigan rayhon bor edi», dedi. Bu hadis hasan gʻaribdir. Abu Xoldaning ismi Xolid ibn Dinor boʻlib, u hadis ahli nazdida ishonchlidir. U Anas ibn Molikka yetishgan va undan rivoyat qilgan.Абу Холда (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: У айтди: Мен Абул-Олияга: «Анас Набий ﷺдан (бевосита) эшитганми?» дедим. У: «У зотга ўн йил хизмат қилган ва Набий ﷺ унинг ҳақига дуо қилганлар. Унинг бир боғи бор эди, у йилига икки марта мева берарди ва унда мушк ҳиди келадиган райҳон бор эди», деди. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Абу Холданинг исми Холид ибн Динор бўлиб, у ҳадис аҳли наздида ишончлидир. У Анас ибн Моликка етишган ва ундан ривоят қилган.

عَن عُرْوَة بن الزبير أَنَّ سَعِيدُ بْنُ زَيْدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ نُفَيْلٍ خاصمته أروى بنت أويس إِلَى مَرْوَانَ بْنِ الْحَكَمِ وَادَّعَتْ أَنَّهُ أَخَذَ شَيْئًا مِنْ أَرْضِهَا فَقَالَ سَعِيدٌ أَنَا كُنْتُ آخُذُ مِنْ أَرْضِهَا شَيْئًا بَعْدَ الَّذِي سَمِعْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وماذا سَمِعْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ أَخَذَ شِبْرًا مِنَ الْأَرْضِ ظُلْمًا طُوِّقَهُ إِلَى سَبْعِ أَرَضِينَ فَقَالَ لَهُ مَرْوَانُ لَا أَسْأَلُكَ بَيِّنَةً بَعْدَ هَذَا فَقَالَ اللَّهُمَّ إِن كَانَت كَاذِبَة فَعم بَصَرَهَا وَاقْتُلْهَا فِي أَرْضِهَا قَالَ فَمَا مَاتَتْ حَتَّى ذهب بصرها ثمَّ بَينا هِيَ تَمْشِي فِي أَرْضِهَا إِذْ وَقَعَتْ فِي حُفْرَةٍ فَمَاتَتْ. مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ وَفِي رِوَايَةٍ لِمُسْلِمٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ بِمَعْنَاهُ وَأَنَّهُ رَآهَا عَمْيَاءَ تَلْتَمِسُ الْجُدُرَ تَقُولُ: أَصَابَتْنِي دَعْوَةُ سَعِيدٍ وَأَنَّهَا مَرَّتْ على بئرٍ فِي الدَّار الَّتِي خاصمته فَوَقَعت فِيهَا فَكَانَت قبرها

Said ibn Zayd ibn Amr ibn Nufayl (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Arvo bint Uvays Said ibn Zayd ustidan, u (Said) uning yeridan bir narsa olib qoʻygan, deb daʼvo qildi va u bilan Marvon ibn al-Hakam huzurida daʼvolashdi. Shunda Said: «Men Rasululloh ﷺ dan eshitgan (gap)dan keyin uning yeridan bir narsa olarmidim?!» — dedi. (Marvon): «Rasululloh ﷺ dan nima eshitgan eding?» — dedi. U: «Men Rasululloh ﷺ ni: ‹Kim bir qarich yerni zulm bilan olsa, unga yetti qavat yer (boʻyniga) sirtmoq qilib taqiladi›, — deganlarini eshitdim», — dedi. Shunda Marvon unga: «Bundan keyin sendan dalil soʻramayman», — dedi. (Said): «Ey Alloh! Agar u yolgʻonchi boʻlsa, koʻzini koʻr qilgin va uni oʻz yerida halok etgin», — dedi. (Roviy) dedi: U koʻzi koʻr boʻlmaguncha oʻlmadi; soʻng u oʻz yerida yurib turganida bir chuqurga yiqilib oʻldi.Саид ибн Зайд ибн Амр ибн Нуфайл (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Арво бинт Увайс Саид ибн Зайд устидан, у (Саид) унинг еридан бир нарса олиб қўйган, деб даъво қилди ва у билан Марвон ибн ал-Ҳакам ҳузурида даъволашди. Шунда Саид: «Мен Расулуллоҳ ﷺ дан эшитган (гап)дан кейин унинг еридан бир нарса олармидим?!» — деди. (Марвон): «Расулуллоҳ ﷺ дан нима эшитган эдинг?» — деди. У: «Мен Расулуллоҳ ﷺ ни: ‹Ким бир қарич ерни зулм билан олса, унга етти қават ер (бўйнига) сиртмоқ қилиб тақилади›, — деганларини эшитдим», — деди. Шунда Марвон унга: «Бундан кейин сендан далил сўрамайман», — деди. (Саид): «Эй Аллоҳ! Агар у ёлғончи бўлса, кўзини кўр қилгин ва уни ўз ерида ҳалок этгин», — деди. (Ровий) деди: У кўзи кўр бўлмагунча ўлмади; сўнг у ўз ерида юриб турганида бир чуқурга йиқилиб ўлди.

وَعَن ابْن عمر أَنَّ عُمَرَ بَعَثَ جَيْشًا وَأَمَّرَ عَلَيْهِمْ رَجُلًا يُدْعَى سَارِيَةَ فَبَيْنَمَا عُمَرُ يَخْطُبُ فَجَعَلَ يَصِيحُ: يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ لَقِيَنَا عَدُوُّنَا فَهَزَمُونَا فَإِذَا بِصَائِحٍ يَصِيحُ: يَا سَارِيَ الْجَبَلَ. فَأَسْنَدْنَا ظُهُورَنَا إِلَى الْجَبَلِ فَهَزَمَهُمُ اللَّهُ تَعَالَى رَوَاهُ الْبَيْهَقِيُّ فِي دَلَائِل النُّبُوَّة

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar (roziyallohu anhu) bir qoʻshin joʻnatib, ularga Soriya deb ataladigan bir kishini amir qilib tayinladi. Umar xutba oʻqiyotgan payti birdan: «Yo Soriya, togʻ tomon (togʻga suyaninglar)!» deb baqira boshladi. Soʻng bir chopar kelib: «Yo amiral-moʻʼminin, dushmanimizga roʻbaroʻ keldik, ular bizni magʻlub qildilar. Shu payt bir kishi: ‹Yo Soriya, togʻ tomon!› deb baqirdi. Biz orqamizni togʻga suyadik, bas, Alloh taolo ularni magʻlub qildi», dedi. Bayhaqiy «Daloilun-nubuvva»da rivoyat qilgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар (розияллоҳу анҳу) бир қўшин жўнатиб, уларга Сория деб аталадиган бир кишини амир қилиб тайинлади. Умар хутба ўқиётган пайти бирдан: «Ё Сория, тоғ томон (тоғга суянинглар)!» деб бақира бошлади. Сўнг бир чопар келиб: «Ё амирал-мўъминин, душманимизга рўбарў келдик, улар бизни мағлуб қилдилар. Шу пайт бир киши: ‹Ё Сория, тоғ томон!› деб бақирди. Биз орқамизни тоғга суядик, бас, Аллоҳ таоло уларни мағлуб қилди», деди. Байҳақий «Далоилун-нубувва»да ривоят қилган.

وَعَنْ نُبَيْهَةَ بْنِ وَهْبٍ أَنَّ كَعْبًا دَخَلَ عَلَى عَائِشَةَ فَذَكَرُوا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ كَعْبٌ: مَا مِنْ يَوْمٍ يَطْلُعُ إِلَّا نَزَلَ سَبْعُونَ أَلْفًا مِنَ الْمَلَائِكَةِ حَتَّى يَحُفُّوا بِقَبْرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَضْرِبُونَ بِأَجْنِحَتِهِمْ وَيُصَلُّونَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى إِذَا أَمْسَوْا عَرَجُوا وَهَبَطَ مِثْلُهُمْ فَصَنَعُوا مِثْلَ ذَلِكَ حَتَّى إِذَا انْشَقَّتْ عَنْهُ الْأَرْضُ خَرَجَ فِي سَبْعِينَ أَلْفًا مِنَ الْمَلَائِكَةِ يَزُفُّونَهُ. رَوَاهُ الدَّارِمِيُّ

Nubayha ibn Vahb (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Kaʼb Oisha (roziyallohu anho)ning huzuriga kirdi va ular Rasululloh ﷺ ni eslashdi. Shunda Kaʼb: «Har kuni tong otishi bilan yetmish ming farishta tushib, Rasululloh ﷺ ning qabrlarini oʻrab olib, qanotlari bilan qoqishib, Rasululloh ﷺ ga salavot aytadilar. Kechga kirganda ular yuqoriga koʻtariladilar va ularning oʻrniga yana shunchasi tushib, xuddi shunday qiladilar. Toki yer u zot uchun yorilib, u zot yetmish ming farishta orasida — ular u zotni kuzatib borishar ekan — chiqadilar», dedi. Dorimiy rivoyat qilgan.Нубайҳа ибн Ваҳб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Каъб Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг ҳузурига кирди ва улар Расулуллоҳ ﷺ ни эслашди. Шунда Каъб: «Ҳар куни тонг отиши билан етмиш минг фаришта тушиб, Расулуллоҳ ﷺ нинг қабрларини ўраб олиб, қанотлари билан қоқишиб, Расулуллоҳ ﷺ га салавот айтадилар. Кечга кирганда улар юқорига кўтариладилар ва уларнинг ўрнига яна шунчаси тушиб, худди шундай қиладилар. Токи ер у зот учун ёрилиб, у зот етмиш минг фаришта орасида — улар у зотни кузатиб боришар экан — чиқадилар», деди. Доримий ривоят қилган.

عَن الْبَراء قَالَ: أَوَّلُ مَنْ قَدِمَ عَلَيْنَا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُصْعَبُ بْنُ عُمَيْرٍ وَابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ فَجَعَلَا يُقْرِآنِنَا الْقُرْآنَ ثُمَّ جَاءَ عَمَّارٌ وَبِلَالٌ وَسَعْدٌ ثُمَّ جَاءَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فِي عِشْرِينَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ جَاءَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَمَا رَأَيْتُ أَهْلَ الْمَدِينَةِ فَرِحُوا بِشَيْءٍ فَرَحَهُمْ بِهِ حَتَّى رَأَيْتُ الْوَلَائِدَ وَالصِّبْيَانَ يَقُولُونَ: هَذَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ جَاءَ فَمَا جَاءَ حَتَّى قرأتُ: [سبِّح اسْم ربِّك الْأَعْلَى] فِي سُوَرٍ مِثْلِهَا مِنَ الْمُفَصَّلِ. رَوَاهُ البُخَارِيّ

(Baro (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺning ashobidan bizning oldimizga birinchi boʻ lib kelgan (kishi) Musʼab ibn Umayr va Ibn Ummi Maktum (edi); ular bizga Qurʼon oʻqita boshladilar. Soʻng Ammor, Bilol va Saʼd keldi; soʻng Umar ibnul-Xattob yigirma (kishi) ichida keldi; soʻng Paygʻambar ﷺ keldilar. Men Madina ahlining — u zot (kelishi) bilan xursand boʻ lganidek — biror narsadan xursand boʻ lganini koʻ rmadim, hatto men joriyalar (qizlar) va bolalarning: «Mana Rasululloh keldilar!» deb aytayotganlarini koʻ rdim. U zot kelmasidan (oldin)oq men ‹Sabbih isma robbikal-aʼlo (Eng oliy Robbingning ismini pokla)› (Aʼlo surasi, 1) (surasini) va uning misli (boshqa) suralarni oʻqib olgan edim.(Баро (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺнинг ашобидан бизнинг олдимизга биринчи бў либ келган (киши) Мусъаб ибн Умайр ва Ибн Умми Мактум (эди); улар бизга Қуръон ўқита бошладилар. Сўнг Аммор, Билол ва Саъд келди; сўнг Умар ибнул-Хаттоб йигирма (киши) ичида келди; сўнг Пайғамбар ﷺ келдилар. Мен Мадина аҳлининг — у зот (келиши) билан хурсанд бў лганидек — бирор нарсадан хурсанд бў лганини кў рмадим, ҳатто мен жориялар (қизлар) ва болаларнинг: «Мана Расулуллоҳ келдилар!» деб айтаётганларини кў рдим. У зот келмасидан (олдин)оқ мен ‹Саббиҳ исма роббикал-аъло (Энг олий Роббингнинг исмини покла)› (Аъло сураси, 1) (сурасини) ва унинг мисли (бошқа) сураларни ўқиб олган эдим.

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَلَسَ عَلَى الْمِنْبَرِ فَقَالَ: «إِنَّ عَبْدًا خَيَّرَهُ اللَّهُ بَيْنَ أَنْ يُؤْتِيَهُ مِنْ زَهْرَةِ الدُّنْيَا مَا شَاءَ وَبَيْنَ مَا عِنْدَهُ فَاخْتَارَ مَا عِنْدَهُ» . فَبَكَى أَبُو بَكْرٍ قَالَ: فَدَيْنَاكَ بِآبَائِنَا وَأُمَّهَاتنَا فعجبنا لَهُ فَقَالَ النَّاس: نظرُوا إِلَى هَذَا الشَّيْخِ يُخْبِرُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ عَبْدٍ خَيَّرَهُ اللَّهُ بَيْنَ أَنْ يُؤْتِيَهُ مِنْ زَهْرَةِ الدُّنْيَا وَبَيْنَ مَا عِنْدَهُ وَهُوَ يَقُولُ: فَدَيْنَاكَ بِآبَائِنَا وَأُمَّهَاتِنَا فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هُوَ الْمُخَير وَكَانَ أَبُو بكر هُوَ أعلمنَا. مُتَّفق عَلَيْهِ

Rasululloh ﷺ minbarga oʻtirib: «Albatta bir banda (Alloh)ni Alloh, dunyoning gultojidan xohlagan narsasini unga berishi bilan, Oʻz huzuridagi (neʼmat) orasida ixtiyor qildirdi (tanlatdi), u esa Alloh huzuridagini tanladi», dedilar. Shunda Abu Bakr yigʻlab: «Otalarimiz va onalarimizni sizga fido qildik», dedi. Biz unga hayron qoldik. Odamlar: «Mana bu cholga qaranglar! Rasululloh ﷺ Alloh dunyoning gultojidan berishi bilan Oʻz huzuridagi orasida ixtiyor qildirgan bir banda haqida xabar bermoqdalar, u esa: ‹Otalarimiz va onalarimizni sizga fido qildik› deyapti», deyishdi. (Aslida) Rasululloh ﷺ oʻzlari ixtiyor qildirilgan (oʻsha banda) edilar va Abu Bakr bizning u (haqiqat)ni eng yaxshi biluvchimiz edi. Rasululloh ﷺ: «Albatta odamlarning menga hamrohligi va moli (sababli) eng minnatdor (boʻlganlarim)dan biri Abu Bakrdir. Agar men ummatimdan biror xalil (jonajon doʻst) tutadigan boʻlganimda, albatta Abu Bakrni xalil tutardim. Lekin islom xilligi (birodarligi) bordir. Masjidda Abu Bakrning eshikchasidan boshqa hech bir eshikcha qolmasin (berkitilsin)», dedilar.Расулуллоҳ ﷺ минбарга ўтириб: «Албатта бир банда (Аллоҳ)ни Аллоҳ, дунёнинг гултожидан хоҳлаган нарсасини унга бериши билан, Ўз ҳузуридаги (неъмат) орасида ихтиёр қилдирди (танлатди), у эса Аллоҳ ҳузуридагини танлади», дедилар. Шунда Абу Бакр йиғлаб: «Оталаримиз ва оналаримизни сизга фидо қилдик», деди. Биз унга ҳайрон қолдик. Одамлар: «Мана бу чолга қаранглар! Расулуллоҳ ﷺ Аллоҳ дунёнинг гултожидан бериши билан Ўз ҳузуридаги орасида ихтиёр қилдирган бир банда ҳақида хабар бермоқдалар, у эса: ‹Оталаримиз ва оналаримизни сизга фидо қилдик› деяпти», дейишди. (Аслида) Расулуллоҳ ﷺ ўзлари ихтиёр қилдирилган (ўша банда) эдилар ва Абу Бакр бизнинг у (ҳақиқат)ни энг яхши билувчимиз эди. Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта одамларнинг менга ҳамроҳлиги ва моли (сабабли) энг миннатдор (бўлганларим)дан бири Абу Бакрдир. Агар мен умматимдан бирор халил (жонажон дўст) тутадиган бўлганимда, албатта Абу Бакрни халил тутардим. Лекин ислом хиллиги (биродарлиги) бордир. Масжидда Абу Бакрнинг эшикчасидан бошқа ҳеч бир эшикча қолмасин (беркитилсин)», дедилар.

وَعَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ قَالَ: صَلَّى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى قَتْلَى أحد بعد ثَمَانِي سِنِينَ كَالْمُوَدِّعِ لِلْأَحْيَاءِ وَالْأَمْوَاتِ ثُمَّ طَلَعَ الْمِنْبَرَ فَقَالَ: «إِنِّي بَيْنَ أَيْدِيكُمْ فَرَطٌ وَأَنَا عَلَيْكُمْ شَهِيدٌ وَإِنَّ مَوْعِدَكُمُ الْحَوْضُ وَإِنِّي لَأَنْظُرُ إِلَيْهِ من مَقَامِي هَذَا وَإِنِّي قَدْ أُعْطِيتُ مَفَاتِيحَ خَزَائِنِ الْأَرْضِ وَإِنِّي لَسْتُ أَخْشَى عَلَيْكُمْ أَنْ تُشْرِكُوا بعدِي وَلَكِنِّي أخْشَى عَلَيْكُم الدُّنْيَا أَن تنافسوها فِيهَا» . وَزَادَ بَعْضُهُمْ:: «فَتَقْتَتِلُوا فَتَهْلِكُوا كَمَا هَلَكَ من كَانَ قبلكُمْ» . مُتَّفق عَلَيْهِ

Rasululloh ﷺ Uhud (shahid)lariga sakkiz yildan keyin — tiriklar va oʻliklar bilan vidolashayotgan kishidek — (janoza) namozi oʻqidilar. Soʻng minbarga chiqib: «Albatta men sizlarning oldingizda (Havzga) borib turuvchiman va men sizlarga guvohman. Albatta sizlarga vaʼda qilingan joy — Havzdir. Albatta men uni shu turgan joyimdan koʻrib turibman. Albatta men sizlar shirk keltirishingizdan qoʻrqmayman, balki men sizlarga dunyo (haqida) — uni (talashib) raqobat qilishingizdan qoʻrqaman», dedilar. (Uqba) aytdi: Bu mening Rasululloh ﷺga qaragan oxirgi qarashim edi.Расулуллоҳ ﷺ Уҳуд (шаҳид)ларига саккиз йилдан кейин — тириклар ва ўликлар билан видолашаётган кишидек — (жаноза) намози ўқидилар. Сўнг минбарга чиқиб: «Албатта мен сизларнинг олдингизда (Ҳавзга) бориб турувчиман ва мен сизларга гувоҳман. Албатта сизларга ваъда қилинган жой — Ҳавздир. Албатта мен уни шу турган жойимдан кўриб турибман. Албатта мен сизлар ширк келтиришингиздан қўрқмайман, балки мен сизларга дунё (ҳақида) — уни (талашиб) рақобат қилишингиздан қўрқаман», дедилар. (Уқба) айтди: Бу менинг Расулуллоҳ ﷺга қараган охирги қарашим эди.

وَعَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ: إِنَّ مِنْ نِعَمِ اللَّهِ عَلِيٍّ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تُوِفِّيَ فِي بَيْتِي وَفِي يَوْمِي وَبَيْنَ سَحْرِي وَنَحْرِي وَإِنَّ اللَّهَ جَمَعَ بَيْنَ رِيقِي وَرِيقِهِ عِنْدَ مَوْتِهِ دَخَلَ عَلَيَّ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي بَكْرٍ وَبِيَدِهِ سِوَاكٌ وَأَنَا مُسْنِدَةُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَأَيْتُهُ يَنْظُرُ إِلَيْهِ وَعَرَفْتُ أَنَّهُ يُحِبُّ السِّوَاكَ فَقُلْتُ: آخُذُهُ لَكَ؟ فَأَشَارَ بِرَأْسِهِ أَنْ نَعَمْ فَتَنَاوَلْتُهُ فَاشْتَدَّ عَلَيْهِ وَقُلْتُ: أُلَيِّنُهُ لَكَ؟ فَأَشَارَ بِرَأْسِهِ أَنْ نَعَمْ فَلَيَّنْتُهُ فَأَمَرَّهُ وَبَيْنَ يَدَيْهِ رَكْوَةٌ فِيهَا مَاءٌ فَجَعَلَ يُدْخِلُ يَدَيْهِ فِي الْمَاءِ فَيَمْسَحُ بِهِمَا وَجْهَهُ وَيَقُولُ: «لَا إِلَهَ إِلَّا الله إِنَّ للموتِ سَكَراتٍ» . ثمَّ نصب يَده فَجَعَلَ يَقُولُ: «فِي الرَّفِيقِ الْأَعْلَى» . حَتَّى قُبِضَ ومالت يَده. رَوَاهُ البُخَارِيّ

(Oisha (roziyallohu anho) aytar edi:) Allohning menga (bergan) neʼmatlaridan (biri) — Rasululloh ﷺning mening uyimda, mening kunimda, mening sahrim (oʻ pkam) bilan nahrim (boʻ ynim osti) orasida vafot etganlari va Allohning uning oʻ limi paytida mening soʻ lagim bilan uning soʻ lagini birga qoʻ shganidir. Mening oldima Abdurrahmon — qoʻ lida siwak (boʻ lgan holda) — kirdi; men Rasululloh ﷺni (koʻkragimga) suyab turgan edim. Men u zotni unga (siwakka) qarayotganini koʻrdim va u zot siwakni yaxshi koʻrishlarini bildim. Men: «Uni sen uchun olaymi?» dedim; u zot boshlari bilan ‹ha› deb ishora qildi. Men uni oldim, (lekin) u zotga qattiq (keldi); men: «Uni sen uchun yumshataymi?» dedim; u zot boshlari bilan ‹ha› deb ishora qildi; men uni yumshatdim. U zotning oldida — ichida suv (boʻ lgan) bir idish (rakva yoki ulba) bor edi — Umar (rovi) (qaysi biri ekanida) shubha qiladi. U zot ikki qoʻ lini suvga solib, ular bilan yuzlariga mash tortib: «Laa ilaaha illalloh; albatta oʻ limning (oʻ z) sakaroti (azoblari) bordir», deya boshladilar. Soʻng qoʻ lini koʻtarib: «(Meni) aʼlo rafiqqa (qoʻ sh)», deya boshladilar, to qabz qilindi (vafot etdilar) va qoʻ li (yonga) egildi (tushdi).(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтар эди:) Аллоҳнинг менга (берган) неъматларидан (бири) — Расулуллоҳ ﷺнинг менинг уйимда, менинг кунимда, менинг саҳрим (ў пкам) билан наҳрим (бў йним ости) орасида вафот этганлари ва Аллоҳнинг унинг ў лими пайтида менинг сў лагим билан унинг сў лагини бирга қў шганидир. Менинг олдима Абдурраҳмон — қў лида сивак (бў лган ҳолда) — кирди; мен Расулуллоҳ ﷺни (кўкрагимга) суяб турган эдим. Мен у зотни унга (сивакка) қараётганини кўрдим ва у зот сивакни яхши кўришларини билдим. Мен: «Уни сен учун олайми?» дедим; у зот бошлари билан ‹ҳа› деб ишора қилди. Мен уни олдим, (лекин) у зотга қаттиқ (келди); мен: «Уни сен учун юмшатайми?» дедим; у зот бошлари билан ‹ҳа› деб ишора қилди; мен уни юмшатдим. У зотнинг олдида — ичида сув (бў лган) бир идиш (раква ёки улба) бор эди — Умар (рови) (қайси бири эканида) шубҳа қилади. У зот икки қў лини сувга солиб, улар билан юзларига маш тортиб: «Лаа илааҳа иллаллоҳ; албатта ў лимнинг (ў з) сакароти (азоблари) бордир», дея бошладилар. Сўнг қў лини кўтариб: «(Мени) аъло рафиққа (қў ш)», дея бошладилар, то қабз қилинди (вафот этдилар) ва қў ли (ёнга) эгилди (тушди).

وَعَنْهَا قَالَتْ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم يَقُول: «مامن نَبِيٍّ يَمْرَضُ إِلَّا خُيِّرَ بَيْنَ الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ» . وَكَانَ فِي شَكْوَاهُ الَّذِي قُبِضَ أَخَذَتْهُ بُحَّةٌ شَدِيدَةٌ فَسَمِعْتُهُ يَقُولُ: مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ من الصديقين والنبيين وَالشُّهَدَاءِ وَالصَّالِحِينَ. فَعَلِمْتُ أَنَّهُ خُيِّرَ. مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ

(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Men Rasululloh ﷺni: «Hech bir paygʻambar kasal boʻ lmaydi, illo dunyo bilan oxirat orasida ixtiyor beriladi», deb aytayotganlarini eshitdim. U zot oʻ zlari vafot etgan kasalliklarida, ularni qattiq tovush (xirillash) tutdi; men u zotni: ‹...Alloh neʼmat bergan zotlar — paygʻambarlar, siddiqlar, shahidlar va solihlar bilan birga...› (Niso surasi, 69) deb aytayotganlarini eshitdim va u zotga (ixtiyor) berilganini bildim.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Мен Расулуллоҳ ﷺни: «Ҳеч бир пайғамбар касал бў лмайди, илло дунё билан охират орасида ихтиёр берилади», деб айтаётганларини эшитдим. У зот ў злари вафот этган касалликларида, уларни қаттиқ товуш (хириллаш) тутди; мен у зотни: ‹...Аллоҳ неъмат берган зотлар — пайғамбарлар, сиддиқлар, шаҳидлар ва солиҳлар билан бирга...› (Нисо сураси, 69) деб айтаётганларини эшитдим ва у зотга (ихтиёр) берилганини билдим.

وَعَن أنس قَالَ: لما ثقل النَّبِي صلى الله عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَعَلَ يَتَغَشَّاهُ الْكَرْبُ. فَقَالَتْ فَاطِمَةُ: وَاكَرْبَ آبَاهْ فَقَالَ لَهَا: «لَيْسَ عَلَى أَبِيكِ كَرْبٌ بَعْدَ الْيَوْمِ» . فَلَمَّا مَاتَ قَالَتْ: يَا أَبَتَاهُ أَجَابَ رَبًّا دَعَاهُ يَا أَبَتَاهُ مَنْ جَنَّةُ الْفِرْدَوْسِ مَأْوَاهُ يَا أَبَتَاهُ إِلَى جِبْرِيلَ نَنْعَاهُ. فَلَمَّا دُفِنَ قَالَتْ فَاطِمَةُ: يَا أَنَسُ أَطَابَتْ أَنْفُسُكُمْ أَنْ تَحْثُوا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ التُّرَابَ؟ رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺning (ahvollari) ogʻirlashganida, ularni (bir holsizlik) qoplay boshladi. Shunda Fotima (alayhassalom): «Voy, otamning kurbati (qiynalishi)!» dedi. U zot unga: «Bugundan keyin otangga (boshqa) kurbat (qiyinchilik) yoʻq», dedilar. U zot vafot etganlarida, u (Fotima): «Ey otajonim, oʻzini chaqirgan Robbiga javob berdi! Ey otajonim, Firdavs jannati uning maskanidir! Ey otajonim, Jibrilga (uning vafotini) xabar qilamiz!» dedi. U zot dafn qilinganlarida, Fotima (alayhassalom): «Ey Anas, Rasululloh ﷺning ustiga tuproq tashlashga koʻnglingiz qanday rozi boʻ ldi?» dedi.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺнинг (аҳволлари) оғирлашганида, уларни (бир ҳолсизлик) қоплай бошлади. Шунда Фотима (алайҳассалом): «Вой, отамнинг курбати (қийналиши)!» деди. У зот унга: «Бугундан кейин отангга (бошқа) курбат (қийинчилик) йўқ», дедилар. У зот вафот этганларида, у (Фотима): «Эй отажоним, ўзини чақирган Роббига жавоб берди! Эй отажоним, Фирдавс жаннати унинг масканидир! Эй отажоним, Жибрилга (унинг вафотини) хабар қиламиз!» деди. У зот дафн қилинганларида, Фотима (алайҳассалом): «Эй Анас, Расулуллоҳ ﷺнинг устига тупроқ ташлашга кўнглингиз қандай рози бў лди?» деди.

عَن أَنَسٍ قَالَ: لَمَّا قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمَدِينَةَ لَعِبَتِ الْحَبَشَةُ بِحِرَابِهِمْ فَرَحًا لِقُدُومِهِ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَفِي رِوَايَةِ الدَّارِمِيِّ (صَحِيح) قَالَ: مَا رَأَيْتُ يَوْمًا قَطُّ كَانَ أَحْسَنَ وَلَا أَضْوَأَ مِنْ يَوْمٍ دَخَلَ عَلَيْنَا فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَا رَأَيْت يَوْمًا كَانَ أقبح وأظلم مِنْ يَوْمٍ مَاتَ فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَفِي رِوَايَةِ التِّرْمِذِيِّ قَالَ: لَمَّا كَانَ الْيَوْمُ الَّذِي دَخَلَ فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمَدِينَةَ أَضَاءَ مِنْهَا كُلُّ شَيْءٍ فَلَمَّا كَانَ الْيَوْمُ الَّذِي مَاتَ فِيهِ أَظْلَمَ مِنْهَا كُلُّ شَيْءٍ وَمَا نَفَضْنَا أَيْدِيَنَا عَنِ التُّرَابِ وَإِنَّا لَفِي دَفْنِهِ حَتَّى أَنْكَرْنَا قُلُوبنَا

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ Madinaga kirgan kunlari undagi har bir narsa nurlanib ketdi. U zot vafot etgan kunlari esa undagi har bir narsa qorongʻulashib qoldi. Biz Rasululloh ﷺni dafn etishdan qoʻllarimizni hali tortmasimizdanoq qalblarimizni notanish (oʻzgargan) holda topib qoldik», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻarib sahihdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ Мадинага кирган кунлари ундаги ҳар бир нарса нурланиб кетди. У зот вафот этган кунлари эса ундаги ҳар бир нарса қоронғулашиб қолди. Биз Расулуллоҳ ﷺни дафн этишдан қўлларимизни ҳали тортмасимизданоқ қалбларимизни нотаниш (ўзгарган) ҳолда топиб қолдик», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғариб саҳиҳдир.

وَعَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ: لَمَّا قُبِضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اخْتَلَفُوا فِي دَفْنِهِ. فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ: سَمِعْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَيْئًا. قَالَ: «مَا قَبَضَ اللَّهُ نَبِيًّا إِلَّا فِي الْمَوْضِعِ الَّذِي يحبُ أَن يُدْفَنَ فِيهِ» . ادفنوه فِي موضعِ فراشِهِ. رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ vafot etganlarida, ularni qayerga dafn qilish haqida ixtilof qildilar. Shunda Abu Bakr: ‹Men Rasululloh ﷺdan bir narsani eshitganman, uni unutmaganman. U zot: «Alloh biror paygʻambarni faqat oʻzi dafn etilishni xohlagan joyida vafot ettiradi», degandilar›, dedi. Bas, uni toʻshagi joyiga dafn qildilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Abdurrahmon ibn Abu Bakr al-Mulaykiy yodlashi jihatidan zaif sanaladi. Bu hadis boshqa yoʻl bilan ham rivoyat qilingan: uni Ibn Abbos Abu Bakr Siddiqdan, u Nabiy ﷺdan ham rivoyat qilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ вафот этганларида, уларни қаерга дафн қилиш ҳақида ихтилоф қилдилар. Шунда Абу Бакр: ‹Мен Расулуллоҳ ﷺдан бир нарсани эшитганман, уни унутмаганман. У зот: «Аллоҳ бирор пайғамбарни фақат ўзи дафн этилишни хоҳлаган жойида вафот эттиради», дегандилар›, деди. Бас, уни тўшаги жойига дафн қилдилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Абдурраҳмон ибн Абу Бакр ал-Мулайкий ёдлаши жиҳатидан заиф саналади. Бу ҳадис бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган: уни Ибн Аббос Абу Бакр Сиддиқдан, у Набий ﷺдан ҳам ривоят қилган.

عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ وَهُوَ صَحِيح: «لَنْ يُقْبَضَ نَبِيٌّ قَطُّ حَتَّى يُرَى مَقْعَدَهُ مِنَ الْجَنَّةِ ثُمَّ يُخَيَّرَ» . قَالَتْ عَائِشَةُ: فَلَمَّا نَزَلَ بِهِ ورأسُه على فَخذِي غُشِيَ عَلَيْهِ ثُمَّ أَفَاقَ فَأَشْخَصَ بَصَرُهُ إِلَى السَّقْفِ ثُمَّ قَالَ: «اللَّهُمَّ الرَّفِيقَ الْأَعْلَى» . قُلْتُ: إِذَنْ لَا يَخْتَارُنَا. قَالَتْ: وَعَرَفْتُ أَنَّهُ الْحَدِيثُ الَّذِي كَانَ يُحَدِّثُنَا بِهِ وَهُوَ صَحِيحٌ فِي قَوْلِهِ: «إِنَّهُ لَنْ يُقْبَضَ نَبِيٌّ قَطُّ حَتَّى يُرَى مَقْعَدَهُ مِنَ الْجَنَّةِ ثُمَّ يُخَيَّرَ» قَالَتْ عَائِشَةُ: فَكَانَ آخِرُ كَلِمَةٍ تَكَلَّمَ بِهَا النَّبِيُّ صلى الله عَلَيْهِ وَسلم: «اللَّهُمَّ الرفيق الْأَعْلَى» . مُتَّفق عَلَيْهِ

(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Rasululloh ﷺ sogʻ (vaqt)larida: «Hech bir paygʻambar, jannatdagi joyini koʻrib, soʻng (yashash yoki vafot orasida) ixtiyor berilmaguncha, (joni) olinmaydi», der edilar. U zotga (vafot) kelganda — boshlari sonimda (turgan) edi — bir oz hushdan ketdilar, soʻng oʻzlariga kelib, koʻzlarini shiftga tikdilar va: «Allohumma, ar-Rafiqul-Aʼlo» (Allohim, eng oliy hamrohlikni tilayman) dedilar. Men: «Demak, u zot bizni (dunyoda qolishni) ixtiyor qilmaydilar», dedim va men bu — u zot sogʻ paytlarida bizga aytib yurgan oʻsha hadis ekanini bildim. (Oisha) aytdi: U zot aytgan oxirgi soʻzlari mana shu — «Allohumma, ar-Rafiqul-Aʼlo» boʻldi.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ соғ (вақт)ларида: «Ҳеч бир пайғамбар, жаннатдаги жойини кўриб, сўнг (яшаш ёки вафот орасида) ихтиёр берилмагунча, (жони) олинмайди», дер эдилар. У зотга (вафот) келганда — бошлари сонимда (турган) эди — бир оз ҳушдан кетдилар, сўнг ўзларига келиб, кўзларини шифтга тикдилар ва: «Аллоҳумма, ар-Рафиқул-Аъло» (Аллоҳим, энг олий ҳамроҳликни тилайман) дедилар. Мен: «Демак, у зот бизни (дунёда қолишни) ихтиёр қилмайдилар», дедим ва мен бу — у зот соғ пайтларида бизга айтиб юрган ўша ҳадис эканини билдим. (Оиша) айтди: У зот айтган охирги сўзлари мана шу — «Аллоҳумма, ар-Рафиқул-Аъло» бўлди.

وَعَنْهَا قَالَتْ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ فِي مَرَضِهِ الَّذِي مَاتَ فِيهِ: «يَا عَائِشَةُ مَا أَزَالُ أَجِدُ أَلَمَ الطَّعَامِ الَّذِي أَكَلْتُ بِخَيْبَرَ وَهَذَا أَوَانُ وَجَدْتُ انْقِطَاعَ أَبهري من ذَلِك السم» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Paygʻambar ﷺ oʻzlari vafot etgan kasalliklarida: «Ey Oisha, men Xaybarda yegan oʻsha taomning ogʻrigʻini hamon his qilib turibman; mana, oʻsha zahar(ning taʼsiri)dan abharimning (yurakdagi katta tomirimning) uzilishini his qilayotgan paytim (yetib keldi)», deb aytib turardilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Пайғамбар ﷺ ўзлари вафот этган касалликларида: «Эй Оиша, мен Хайбарда еган ўша таомнинг оғриғини ҳамон ҳис қилиб турибман; мана, ўша заҳар(нинг таъсири)дан абҳаримнинг (юракдаги катта томиримнинг) узилишини ҳис қилаётган пайтим (етиб келди)», деб айтиб турардилар.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: لَمَّا حُضِرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَفِي الْبَيْتِ رِجَالٌ فِيهِمْ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «هَلُمُّوا أَكْتُبْ لَكُمْ كِتَابًا لَنْ تَضِلُّوا بَعْدَهُ» . فَقَالَ عُمَرَ: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ غَلَبَ عَلَيْهِ الْوَجَعُ وَعِنْدَكُمُ الْقُرْآنُ حَسْبُكُمْ كِتَابُ اللَّهِ فَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْبَيْتِ وَاخْتَصَمُوا فَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ: قَرِّبُوا يَكْتُبْ لَكُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عَلَيْهِ وَسلم. وَمِنْهُم يَقُولُ مَا قَالَ عُمَرُ. فَلَمَّا أَكْثَرُوا اللَّغَطَ وَالِاخْتِلَافَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «قُومُوا عَنِّي» . قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ: فَكَانَ ابنُ عباسٍ يَقُول: إِن الرزيئة كل الرزيئة مَا حَالَ بَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَبَيَّنَ أَنْ يَكْتُبَ لَهُمْ ذَلِكَ الْكِتَابَ لِاخْتِلَافِهِمْ وَلَغَطِهِمْ وَفِي رِوَايَةِ سُلَيْمَانَ بْنِ أَبِي مُسْلِمٍ الْأَحْوَلِ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ: يَوْمُ الْخَمِيسِ وَمَا يَوْمُ الْخَمِيسِ؟ ثُمَّ بَكَى حَتَّى بَلَّ دَمْعُهُ الْحَصَى. قُلْتُ: يَا ابْنَ عَبَّاسٍ وَمَا يَوْمُ الْخَمِيسِ؟ قَالَ: اشْتَدَّ بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَجَعُهُ فَقَالَ: «ائْتُونِي بِكَتِفٍ أَكْتُبْ لَكُمْ كِتَابًا لَا تَضِلُّوا بَعْدَهُ أَبَدًا» . فَتَنَازَعُوا وَلَا يَنْبَغِي عِنْدَ نَبِيٍّ تَنَازُعٌ. فَقَالُوا: مَا شَأْنُهُ أَهَجَرَ؟ اسْتَفْهِمُوهُ فَذَهَبُوا يَرُدُّونَ عَلَيْهِ. فَقَالَ: «دَعُونِي ذَرُونِي فَالَّذِي أَنَا فِيهِ خَيْرٌ مِمَّا تَدْعُونَنِي إِلَيْهِ» . فَأَمَرَهُمْ بِثَلَاثٍ: فَقَالَ: «أَخْرِجُوا الْمُشْرِكِينَ مِنْ جَزِيرَةِ الْعَرَبِ وَأَجِيزُوا الْوَفْدَ بِنَحْوِ مَا كُنْتُ أُجِيزُهُمْ» . وَسَكَتَ عَنِ الثَّالِثَةِ أَوْ قَالَهَا فَنَسِيتُهَا قَالَ سُفْيَانُ: هَذَا مِنْ قَول سُلَيْمَان. مُتَّفق عَلَيْهِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ning (vafot) vaqtlari yaqinlashib, uyda bir necha erkaklar — ular orasida Umar ibn Xattob ham — boʻlganlarida, Nabiy ﷺ: «Kelinglar, sizlarga bir hujjat yozib beray, undan keyin hech qachon adashmaysizlar», dedilar. Umar: «Rasululloh ﷺ ni ogʻriq yengib qoʻydi, sizlarning oldingizda Qurʼon bor, Allohning Kitobi sizlarga yetarli», dedi. Bas, uydagilar ixtilofga borib, tortishib ketishdi. Ulardan baʼzilari: ‹Yaqinlashtiringlar, Rasululloh ﷺ sizlarga yozib bersinlar›, deydi, baʼzilari esa Umar aytgan gapni aytadi. Ular gʻovur-gʻala va ixtilofni koʻpaytirganlarida, Rasululloh ﷺ: «Mening oldimdan turib ketinglar», dedilar. Ubaydulloh aytdi: Ibn Abbos: «Musibatlarning eng ulkani — ularning ixtiloflari va gʻovur-gʻalasi tufayli Rasululloh ﷺ ning ular uchun oʻsha hujjatni yozib berishlariga toʻsqinlik qilingani edi», der edi. Sulaymon ibn Abu Muslim al-Ahvalning rivoyatida Ibn Abbos: «Payshanba kuni! Payshanba kuni qanaqa kun (edi)!» dedi, soʻng koʻz yoshi shagʻal toshlarini hoʻl qilguncha yigʻladi. Men: «Yo Ibn Abbos, payshanba kuni nima (boʻlgan) edi?» dedim. U dedi: Rasululloh ﷺ ning ogʻriqlari kuchaydi va: «Menga (yozish uchun) bir suyak keltiringlar, sizlarga bir hujjat yozib beray, undan keyin hech qachon adashmaysizlar», dedilar. Bas, ular tortishib ketishdi. Holbuki, paygʻambar huzurida tortishmoq loyiq emas. Ular: ‹Unga nima boʻldi? Alahsiradimi? Undan soʻrab koʻringlar›, deyishdi va u zotga (soʻzlarini) qaytargani bordilar. U zot: «Meni qoʻyinglar, meni tark etinglar. Men ichida boʻlgan narsam sizlar meni chaqirayotgan narsangizdan yaxshiroqdir», dedilar. Soʻng ularga uch narsani buyurib: «Mushriklarni Arab yarim orolidan chiqaringlar. Vakil-elchilarni men inʼom qilib turganimdek inʼom qilinglar», dedilar. Uchinchisini aytmay sukut qildilar yoki uni aytdilar-u, men uni unutdim. Sufyon: ‹Bu Sulaymonning soʻzidandir›, dedi. Muttafaqun alayh.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ нинг (вафот) вақтлари яқинлашиб, уйда бир неча эркаклар — улар орасида Умар ибн Хаттоб ҳам — бўлганларида, Набий ﷺ: «Келинглар, сизларга бир ҳужжат ёзиб берай, ундан кейин ҳеч қачон адашмайсизлар», дедилар. Умар: «Расулуллоҳ ﷺ ни оғриқ енгиб қўйди, сизларнинг олдингизда Қуръон бор, Аллоҳнинг Китоби сизларга етарли», деди. Бас, уйдагилар ихтилофга бориб, тортишиб кетишди. Улардан баъзилари: ‹Яқинлаштиринглар, Расулуллоҳ ﷺ сизларга ёзиб берсинлар›, дейди, баъзилари эса Умар айтган гапни айтади. Улар ғовур-ғала ва ихтилофни кўпайтирганларида, Расулуллоҳ ﷺ: «Менинг олдимдан туриб кетинглар», дедилар. Убайдуллоҳ айтди: Ибн Аббос: «Мусибатларнинг энг улкани — уларнинг ихтилофлари ва ғовур-ғаласи туфайли Расулуллоҳ ﷺ нинг улар учун ўша ҳужжатни ёзиб беришларига тўсқинлик қилингани эди», дер эди. Сулаймон ибн Абу Муслим ал-Аҳвалнинг ривоятида Ибн Аббос: «Пайшанба куни! Пайшанба куни қанақа кун (эди)!» деди, сўнг кўз ёши шағал тошларини ҳўл қилгунча йиғлади. Мен: «Ё Ибн Аббос, пайшанба куни нима (бўлган) эди?» дедим. У деди: Расулуллоҳ ﷺ нинг оғриқлари кучайди ва: «Менга (ёзиш учун) бир суяк келтиринглар, сизларга бир ҳужжат ёзиб берай, ундан кейин ҳеч қачон адашмайсизлар», дедилар. Бас, улар тортишиб кетишди. Ҳолбуки, пайғамбар ҳузурида тортишмоқ лойиқ эмас. Улар: ‹Унга нима бўлди? Алаҳсирадими? Ундан сўраб кўринглар›, дейишди ва у зотга (сўзларини) қайтаргани бордилар. У зот: «Мени қўйинглар, мени тарк этинглар. Мен ичида бўлган нарсам сизлар мени чақираётган нарсангиздан яхшироқдир», дедилар. Сўнг уларга уч нарсани буюриб: «Мушрикларни Араб ярим оролидан чиқаринглар. Вакил-элчиларни мен инъом қилиб турганимдек инъом қилинглар», дедилар. Учинчисини айтмай сукут қилдилар ёки уни айтдилар-у, мен уни унутдим. Суфён: ‹Бу Сулаймоннинг сўзидандир›, деди. Муттафақун алайҳ.

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: قَالَ أَبُو بَكْرٍ لِعُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا بَعْدَ وَفَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: انْطَلِقْ بِنَا إِلَى أُمِّ أَيْمَنَ نَزُورُهَا كَمَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَزُورُهَا فَلَمَّا انْتَهَيْنَا إِلَيْهَا بَكَتْ. فَقَالَا لَهَا: مَا يُبْكِيكِ؟ أَمَا تَعْلَمِينَ أَنَّ مَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ؟ فَقَالَتْ: إِنِّي لَا أَبْكِي أَنِّي لَا أَعْلَمُ أَنَّ مَا عِنْدَ اللَّهِ تَعَالَى خَيْرٌ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَكِنْ أَبْكِي أَنَّ الْوَحْيَ قَدِ انْقَطَعَ مِنَ السَّمَاءِ فَهَيَّجَتْهُمَا عَلَى الْبُكَاءِ فَجعلَا يَبْكِيَانِ مَعهَا. رَوَاهُ مُسلم

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ vafot etganlaridan keyin Abu Bakr Umarga: «Yur, Umm Aymanning oldiga boraylik, Rasululloh ﷺ uni ziyorat qilib turganlaridek, biz ham uni ziyorat qilaylik», dedi. Uning oldiga yetib borganimizda u yigʻladi. Ikkovi unga: «Nima seni yigʻlatadi? Allohning huzuridagi narsa Rasuli ﷺ uchun (bu dunyodagidan) yaxshiroqdir-ku», dedi. U: «Men Allohning huzuridagi narsa Rasuli ﷺ uchun yaxshiroq ekanini bilmaganimdan yigʻlayotganim yoʻq, balki osmondan (keladigan) vahiy uzilib qolgani uchun yigʻlayapman», dedi. Shunda u ikkovini ham yigʻlatib yubordi va ikkovi u bilan birga yigʻlay boshlashdi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ вафот этганларидан кейин Абу Бакр Умарга: «Юр, Умм Айманнинг олдига борайлик, Расулуллоҳ ﷺ уни зиёрат қилиб турганларидек, биз ҳам уни зиёрат қилайлик», деди. Унинг олдига етиб борганимизда у йиғлади. Иккови унга: «Нима сени йиғлатади? Аллоҳнинг ҳузуридаги нарса Расули ﷺ учун (бу дунёдагидан) яхшироқдир-ку», деди. У: «Мен Аллоҳнинг ҳузуридаги нарса Расули ﷺ учун яхшироқ эканини билмаганимдан йиғлаётганим йўқ, балки осмондан (келадиган) ваҳий узилиб қолгани учун йиғлаяпман», деди. Шунда у икковини ҳам йиғлатиб юборди ва иккови у билан бирга йиғлай бошлашди.

وَعَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ قَالَ: خَرَجَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي مَرَضِهِ الَّذِي مَاتَ فِيهِ وَنَحْنُ فِي الْمَسْجِدِ عَاصِبًا رَأْسَهُ بِخِرْقَةٍ حَتَّى أَهْوَى نَحْوَ الْمِنْبَرِ فَاسْتَوَى عَلَيْهِ وَاتَّبَعْنَاهُ قَالَ: «وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ إِنِّي؟ لَأَنْظُرُ إِلَى الْحَوْضِ مِنْ مَقَامِي هَذَا» ثُمَّ قَالَ: «إِنَّ عَبْدًا عُرِضَتْ عَلَيْهِ الدُّنْيَا وَزِينَتُهَا فَاخْتَارَ الْآخِرَةَ» قَالَ: فَلَمْ يَفْطِنْ لَهَا أَحَدٌ غَيْرُ أَبِي بَكْرٍ فَذَرَفَتْ عَيْنَاهُ فَبَكَى ثُمَّ قَالَ: بَلْ نَفْدِيكَ بِآبَائِنَا وأمَّهاتِنا وأنفسنا وأموالِنا يَا رسولَ الله قَالَ: ثُمَّ هَبَطَ فَمَا قَامَ عَلَيْهِ حَتَّى السَّاعَة. رَوَاهُ الدَّارمِيّ

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oʻzlari vafot etgan kasallik chogʻida, biz masjidda ekanimizda, boshlariga bir latta bogʻlagan holda huzurimizga chiqib, minbar tomon yurdilar va unga oʻtirdilar, biz esa ularga ergashdik. U zot: «Jonim Qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, men mana shu turgan joyimdan Havzni koʻrib turibman», dedilar. Soʻng: «Bir bandaga dunyo va uning ziynatlari taklif qilindi, ammo u oxiratni ixtiyor qildi», dedilar. Buni Abu Bakrdan boshqa hech kim anglamadi. Uning koʻzlaridan yosh oqib, yigʻladi va: «Yoʻq, biz ota-onalarimiz, jonlarimiz va mol-mulklarimiz bilan senga fido boʻlaylik, yo Rasululloh!» dedi. Soʻng u zot (minbardan) tushdilar va toki (Qiyomat) soatigacha unga boshqa chiqmadilar. Dorimiy rivoyat qilgan.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ўзлари вафот этган касаллик чоғида, биз масжидда эканимизда, бошларига бир латта боғлаган ҳолда ҳузуримизга чиқиб, минбар томон юрдилар ва унга ўтирдилар, биз эса уларга эргашдик. У зот: «Жоним Қўлида бўлган Зотга қасамки, мен мана шу турган жойимдан Ҳавзни кўриб турибман», дедилар. Сўнг: «Бир бандага дунё ва унинг зийнатлари таклиф қилинди, аммо у охиратни ихтиёр қилди», дедилар. Буни Абу Бакрдан бошқа ҳеч ким англамади. Унинг кўзларидан ёш оқиб, йиғлади ва: «Йўқ, биз ота-оналаримиз, жонларимиз ва мол-мулкларимиз билан сенга фидо бўлайлик, ё Расулуллоҳ!» деди. Сўнг у зот (минбардан) тушдилар ва токи (Қиёмат) соатигача унга бошқа чиқмадилар. Доримий ривоят қилган.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: لَمَّا نَزَلَتْ [إِذَا جَاءَ نصر الله وَالْفَتْح] دَعَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَاطِمَةَ قَالَ: «نُعِيَتْ إِلَيَّ نَفْسِي» فَبَكَتْ قَالَ: «لَا تَبْكِي فَإِنَّكِ أَوَّلُ أَهْلِي لَاحِقٌ بِي» فَضَحِكَتْ فَرَآهَا بَعْضُ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْنَ: يَا فَاطِمَةُ رَأَيْنَاكِ بَكَيْتِ ثُمَّ ضَحِكْتِ. قَالَتْ: إِنَّهُ أَخْبَرَنِي أَنَّهُ قَدْ نُعِيَتْ إِلَيْهِ نَفْسُهُ فَبَكَيْتُ فَقَالَ لِي: لَا تبْكي فإِنك أوَّلُ أَهلِي لاحقٌ بِي فضحكتُ. وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِذَا جَاءَ نصرُ الله وَالْفَتْح وَجَاءَ أَهْلُ الْيَمَنِ هُمْ أَرَقُّ أَفْئِدَةً وَالْإِيمَانُ يمانٍ وَالْحكمَة يَمَانِية» . رَوَاهُ الدَّارمِيّ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: {Allohning nusrati va gʻalabasi kelganda} (Nasr 1) degan (oyat) nozil boʻlganda, Rasululloh ﷺ Fotimani chaqirib: «Menga oʻlimim xabar qilindi», dedilar. Shunda u yigʻladi. U zot: «Yigʻlama, chunki sen ahlimdan menga birinchi boʻlib qoʻshiluvchisan», dedilar. Shunda u kuldi. Nabiy ﷺ ning ayollaridan baʼzilari uni koʻrib qolib: «Yo Fotima, seni yigʻlaganingni, soʻng kulganingni koʻrdik», deyishdi. U: «U zot menga oʻzlarining oʻlimlari xabar qilinganini aytdilar, shuning uchun men yigʻladim. Soʻng menga: ‹Yigʻlama, chunki sen ahlimdan menga birinchi boʻlib qoʻshiluvchisan›, dedilar, shunda men kuldim», dedi. Rasululloh ﷺ: «{Allohning nusrati va gʻalabasi kelganda} va Yaman ahli kelganda — ular qalblari eng nozik (yumshoq) kishilardir. Iymon yamanlik, hikmat yamanlikdir», dedilar. Dorimiy rivoyat qilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: {Аллоҳнинг нусрати ва ғалабаси келганда} (Наср 1) деган (оят) нозил бўлганда, Расулуллоҳ ﷺ Фотимани чақириб: «Менга ўлимим хабар қилинди», дедилар. Шунда у йиғлади. У зот: «Йиғлама, чунки сен аҳлимдан менга биринчи бўлиб қўшилувчисан», дедилар. Шунда у кулди. Набий ﷺ нинг аёлларидан баъзилари уни кўриб қолиб: «Ё Фотима, сени йиғлаганингни, сўнг кулганингни кўрдик», дейишди. У: «У зот менга ўзларининг ўлимлари хабар қилинганини айтдилар, шунинг учун мен йиғладим. Сўнг менга: ‹Йиғлама, чунки сен аҳлимдан менга биринчи бўлиб қўшилувчисан›, дедилар, шунда мен кулдим», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «{Аллоҳнинг нусрати ва ғалабаси келганда} ва Яман аҳли келганда — улар қалблари энг нозик (юмшоқ) кишилардир. Иймон яманлик, ҳикмат яманликдир», дедилар. Доримий ривоят қилган.

وَعَن عَائِشَة أَنَّهَا قَالَت: وَا رأساه قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «ذَاكِ لَوْ كَانَ وَأَنَا حَيٌّ فَأَسْتَغْفِرُ لَكِ وَأَدْعُو لَكِ» فَقَالَتْ عَائِشَةُ: وَاثُكْلَيَاهْ وَاللَّهِ إِنِّي لَأَظُنُّكَ تُحِبُّ مَوْتِي فَلَوْ كَانَ ذَلِكَ لَظَلِلْتَ آخِرَ يَوْمِكَ مُعْرِسًا بِبَعْضِ أَزْوَاجِكَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عَلَيْهِ وَسلم: " بل أَنا وَا رأساه لَقَدْ هَمَمْتُ أَوْ أَرَدْتُ أَنْ أُرْسِلَ إِلَى أَبِي بَكْرٍ وَابْنِهِ وَأَعْهَدُ أَنْ يَقُولَ الْقَائِلُونَ أَوْ يَتَمَنَّى الْمُتَمَنُّونَ ثُمَّ قُلْتُ: يَأْبَى اللَّهُ وَيَدْفَعُ الْمُؤْمِنُونَ أَوْ يَدْفَعُ اللَّهُ وَيَأْبَى الْمُؤْمِنُونَ ". رَوَاهُ البُخَارِيّ

(al-Qosim ibn Muhammad aytdi:) Oisha (roziyallohu anho): «Voy boshim!» dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «U (oʻ lim) men tirik (boʻ lgan) paytda (yuz bersa), men sen uchun magʻ firat soʻ rab, sen uchun duo qilar edim» dedilar. Oisha: «Voy, shoʻrim qurisin! Allohga qasamki, men seni mening oʻ limimni yaxshi koʻ rsang kerak deb oʻ ylayman; agar shunday boʻ lsa (men oʻ lsam), sen kuningning oxiri (oʻ sha kunning oxirida) zavjalaringdan baʼzisi bilan kelin-kuyov (boʻ lib) qoladigan eding» dedi. Paygʻambar ﷺ: «Yoʻq, (aslida) men ‹voy boshim!› (deyishga haqliroqman). Men Abu Bakr va uning oʻ gʻ liga (kishi) yuborib, (xalifalik haqida) ahd (vasiyat) qilishni — (keyin) gapiruvchilar gapirmasligi yoki tama qiluvchilar tama qilmasligi uchun — niyat qilgan edim; soʻng: ‹Alloh (bundan boshqasini) inkor qiladi va moʻminlar (boshqasini) daf qiladi — yoki: Alloh daf qiladi va moʻminlar inkor qiladi› dedim» dedilar.(ал-Қосим ибн Муҳаммад айтди:) Оиша (розияллоҳу анҳо): «Вой бошим!» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «У (ў лим) мен тирик (бў лган) пайтда (юз берса), мен сен учун мағ фират сў раб, сен учун дуо қилар эдим» дедилар. Оиша: «Вой, шўрим қурисин! Аллоҳга қасамки, мен сени менинг ў лимимни яхши кў рсанг керак деб ў йлайман; агар шундай бў лса (мен ў лсам), сен кунингнинг охири (ў ша куннинг охирида) завжаларингдан баъзиси билан келин-куёв (бў либ) қоладиган эдинг» деди. Пайғамбар ﷺ: «Йўқ, (аслида) мен ‹вой бошим!› (дейишга ҳақлироқман). Мен Абу Бакр ва унинг ў ғ лига (киши) юбориб, (халифалик ҳақида) аҳд (васият) қилишни — (кейин) гапирувчилар гапирмаслиги ёки тама қилувчилар тама қилмаслиги учун — ният қилган эдим; сўнг: ‹Аллоҳ (бундан бошқасини) инкор қилади ва мўминлар (бошқасини) даф қилади — ёки: Аллоҳ даф қилади ва мўминлар инкор қилади› дедим» дедилар.

وَعَنْهَا : قَالَتْ: رَجَعَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَات يومٍ من جنازةٍ مِنَ الْبَقِيعِ فَوَجَدَنِي وَأَنَا أَجِدُ صُدَاعًا وَأَنَا أَقُولُ: وَارَأْسَاهْ قَالَ: «بَلْ أَنَا يَا عَائِشَةُ وَارَأْسَاهْ» قَالَ: «وَمَا ضَرَّكِ لَوْ مِتِّ قَبْلِي فَغَسَّلْتُكِ وَكَفَّنْتُكِ وَصَلَّيْتُ عَلَيْكِ وَدَفَنْتُكِ؟» قُلْتُ: لَكَأَنِيِّ بِكَ وَاللَّهِ لَوْ فَعَلْتَ ذَلِكَ لَرَجَعْتَ إِلَى بَيْتِي فَعَرَّسْتَ فِيهِ بِبَعْضِ نِسَائِكَ فَتَبَسَّمَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ بُدِيءَ فِي وَجَعِهِ الَّذِي مَاتَ فِيهِ. رَوَاهُ الدَّارِمِيُّ

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Rasululloh ﷺ Baqiʼdan bir janozadan qaytdilar va meni bosh ogʻrigʻidan azob chekib, «Voy boshim!» deb turgan holimda topdilar. U zot: «Yoʻq, balki men, ey Oisha, voy boshim!» dedilar. Soʻng: «Sen mendan oldin oʻlsang, men seni yuvib, kafanlab, ustingga janoza oʻqib, seni dafn qilsam, senga nima zarari bor?» dedilar. Men: «Allohga qasamki, menimcha, sen shunday qilsang, uyimga qaytib, unda ayollaringdan biri bilan (kelin koʻrgan kuyov kabi) tunni oʻtkazgan boʻlarding!» dedim. Shunda Rasululloh ﷺ tabassum qildilar. Soʻng u zot vafot etgan kasallik boshlandi. Dorimiy rivoyat qilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир куни Расулуллоҳ ﷺ Бақиъдан бир жанозадан қайтдилар ва мени бош оғриғидан азоб чекиб, «Вой бошим!» деб турган ҳолимда топдилар. У зот: «Йўқ, балки мен, эй Оиша, вой бошим!» дедилар. Сўнг: «Сен мендан олдин ўлсанг, мен сени ювиб, кафанлаб, устингга жаноза ўқиб, сени дафн қилсам, сенга нима зарари бор?» дедилар. Мен: «Аллоҳга қасамки, менимча, сен шундай қилсанг, уйимга қайтиб, унда аёлларингдан бири билан (келин кўрган куёв каби) тунни ўтказган бўлардинг!» дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ табассум қилдилар. Сўнг у зот вафот этган касаллик бошланди. Доримий ривоят қилган.

وَعَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ أَنَّ رَجُلًا مِنْ قُرَيْشٍ دَخَلَ عَلَى أَبِيهِ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ فَقَالَ أَلَا أُحَدِّثُكَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ؟ قَالَ: بَلَى حَدِّثْنَا عَنْ أَبِي الْقَاسِمِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: لَمَّا مَرَضِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَتَاهُ جِبْرِيلُ فَقَالَ: " يَا مُحَمَّدُ إِنَّ اللَّهَ أَرْسَلَنِي إِلَيْكَ تَكْرِيمًا لَكَ وَتَشْرِيفًا لَكَ خَاصَّةً لَكَ يَسْأَلُكَ عَمَّا هُوَ أَعْلَمُ بِهِ مِنْكَ يَقُولُ: كَيْفَ تجدك؟ قَالَ: أجدُني يَا جِبْرِيل مغموماً وأجدني يَا جِبْرِيل مَكْرُوبًا ". ثُمَّ جَاءَهُ الْيَوْمُ الثَّانِي فَقَالَ لَهُ ذَلِكَ فَرَدَّ عَلَيْهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَمَا رَدَّ أَوَّلَ يَوْمٍ ثُمَّ جَاءَهُ الْيَوْمَ الثَّالِثَ فَقَالَ لَهُ كَمَا قَالَ أَوَّلَ يَوْمٍ وَرَدَّ عَلَيْهِ كَمَا رَدَّ عَلَيْهِ وَجَاءَ مَعَهُ مَلَكٌ يُقَالُ لَهُ: إِسْمَاعِيلُ عَلَى مِائَةِ أَلْفِ مَلَكٍ كُلُّ مَلَكٍ عَلَى مِائَةِ أَلْفِ مَلَكٍ فَاسْتَأْذَنَ عَلَيْهِ فَسَأَلَهُ عَنْهُ. ثُمَّ قَالَ جِبْرِيل: هَذَا مَلَكُ الْمَوْتِ يَسْتَأْذِنُ عَلَيْكَ. مَا اسْتَأْذَنَ عَلَى آدَمِيٍّ قَبْلَكَ وَلَا يَسْتَأْذِنُ عَلَى آدَمِيٍّ بَعْدَكَ. فَقَالَ: ائْذَنْ لَهُ فَأَذِنَ لَهُ فَسَلَّمَ عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ يَا مُحَمَّدُ إِنَّ اللَّهَ أَرْسَلَنِي إِلَيْكَ فَإِنْ أَمَرْتَنِي أَنْ أَقْبِضَ رُوحَكَ قَبَضْتُ وَإِنْ أَمَرْتَنِي أَنْ أَتْرُكَهُ تَرَكْتُهُ فَقَالَ: وَتَفْعَلُ يَا مَلَكَ الْمَوْتِ؟ قَالَ: نَعَمْ بِذَلِكَ أُمرتُ وأُمرتُ أَن أطيعَك. قَالَ: فَنَظَرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى جِبْرِيل عَلَيْهِ السَّلَام فَقَالَ جِبْرِيلُ: يَا مُحَمَّدُ إِنَّ اللَّهَ قَدِ اشْتَاقَ إِلَى لِقَائِكَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِمَلَكِ الْمَوْتِ: «امْضِ لِمَا أُمِرْتَ بِهِ» فَقَبَضَ رُوحَهُ فَلَمَّا تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَجَاءَتِ التَّعْزِيَةُ سَمِعُوا صَوْتًا مِنْ نَاحِيَةِ الْبَيْتِ: السَّلَامُ عَلَيْكُمْ أَهْلَ الْبَيْتِ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ إِنَّ فِي اللَّهِ عَزَاءً مِنْ كُلِّ مُصِيبَةٍ وَخَلَفًا مِنْ كُلِّ هالكٍ ودَرَكاً من كلِّ فَائت فبالله فثقوا وَإِيَّاهُ فَارْجُوا فَإِنَّمَا الْمُصَابُ مَنْ حُرِمَ الثَّوَابَ. فَقَالَ عَلِيٌّ: أَتَدْرُونَ مَنْ هَذَا؟ هُوَ الْخَضِرُ عَلَيْهِ السَّلَامُ. رَوَاهُ الْبَيْهَقِيُّ فِي «دَلَائِلِ النُّبُوَّةِ»

Jaʼfar ibn Muhammad (rahimahulloh) otasidan rivoyat qiladiki, Qurayshdan bir kishi uning otasi Ali ibn Husaynning huzuriga kirib: «Senga Rasululloh ﷺ haqida (hadis) aytmaymi?» dedi. U: «Ha, bizga Abul-Qosim ﷺ haqida ayt», dedi. U (shunday) dedi: Rasululloh ﷺ kasal boʻlganlarida, Jibril ularning huzuriga kelib: «Yo Muhammad, Alloh meni senga karam koʻrsatib, seni sharaflab, faqat senga xos ravishda joʻnatdi. U Oʻzi sendan koʻra yaxshiroq biladigan narsa haqida sendan soʻraydi: ‹Oʻzingni qanday his qilyapsan?› deydi», dedi. U zot: «Ey Jibril, oʻzimni gʻamgin his qilyapman, ey Jibril, oʻzimni qaygʻuli his qilyapman», dedilar. Soʻng ikkinchi kuni yana kelib, unga shuni aytdi, Nabiy ﷺ birinchi kuni javob berganlaridek javob qaytardilar. Soʻng uchinchi kuni kelib, birinchi kuni aytganidek aytdi, u zot ham avvalgidek javob qaytardilar. U bilan birga Ismoil deb ataladigan bir farishta keldi, u yuz ming farishta ustidan, har bir farishta esa yuz ming farishta ustidan (tayinlangan) edi. U zotdan kirishga izn soʻradi, u zot esa u haqida (Jibrildan) soʻradilar. Soʻng Jibril: «Bu — oʻlim farishtasi, sendan izn soʻrayapti. U sendan oldin hech bir odam bolasidan izn soʻramagan va sendan keyin ham hech bir odam bolasidan izn soʻramaydi», dedi. U zot: «Unga izn ber», dedilar. Bas, unga izn berdi. U zotga salom berdi, soʻng: «Yo Muhammad, Alloh meni senga joʻnatdi. Agar menga joningni olishni buyursang, olaman, agar uni qoldirishni buyursang, qoldiraman», dedi. U zot: «Sen shunday qilasanmi, ey oʻlim farishtasi?» dedilar. U: «Ha, men shunga buyurilganman va senga itoat qilishga buyurilganman», dedi. Soʻng Nabiy ﷺ Jibril alayhissalomga qaradilar. Shunda Jibril: «Yo Muhammad, Alloh senga uchrashishni sogʻindi (ishtiyoq qildi)», dedi. Bas, Nabiy ﷺ oʻlim farishtasiga: «Buyurilgan narsangni bajar», dedilar. Shunda u zotning jonlarini oldi. Rasululloh ﷺ vafot etib, taʼziya (payti) kelganda, uy tomonidan bir ovoz eshitishdi: «Assalomu alaykum, ey ahli bayt, va rahmatullohi va barakotuh. Albatta, Allohda har bir musibatdan taskin, har bir halok boʻluvchidan (keyin) oʻrin bosar va har bir qoʻldan boy berilgan narsadan (keyin) evaz bordir. Bas, Allohga ishoninglar va Undan umid qilinglar. Chunki haqiqiy musibatga uchragan kishi — savobdan mahrum boʻlgan kishidir». Shunda Ali: «Bu kimligini bilasizmi? U — Xizr alayhissalomdir», dedi. Bayhaqiy «Daloilun-nubuvva»da rivoyat qilgan.Жаъфар ибн Муҳаммад (раҳимаҳуллоҳ) отасидан ривоят қиладики, Қурайшдан бир киши унинг отаси Али ибн Ҳусайннинг ҳузурига кириб: «Сенга Расулуллоҳ ﷺ ҳақида (ҳадис) айтмайми?» деди. У: «Ҳа, бизга Абул-Қосим ﷺ ҳақида айт», деди. У (шундай) деди: Расулуллоҳ ﷺ касал бўлганларида, Жибрил уларнинг ҳузурига келиб: «Ё Муҳаммад, Аллоҳ мени сенга карам кўрсатиб, сени шарафлаб, фақат сенга хос равишда жўнатди. У Ўзи сендан кўра яхшироқ биладиган нарса ҳақида сендан сўрайди: ‹Ўзингни қандай ҳис қиляпсан?› дейди», деди. У зот: «Эй Жибрил, ўзимни ғамгин ҳис қиляпман, эй Жибрил, ўзимни қайғули ҳис қиляпман», дедилар. Сўнг иккинчи куни яна келиб, унга шуни айтди, Набий ﷺ биринчи куни жавоб берганларидек жавоб қайтардилар. Сўнг учинчи куни келиб, биринчи куни айтганидек айтди, у зот ҳам аввалгидек жавоб қайтардилар. У билан бирга Исмоил деб аталадиган бир фаришта келди, у юз минг фаришта устидан, ҳар бир фаришта эса юз минг фаришта устидан (тайинланган) эди. У зотдан киришга изн сўради, у зот эса у ҳақида (Жибрилдан) сўрадилар. Сўнг Жибрил: «Бу — ўлим фариштаси, сендан изн сўраяпти. У сендан олдин ҳеч бир одам боласидан изн сўрамаган ва сендан кейин ҳам ҳеч бир одам боласидан изн сўрамайди», деди. У зот: «Унга изн бер», дедилар. Бас, унга изн берди. У зотга салом берди, сўнг: «Ё Муҳаммад, Аллоҳ мени сенга жўнатди. Агар менга жонингни олишни буюрсанг, оламан, агар уни қолдиришни буюрсанг, қолдираман», деди. У зот: «Сен шундай қиласанми, эй ўлим фариштаси?» дедилар. У: «Ҳа, мен шунга буюрилганман ва сенга итоат қилишга буюрилганман», деди. Сўнг Набий ﷺ Жибрил алайҳиссаломга қарадилар. Шунда Жибрил: «Ё Муҳаммад, Аллоҳ сенга учрашишни соғинди (иштиёқ қилди)», деди. Бас, Набий ﷺ ўлим фариштасига: «Буюрилган нарсангни бажар», дедилар. Шунда у зотнинг жонларини олди. Расулуллоҳ ﷺ вафот этиб, таъзия (пайти) келганда, уй томонидан бир овоз эшитишди: «Ассалому алайкум, эй аҳли байт, ва раҳматуллоҳи ва баракотуҳ. Албатта, Аллоҳда ҳар бир мусибатдан таскин, ҳар бир ҳалок бўлувчидан (кейин) ўрин босар ва ҳар бир қўлдан бой берилган нарсадан (кейин) эваз бордир. Бас, Аллоҳга ишонинглар ва Ундан умид қилинглар. Чунки ҳақиқий мусибатга учраган киши — савобдан маҳрум бўлган кишидир». Шунда Али: «Бу кимлигини биласизми? У — Хизр алайҳиссаломдир», деди. Байҳақий «Далоилун-нубувва»да ривоят қилган.

عَن عَائِشَةَ قَالَتْ: مَا تَرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دِينَارًا وَلَا دِرْهَمًا وَلَا شَاةً وَلَا بَعِيرًا وَلَا أَوْصَى بِشَيْءٍ. رَوَاهُ مُسْلِمٌ

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ na bir dinor, na bir dirham, na bir qoʻy, na bir tuya qoldirdilar va hech narsa haqida vasiyat qilmadilar».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ на бир динор, на бир дирҳам, на бир қўй, на бир туя қолдирдилар ва ҳеч нарса ҳақида васият қилмадилар».

عَن عَمْرو بن الْحَارِث أخي جوَيْرِية قَالَ: مَا تَرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عِنْدَ مَوْتِهِ دِينَارًا وَلَا دِرْهَمًا وَلَا عَبْدًا وَلَا أَمَةً وَلَا شَيْئًا إِلَّا بَغْلَتَهُ الْبَيْضَاءَ وَسِلَاحَهُ وَأَرْضًا جَعَلَهَا صَدَقَةً. رَوَاهُ البُخَارِيّ

Amr ibn Horis (roziyallohu anhu) — Allohning Rasuli ﷺ ning zavjasi Juvayriya bint Horisning akasi — rivoyat qiladi: Allohning Rasuli ﷺ vafot etganda, u zot hech bir dirham yoki dinor (yaʼni pul), qul yoki choriya (kaniz), yoxud boshqa biror narsa qoldirmadi — faqat oʻzining oq xachiri, qurol-yarogʻi va sadaqa qilib bergan bir parcha yeridan boshqa.Амр ибн Ҳорис (розияллоҳу анҳу) — Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг завжаси Жувайрия бинт Ҳориснинг акаси — ривоят қилади: Аллоҳнинг Расули ﷺ вафот этганда, у зот ҳеч бир дирҳам ёки динор (яъни пул), қул ёки чория (каниз), ёхуд бошқа бирор нарса қолдирмади — фақат ўзининг оқ хачири, қурол-яроғи ва садақа қилиб берган бир парча еридан бошқа.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «لَا يَقْتَسِمُ وَرَثَتِي دِينَارًا مَا تَرَكْتُ بَعْدَ نَفَقَةِ نِسَائِي وَمُؤْنَةِ عَامِلِي فَهُوَ صَدَقَةٌ» . مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan (rivoyat qilinadiki,)) Rasululloh ﷺ: «Mening merosxoʻrlarim bir dinor(imni ham) taqsimlamaydi; men xotinlarimning nafaqasi va ishchimning haqidan keyin qoldirgan (narsam) — sadaqadir», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан (ривоят қилинадики,)) Расулуллоҳ ﷺ: «Менинг меросхўрларим бир динор(имни ҳам) тақсимламайди; мен хотинларимнинг нафақаси ва ишчимнинг ҳақидан кейин қолдирган (нарсам) — садақадир», дедилар.

وَعَنْ أَبِي بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا نُورَثُ مَا تَرَكْنَاهُ صَدَقَةٌ» . مُتَّفق عَلَيْهِ

Abu Bakr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bizdan meros olinmaydi, biz qoldirgan narsa sadaqadir», dedilar. Muttafaqun alayh.Абу Бакр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Биздан мерос олинмайди, биз қолдирган нарса садақадир», дедилар. Муттафақун алайҳ.

وَعَنْ أَبِي مُوسَى عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ: «إِنَّ اللَّهَ إِذَا أَرَادَ رَحْمَةَ أُمَّةٍ مِنْ عِبَادِهِ قَبَضَ نَبِيَّهَا قَبْلَهَا فَجَعَلَهُ لَهَا فَرَطًا وَسَلَفًا بَيْنَ يَدَيْهَا وَإِذَا أَرَادَ هَلَكَةَ أُمَّةٍ عَذَّبَهَا وَنَبِيُّهَا حَيٌّ فَأَهْلَكَهَا وَهُوَ يَنْظُرُ فَأَقَرَّ عَيْنَيْهِ بِهَلَكَتِهَا حِينَ كذَّبُوه وعصَوْا أمره» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Alloh azza va jalla Oʻz bandalaridan boʻlgan biror ummatga rahmat qilishni iroda qilsa, ularning paygʻambarini ulardan oldin (vafot ettirib) oladi va uni ular uchun oldindan boruvchi va ular oldida (joʻnatilgan) salaf qilib qoʻyadi. Bir ummatning halokatini iroda qilsa, uni paygʻambari hayot ekan azoblaydi va u (paygʻambar buni) koʻrib turgan holida ularni halok qiladi. (Ana shunda) ular uni yolgʻonchiga chiqarib, amriga osiy boʻlganlari uchun (Alloh) ularning halokati bilan uning koʻzini quvontiradi», — dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Аллоҳ азза ва жалла Ўз бандаларидан бўлган бирор умматга раҳмат қилишни ирода қилса, уларнинг пайғамбарини улардан олдин (вафот эттириб) олади ва уни улар учун олдиндан борувчи ва улар олдида (жўнатилган) салаф қилиб қўяди. Бир умматнинг ҳалокатини ирода қилса, уни пайғамбари ҳаёт экан азоблайди ва у (пайғамбар буни) кўриб турган ҳолида уларни ҳалок қилади. (Ана шунда) улар уни ёлғончига чиқариб, амрига осий бўлганлари учун (Аллоҳ) уларнинг ҳалокати билан унинг кўзини қувонтиради», — дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ لَيَأْتِيَنَّ عَلَى أَحَدِكُمْ يَوْمٌ وَلَا يَرَانِي ثُمَّ لَأَنْ يَرَانِي أَحَبُّ إِلَيْهِ مِنْ أَهْلِهِ ومالهِ مَعَهم» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Muhammadning joni qoʻlida boʻlgan zotga qasamki, sizlardan biringizning ustingizga shunday bir kun keladiki, u meni koʻrmaydi. Soʻng meni koʻrish unga oʻz ahli va mol-dunyosidan mahbubroqdir», dedilar. Abu Isʼhoq dedi: bundagi maʼno mening nazdimda: «Meni ular bilan birga koʻrish unga oʻz ahli va molidan mahbubroqdir» (degani), bu mening nazdimda muqaddam va muaxxar (soʻzlar oʻrni almashgan)dir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Муҳаммаднинг жони қўлида бўлган зотга қасамки, сизлардан бирингизнинг устингизга шундай бир кун келадики, у мени кўрмайди. Сўнг мени кўриш унга ўз аҳли ва мол-дунёсидан маҳбуброқдир», дедилар. Абу Исъҳоқ деди: бундаги маъно менинг наздимда: «Мени улар билан бирга кўриш унга ўз аҳли ва молидан маҳбуброқдир» (дегани), бу менинг наздимда муқаддам ва муаххар (сўзлар ўрни алмашган)дир.