عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَا بَيْنَ النَّفْخَتَيْنِ أَرْبَعُونَ» قَالُوا: يَا أَبَا هُرَيْرَةَ أَرْبَعُونَ يَوْمًا؟ قَالَ: أَبَيْتُ. قَالُوا: أَرْبَعُونَ شَهْرًا؟ قَالَ: أَبَيْتُ. قَالُوا: أَرْبَعُونَ سَنَةً؟ قَالَ: أَبَيْتُ. «ثُمَّ يَنْزِلُ اللَّهُ مِنَ السَّمَاءِ مَاءٌ فَيَنْبُتُونَ كَمَا يَنْبُتُ الْبَقْلُ» قَالَ: «وَلَيْسَ مِنَ الْإِنْسَانِ شَيْءٌ لَا يَبْلَى إِلَّا عَظْمًا وَاحِدًا وَهُوَ عَجْبُ الذَّنَبِ وَمِنْهُ يُرَكَّبُ الْخَلْقُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ» . مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ. وَفِي رِوَايَةٍ لِمُسْلِمٍ قَالَ: «كُلُّ ابْنِ آدَمَ يَأْكُلُهُ التُّرَابُ إِلَّا عَجْبَ الذَّنَبِ مِنْهُ خُلِقَ وَفِيهِ يركب»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ikki (sur) puflanish orasida qirq (vaqt) boʻladi», dedilar. (Sahobalar): «Yo Abu Hurayra, qirq kunmi?» — dedilar. U: «(Bilmadim, aniq) aytolmayman», dedi. Ular: «Qirq oymi?» — dedilar. U: «Aytolmayman», dedi. Ular: «Qirq yilmi?» — dedilar. U: «Aytolmayman», dedi. «Soʻng Alloh osmondan suv tushiradi va ular oʻt-oʻlan unganidek unib chiqadilar», (dedilar). U zot: «Insondan bir suyakdan boshqa hamma narsa chiriydi, u esa dum suyagidir (orqa miyaning quyruq qismi). Qiyomat kuni xaloyiq oʻsha (suyak)dan qayta tarkib topadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Икки (сур) пуфланиш орасида қирқ (вақт) бўлади», дедилар. (Саҳобалар): «Ё Абу Ҳурайра, қирқ кунми?» — дедилар. У: «(Билмадим, аниқ) айтолмайман», деди. Улар: «Қирқ ойми?» — дедилар. У: «Айтолмайман», деди. Улар: «Қирқ йилми?» — дедилар. У: «Айтолмайман», деди. «Сўнг Аллоҳ осмондан сув туширади ва улар ўт-ўлан унганидек униб чиқадилар», (дедилар). У зот: «Инсондан бир суякдан бошқа ҳамма нарса чирийди, у эса дум суягидир (орқа миянинг қуйруқ қисми). Қиёмат куни халойиқ ўша (суяк)дан қайта таркиб топади», дедилар.

وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " يَقْبِضُ اللَّهُ الْأَرْضَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَيَطْوِي السَّمَاءَ بِيَمِينِهِ ثُمَّ يَقُولُ: أَنَا الْمَلِكُ أَيْنَ مُلُوكُ الْأَرْضِ؟ ". مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Alloh Qiyomat kuni yerni qabzasiga oladi va osmonni Oʻz oʻng qoʻli bilan yigʻishtiradi, soʻng: ‹Men Podshohman, yer podshohlari qani?› deydi».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Аллоҳ Қиёмат куни ерни қабзасига олади ва осмонни Ўз ўнг қўли билан йиғиштиради, сўнг: ‹Мен Подшоҳман, ер подшоҳлари қани?› дейди».

وَعَن عبد الله بن عَمْرو قَالَ: قا ل رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " يَطْوِي اللَّهُ السَّمَاوَاتِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ثُمَّ يَأْخُذُهُنَّ بِيَدِهِ الْيُمْنَى ثُمَّ يَقُولُ: أَنَا الْمَلِكُ أَيْنَ الْجَبَّارُونَ؟ أَيْنَ الْمُتَكَبِّرُونَ؟ ثُمَّ يَطْوِي الْأَرَضِينَ بِشِمَالِهِ - وَفِي رِوَايَة: يَأْخُذُهُنَّ بِيَدِهِ الْأُخْرَى - ثُمَّ يَقُولُ: أَنَا الْمَلِكُ أينَ الجبَّارونَ أينَ المتكبِّرونَ؟ ". رَوَاهُ مُسلم

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U dedi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Alloh qiyomat kunida osmonlarni oʻraydi, soʻng ularni oʻng qoʻliga oladi, soʻng: ‹Men podshohman. Qani jabbor (zolim)lar? Qani mutakabbirlar?› deydi. Soʻng yerlarni oʻraydi, soʻng ularni oladi», — Ibn al-Aloʼ (rivoyatida): «boshqa qoʻliga (oladi), soʻng: ‹Men podshohman. Qani jabbor (zolim)lar? Qani mutakabbirlar?› deydi» (dedi).Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У деди: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Аллоҳ қиёмат кунида осмонларни ўрайди, сўнг уларни ўнг қўлига олади, сўнг: ‹Мен подшоҳман. Қани жаббор (золим)лар? Қани мутакаббирлар?› дейди. Сўнг ерларни ўрайди, сўнг уларни олади», — Ибн ал-Алў (ривоятида): «бошқа қўлига (олади), сўнг: ‹Мен подшоҳман. Қани жаббор (золим)лар? Қани мутакаббирлар?› дейди» (деди).

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: جَاءَ حَبْرٌ مِنَ الْيَهُودِ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: يَا مُحَمَّدُ إِنَّ اللَّهَ يُمْسِكُ السَّمَاوَاتِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَلَى أُصْبُعٍ وَالْأَرَضِينَ عَلَى أُصْبُعٍ وَالْجِبَالَ وَالشَّجَرَ عَلَى أُصْبُعٍ وَالْمَاءَ وَالثَّرَى عَلَى أُصْبُعٍ وَسَائِرَ الْخَلْقِ علىأصبع ثُمَّ يَهُزُّهُنَّ فَيَقُولُ: أَنَا الْمَلِكُ أَنَا اللَّهُ. فَضَحِكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَعَجُّبًا مِمَّا قَالَ الْحَبْرُ تَصْدِيقًا لَهُ. ثُمَّ قَرَأَ: (وَمَا قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ وَالْأَرْضُ جَمِيعًا قَبْضَتُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَالسَّماوَاتُ مَطْوِيَّاتٌ بِيَمِينِهِ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى عَمَّا يشركُونَ) مُتَّفق عَلَيْهِ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ huzurlariga bir yahudiy olim kelib: «Yo Muhammad, — yoki yo Abul-Qosim, — Alloh taolo qiyomat kuni osmonlarni bir barmoqqa, yerlarni bir barmoqqa, togʻlar va daraxtlarni bir barmoqqa, suv va tuproqni bir barmoqqa, qolgan barcha maxluqotni bir barmoqqa (joylab) ushlab turadi, soʻng ularni silkitib: ‹Men Podshohman, Men Podshohman›, deydi», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ ul olim aytgan narsadan ajablanib, uni tasdiqlab kuldilar. Soʻng: {Ular Allohni haqqiga loyiq ulugʻlamadilar. Qiyomat kuni butun yer Uning qabzasida boʻlur, osmonlar esa Uning oʻng qoʻlida yigʻishtirilgan boʻlur. U pokdir va ular sherik qilayotgan narsalardan oliydir} (Zumar 67) oyatini oʻqidilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ҳузурларига бир яҳудий олим келиб: «Ё Муҳаммад, — ёки ё Абул-Қосим, — Аллоҳ таоло қиёмат куни осмонларни бир бармоққа, ерларни бир бармоққа, тоғлар ва дарахтларни бир бармоққа, сув ва тупроқни бир бармоққа, қолган барча махлуқотни бир бармоққа (жойлаб) ушлаб туради, сўнг уларни силкитиб: ‹Мен Подшоҳман, Мен Подшоҳман›, дейди», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ ул олим айтган нарсадан ажабланиб, уни тасдиқлаб кулдилар. Сўнг: {Улар Аллоҳни ҳаққига лойиқ улуғламадилар. Қиёмат куни бутун ер Унинг қабзасида бўлур, осмонлар эса Унинг ўнг қўлида йиғиштирилган бўлур. У покдир ва улар шерик қилаётган нарсалардан олийдир} (Зумар 67) оятини ўқидилар.

وَعَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ: سَأَلَتْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ قَوْلِهِ: (يَوْمَ تُبَدَّلُ الأرضُ غيرَ الأَرْض والسَّماواتُ) فَأَيْنَ يَكُونُ النَّاسُ يَوْمَئِذٍ؟ قَالَ: «عَلَى الصِّرَاطِ» . رَوَاهُ مُسلم

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Rasulullohdan ﷺ {Yer boshqa yerga, osmonlar ham almashtiriladigan kun} degan Uning soʻzi haqida: «U kunda odamlar qayerda boʻladilar?» deb soʻradim. U zot: «Sirot ustida», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳдан ﷺ {Ер бошқа ерга, осмонлар ҳам алмаштириладиган кун} деган Унинг сўзи ҳақида: «У кунда одамлар қаерда бўладилар?» деб сўрадим. У зот: «Сирот устида», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «الشَّمْسُ وَالْقَمَرُ مُكَوَّرَانِ يَوْم الْقِيَامَة» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Quyosh va oy qiyomat kuni oʻrab qoʻyiladi», dedilar. Buni Buxoriy rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қуёш ва ой қиёмат куни ўраб қўйилади», дедилар. Буни Бухорий ривоят қилган.

عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «كَيْفَ أَنْعَمُ وَصَاحِبُ الصُّورِ قَدِ الْتَقَمَهُ وَأَصْغَى سَمْعَهُ وَحَنَى جَبْهَتَهُ يَنْتَظِرُ مَتَى يُؤْمَرُ بِالنَّفْخِ» . فَقَالُوا: يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا تَأْمُرُنَا؟ قَالَ: " قُولُوا: حَسْبُنَا اللَّهُ ونِعمَ الْوَكِيل ". رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Shox sohibi shoxni ogʻziga olib, qachon puflashga buyurilsa puflash uchun ruxsatga quloq tutib turgan boʻlsa, men qanday huzur qilay?» dedilar. Bu narsa Nabiy ﷺning sahobalariga ogʻir tuyulgandek boʻldi. Shunda u zot ularga: «‹Hasbunalloh va niʼmal vakil, alalloh tavakkalno (Alloh bizga yetarli, U eng yaxshi vakildir, biz Allohga tavakkal qildik)› deyinglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Bu hadis Atiyyadan, u Abu Said al-Xudriydan, u Nabiy ﷺdan boshqa yoʻllar bilan ham shunga oʻxshash rivoyat qilingan.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Шох соҳиби шохни оғзига олиб, қачон пуфлашга буюрилса пуфлаш учун рухсатга қулоқ тутиб турган бўлса, мен қандай ҳузур қилай?» дедилар. Бу нарса Набий ﷺнинг саҳобаларига оғир туюлгандек бўлди. Шунда у зот уларга: «‹Ҳасбуналлоҳ ва ниъмал вакил, алаллоҳ таваккално (Аллоҳ бизга етарли, У энг яхши вакилдир, биз Аллоҳга таваккал қилдик)› дейинглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Бу ҳадис Атийядан, у Абу Саид ал-Худрийдан, у Набий ﷺдан бошқа йўллар билан ҳам шунга ўхшаш ривоят қилинган.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «الصُّورُ قَرْنٌ يُنْفَخُ فِيهِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُدَ وَالدَّارِمِيُّ

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ shunday dedilar: «Sur — bu chalinadigan shoxdir».Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ шундай дедилар: «Сур — бу чалинадиган шохдир».

عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ فِي قَوْلِهِ تَعَالَى (فإِذا نُقر فِي النَّاقور) : الصّور قَالَ: و (الرجفة) : النَّفْخَةُ الْأُولَى وَ (الرَّادِفَةُ) : الثَّانِيَةُ. رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ فِي تَرْجَمَة بَاب

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Alloh taoloning {Bas, nogʻoraga puflanganda} (Muddassir, 8) degan soʻzi haqida u: «Bu soʻr (surnay)dir», dedi. Va: «{ar-rojifa} — birinchi puflashdir, {ar-rodifa} (Noziot, 6, 7) esa ikkinchisidir», dedi. Buxoriy uni bir bob sarlavhasida rivoyat qilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳ таолонинг {Бас, ноғорага пуфланганда} (Муддассир, 8) деган сўзи ҳақида у: «Бу сўр (сурнай)дир», деди. Ва: «{ар-рожифа} — биринчи пуфлашдир, {ар-родифа} (Нозиот, 6, 7) эса иккинчисидир», деди. Бухорий уни бир боб сарлавҳасида ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ قَالَ: ذَكَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَاحِبُ الصُّورِ وَقَالَ: «عَن يَمِينه جِبْرِيل عَن يسَاره مِيكَائِيل»

Zayd ibn Axzam bizga hadis aytib, Bishr — yaʼni ibn Umar — bizga aytib, Muhammad ibn Xozim bizga aytib dedi: Aʼmashning oldida Jibroil va Mikoilning qiroati qanday boʻlishi haqida zikr qilindi. Shunda bizga Aʼmash Saʼd at-Toiydan, u Atiyya al-Avfiydan, u Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilib aytdi. U (Abu Said roziyallohu anhu) dedi: Rasululloh ﷺ surni puflovchini zikr qilib: «Uning oʻng tomonida Jibroil, chap tomonida esa Mikoil boʻladi», dedilar.Зайд ибн Ахзам бизга ҳадис айтиб, Бишр — яъни ибн Умар — бизга айтиб, Муҳаммад ибн Хозим бизга айтиб деди: Аъмашнинг олдида Жиброил ва Микоилнинг қироати қандай бўлиши ҳақида зикр қилинди. Шунда бизга Аъмаш Саъд ат-Тоийдан, у Атийя ал-Авфийдан, у Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилиб айтди. У (Абу Саид розияллоҳу анҳу) деди: Расулуллоҳ ﷺ сурни пуфловчини зикр қилиб: «Унинг ўнг томонида Жиброил, чап томонида эса Микоил бўлади», дедилар.

وَعَن أبي رزين الْعقيلِيّ قَالَ: قُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ يُعِيدُ الله الْخلق؟ مَا آيَةُ ذَلِكَ فِي خَلْقِهِ؟ قَالَ: «أَمَا مَرَرْتَ بِوَادِي قَوْمِكَ جَدْبًا ثُمَّ مَرَرْتَ بِهِ يَهْتَزُّ خَضِرًا؟» قُلْتُ: نَعَمْ. قَالَ: " فَتِلْكَ آيَةُ اللَّهِ فِي خلقه (كَذَلِك يحيي اللَّهُ الْمَوْتَى) رَوَاهُمَا رزين

Abu Razin al-Uqayliy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Yo Rasululloh, Alloh xalqni qanday qayta tiriltiradi? Buning Uning yaratganidagi belgisi nima?» dedim. U zot ﷺ: «Sen qavmingning qaqragan vodiysidan oʻtib, soʻng oʻsha yerdan koʻm-koʻk boʻlib chayqalayotgan holda oʻtmaganmisan?» dedilar. Men: «Ha», dedim. U zot: «Mana shu Allohning xalqidagi belgisidir. {Alloh oʻliklarni ana shunday tiriltiradi} (Baqara, 73)», dedilar. Ikkalasini Razin rivoyat qilgan.Абу Разин ал-Уқайлий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳ халқни қандай қайта тирилтиради? Бунинг Унинг яратганидаги белгиси нима?» дедим. У зот ﷺ: «Сен қавмингнинг қақраган водийсидан ўтиб, сўнг ўша ердан кўм-кўк бўлиб чайқалаётган ҳолда ўтмаганмисан?» дедилар. Мен: «Ҳа», дедим. У зот: «Мана шу Аллоҳнинг халқидаги белгисидир. {Аллоҳ ўликларни ана шундай тирилтиради} (Бақара, 73)», дедилар. Иккаласини Разин ривоят қилган.

عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «يُحْشَرُ النَّاسُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَلَى أَرْضٍ بَيْضَاءَ عَفْرَاءَ كَقُرْصَةِ النَّقِيِّ لَيْسَ فِيهَا عَلَمٌ لأحدٍ» . مُتَّفق عَلَيْهِ

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kuni odamlar oppoq, qizgʻish, toza non kulchasiday (tekis) bir yerga, hech kim uchun belgi-alomat boʻlmagan (yerga) toʻplanadilar», dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат куни одамлар оппоқ, қизғиш, тоза нон кулчасидай (текис) бир ерга, ҳеч ким учун белги-аломат бўлмаган (ерга) тўпланадилар», дедилар.

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «تَكُونُ الْأَرْضُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ خُبْزَةً وَاحِدَةً يَتَكَفَّؤُهَا الْجَبَّارُ بِيَدِهِ كَمَا يَتَكَفَّأُ أَحَدُكُمْ خُبْزَتَهُ فِي السّفر نُزُلاً لِأَهْلِ الْجَنَّةِ» . فَأَتَى رَجُلٌ مِنَ الْيَهُودِ. فَقَالَ: بَارَكَ الرَّحْمَنُ عَلَيْكَ يَا أَبَا الْقَاسِمِ أَلَا أُخبرُك بِنُزُلِ أهل الجنةِ يومَ القيامةِ؟ قَالَ: «بَلَى» . قَالَ: تَكُونُ الْأَرْضُ خُبْزَةً وَاحِدَةً كَمَا قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ. فَنَظَرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَيْنَا ثُمَّ ضَحِكَ حَتَّى بَدَتْ نَوَاجِذُهُ ثُمَّ قَالَ: أَلَا أُخْبِرُكَ بِأَدَامِهِمْ؟ بَالَامٌ وَالنُّونُ. قَالُوا: وَمَا هَذَا؟ قَالَ: ثَوْرٌ وَنُونٌ يَأْكُلُ مِنْ زَائِدَةِ كَبِدِهِمَا سَبْعُونَ ألفا. مُتَّفق عَلَيْهِ

(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki,) Paygʻambar ﷺ: «Qiyomat kunida yer yagona bir non (loʻppi) boʻladi; al-Jabbor (Alloh) uni — xuddi biringiz safarda (oʻz) nonini qoʻlida agʻdargani kabi — qoʻli bilan agʻdaradi (aylantiradi); (bu) jannat ahli uchun (mehmon) ziyofati (boʻladi)», dedilar. Shunda yahudiylardan bir kishi kelib: «Ey Abul-Qosim, Rahmon senga baraka bersin! Sizga jannat ahlining Qiyomat kunidagi ziyofatini xabar bermaymi?» dedi. U zot: «Ha (ayt)», dedilar. U: «Yer — Paygʻambar ﷺ aytganidek — yagona bir non boʻladi», dedi. Shunda Paygʻambar ﷺ bizga qarab, (keyin) ozigʻ tishlari koʻringuncha kuldilar. Soʻng u (yahudiy): «Sizga ularning (non bilan yeydigan) yonboshini (qatigʻini) xabar bermaymi? Ularning yonboshi — Balom va Nun (boʻladi)», dedi. (Sahobalar): «Bu nima?» dedilar. U: «(Bu) — bir hoʻkiz va bir baliq; ularning jigarining ziyoda (boʻlagi)dan yetmish ming (kishi) yeydi», dedi.(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики,) Пайғамбар ﷺ: «Қиёмат кунида ер ягона бир нон (лўппи) бўлади; ал-Жаббор (Аллоҳ) уни — худди бирингиз сафарда (ўз) нонини қўлида ағдаргани каби — қўли билан ағдаради (айлантиради); (бу) жаннат аҳли учун (меҳмон) зиёфати (бўлади)», дедилар. Шунда яҳудийлардан бир киши келиб: «Эй Абул-Қосим, Раҳмон сенга барака берсин! Сизга жаннат аҳлининг Қиёмат кунидаги зиёфатини хабар бермайми?» деди. У зот: «Ҳа (айт)», дедилар. У: «Ер — Пайғамбар ﷺ айтганидек — ягона бир нон бўлади», деди. Шунда Пайғамбар ﷺ бизга қараб, (кейин) озиғ тишлари кўрингунча кулдилар. Сўнг у (яҳудий): «Сизга уларнинг (нон билан ейдиган) ёнбошини (қатиғини) хабар бермайми? Уларнинг ёнбоши — Балом ва Нун (бўлади)», деди. (Саҳобалар): «Бу нима?» дедилар. У: «(Бу) — бир ҳўкиз ва бир балиқ; уларнинг жигарининг зиёда (бўлаги)дан етмиш минг (киши) ейди», деди.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " يُحْشَرُ النَّاسُ عَلَى ثَلَاثِ طَرَائِقَ: رَاغِبِينَ رَاهِبِينَ وَاثْنَانِ عَلَى بَعِيرٍ وَثَلَاثَةٌ عَلَى بَعِيرٍ وَأَرْبَعَةٌ عَلَى بَعِيرٍ وَعَشَرَةٌ عَلَى بَعِيرٍ وَتَحْشُرُ بَقِيَّتَهُمُ النَّارُ. تَقِيلُ مَعَهُمْ حَيْثُ قَالُوا وَتَبِيتُ مَعَهُمْ حَيْثُ باتو وَتُصْبِحُ مَعَهُمْ حَيْثُ أَصْبَحُوا وَتُمْسِي مَعَهُمْ حَيْثُ يمسوا ". مُتَّفق عَلَيْهِ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kuni odamlar uch xil yoʻl bilan toʻplanadilar: ragʻbat qiluvchi va qoʻrquvchi holda, bir tuyaga ikki kishi, bir tuyaga uch kishi, bir tuyaga toʻrt kishi va bir tuyaga oʻn kishi minib. Qolganlarini esa oʻt toʻplaydi. U ular qayerda tushlik qilsa, u yerda ular bilan tushlik qiladi; qayerda tunasa, u yerda ular bilan tunaydi; qayerda tongni ottirsa, u yerda ular bilan tongni ottiradi; qayerda kechga kirsa, u yerda ular bilan kechga kiradi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат куни одамлар уч хил йўл билан тўпланадилар: рағбат қилувчи ва қўрқувчи ҳолда, бир туяга икки киши, бир туяга уч киши, бир туяга тўрт киши ва бир туяга ўн киши миниб. Қолганларини эса ўт тўплайди. У улар қаерда тушлик қилса, у ерда улар билан тушлик қилади; қаерда тунаса, у ерда улар билан тунайди; қаерда тонгни оттирса, у ерда улар билан тонгни оттиради; қаерда кечга кирса, у ерда улар билан кечга киради», дедилар.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «إِنَّكُمْ مَحْشُورُونَ حُفَاةً عُرَاةً غُرْلًا» ثُمَّ قَرَأَ: (كَمَا بَدَأْنَا أَوَّلَ خَلْقٍ نُعِيدُهُ وَعْدًا عَلَيْنَا إِنَّا كُنَّا فاعلين) وَأَوَّلُ مَنْ يُكْسَى يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِبْرَاهِيمُ وَإِنَّ نَاسًا مِنْ أَصْحَابِي يُؤْخَذُ بِهِمْ ذَاتَ الشِّمَالِ فَأَقُولُ: أُصَيْحَابِي أُصَيْحَابِي فَيَقُولُ: إِنَّهُمْ لَنْ يَزَالُوا مرتدين على أَعْقَابهم مذْ فَارَقْتهمْ. فَأَقُول كَمَا قَالَ الْعَبْدُ الصَّالِحُ: (وَكُنْتُ عَلَيْهِمْ شَهِيدًا مَا دمت فيهم) إِلى قَوْله (الْعَزِيز الْحَكِيم) مُتَّفق عَلَيْهِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Sizlar (Qiyomat kuni) — yalangoyoq, yalangʻoch va xatna qilinmagan holda — toʻplanasizlar», — dedi. Soʻng u zot (mana shu oyatni) oʻqidi: ‹Biz dastlabki yaratishni qanday boshlagan boʻlsak, uni (shunday) qaytaramiz — (bu) Bizning zimmamizdagi vaʼda; albatta, Biz (shuni) qilamiz› (Anbiyo, 104). U zot qoʻshdi: «Qiyomat kuni birinchi boʻlib kiyintiriladigan — Ibrohimdir; va mening baʼzi sahobalarim chap tomonga (yaʼni doʻzaxga tomon) olib ketiladi va men: ‹Mening sahobalarim! Mening sahobalarim!› — deyman. (Menga): ‹Ular — sen ularni (tark etib) ketganingdan keyin Islomdan qaytib (murtad boʻlib) ketdi›, — deyiladi. Soʻng men — Allohning solih bandasi (yaʼni Iso) aytganidek — aytaman: ‹Va men ular orasida boʻlganimda, ularga guvoh edim. Sen meni (oʻz huzuringga) olganingdan keyin, Sen ularning kuzatuvchisi boʻlding va Sen barcha narsaga guvohsan. Agar Sen ularni azoblasang, ular — Sening bandalaring; agar Sen ularni magʻfirat qilsang, albatta, Sen — yolgʻiz Sen — Qudratli va Hikmatlisan› (Moida, 117-118)», — dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Сизлар (Қиёмат куни) — ялангоёқ, яланғоч ва хатна қилинмаган ҳолда — тўпланасизлар», — деди. Сўнг у зот (мана шу оятни) ўқиди: ‹Биз дастлабки яратишни қандай бошлаган бўлсак, уни (шундай) қайтарамиз — (бу) Бизнинг зиммамиздаги ваъда; албатта, Биз (шуни) қиламиз› (Анбиё, 104). У зот қўшди: «Қиёмат куни биринчи бўлиб кийинтириладиган — Иброҳимдир; ва менинг баъзи саҳобаларим чап томонга (яъни дўзахга томон) олиб кетилади ва мен: ‹Менинг саҳобаларим! Менинг саҳобаларим!› — дейман. (Менга): ‹Улар — сен уларни (тарк этиб) кетганингдан кейин Исломдан қайтиб (муртад бўлиб) кетди›, — дейилади. Сўнг мен — Аллоҳнинг солиҳ бандаси (яъни Исо) айтганидек — айтаман: ‹Ва мен улар орасида бўлганимда, уларга гувоҳ эдим. Сен мени (ўз ҳузурингга) олганингдан кейин, Сен уларнинг кузатувчиси бўлдинг ва Сен барча нарсага гувоҳсан. Агар Сен уларни азобласанг, улар — Сенинг бандаларинг; агар Сен уларни мағфират қилсанг, албатта, Сен — ёлғиз Сен — Қудратли ва Ҳикматлисан› (Моида, 117-118)», — деди.

وَعَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «يُحْشَرُ النَّاسُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ حُفَاةً عُرَاةً غُرْلًا» . قُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ الرِّجَالُ وَالنِّسَاءُ جَمِيعًا يَنْظُرُ بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ؟ فَقَالَ: «يَا عَائِشَةُ الْأَمْرُ أَشَدُّ مِنْ أَنْ يَنْظُرَ بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ» . مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: men Rasululloh ﷺ ni shunday deganlarini eshitdim: «Odamlar Qiyomat kuni yalangoyoq, yalangʻoch, sunnatsiz holda mahsharga toʻplanadilar». Men: «Yo Rasululloh! Ayollar va erkaklar hammasi bir-biriga qarab (turadilarmi)?» — dedim. (Rasululloh ﷺ): «Ey Oisha! Bu ish bir-biriga qarashdan koʻra ogʻirroqdir», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: мен Расулуллоҳ ﷺ ни шундай деганларини эшитдим: «Одамлар Қиёмат куни ялангоёқ, яланғоч, суннатсиз ҳолда маҳшарга тўпланадилар». Мен: «Ё Расулуллоҳ! Аёллар ва эркаклар ҳаммаси бир-бирига қараб (турадиларми)?» — дедим. (Расулуллоҳ ﷺ): «Эй Оиша! Бу иш бир-бирига қарашдан кўра оғирроқдир», — дедилар.

وَعَنْ أَنَسٍ أَنَّ رَجُلًا قَالَ: يَا نَبِيَّ اللَّهِ كَيْفَ يُحْشَرُ الْكَافِرُ عَلَى وَجْهِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ؟ قَالَ: «أَلَيْسَ الَّذِي أَمْشَاهُ عَلَى الرِّجْلَيْنِ فِي الدُّنْيَا قَادِرًا عَلَى أَنْ يُمْشِيَهُ عَلَى وَجْهِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ؟» . مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, bir kishi: «Ey Allohning Paygʻambari, qiyomat kuni kofir yuzi ustida (sudralib) toʻplanadimi?» dedi. U zot: «Uni dunyoda ikki oyoq ustida yurgʻazgan Zot — qiyomat kuni uni yuzi ustida yurgʻazishga qodir emasmi?» dedilar. Qatoda: «Ha, Robbimizning izzatiga qasamki (qodirdir)» dedi.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, бир киши: «Эй Аллоҳнинг Пайғамбари, қиёмат куни кофир юзи устида (судралиб) тўпланадими?» деди. У зот: «Уни дунёда икки оёқ устида юрғазган Зот — қиёмат куни уни юзи устида юрғазишга қодир эмасми?» дедилар. Қатода: «Ҳа, Роббимизнинг иззатига қасамки (қодирдир)» деди.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " يَلْقَى إِبْرَاهِيمُ أَبَاهُ آزَرَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَعَلَى وَجْهِ آزَرَ قَتَرَةٌ وَغَبَرَةٌ فَيَقُولُ لَهُ إِبْرَاهِيمُ: أَلَمْ أَقُلْ لَكَ: لَا تَعْصِنِي؟ فَيَقُولُ لَهُ أَبُوهُ: فَالْيَوْمَ لَا أَعْصِيكَ. فَيَقُول إِبراهيم: يَا رب إِنَّك وَعَدتنِي أَلا تخزني يَوْمَ يُبْعَثُونَ فَأَيُّ خِزْيٍ أَخْزَى مِنْ أَبِي الْأَبْعَدِ فَيَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى: إِنِّي حَرَّمْتُ الْجَنَّةَ عَلَى الْكَافِرِينَ ثُمَّ يُقَالُ لِإِبْرَاهِيمَ: مَا تَحْتَ رِجْلَيْكَ؟ فَيَنْظُرُ فَإِذَا هُوَ بِذِيخٍ مُتَلَطِّخٍ فَيُؤْخَذُ بقوائمه فَيُلْقى فِي النَّار ". رَوَاهُ البُخَارِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Qiyomat kuni Ibrohim — yuzi qora va chang bilan qoplangan otasi Ozarni uchratadi. (Ibrohim unga): ‹Men senga: «Menga itoatsizlik qilma», — demaganmidim?› — deydi. Otasi: ‹Bugun men senga itoatsizlik qilmayman›, — deb javob beradi. Ibrohim: ‹Yo Robbim! Sen menga — Qiyomat kuni meni sharmanda qilmaslikni — vaʼda qilgan eding; otamning laʼnatlanishi va xor boʻlishidan koʻra menga koʻproq sharmandalik (boʻladigan) nima bor?› — deydi. Shunda Alloh (unga): ‹Men jannatni kofirlarga harom qilganman›, — deydi. Soʻng unga: ‹Ey Ibrohim! Qara! Oyoqlaring ostida nima bor?› — deyiladi. U qaraydi va u yerda qonga belangan bir maxluq (kaftor)ni koʻradi — u oyoqlaridan ushlanib, doʻzaxga tashlanadi», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Қиёмат куни Иброҳим — юзи қора ва чанг билан қопланган отаси Озарни учратади. (Иброҳим унга): ‹Мен сенга: «Менга итоацизлик қилма», — демаганмидим?› — дейди. Отаси: ‹Бугун мен сенга итоацизлик қилмайман›, — деб жавоб беради. Иброҳим: ‹Ё Роббим! Сен менга — Қиёмат куни мени шарманда қилмасликни — ваъда қилган эдинг; отамнинг лаънатланиши ва хор бўлишидан кўра менга кўпроқ шармандалик (бўладиган) нима бор?› — дейди. Шунда Аллоҳ (унга): ‹Мен жаннатни кофирларга ҳаром қилганман›, — дейди. Сўнг унга: ‹Эй Иброҳим! Қара! Оёқларинг остида нима бор?› — дейилади. У қарайди ва у ерда қонга беланган бир махлуқ (кафтор)ни кўради — у оёқларидан ушланиб, дўзахга ташланади», — деди.

وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «يَعْرَقُ النَّاسُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ حَتَّى يَذْهَبَ عَرَقُهُمْ فِي الْأَرْضِ سَبْعِينَ ذِرَاعًا وَيُلْجِمُهُمْ حَتَّى يَبْلُغَ آذَانَهُمْ» . مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki,) Rasululloh ﷺ: «Odamlar Qiyomat kunida shunday terlaydilarki, terlari yerga yetmish gaz (chuqur) singiydi; (soʻng) ularni (terlari) quloqlariga yetgancha (suvga botirib) jilovlaydi», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Одамлар Қиёмат кунида шундай терлайдиларки, терлари ерга етмиш газ (чуқур) сингийди; (сўнг) уларни (терлари) қулоқларига етганча (сувга ботириб) жиловлайди», дедилар.

وَعَنِ الْمِقْدَادِ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «تُدْنَى الشَّمْسُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مِنَ الْخَلْقِ حَتَّى تَكُونَ مِنْهُمْ كَمِقْدَارِ مِيلٍ فَيَكُونُ النَّاسُ عَلَى قَدْرِ أَعْمَالِهِمْ فِي الْعَرَقِ فَمِنْهُمْ مَنْ يَكُونُ إِلَى كَعْبَيْهِ وَمِنْهُمْ مَنْ يَكُونُ إِلَى رُكْبَتَيْهِ وَمِنْهُمْ مَنْ يَكُونُ إِلَى حَقْوَيْهِ وَمِنْهُمْ مَنْ يُلْجِمُهُمُ الْعَرَقُ إِلْجَامًا» وَأَشَارَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِيَدِهِ إِلَى فِيهِ. رَوَاهُ مُسلم

Miqdod ibn al-Asvad (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ni: «Qiyomat kunida quyosh xaloyiqqa shunchalik yaqinlashtiriladiki, ulardan bir mil masofada boʻladi», deganlarini eshitdim. Sulaym ibn Omir: «Vallohi, u (Rasululloh ﷺ) mil deganda nimani — yerning masofasinimi yoki koʻzga surma surtiladigan mildni nazarda tutganlarini bilmadim», dedi. U zot: «Shunda odamlar terda oʻz amallariga qarab boʻladilar: ulardan baʼzilarining (teri) toʻpiqlariga yetadi, baʼzilarining tizzalariga yetadi, baʼzilarining beliga yetadi va baʼzilariga ter (xuddi jilov kabi) ogʻizgacha yetadi», dedilar. (Rovi) dedi: Rasululloh ﷺ qoʻllari bilan ogʻizlariga ishora qildilar.Миқдод ибн ал-Асвад (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ни: «Қиёмат кунида қуёш халойиққа шунчалик яқинлаштириладики, улардан бир мил масофада бўлади», деганларини эшитдим. Сулайм ибн Омир: «Валлоҳи, у (Расулуллоҳ ﷺ) мил деганда нимани — ернинг масофасиними ёки кўзга сурма суртиладиган милдни назарда тутганларини билмадим», деди. У зот: «Шунда одамлар терда ўз амалларига қараб бўладилар: улардан баъзиларининг (тери) тўпиқларига етади, баъзиларининг тиззаларига етади, баъзиларининг белига етади ва баъзиларига тер (худди жилов каби) оғизгача етади», дедилар. (Рови) деди: Расулуллоҳ ﷺ қўллари билан оғизларига ишора қилдилар.

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " يَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى: يَا آدَمُ فَيَقُولُ: لَبَّيْكَ وَسَعْدَيْكَ وَالْخَيْرُ كُلُّهُ فِي يَدَيْكَ. قَالَ: أَخْرِجْ بَعْثَ النَّارِ. قَالَ: وَمَا بَعْثُ النَّارِ؟ قَالَ: مِنْ كُلِّ أَلْفٍ تِسْعَمِائَةٍ وَتِسْعَةً وَتِسْعِينَ فَعِنْدَهُ يَشِيبُ الصَّغِيرُ (وَتَضَعُ كُلُّ ذَاتِ حَمْلٍ حَمْلَهَا وَتَرَى النَّاسَ سُكَارَى وَمَا هُمْ بِسُكَارَى وَلَكِنَّ عَذَابَ اللَّهِ شديدٌ) قَالُوا: يَا رَسُولَ اللَّهِ وَأَيُّنَا ذَلِكَ الْوَاحِدُ؟ قَالَ: «أَبْشِرُوا فَإِنَّ مِنْكُمْ رَجُلًا وَمِنْ يَأْجُوجَ وَمَأْجُوجَ أَلْفٌ» ثُمَّ قَالَ: «وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ أَرْجُو أَنْ تَكُونُوا رُبُعَ أَهْلِ الْجَنَّةِ» فَكَبَّرْنَا. فَقَالَ: «أَرْجُو أَنْ تَكُونُوا ثُلُثَ أَهْلِ الْجَنَّةِ» فَكَبَّرْنَا فَقَالَ: «أَرْجُو أَنْ تَكُونُوا نِصْفَ أَهْلِ الْجَنَّةِ» فَكَبَّرْنَا قَالَ: «مَا أَنْتُمْ فِي النَّاسِ إِلَّا كَالشَّعْرَةِ السَّوْدَاءِ فِي جِلْدِ ثَوْرٍ أَبْيَضَ أَوْ كشعرة بَيْضَاءَ فِي جِلْدِ ثَوْرٍ أَسْوَدَ» . مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Alloh (Qiyomat kuni): ‹Ey Odam›, — deydi. Odam: ‹Labbayka va saʼdayk (Buyrugʻingga shay turibman); va barcha yaxshilik Sening qoʻlingda›, — deb javob beradi. Alloh: ‹Doʻzax ahlini (ajratib) chiqar›, — deydi. Odam: ‹Yo Alloh! Doʻzax ahli qancha?› — deydi. Alloh: ‹Har mingdan toʻqqiz yuz toʻqson toʻqqiztasini chiqar›, — deb javob beradi. Oʻsha paytda bolalar oqsoch (qari) boʻlib qoladi, har bir homilador (ayol) homilasini tashlaydi va sen odamlarni — mast (kabi) koʻrasan, holbuki ular mast emas; lekin Allohning gʻazabi dahshatli boʻladi», — dedi. Paygʻambar ﷺ ning sahobalari: «Yo Rasululloh! U (istisno qilingan) bir kishi kim?» — dedi. U zot: «Xushxabardan xursand boʻlinglar; bir kishi sizlardan, ming kishi esa — Yaʼjuj va Maʼjujdan boʻladi», — dedi. Paygʻambar ﷺ yana: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, men sizlar — jannat ahlining toʻrtdan biri boʻlishingizni umid qilaman», — dedi. Biz: «Allohu akbar!» — deb baqirdik. U zot: «Men sizlar — jannat ahlining uchdan biri boʻlishingizni umid qilaman», — deb qoʻshdi. Biz: «Allohu akbar!» — deb baqirdik. U zot: «Men sizlar — jannat ahlining yarmi boʻlishingizni umid qilaman», — dedi. Biz: «Allohu akbar!» — deb baqirdik. U zot yana: «Sizlar (musulmonlar) — (gʻayrimusulmonlarga nisbatan) oq hoʻkizning terisidagi qora tukdek yoki qora hoʻkizning terisidagi oq tukdek(siz) (yaʼni sizlarning soningiz — ularnikiga nisbatan juda oz)», — dedi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳ (Қиёмат куни): ‹Эй Одам›, — дейди. Одам: ‹Лаббайка ва саъдайк (Буйруғингга шай турибман); ва барча яхшилик Сенинг қўлингда›, — деб жавоб беради. Аллоҳ: ‹Дўзах аҳлини (ажратиб) чиқар›, — дейди. Одам: ‹Ё Аллоҳ! Дўзах аҳли қанча?› — дейди. Аллоҳ: ‹Ҳар мингдан тўққиз юз тўқсон тўққизтасини чиқар›, — деб жавоб беради. Ўша пайтда болалар оқсоч (қари) бўлиб қолади, ҳар бир ҳомиладор (аёл) ҳомиласини ташлайди ва сен одамларни — маст (каби) кўрасан, ҳолбуки улар маст эмас; лекин Аллоҳнинг ғазаби даҳшатли бўлади», — деди. Пайғамбар ﷺ нинг саҳобалари: «Ё Расулуллоҳ! У (истисно қилинган) бир киши ким?» — деди. У зот: «Хушхабардан хурсанд бўлинглар; бир киши сизлардан, минг киши эса — Яъжуж ва Маъжуждан бўлади», — деди. Пайғамбар ﷺ яна: «Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, мен сизлар — жаннат аҳлининг тўртдан бири бўлишингизни умид қиламан», — деди. Биз: «Аллоҳу акбар!» — деб бақирдик. У зот: «Мен сизлар — жаннат аҳлининг учдан бири бўлишингизни умид қиламан», — деб қўшди. Биз: «Аллоҳу акбар!» — деб бақирдик. У зот: «Мен сизлар — жаннат аҳлининг ярми бўлишингизни умид қиламан», — деди. Биз: «Аллоҳу акбар!» — деб бақирдик. У зот яна: «Сизлар (мусулмонлар) — (ғайримусулмонларга нисбатан) оқ ҳўкизнинг терисидаги қора тукдек ёки қора ҳўкизнинг терисидаги оқ тукдек(сиз) (яъни сизларнинг сонингиз — уларникига нисбатан жуда оз)», — деди.

وَعَنْهُ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «يَكْشِفُ رَبُّنَا عَنْ سَاقِهِ فَيَسْجُدُ لَهُ كُلُّ مُؤْمِنٍ وَمُؤْمِنَةٍ وَيَبْقَى مَنْ كَانَ يَسْجُدُ فِي الدُّنْيَا رِيَاءً وَسُمْعَةً فَيَذْهَبُ لِيَسْجُدَ فَيَعُودُ ظَهْرُهُ طَبَقًا وَاحِدًا» . مُتَّفق عَلَيْهِ

(Abu Saʼid (al-Xudriy) (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺni: «Robbimiz oʻ z soqini (incigini) ochadi; shunda har bir moʻmin erkak va moʻmina ayol Unga sajda qiladi; (lekin) dunyoda riyo va shuhrat uchun sajda qilgan (kishi) qoladi; u sajda qilishga boradi, (lekin) uning beli bir (yagona) tabaqa (taxta) kabi boʻ lib qoladi (egilmaydi)», deb aytayotganlarini eshitdim.(Абу Саъид (ал-Худрий) (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺни: «Роббимиз ў з соқини (инсигини) очади; шунда ҳар бир мўмин эркак ва мўмина аёл Унга сажда қилади; (лекин) дунёда риё ва шуҳрат учун сажда қилган (киши) қолади; у сажда қилишга боради, (лекин) унинг бели бир (ягона) табақа (тахта) каби бў либ қолади (эгилмайди)», деб айтаётганларини эшитдим.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَيَأْتِي الرَّجُلُ الْعَظِيمُ السَّمِينُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ لَا يَزِنُ عندَ الله جَناحَ بعوضة» . وَقَالَ: " اقرؤوا (فَلَا نُقيمُ لَهُم يومَ القيامةِ وَزْناً) مُتَّفق عَلَيْهِ

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Albatta qiyomat kuni katta, semiz bir kishi keladi — (lekin) u Alloh huzurida bir chivinning qanotichalik (ham) tortmaydi (vazni yoʻq)», dedilar va: «Xohlasangiz, ‹Bas, ularga qiyomat kuni hech bir vazn (qadr) bermaymiz› (Kahf surasi, 105) (oyatini) oʻqinglar», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Албатта қиёмат куни катта, семиз бир киши келади — (лекин) у Аллоҳ ҳузурида бир чивиннинг қанотичалик (ҳам) тортмайди (вазни йўқ)», дедилар ва: «Хоҳласангиз, ‹Бас, уларга қиёмат куни ҳеч бир вазн (қадр) бермаймиз› (Каҳф сураси, 105) (оятини) ўқинглар», дедилар.

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَرَأَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذِهِ الْآيَةَ: (يَوْمَئِذٍ تُحدِّثُ أخبارَها) قَالَ: أَتَدْرُونَ مَا أَخْبَارُهَا؟ " قَالُوا: اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ. قَالَ: " فَإِنَّ أَخْبَارَهَا أَنْ تَشْهَدَ عَلَى كلِّ عَبْدٍ وَأَمَةٍ بِمَا عَمِلَ عَلَى ظَهْرِهَا أَنْ تَقول: عمِلَ عَليَّ كَذَا وَكَذَا يومَ كَذَا وَكَذَا ". قَالَ: «فَهَذِهِ أَخْبَارُهَا» . رَوَاهُ أَحْمَدُ وَالتِّرْمِذِيُّ وَقَالَ: هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ ushbu oyatni: {Oʻsha kuni u (yer) oʻz xabarlarini soʻzlab beradi} (Zalzala 4), deb oʻqidilar-da: «Uning xabarlari nima ekanini bilasizlarmi?» dedilar. Ular: «Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biladi», dedilar. U zot: «Uning xabarlari shuki, u har bir erkak yoki ayol banda uning usti (yuza)sida qilgan ishi haqida guvohlik beradi. U: ‹Falonchi falon kuni shunday-shunday ish qildi›, deydi. Mana shu uning xabarlaridir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ ушбу оятни: {Ўша куни у (ер) ўз хабарларини сўзлаб беради} (Залзала 4), деб ўқидилар-да: «Унинг хабарлари нима эканини биласизларми?» дедилар. Улар: «Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ билади», дедилар. У зот: «Унинг хабарлари шуки, у ҳар бир эркак ёки аёл банда унинг усти (юза)сида қилган иши ҳақида гувоҳлик беради. У: ‹Фалончи фалон куни шундай-шундай иш қилди›, дейди. Мана шу унинг хабарларидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَا مِنْ أَحَدٍ يَمُوتُ إِلَّا نَدِمَ» . قَالُوا: وَمَا نَدَامَتُهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ؟ قَالَ: «إِنْ كَانَ مُحْسِنًا نَدِمَ أَنْ لَا يَكُونَ ازْدَادَ وَإِنْ كَانَ مُسِيئًا نَدِمَ أَنْ لَا يكونَ نزع» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Vafot etgan har bir kishi, albatta, afsus-nadomat qiladi», dedilar. (Sahobalar): «Ey Allohning Rasuli, uning nadomati nima uchun boʻladi?» deyishdi. U zot: «Agar u yaxshilik qiluvchi boʻlsa, (yaxshiligini) koʻproq qilmaganiga afsus qiladi; agar u yomonlik qiluvchi boʻlsa, (yomonlikdan) qaytmaganiga afsus qiladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Biz bu hadisni faqat shu yoʻldangina bilamiz. Yahyo ibn Ubaydulloh haqida esa Shuʼba (tanqid bilan) gapirgan; u Yahyo ibn Ubaydulloh ibn Mavhab boʻlib, madinalikdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Вафот этган ҳар бир киши, албатта, афсус-надомат қилади», дедилар. (Саҳобалар): «Эй Аллоҳнинг Расули, унинг надомати нима учун бўлади?» дейишди. У зот: «Агар у яхшилик қилувчи бўлса, (яхшилигини) кўпроқ қилмаганига афсус қилади; агар у ёмонлик қилувчи бўлса, (ёмонликдан) қайтмаганига афсус қилади», дедилар. Абу Исо айтди: Биз бу ҳадисни фақат шу йўлдангина биламиз. Яҳё ибн Убайдуллоҳ ҳақида эса Шуъба (танқид билан) гапирган; у Яҳё ибн Убайдуллоҳ ибн Мавҳаб бўлиб, мадиналикдир.

وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " يُحْشَرُ النَّاسُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ثَلَاثَةَ أَصْنَافٍ: صِنْفًا مُشَاةً وَصِنْفًا رُكْبَانًا وَصِنْفًا عَلَى وُجُوهِهِمْ " قِيلَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ وَكَيْفَ يَمْشُونَ عَلَى وُجُوهِهِمْ؟ قَالَ: «إِنَّ الَّذِي أَمْشَاهُمْ عَلَى أَقْدَامِهِمْ قَادِرٌ عَلَى أَنْ يُمْشِيَهُمْ عَلَى وُجُوهِهِمْ أَمَا إِنَّهُمْ يَتَّقُونَ بِوُجُوهِهِمْ كُلَّ حَدَبٍ وَشَوْكٍ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kuni odamlar uch toifa boʻlib mahshar qilinadilar: bir toifa piyoda, bir toifa minib va bir toifa yuzlari bilan (suriladigan holda)», dedilar. «Yo Rasululloh, ular yuzlari bilan qanday yuradilar?» deb soʻralganida, u zot: «Albatta, ularni oyoqlari bilan yurgizgan Zot ularni yuzlari bilan yurgizishga ham qodirdir. Ogoh boʻlinglarki, ular har bir doʻnglik va tikondan yuzlari bilan saqlanadilar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат куни одамлар уч тоифа бўлиб маҳшар қилинадилар: бир тоифа пиёда, бир тоифа миниб ва бир тоифа юзлари билан (суриладиган ҳолда)», дедилар. «Ё Расулуллоҳ, улар юзлари билан қандай юрадилар?» деб сўралганида, у зот: «Албатта, уларни оёқлари билан юргизган Зот уларни юзлари билан юргизишга ҳам қодирдир. Огоҳ бўлингларки, улар ҳар бир дўнглик ва тикондан юзлари билан сақланадилар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.

وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " مَنْ سَرَّهُ أَنْ يَنْظُرَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ كَأَنَّهُ رَأْيُ عَيْنٍ فليَقرأْ: (إِذا الشَّمسُ كُوِّرَتْ) و (إِذا السَّماءُ انفطرَتْ) و (إِذا السَّماءُ انشقَّتْ) رَوَاهُ أَحْمد وَالتِّرْمِذِيّ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim qiyomat kunini goʻyo koʻz bilan koʻrayotgandek koʻrishni xohlasa, {Quyosh oʻralganda} (Takvir surasi), {Osmon yorilganda} (Infitor surasi) va {Osmon yorilib ketganda} (Inshiqoq surasi)ni oʻqisin», dedilar. Bu hadis hasan gʻaribdir. Hishom ibn Yusuf va boshqalar bu hadisni shu isnod bilan rivoyat qilib: «Kim qiyomat kunini goʻyo koʻz bilan koʻrayotgandek koʻrishni xohlasa, {Quyosh oʻralganda}ni oʻqisin», degan, lekin {Osmon yorilganda} va {Osmon yorilib ketganda}ni zikr qilmagan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким қиёмат кунини гўё кўз билан кўраётгандек кўришни хоҳласа, {Қуёш ўралганда} (Таквир сураси), {Осмон ёрилганда} (Инфитор сураси) ва {Осмон ёрилиб кетганда} (Иншиқоқ сураси)ни ўқисин», дедилар. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Ҳишом ибн Юсуф ва бошқалар бу ҳадисни шу иснод билан ривоят қилиб: «Ким қиёмат кунини гўё кўз билан кўраётгандек кўришни хоҳласа, {Қуёш ўралганда}ни ўқисин», деган, лекин {Осмон ёрилганда} ва {Осмон ёрилиб кетганда}ни зикр қилмаган.

عَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَ: إِنَّ الصَّادِقَ الْمَصْدُوقَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَدَّثَنِي: " أَنَّ النَّاسَ يُحْشَرُونَ ثَلَاثَةَ أَفْوَاجٍ: فَوْجًا رَاكِبِينَ طَاعِمِينَ كَاسِينَ وفوجا تسحبنهم الْمَلَائِكَةُ عَلَى وُجُوهِهِمْ وَتَحْشُرُهُمُ النَّارُ وَفَوْجًا يَمْشُونَ وَيَسْعَوْنَ وَيُلْقِي اللَّهُ الْآفَةَ عَلَى الظَّهْرِ فَلَا يَبْقَى حَتَّى إِنَّ الرَّجُلَ لَتَكُونُ لَهُ الْحَدِيقَةُ يُعْطِيهَا بِذَاتِ الْقَتَبِ لَا يَقْدِرُ عَلَيْهَا ". رَوَاهُ النَّسَائِيّ

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Sodiq va tasdiqlangan zot ﷺ menga aytdilar: «Odamlar uch guruh boʻlib toʻplanadilar: bir guruh minib, toʻyib yeb, kiyingan holda; bir guruhni farishtalar yuzlari bilan sudraydilar va ularni oʻt toʻplaydi; bir guruh esa piyoda yurib, urinib boradi. Olloh minadigan hayvonlarga ofat yuboradi, natijada birortasi qolmaydi. Hattoki bir kishining bogʻi boʻlsa, uni bir egarli tuyaga bergani bilan unga ega boʻla olmaydi», dedilar.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Содиқ ва тасдиқланган зот ﷺ менга айтдилар: «Одамлар уч гуруҳ бўлиб тўпланадилар: бир гуруҳ миниб, тўйиб еб, кийинган ҳолда; бир гуруҳни фаришталар юзлари билан судрайдилар ва уларни ўт тўплайди; бир гуруҳ эса пиёда юриб, уриниб боради. Оллоҳ минадиган ҳайвонларга офат юборади, натижада бирортаси қолмайди. Ҳаттоки бир кишининг боғи бўлса, уни бир эгарли туяга бергани билан унга эга бўла олмайди», дедилар.

عَنْ عَائِشَةَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «لَيْسَ أَحَدٌ يُحَاسَبُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِلَّا هَلَكَ» . قلتُ: أوَ ليسَ يقولُ اللَّهُ: (فسوْفَ يُحاسبُ حسابا يَسِيرا) فَقَالَ: «إِنَّمَا ذَلِكَ الْعَرْضُ وَلَكِنْ مَنْ نُوقِشَ فِي الْحساب يهلكُ» . مُتَّفق عَلَيْهِ

(Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki,) Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kunida hisob qilingan hech bir kishi yoʻqki, halok boʻlmasin», dedilar. Men: «Yo Rasululloh, Alloh taolo: ‹Bas, kimning kitobi oʻng qoʻliga berilsa, u yengil hisob bilan hisob qilinadi› (Inshiqoq surasi, 7–8-oyatlar) demaganmi?» dedim. Rasululloh ﷺ: «U — (faqat amallarning) koʻrsatilishidir, xolos; ammo Qiyomat kunida hisobi munoqasha qilingan (surishtirilgan) har bir kishi azoblanadi», dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат кунида ҳисоб қилинган ҳеч бир киши йўқки, ҳалок бўлмасин», дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳ таоло: ‹Бас, кимнинг китоби ўнг қўлига берилса, у енгил ҳисоб билан ҳисоб қилинади› (Иншиқоқ сураси, 7–8-оятлар) демаганми?» дедим. Расулуллоҳ ﷺ: «У — (фақат амалларнинг) кўрсатилишидир, холос; аммо Қиёмат кунида ҳисоби муноқаша қилинган (суриштирилган) ҳар бир киши азобланади», дедилар.

وَعَن عديِّ بن حاتمٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: «مَا مِنْكُم أَحَدٍ إِلَّا سَيُكَلِّمُهُ رَبُّهُ لَيْسَ بَيْنَهُ وَبَيْنَهُ تُرْجُمَانٌ وَلَا حِجَابٌ يَحْجُبُهُ فَيَنْظُرُ أَيْمَنَ مِنْهُ فَلَا يَرَى إِلَّا مَا قَدَّمَ مِنْ عَمَلِهِ وَيَنْظُرُ أَشْأَمَ مِنْهُ فَلَا يَرَى إِلَّا مَا قَدَّمَ وَيَنْظُرُ بَيْنَ يَدَيْهِ فَلَا يَرَى إِلَّا النَّارَ تِلْقَاءَ وَجْهِهِ فَاتَّقُوا النَّارَ وَلَوْ بِشِقِّ تَمْرَة» . مُتَّفق عَلَيْهِ

(Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Sizlardan hech bir kishi (istisno) yoʻqki, magar Robbi u bilan (bevosita) soʻzlashadi — uning bilan Uning orasida tarjimon boʻlmaydi. Bas, u oʻngiga qaraydi — oʻzi (oldindan) qilgan amalidan boshqa narsani koʻrmaydi; chapiga qaraydi — oʻzi qilgan (amal)dan boshqa narsani koʻrmaydi; oldiga qaraydi — yuzi roʻparasida doʻzaxdan boshqa narsani koʻrmaydi. Bas, doʻzaxdan — bir boʻlak xurmo bilan boʻlsa-da — saqlaninglar», dedilar. (Aʼmash aytdi: Menga Amr ibn Murra Xaysamadan shuningdek (rivoyat qildi) va unda: «(Agar) bir chiroyli (yaxshi) soʻz bilan (boʻlsa-da)», deb ziyoda qildi.)(Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан ҳеч бир киши (истисно) йўқки, магар Робби у билан (бевосита) сўзлашади — унинг билан Унинг орасида таржимон бўлмайди. Бас, у ўнгига қарайди — ўзи (олдиндан) қилган амалидан бошқа нарсани кўрмайди; чапига қарайди — ўзи қилган (амал)дан бошқа нарсани кўрмайди; олдига қарайди — юзи рўпарасида дўзахдан бошқа нарсани кўрмайди. Бас, дўзахдан — бир бўлак хурмо билан бўлса-да — сақланинглар», дедилар. (Аъмаш айтди: Менга Амр ибн Мурра Хайсамадан шунингдек (ривоят қилди) ва унда: «(Агар) бир чиройли (яхши) сўз билан (бўлса-да)», деб зиёда қилди.)

وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: " إِن الله يدني الْمُؤمن فَيَضَع على كَنَفَهُ وَيَسْتُرُهُ فَيَقُولُ: أَتَعْرِفُ ذَنْبَ كَذَا؟ أَتَعْرِفُ ذَنْب كَذَا؟ فَيَقُول: نعم يَا رب حَتَّى قَرَّرَهُ ذنُوبه وَرَأى نَفْسِهِ أَنَّهُ قَدْ هَلَكَ. قَالَ: سَتَرْتُهَا عَلَيْكَ فِي الدُّنْيَا وَأَنَا أَغْفِرُهَا لَكَ الْيَوْمَ فَيُعْطَى كِتَابَ حَسَنَاتِهِ وَأَمَّا الْكُفَّارُ وَالْمُنَافِقُونَ فَيُنَادَى بِهِمْ على رؤوسِ الْخَلَائِقِ: (هَؤُلَاءِ الَّذِينَ كَذَبُوا عَلَى رَبِّهِمْ أَلَا لعنةُ اللَّهِ على الظالمينَ) مُتَّفق عَلَيْهِ

Safvon ibn Muhriz al-Moziniy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Ibn Umar bilan — uning qoʻlidan ushlab — yurgan paytimda, bir kishi oldimizga kelib: «Sen Allohning Rasuli ﷺ dan najvo (yaʼni Qiyomat kuni Alloh bilan maxfiy soʻzlashuv) haqida nima eshitding?» — deb soʻradi. Ibn Umar: «Men Allohning Rasuli ﷺ ning shunday deganini eshitdim: ‹Alloh moʻminni Oʻziga yaqinlashtirib, uni Oʻz pardasi bilan toʻsadi va undan: «Sen falon-falon gunohlarni qildingmi?» — deb soʻraydi. U: «Ha, Robbim», — deydi. Alloh undan — u barcha gunohlarini iqror qilgunicha va oʻzini halok boʻldi deb oʻylaguncha — soʻrayveradi. (Soʻng) Alloh: «Men dunyoda sening gunohlaringni toʻsgan edim va bugun ularni sen uchun kechiraman», — deydi va unga oʻz yaxshi amallari (yozilgan) kitobi beriladi. Kofirlar va munofiqlarga kelsak, (ularning yomon amallari oshkora qilinadi) va guvohlar: «Mana bular — oʻz Robbiga qarshi yolgʻon soʻzlagan kishilar(dir). Ogoh boʻlinglar! Allohning laʼnati zolimlar ustida(dir)» (Hud, 18), — deydi›», — dedi.Сафвон ибн Муҳриз ал-Мозиний (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Ибн Умар билан — унинг қўлидан ушлаб — юрган пайтимда, бир киши олдимизга келиб: «Сен Аллоҳнинг Расули ﷺ дан нажво (яъни Қиёмат куни Аллоҳ билан махфий сўзлашув) ҳақида нима эшитдинг?» — деб сўради. Ибн Умар: «Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: ‹Аллоҳ мўминни Ўзига яқинлаштириб, уни Ўз пардаси билан тўсади ва ундан: «Сен фалон-фалон гуноҳларни қилдингми?» — деб сўрайди. У: «Ҳа, Роббим», — дейди. Аллоҳ ундан — у барча гуноҳларини иқрор қилгунича ва ўзини ҳалок бўлди деб ўйлагунча — сўрайверади. (Сўнг) Аллоҳ: «Мен дунёда сенинг гуноҳларингни тўсган эдим ва бугун уларни сен учун кечираман», — дейди ва унга ўз яхши амаллари (ёзилган) китоби берилади. Кофирлар ва мунофиқларга келсак, (уларнинг ёмон амаллари ошкора қилинади) ва гувоҳлар: «Мана булар — ўз Роббига қарши ёлғон сўзлаган кишилар(дир). Огоҳ бўлинглар! Аллоҳнинг лаънати золимлар устида(дир)» (Ҳуд, 18), — дейди›», — деди.

وَعَنْ أَبِي مُوسَى قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ دَفَعَ اللَّهُ إِلَى كُلِّ مُسْلِمٍ يَهُودِيًّا أَوْ نَصْرَانِيًّا فَيَقُولُ: هَذَا فِكَاكُكَ مِنَ النَّارِ " رَوَاهُ مُسلم

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kuni boʻlganda, Aziz va Jalil Alloh har bir musulmonga bir yahudiy yoki bir nasroniyni topshiradi va: ‹Mana bu — seni doʻzaxdan qutqaruvching (toʻlovingdir)›, deydi», — dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат куни бўлганда, Азиз ва Жалил Аллоҳ ҳар бир мусулмонга бир яҳудий ёки бир насронийни топширади ва: ‹Мана бу — сени дўзахдан қутқарувчинг (тўловингдир)›, дейди», — дедилар.

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " يُجَاءُ بِنُوحٍ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيُقَالُ لَهُ: هَلْ بَلَّغْتَ؟ فَيَقُولُ: نَعَمْ يَا رَبِّ فَتُسْأَلُ أُمَّتُهُ: هَلْ بَلَّغَكُمْ؟ فَيَقُولُونَ: مَا جَاءَنَا مِنْ نَذِيرٍ. فَيُقَالُ: مَنْ شُهُودُكَ؟ فَيَقُولُ: مُحَمَّدٌ وَأُمَّتُهُ ". فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «فيجاء بكم فتشهدون على أنَّه قد بلَّغَ» ثُمَّ قَرَأَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ (وَكَذَلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا لِتَكُونُوا شُهَدَاءَ عَلَى النَّاسِ وَيَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيدا) رَوَاهُ البُخَارِيّ

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kunida Nuh keltiriladi va unga: ‹(Risolatni) yetkazdingmi?› deyiladi. U: ‹Ha, ey Rabbim› deydi. Soʻng uning ummatidan: ‹U sizlarga yetkazdimi?› deb soʻraladi. Ular: ‹Bizga hech ogohlantiruvchi kelmadi› deydilar. (Alloh Nuhga): ‹Guvohlaring kimlar?› deydi. U: ‹Muhammad va uning ummati› deydi. Shunda sizlar keltirilasiz va guvohlik berasiz» dedilar. Soʻngra Rasululloh ﷺ: {Mana shunday, Biz sizlarni oʻrtacha (odil) ummat qildik} oyatini — bunda ‹odil› (degani) — {odamlar ustida guvohlar boʻlishingiz va Rasul sizlar ustida guvoh boʻlishi uchun} oyatini oʻqidilar. Jaʼfar ibn Avndan (rivoyat qilinishicha), bizga Aʼmash Abu Solihdan, u Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺ dan shuni rivoyat qildi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат кунида Нуҳ келтирилади ва унга: ‹(Рисолатни) етказдингми?› дейилади. У: ‹Ҳа, эй Раббим› дейди. Сўнг унинг умматидан: ‹У сизларга етказдими?› деб сўралади. Улар: ‹Бизга ҳеч огоҳлантирувчи келмади› дейдилар. (Аллоҳ Нуҳга): ‹Гувоҳларинг кимлар?› дейди. У: ‹Муҳаммад ва унинг уммати› дейди. Шунда сизлар келтириласиз ва гувоҳлик берасиз» дедилар. Сўнгра Расулуллоҳ ﷺ: {Мана шундай, Биз сизларни ўртача (одил) уммат қилдик} оятини — бунда ‹одил› (дегани) — {одамлар устида гувоҳлар бўлишингиз ва Расул сизлар устида гувоҳ бўлиши учун} оятини ўқидилар. Жаъфар ибн Авндан (ривоят қилинишича), бизга Аъмаш Абу Солиҳдан, у Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺ дан шуни ривоят қилди.

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: كُنَّا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَضَحِكَ فَقَالَ: هَلْ تَدْرُونَ مِمَّا أَضْحَكُ؟ ". قَالَ: قُلْنَا: اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ. قَالَ: " مِنْ مُخَاطَبَةِ الْعَبْدِ رَبَّهُ يَقُولُ: يَا رَبِّ أَلَمْ تُجِرْنِي مِنَ الظُّلْمِ؟ " قَالَ: " يَقُولُ: بَلَى ". قَالَ: " فَيَقُولُ: فَإِنِّي لَا أُجِيزُ عَلَى نَفْسِي إِلَّا شَاهِدًا مِنِّي ". قَالَ: فَيَقُولُ: كَفَى بِنَفْسِكَ الْيَوْمَ عَلَيْكَ شَهِيدًا وَبِالْكِرَامِ الْكَاتِبِينَ شُهُودًا ". قَالَ: " فَيُخْتَمُ عَلَى فِيهِ فَيُقَالُ لِأَرْكَانِهِ: انْطِقِي ". قَالَ: «فَتَنْطِقُ بِأَعْمَالِهِ ثُمَّ يُخَلَّى بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْكَلَامِ» . قَالَ: " فَيَقُولُ: بُعْدًا لَكُنَّ وَسُحْقًا فعنكنَّ كنتُ أُناضلُ ". رَوَاهُ مُسلم

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ ning huzurida edik. Shunda u zot kulib: «Nima sababdan kulayotganimni bilasizlarmi?» dedilar. Biz: «Alloh va Uning Rasuli yaxshi biluvchidir», dedik. (Rasululloh ﷺ): «Bandaning Robbi bilan munozara qilishidan (kuldim). U: ‹Ey Robbim! Sen meni zulmdan himoya qilmaganmiding?› deydi. (Alloh): ‹Ha, (himoya qilganman)›, deydi. U: ‹Men oʻz ustimdan oʻzimdan boshqa guvohni qabul qilmayman›, deydi. (Alloh): ‹Bugun oʻzingning oʻzing ustingdan guvoh boʻlishing va Kiromul-Kotibin (sharafli kotib farishtalar)ning guvoh boʻlishlari kifoya›, deydi. Soʻng uning ogʻziga muhr bosiladi va uning aʼzolariga: ‹Soʻzlanglar!› deyiladi. Shunda ular uning amallarini soʻzlaydi. Soʻng u bilan soʻzlash oʻrtasi (yana) ochib qoʻyiladi. Shunda u (aʼzolariga): ‹Yoʻqolinglar, gʻoyib boʻlinglar! Men sizlar uchun (himoyangizda) kurashardim›, deydi», — dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурида эдик. Шунда у зот кулиб: «Нима сабабдан кулаётганимни биласизларми?» дедилар. Биз: «Аллоҳ ва Унинг Расули яхши билувчидир», дедик. (Расулуллоҳ ﷺ): «Банданинг Робби билан мунозара қилишидан (кулдим). У: ‹Эй Роббим! Сен мени зулмдан ҳимоя қилмаганмидинг?› дейди. (Аллоҳ): ‹Ҳа, (ҳимоя қилганман)›, дейди. У: ‹Мен ўз устимдан ўзимдан бошқа гувоҳни қабул қилмайман›, дейди. (Аллоҳ): ‹Бугун ўзингнинг ўзинг устингдан гувоҳ бўлишинг ва Киромул-Котибин (шарафли котиб фаришталар)нинг гувоҳ бўлишлари кифоя›, дейди. Сўнг унинг оғзига муҳр босилади ва унинг аъзоларига: ‹Сўзланглар!› дейилади. Шунда улар унинг амалларини сўзлайди. Сўнг у билан сўзлаш ўртаси (яна) очиб қўйилади. Шунда у (аъзоларига): ‹Йўқолинглар, ғойиб бўлинглар! Мен сизлар учун (ҳимоянгизда) курашардим›, дейди», — дедилар.

وَعَن أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالُوا: يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ نَرَى رَبنَا يَوْم الْقِيَامَة؟ قَالَ: «فَهَل تُضَارُّونَ فِي رُؤْيَةِ الشَّمْسِ فِي الظَّهِيرَةِ لَيْسَتْ فِي سَحَابَةٍ؟» قَالُوا: لَا قَالَ: «فَهَلْ تُضَارُّونَ فِي رؤيةالقمر لَيْلَةَ الْبَدْرِ لَيْسَ فِي سَحَابَةٍ؟» قَالُوا: لَا قَالَ: «فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَا تُضَارُّونَ فِي رُؤْيَةِ رَبِّكُمْ إِلَّا كَمَا تُضَارُّونَ فِي رُؤْيَةِ أَحَدِهِمَا» . قَالَ: " فَيَلْقَى الْعَبْدَ فَيَقُولُ: أَيْ فُلْ: أَلَمْ أُكْرِمْكَ وَأُسَوِّدْكَ وَأُزَوِّجْكَ وَأُسَخِّرْ لَكَ الْخَيْلَ وَالْإِبِلَ وَأَذَرْكَ تَرْأَسُ وَتَرْبَعُ؟ فَيَقُولُ بَلَى قَالَ: " أَفَظَنَنْتَ أَنَّكَ مُلَاقِيَّ؟ فَيَقُولُ لَا فَيَقُولُ: فَإِنِّي قَدْ أَنْسَاكَ كَمَا نَسِيتَنِي ثُمَّ يَلْقَى الثَّانِيَ فَذَكَرَ مِثْلَهُ ثُمَّ يَلْقَى الثَّالِثَ فَيَقُولُ لَهُ مثل ذَلِك فَيَقُول يارب آمَنْتُ بِكَ وَبِكِتَابِكَ وَبِرُسُلِكَ وَصَلَّيْتُ وَصُمْتُ وَتَصَدَّقْتُ ويثني بِخَير مااستطاع فَيَقُول: هَهُنَا إِذا. ثمَّ يُقَال الْآن تبْعَث شَاهِدًا عَلَيْكَ وَيَتَفَكَّرُ فِي نَفْسِهِ: مَنْ ذَا الَّذِي يَشْهَدُ عَلَيَّ؟ فَيُخْتَمُ عَلَى فِيهِ وَيُقَالُ لِفَخِذِهِ: انْطِقِي فَتَنْطِقُ فَخِذُهُ وَلَحْمُهُ وَعِظَامُهُ بِعَمَلِهِ وَذَلِكَ لِيُعْذِرَ مِنْ نَفْسِهِ وَذَلِكَ الْمُنَافِقُ وَذَلِكَ يسخطُ اللَّهُ عَلَيْهِ " رَوَاهُ مُسلم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: (Sahobalar): «Yo Rasululloh! Biz qiyomat kuni Robbimizni koʻramizmi?» dedilar. (Rasululloh ﷺ): «Bulutsiz kunduzi quyoshni koʻrishda qiynalasizlarmi?» dedilar. Ular: «Yoʻq», dedilar. (Rasululloh ﷺ): «Bulutsiz oydin kechada toʻlin oyni koʻrishda qiynalasizlarmi?» dedilar. Ular: «Yoʻq», dedilar. (Rasululloh ﷺ): «Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, Robbingizni koʻrishda ulardan birini koʻrishda qiynalganingizdek qiynalmaysizlar. Soʻng (Alloh) bandasini uchratib: ‹Ey falonchi! Men seni izzatlamadimmi, seni sarvar qilmadimmi, seni uylantirmadimmi, otlar va tuyalarni senga boʻysundirmadimmi, seni boshliq boʻlib, manfaat olib yurishingga qoʻyib bermadimmi?› deydi. U: ‹Ha, (qildirgansan)›, deydi. (Alloh): ‹Menga roʻbaroʻ boʻlishingni gumon qilarmiding?› deydi. U: ‹Yoʻq›, deydi. (Alloh): ‹Sen Meni unutganing kabi, Men ham seni unutaman›, deydi. Soʻng ikkinchisini uchratib: ‹Ey falonchi! Men seni izzatlamadimmi, seni sarvar qilmadimmi, seni uylantirmadimmi, otlar va tuyalarni senga boʻysundirmadimmi, seni boshliq boʻlib, manfaat olib yurishingga qoʻyib bermadimmi?› deydi. U: ‹Ha, ey Robbim›, deydi. (Alloh): ‹Menga roʻbaroʻ boʻlishingni gumon qilarmiding?› deydi. U: ‹Yoʻq›, deydi. (Alloh): ‹Sen Meni unutganing kabi, Men ham seni unutaman›, deydi. Soʻng uchinchisini uchratib, unga ham shunday deydi. U: ‹Ey Robbim! Men Senga, kitobingga va paygʻambarlaringga iymon keltirdim, namoz oʻqidim, roʻza tutdim, sadaqa berdim›, deb qoʻlidan kelgancha yaxshilik bilan oʻzini maqtaydi. (Alloh): ‹Unday boʻlsa, mana shu yerda (sabr qil)›, deydi. Soʻng unga: ‹Endi sen ustingdan guvohimizni keltiramiz›, deyiladi. U oʻz ichida: ‹Mening ustimdan kim guvohlik beradi?› deb oʻylaydi. Shunda uning ogʻziga muhr bosiladi va uning soni, eti va suyaklariga: ‹Soʻzla!› deyiladi. Shunda uning soni, eti va suyaklari uning amalini soʻzlaydi. Bu uning oʻzidan uzr (bahona)ni butunlay yoʻqotish uchundir. Mana shu munofiq, mana shu Alloh gʻazablanadigan kishidir», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: (Саҳобалар): «Ё Расулуллоҳ! Биз қиёмат куни Роббимизни кўрамизми?» дедилар. (Расулуллоҳ ﷺ): «Булутсиз кундузи қуёшни кўришда қийналасизларми?» дедилар. Улар: «Йўқ», дедилар. (Расулуллоҳ ﷺ): «Булутсиз ойдин кечада тўлин ойни кўришда қийналасизларми?» дедилар. Улар: «Йўқ», дедилар. (Расулуллоҳ ﷺ): «Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, Роббингизни кўришда улардан бирини кўришда қийналганингиздек қийналмайсизлар. Сўнг (Аллоҳ) бандасини учратиб: ‹Эй фалончи! Мен сени иззатламадимми, сени сарвар қилмадимми, сени уйлантирмадимми, отлар ва туяларни сенга бўйсундирмадимми, сени бошлиқ бўлиб, манфаат олиб юришингга қўйиб бермадимми?› дейди. У: ‹Ҳа, (қилдиргансан)›, дейди. (Аллоҳ): ‹Менга рўбарў бўлишингни гумон қилармидинг?› дейди. У: ‹Йўқ›, дейди. (Аллоҳ): ‹Сен Мени унутганинг каби, Мен ҳам сени унутаман›, дейди. Сўнг иккинчисини учратиб: ‹Эй фалончи! Мен сени иззатламадимми, сени сарвар қилмадимми, сени уйлантирмадимми, отлар ва туяларни сенга бўйсундирмадимми, сени бошлиқ бўлиб, манфаат олиб юришингга қўйиб бермадимми?› дейди. У: ‹Ҳа, эй Роббим›, дейди. (Аллоҳ): ‹Менга рўбарў бўлишингни гумон қилармидинг?› дейди. У: ‹Йўқ›, дейди. (Аллоҳ): ‹Сен Мени унутганинг каби, Мен ҳам сени унутаман›, дейди. Сўнг учинчисини учратиб, унга ҳам шундай дейди. У: ‹Эй Роббим! Мен Сенга, китобингга ва пайғамбарларингга иймон келтирдим, намоз ўқидим, рўза тутдим, садақа бердим›, деб қўлидан келганча яхшилик билан ўзини мақтайди. (Аллоҳ): ‹Ундай бўлса, мана шу ерда (сабр қил)›, дейди. Сўнг унга: ‹Энди сен устингдан гувоҳимизни келтирамиз›, дейилади. У ўз ичида: ‹Менинг устимдан ким гувоҳлик беради?› деб ўйлайди. Шунда унинг оғзига муҳр босилади ва унинг сони, эти ва суякларига: ‹Сўзла!› дейилади. Шунда унинг сони, эти ва суяклари унинг амалини сўзлайди. Бу унинг ўзидан узр (баҳона)ни бутунлай йўқотиш учундир. Мана шу мунофиқ, мана шу Аллоҳ ғазабланадиган кишидир», — дедилар.

عَنْ أَبِي أُمَامَةَ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «وَعَدَنِي رَبِّي أَنْ يُدْخِلَ الْجَنَّةَ مِنْ أُمَّتِي سَبْعِينَ أَلْفًا لَا حِسَابَ عَلَيْهِمْ وَلَا عَذَابَ مَعَ كُلِّ أَلْفٍ سَبْعُونَ أَلْفًا وَثَلَاثُ حَثَيَاتٍ مِنْ حَثَيَاتِ رَبِّي» . رَوَاهُ أَحْمد وَالتِّرْمِذِيّ وَابْن مَاجَه

Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning: «Robbim menga ummatimdan yetmish mingtasini hisob-kitobsiz va azobsiz jannatga kiritishni vaʼda qildi. Har bir ming bilan birga yetmish ming va Uning hovuchlaridan uch hovuch (bordir)», deyayotganlarini eshitdim. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Роббим менга умматимдан етмиш мингтасини ҳисоб-китобсиз ва азобсиз жаннатга киритишни ваъда қилди. Ҳар бир минг билан бирга етмиш минг ва Унинг ҳовучларидан уч ҳовуч (бордир)», деяётганларини эшитдим. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

وَعَن الحسنِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " يُعْرَضُ النَّاسُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ثَلَاثَ عَرَضَاتٍ: فَأَمَّا عَرْضَتَانِ فَجِدَالٌ وَمَعَاذِيرُ وَأَمَّا الْعَرْضَةُ الثَّالِثَةُ فَعِنْدَ ذَلِكَ تَطِيرُ الصُّحُفُ فِي الْأَيْدِي فَآخِذٌ بِيَمِينِهِ وَآخِذٌ بِشِمَالِهِ ". رَوَاهُ أَحْمَدُ وَالتِّرْمِذِيُّ وَقَالَ لَا يَصِحُّ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ قِبَلِ أَنَّ الْحَسَنَ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ أبي هُرَيْرَة وَقَدْ رَوَاهُ بَعْضُهُمْ عَنِ الْحَسَنِ عَنْ أَبِي مُوسَى

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kuni odamlar uch marta (huzurga) keltiriladi. Ikkala (birinchi) keltirilish — bahslashish va uzr aytishdir. Uchinchi keltirilishda esa nomalar qoʻllarga uchadi: kimdir oʻngi bilan oladi, kimdir chapi bilan oladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahih emas, chunki Hasan Abu Hurayradan (hadis) eshitmagan. Ayrimlar buni Ali ibn Ali ar-Rifoiydan, u Hasandan, u Abu Musodan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan. Abu Iso aytdi: Bu hadis ham sahih emas, chunki Hasan Abu Musodan (hadis) eshitmagan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат куни одамлар уч марта (ҳузурга) келтирилади. Иккала (биринчи) келтирилиш — баҳслашиш ва узр айтишдир. Учинчи келтирилишда эса номалар қўлларга учади: кимдир ўнги билан олади, кимдир чапи билан олади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳ эмас, чунки Ҳасан Абу Ҳурайрадан (ҳадис) эшитмаган. Айримлар буни Али ибн Али ар-Рифоийдан, у Ҳасандан, у Абу Мусодан, у Набий ﷺдан ривоят қилган. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳам саҳиҳ эмас, чунки Ҳасан Абу Мусодан (ҳадис) эшитмаган.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " إِنَّ اللَّهَ سيخلِّصُ رجلا من أُمّتي على رُؤُوس الْخَلَائِقِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيَنْشُرُ عَلَيْهِ تِسْعَةً وَتِسْعِينَ سِجِلًّا كُلُّ سِجِلٍّ مِثْلَ مَدِّ الْبَصَرِ ثُمَّ يَقُولُ: أَتُنْكِرُ مِنْ هَذَا شَيْئًا؟ أَظَلَمَكَ كَتَبَتِي الحافظون؟ فَيَقُول: لَا يارب فَيَقُول: أَفَلَك عذر؟ قَالَ لَا يارب فَيَقُولُ بَلَى. إِنَّ لَكَ عِنْدَنَا حَسَنَةً وَإِنَّهُ لَا ظُلْمَ عَلَيْكَ الْيَوْمَ فَتُخْرَجُ بِطَاقَةٌ فِيهَا أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ فَيَقُولُ احْضُرْ وَزْنَكَ. فَيَقُولُ: يَا رَبِّ مَا هَذِهِ الْبِطَاقَةُ مَعَ هَذِهِ السِّجِلَّاتِ؟ فَيَقُولُ: إِنَّكَ لَا تُظْلَمُ قَالَ: فَتُوضَعُ السِّجِلَّاتُ فِي كِفَّةٍ وَالْبِطَاقَةُ فِي كِفَّةٍ فَطَاشَتِ السِّجِلَّاتُ وَثَقُلَتِ الْبِطَاقَةُ فَلَا يَثْقُلُ مَعَ اسْمِ الله شَيْء ". رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَابْن مَاجَه

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta Alloh qiyomat kuni mening ummatimdan bir kishini barcha xaloyiq koʻz oʻngida ajratib oladi va unga toʻqson toʻqqizta hujjat (varaqa) yoyadi, har bir hujjat koʻz yetadigan masofacha (uzun) boʻladi. Soʻng: ‹Bulardan birortasini inkor qilasanmi? Yozuvchi-saqlovchi (farishta)larim senga zulm qildimi?› deydi. U: ‹Yoʻq, ey Robbim›, deydi. ‹Senda biror uzr bormi?› deydi. U: ‹Yoʻq, ey Robbim›, deydi. (Alloh): ‹Yoʻq (unday emas), albatta senda bizning huzurimizda bir yaxshilik bor, bugun senga aslo zulm qilinmaydi›, deydi. Shunda bir kartochka chiqadi, unda: ‹Ashhadu an la ilaha illalloh va ashhadu anna Muhammadan abduhu va rasuluhu› (yozilgan boʻladi). (Alloh): ‹Vazningga hozir boʻl›, deydi. U: ‹Ey Robbim, bu kartochka bu hujjatlar oldida nima boʻladi?› deydi. (Alloh): ‹Albatta senga zulm qilinmaydi›, deydi». U zot: «Hujjatlar bir pallaga, kartochka esa boshqa pallaga qoʻyiladi. Shunda hujjatlar yengil tortib koʻtarilib ketadi, kartochka ogʻir keladi. Allohning ismi bilan birga hech narsa ogʻir kelmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта Аллоҳ қиёмат куни менинг умматимдан бир кишини барча халойиқ кўз ўнгида ажратиб олади ва унга тўқсон тўққизта ҳужжат (варақа) ёяди, ҳар бир ҳужжат кўз етадиган масофача (узун) бўлади. Сўнг: ‹Булардан бирортасини инкор қиласанми? Ёзувчи-сақловчи (фаришта)ларим сенга зулм қилдими?› дейди. У: ‹Йўқ, эй Роббим›, дейди. ‹Сенда бирор узр борми?› дейди. У: ‹Йўқ, эй Роббим›, дейди. (Аллоҳ): ‹Йўқ (ундай эмас), албатта сенда бизнинг ҳузуримизда бир яхшилик бор, бугун сенга асло зулм қилинмайди›, дейди. Шунда бир карточка чиқади, унда: ‹Ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ ва ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳу› (ёзилган бўлади). (Аллоҳ): ‹Вазнингга ҳозир бўл›, дейди. У: ‹Эй Роббим, бу карточка бу ҳужжатлар олдида нима бўлади?› дейди. (Аллоҳ): ‹Албатта сенга зулм қилинмайди›, дейди». У зот: «Ҳужжатлар бир паллага, карточка эса бошқа паллага қўйилади. Шунда ҳужжатлар енгил тортиб кўтарилиб кетади, карточка оғир келади. Аллоҳнинг исми билан бирга ҳеч нарса оғир келмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

وَعَن عائشةَ أَنَّهَا ذَكَرَتِ النَّارَ فَبَكَتْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَا يُبْكِيكِ؟» . قَالَتْ: ذَكَرْتُ النَّارَ فَبَكَيْتُ فَهَلْ تَذْكُرُونَ أَهْلِيكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ؟ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " أَمَّا فِي ثَلَاثَةِ مَوَاطِنَ فَلَا يَذْكُرُ أَحَدٌ أَحَدًا: عِنْدَ الْمِيزَانِ حَتَّى يَعْلَمَ: أَيَخِفُّ مِيزَانُهُ أَمْ يَثْقُلُ؟ وَعِنْدَ الْكِتَابِ حِينَ يُقَالُ (هاؤم اقرؤوا كِتَابيه) حَتَّى يَعْلَمَ: أَيْنَ يَقَعُ كِتَابُهُ أَفِي يَمِينِهِ أم فِي شِمَاله؟ أم مِنْ وَرَاءِ ظَهْرِهِ؟ وَعِنْدَ الصِّرَاطِ: إِذَا وُضِعَ بينَ ظَهْري جَهَنَّم ". رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Yaʼqub ibn Ibrohim va Humayd ibn Masʼada (rivoyat qilishdiki), ularga Ismoil ibn Ibrohim hadis aytib berib dedi: bizga Yunus xabar berdi, Hasandan, u Oishadan rivoyat qildiki, u doʼzaxni eslab yigʻlab yubordi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Seni nima yigʻlatdi?» dedilar. U: «Doʼzaxni esladim-da, yigʻlab yubordim. Qiyomat kunida ahllaringizni eslaysizmi?» dedi. Rasululloh ﷺ dedilar: «Uch joyda esa hech kim hech kimni eslamaydi: tarozi oldida — toki tarozisi yengilmi yoki ogʻirmi, buni bilguniga qadar; kitob oldida — qachonki {Mana, kitobimni oʼqinglar} deyilganida, toki kitobi qayoqqa tushishini — oʼng qoʼliga, chap qoʼliga yoki orqasidanmi, buni bilguniga qadar; va sirot oldida — qachonki u jahannamning ustiga qoʼyilganida.» Yaʼqub: «Yunusdan (eshitdim) va bu uning hadisining lafzi», dedi.Яъқуб ибн Иброҳим ва Ҳумайд ибн Масъада (ривоят қилишдики), уларга Исмоил ибн Иброҳим ҳадис айтиб бериб деди: бизга Юнус хабар берди, Ҳасандан, у Оишадан ривоят қилдики, у дўзахни эслаб йиғлаб юборди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Сени нима йиғлатди?» дедилар. У: «Дўзахни эсладим-да, йиғлаб юбордим. Қиёмат кунида аҳлларингизни эслайсизми?» деди. Расулуллоҳ ﷺ дедилар: «Уч жойда эса ҳеч ким ҳеч кимни эсламайди: тарози олдида — токи тарозиси енгилми ёки оғирми, буни билгунига қадар; китоб олдида — қачонки {Мана, китобимни ўқинглар} дейилганида, токи китоби қаёққа тушишини — ўнг қўлига, чап қўлига ёки орқасиданми, буни билгунига қадар; ва сирот олдида — қачонки у жаҳаннамнинг устига қўйилганида.» Яъқуб: «Юнусдан (эшитдим) ва бу унинг ҳадисининг лафзи», деди.

عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ: جَاءَ رَجُلٌ فَقَعَدَ بَيْنَ يَدَيْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ لِي مَمْلُوكِينَ يَكْذِبُونَنِي وَيَخُونُونَنِي وَيَعْصُونَنِي وَأَشْتِمُهُمْ وَأَضْرِبُهُمْ فَكَيْفَ أَنَا مِنْهُمْ؟ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ يُحْسَبُ مَا خَانُوكَ وَعَصَوْكَ وَكَذَّبُوكَ وَعِقَابُكَ إِيَّاهُمْ فَإِنْ كَانَ عِقَابُكَ إِيَّاهُمْ بِقَدْرِ ذُنُوبِهِمْ كَانَ كَفَافًا لَا لَكَ وَلَا عَلَيْكَ وَإِنْ كَانَ عِقَابُكَ إِيَّاهُمْ دُونَ ذَنْبِهِمْ كَانَ فَضْلًا لَكَ وَإِنْ كَانَ عِقَابُكَ إِيَّاهُمْ فَوْقَ ذُنُوبِهِمْ اقْتُصَّ لَهُمْ مِنْكَ الْفَضْلُ فَتَنَحَّى الرَّجُلُ وَجَعَلَ يَهْتِفُ وَيَبْكِي فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " أَمَا تَقْرَأُ قَوْلَ اللَّهِ تَعَالَى: (وَنَضَعُ الْمَوَازِينَ الْقِسْطَ لِيَوْمِ الْقِيَامَةِ فَلَا تُظْلَمُ نَفْسٌ شَيْئًا وَإِنْ كَانَ مِثْقَالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ أَتَيْنَا بِهَا وَكَفَى بِنَا حَاسِبِينَ) فَقَالَ الرَّجُلُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا أَجِدُ لِي وَلِهَؤُلَاءِ شَيْئًا خَيْرًا مِنْ مُفَارَقَتِهِمْ أُشْهِدُكَ أَنهم كلَّهم أحرارٌ. رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺ huzurlarida oʻtirib: «Ey Rasululloh, menda ikki qul bor, ular menga yolgʻon gapiradilar, xiyonat qiladilar va menga itoatsizlik qiladilar; men ham ularni soʻkaman va uraman. Ular tufayli mening holim qanday boʻladi?» dedi. U zot: «Ularning senga qilgan xiyonati, itoatsizligi, yolgʻoni va sening ularga bergan jazoying (oʻlchanadi). Agar sening ularga bergan jazoying ularning gunohlari miqdoricha boʻlsa, baravar boʻladi — na sening foydangga, na zarariingga. Agar sening jazoying ularning gunohlaridan kam boʻlsa, bu sening foydangga (savob) boʻladi. Agar sening jazoying ularning gunohlaridan ortiq boʻlsa, oʻsha ortigʻi uchun sendan ular foydasiga qasos olinadi», dedilar. Shunda u kishi chetga chiqib yigʻlay va faryod qila boshladi. Rasululloh ﷺ: «Allohning kitobini oʻqimaysanmi? {Biz qiyomat kuni adolat tarozularini oʻrnatamiz, bas, hech bir jonga zarracha ham zulm qilinmaydi…} (Anbiyo 47)», dedilar. U kishi: «Alloh haqi, ey Rasululloh, men oʻzim uchun ham, bular uchun ham ulardan ajralishdan koʻra yaxshiroq narsa topmadim. Sizni guvoh qilamanki, ularning hammasi ozoddir», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, uni Abdurrahmon ibn Gʻazvonning hadisidan boshqa yoʻl bilan bilmaymiz. Bu hadisni Ahmad ibn Hanbal ham Abdurrahmon ibn Gʻazvondan rivoyat qilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺ ҳузурларида ўтириб: «Эй Расулуллоҳ, менда икки қул бор, улар менга ёлғон гапирадилар, хиёнат қиладилар ва менга итоатсизлик қиладилар; мен ҳам уларни сўкаман ва ураман. Улар туфайли менинг ҳолим қандай бўлади?» деди. У зот: «Уларнинг сенга қилган хиёнати, итоатсизлиги, ёлғони ва сенинг уларга берган жазойинг (ўлчанади). Агар сенинг уларга берган жазойинг уларнинг гуноҳлари миқдорича бўлса, баравар бўлади — на сенинг фойдангга, на зарариингга. Агар сенинг жазойинг уларнинг гуноҳларидан кам бўлса, бу сенинг фойдангга (савоб) бўлади. Агар сенинг жазойинг уларнинг гуноҳларидан ортиқ бўлса, ўша ортиғи учун сендан улар фойдасига қасос олинади», дедилар. Шунда у киши четга чиқиб йиғлай ва фарёд қила бошлади. Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳнинг китобини ўқимайсанми? {Биз қиёмат куни адолат тарозуларини ўрнатамиз, бас, ҳеч бир жонга заррача ҳам зулм қилинмайди…} (Анбиё 47)», дедилар. У киши: «Аллоҳ ҳақи, эй Расулуллоҳ, мен ўзим учун ҳам, булар учун ҳам улардан ажралишдан кўра яхшироқ нарса топмадим. Сизни гувоҳ қиламанки, уларнинг ҳаммаси озоддир», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, уни Абдурраҳмон ибн Ғазвоннинг ҳадисидан бошқа йўл билан билмаймиз. Бу ҳадисни Аҳмад ибн Ҳанбал ҳам Абдурраҳмон ибн Ғазвондан ривоят қилган.

وَعَنْهَا قَالَتْ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ فِي بَعْضِ صَلَاتِهِ: اللَّهُمَّ حَاسِبْنِي حِسَابًا يَسِيرًا " قُلْتُ: يَا نَبِيَّ اللَّهِ مَا الْحِسَابُ الْيَسِيرُ؟ قَالَ: «أَنْ يَنْظُرَ فِي كِتَابه فيتجاوز عَنْهُ إِنَّهُ مَنْ نُوقِشَ الْحِسَابَ يَوْمَئِذٍ يَا عَائِشَة هلك» . رَوَاهُ أَحْمد

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ayrim namozlarida: «Ey Alloh, meni yengil hisob-kitob bilan hisob qilgin», deb aytayotganlarini eshitdim. Men: «Yo Allohning Nabiysi, yengil hisob nima?» dedim. U zot: «Bu — kishining kitobiga (nomayi amoliga) nazar solinib, undan oʻtib yuborilishidir. Kim oʻsha kuni hisob-kitobda qattiq surishtirilsa, ey Oisha, halok boʻladi», dedilar. Ahmad rivoyat qilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ айрим намозларида: «Эй Аллоҳ, мени енгил ҳисоб-китоб билан ҳисоб қилгин», деб айтаётганларини эшитдим. Мен: «Ё Аллоҳнинг Набийси, енгил ҳисоб нима?» дедим. У зот: «Бу — кишининг китобига (номайи амолига) назар солиниб, ундан ўтиб юборилишидир. Ким ўша куни ҳисоб-китобда қаттиқ суриштирилса, эй Оиша, ҳалок бўлади», дедилар. Аҳмад ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ أَنَّهُ أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: أَخْبِرْنِي مَنْ يَقْوَى عَلَى الْقِيَامِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ الَّذِي قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ: (يَوْمَ يَقُومُ النَّاسُ لربِّ الْعَالمين)؟ فَقَالَ: «يُخَفَّفُ عَلَى الْمُؤْمِنِ حَتَّى يَكُونَ عَلَيْهِ كَالصَّلَاةِ الْمَكْتُوبَة» وَعَنْهُ قَالَ: سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ (يَوْمٍ كَانَ مِقْدَارُهُ خَمْسِينَ ألف سنةٍ) مَا طُولُ هَذَا الْيَوْمِ؟ فَقَالَ: «وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ إِنَّهُ لَيُخَفَّفُ عَلَى الْمُؤْمِنِ حَتَّى يَكُونَ أَهْوَنَ عَلَيْهِ مِنَ الصَّلَاةِ الْمَكْتُوبَةِ يُصَلِّيهَا فِي الدُّنْيَا» . رَوَاهُمَا الْبَيْهَقِيُّ فِي كِتَابِ «الْبَعْثِ وَالنُّشُورِ»

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺ huzuriga kelib: «Alloh azza va jalla {odamlar olamlar Robbi huzurida turadigan kunda} (Mutaffifin, 6) deb aytgan qiyomat kunida turishga kim toqat qila oladi, menga xabar bering», dedi. U zot: «Moʻminga u yengillashtiriladi, hatto unga farz namoz kabi boʻladi», dedilar. Yana u kishidan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺdan {miqdori ellik ming yil boʻlgan kun} (Maorij, 4) haqida, bu kunning uzunligi qanday boʻladi, deb soʻralganda, u zot: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, moʻminga u shunchalik yengillashtiriladiki, hatto unga dunyoda oʻqigan farz namozidan ham yengilroq boʻladi», dedilar. Ikkalasini Bayhaqiy «al-Baʼs van-Nushur» kitobida rivoyat qilgan.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келиб: «Аллоҳ азза ва жалла {одамлар оламлар Робби ҳузурида турадиган кунда} (Мутаффифин, 6) деб айтган қиёмат кунида туришга ким тоқат қила олади, менга хабар беринг», деди. У зот: «Мўминга у енгиллаштирилади, ҳатто унга фарз намоз каби бўлади», дедилар. Яна у кишидан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺдан {миқдори эллик минг йил бўлган кун} (Маориж, 4) ҳақида, бу куннинг узунлиги қандай бўлади, деб сўралганда, у зот: «Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, мўминга у шунчалик енгиллаштириладики, ҳатто унга дунёда ўқиган фарз намозидан ҳам енгилроқ бўлади», дедилар. Иккаласини Байҳақий «ал-Баъс ван-Нушур» китобида ривоят қилган.

وَعَن أَسمَاء بنت يزِيد عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " يُحْشَرُ النَّاسُ فِي صَعِيدٍ وَاحِدٍ يَوْمَ الْقِيَامَة فينادي منادٍ فَيَقُول: أَيْنَ الَّذِينَ كَانَتْ تَتَجَافَى جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضَاجِعِ؟ فَيَقُومُونَ وَهُمْ قَلِيلٌ فَيَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ بِغَيْرِ حِسَابٍ ثمَّ يُؤمر لسَائِر النَّاسِ إِلَى الْحِسَابِ «. رَوَاهُ الْبَيْهَقِيُّ فِي» شُعَبِ الْإِيمَان "

Asma bint Yazid (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kuni odamlar bir tekislikda toʻplanadilar. Soʻng bir jarchi nido qilib: ‹{Yonboshlari yotoqlardan yiroq boʻladiganlar} (Sajda, 16) qani?› deydi. Shunda ular ozchilik boʻlgan holda turadilar va hisob-kitobsiz jannatga kiradilar. Soʻng qolgan odamlarga hisob-kitobga kelish buyuriladi», dedilar. Bayhaqiy «Shuʼab ul-iymon»da rivoyat qilgan.Асма бинт Язид (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат куни одамлар бир текисликда тўпланадилар. Сўнг бир жарчи нидо қилиб: ‹{Ёнбошлари ётоқлардан йироқ бўладиганлар} (Сажда, 16) қани?› дейди. Шунда улар озчилик бўлган ҳолда турадилар ва ҳисоб-китобсиз жаннатга кирадилар. Сўнг қолган одамларга ҳисоб-китобга келиш буюрилади», дедилар. Байҳақий «Шуъаб ул-иймон»да ривоят қилган.

عَنْ أَنَسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " بَيْنَا أَنَا أَسِيرُ فِي الجنَّةِ إِذا أَنا بنهر حافتاه الدُّرِّ الْمُجَوَّفِ قُلْتُ: مَا هَذَا يَا جِبْرِيلُ؟ قَالَ: الْكَوْثَرُ الَّذِي أَعْطَاكَ رَبُّكَ فَإِذَا طِينُهُ مِسْكٌ أذفر ". رَوَاهُ البُخَارِيّ

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men jannatda yurib borayotsam, toʻsatdan oldimda bir daryo paydo boʻldi, uning ikki qirgʻogʻi marvarid gumbazlardan (iborat) edi. Farishtaga: ‹Bu nima?› dedim. U: ‹Bu — Alloh senga ato etgan Kavsardir›, dedi», dedilar. (Anas) aytdi: «Soʻngra u qoʻlini loyga urib, undan mushk chiqardi. Keyin men uchun Sidratul-muntaho koʻtarildi va men uning yonida ulkan bir nurni koʻrdim.» Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. U Anasdan boshqa yoʻllar bilan ham rivoyat qilingan.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен жаннатда юриб бораётсам, тўсатдан олдимда бир дарё пайдо бўлди, унинг икки қирғоғи марварид гумбазлардан (иборат) эди. Фариштага: ‹Бу нима?› дедим. У: ‹Бу — Аллоҳ сенга ато этган Кавсардир›, деди», дедилар. (Анас) айтди: «Сўнгра у қўлини лойга уриб, ундан мушк чиқарди. Кейин мен учун Сидратул-мунтаҳо кўтарилди ва мен унинг ёнида улкан бир нурни кўрдим.» Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. У Анасдан бошқа йўллар билан ҳам ривоят қилинган.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «حَوْضِي مَسِيرَةُ شَهْرٍ وَزَوَايَاهُ سَوَاءٌ مَاؤُهُ أَبْيَضُ مِنَ اللَّبَنِ وَرِيحُهُ أَطْيَبُ مِنَ الْمِسْكِ وَكِيزَانُهُ كَنُجُومِ السَّمَاءِ مَنْ يَشْرَبُ مِنْهَا فَلَا يظمأ أبدا» . مُتَّفق عَلَيْهِ

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mening Havzim bir oylik yoʻl (kenglikda) boʻlib, uning burchaklari teng, suvi kumushdan oqroq, hidi miskdan xushboʻyroq, kosalari osmondagi yulduzlardek (koʻp). Kim undan ichsa, undan keyin abadiy chanqamaydi», dedilar. (Rovi) dedi: Asmo binti Abu Bakr ham (shunday) dedi: Rasululloh ﷺ: «Men Havz boshida boʻlaman, toki sizlardan kim oldimga kelishini koʻrgunimcha. (Lekin) baʼzi odamlar mendan (uzoqda) tutib qolinadi. Shunda men: ‹Yo Rabbim! (Bular) mendan va mening ummatimdan›, deyman. Shunda: ‹Ularning sendan keyin nima qilganini bilmas eding-ku? Vallohi, ular sendan keyin orqalariga (ortlariga) qaytaverdilar›, deyiladi», dedilar. (Rovi) dedi: Ibn Abu Mulayka shunday derdi: «Allohim! Biz orqalarimizga qaytishimizdan yoki dinimizdan fitnaga solinishimizdan Senga panoh tilaymiz».Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Менинг Ҳавзим бир ойлик йўл (кенгликда) бўлиб, унинг бурчаклари тенг, суви кумушдан оқроқ, ҳиди мискдан хушбўйроқ, косалари осмондаги юлдузлардек (кўп). Ким ундан ичса, ундан кейин абадий чанқамайди», дедилар. (Рови) деди: Асмо бинти Абу Бакр ҳам (шундай) деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен Ҳавз бошида бўламан, токи сизлардан ким олдимга келишини кўргунимча. (Лекин) баъзи одамлар мендан (узоқда) тутиб қолинади. Шунда мен: ‹Ё Раббим! (Булар) мендан ва менинг умматимдан›, дейман. Шунда: ‹Уларнинг сендан кейин нима қилганини билмас эдинг-ку? Валлоҳи, улар сендан кейин орқаларига (ортларига) қайтавердилар›, дейилади», дедилар. (Рови) деди: Ибн Абу Мулайка шундай дерди: «Аллоҳим! Биз орқаларимизга қайтишимиздан ёки динимиздан фитнага солинишимиздан Сенга паноҳ тилаймиз».

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ حَوْضِي أَبْعَدُ مِنْ أَيْلَةَ مِنْ عَدَنٍ لَهُوَ أَشَدُّ بَيَاضًا مِنَ الثَّلْجِ وَأَحْلَى مِنَ الْعَسَلِ بِاللَّبَنِ وَلَآنِيَتُهُ أَكْثَرُ مِنْ عَدَدِ النُّجُومِ وَإِنِّي لَأَصُدُّ النَّاسَ عَنْهُ كَمَا يَصُدُّ الرَّجُلُ إِبِلَ النَّاسِ عَنْ حَوْضِهِ» . قَالُوا: يَا رَسُولَ اللَّهِ أَتَعْرِفُنَا يَوْمَئِذٍ؟ قَالَ: «نَعَمْ لَكُمْ سِيمَاءُ لَيْسَتْ لِأَحَدٍ مِنَ الْأُمَم تردون عليّ غرّاً من أثر الْوضُوء» . رَوَاهُ مُسلم وَفِي رِوَايَةٍ لَهُ عَنْ أَنَسٍ قَالَ: «تَرَى فِيهِ أَبَارِيقَ الذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ كَعَدَدِ نُجُومِ السَّمَاءِ» وَفِي أُخْرَى لَهُ عَنْ ثَوْبَانَ قَالَ: سُئِلَ عَنْ شَرَابِهِ. فَقَالَ: " أَشَدُّ بَيَاضًا مِنَ اللَّبَنِ وَأَحْلَى مِنَ الْعَسَلِ يَغُتُّ فِيهِ مِيزَابَانِ يَمُدَّانِهِ مِنَ الْجَنَّةِ: أَحَدُهُمَا مِنْ ذَهَبٍ وَالْآخَرُ مِنْ ورق "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Albatta mening havzim Ayla bilan Adan (orasi)dan-da uzoqroq (kengroq)dir; u qordan oqroq va sutli asaldan shirinroqdir; uning idishlari yulduzlar sonidan koʻproqdir. Va albatta men odamlarni undan toʻsaman — xuddi bir kishi odamlarning tuyalarini oʻz havzidan toʻsgani kabi», dedilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli, oʻsha kuni bizni taniysizmi?» dedilar. (Paygʻambar): «Ha; sizlarda ummatlardan hech kimda boʻlmagan bir belgi (alomat) bor: sizlar mening oldimga — tahorat izidan — gʻurra-muhajjal (nurli) holda kelasizlar», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта менинг ҳавзим Айла билан Адан (ораси)дан-да узоқроқ (кенгроқ)дир; у қордан оқроқ ва сутли асалдан ширинроқдир; унинг идишлари юлдузлар сонидан кўпроқдир. Ва албатта мен одамларни ундан тўсаман — худди бир киши одамларнинг туяларини ўз ҳавзидан тўсгани каби», дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, ўша куни бизни танийсизми?» дедилар. (Пайғамбар): «Ҳа; сизларда умматлардан ҳеч кимда бўлмаган бир белги (аломат) бор: сизлар менинг олдимга — таҳорат изидан — ғурра-муҳажжал (нурли) ҳолда келасизлар», дедилар.

وَعَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " إِنِّي فَرَطُكُمْ عَلَى الْحَوْضِ مَنْ مَرَّ عَلَيَّ شَرِبَ وَمَنْ شَرِبَ لَمْ يَظْمَأْ أَبَدًا لَيَرِدَنَّ عَلَيَّ أَقْوَامٌ أَعْرِفُهُمْ وَيَعْرِفُونَنِي ثُمَّ يُحَالُ بَيْنِي وَبَيْنَهُمْ فَأَقُولُ: إِنَّهُمْ مِنِّي. فَيُقَالُ: إِنَّكَ لَا تَدْرِي مَا أَحْدَثُوا بَعْدَكَ؟ فَأَقُولُ: سُحْقًا سحقاً لمن غير بعدِي ". مُتَّفق عَلَيْهِ

(Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Men hovuz ustida sizlardan oldin boruvchiman; kim mening oldimdan (yonimdan) oʻtsa, (undan) ichadi; kim (bir bor) ichsa, hech qachon chanqamaydi. Mening oldimga shunday qavmlar keladiki, men ularni taniyman, ular meni taniydi; soʻng men bilan ularning orasi toʻsiladi», dedilar.(Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Мен ҳовуз устида сизлардан олдин борувчиман; ким менинг олдимдан (ёнимдан) ўца, (ундан) ичади; ким (бир бор) ичса, ҳеч қачон чанқамайди. Менинг олдимга шундай қавмлар келадики, мен уларни танийман, улар мени танийди; сўнг мен билан уларнинг ораси тўсилади», дедилар.

وَعَنْ أَنَسٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " يُحْبَسُ الْمُؤْمِنُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ حَتَّى يُهَمُّوا بِذَلِكَ فَيَقُولُونَ: لَوِ اسْتَشْفَعْنَا إِلَى رَبِّنَا فَيُرِيحَنَا مِنْ مَكَانِنَا فَيَأْتُونَ آدَمَ فَيَقُولُونَ: أَنْتَ آدَمُ أَبُو النَّاسِ خَلَقَكَ اللَّهُ بِيَدِهِ وَأَسْكَنَكَ جَنَّتَهُ وَأَسْجَدَ لَكَ مَلَائِكَتَهُ وَعَلَّمَكَ أَسْمَاءَ كُلِّ شَيْءٍ اشْفَعْ لَنَا عِنْدَ رَبِّكَ حَتَّى يُرِيحَنَا مِنْ مَكَانِنَا هَذَا. فَيَقُولُ: لَسْتُ هُنَاكُمْ. وَيَذْكُرُ خَطِيئَتَهُ الَّتِي أَصَابَ: أَكْلَهُ مِنَ الشَّجَرَةِ وَقَدْ نُهِيَ عَنْهَا - وَلَكِنِ ائْتُوا نُوحًا أَوَّلَ نَبِيٍّ بَعَثَهُ اللَّهُ إِلَى أَهْلِ الْأَرْضِ فَيَأْتُونَ نُوحًا فَيَقُولُ: لَسْتُ هُنَاكُمْ - وَيَذْكُرُ خَطِيئَتَهُ الَّتِي أَصَابَ: سُؤَالَهُ رَبَّهُ بِغَيْرِ عِلْمٍ - وَلَكِنِ ائْتُوا إِبْرَاهِيمَ خَلِيلَ الرَّحْمَنِ. قَالَ: فَيَأْتُونَ إِبْرَاهِيمَ فَيَقُولُ: إِنِّي لَسْتُ هُنَاكُمْ - وَيَذْكُرُ ثَلَاثَ كِذْبَاتٍ كَذَبَهُنَّ - وَلَكِنِ ائْتُوا مُوسَى عَبْدًا آتَاهُ اللَّهُ التَّوْرَاةَ وَكَلَّمَهُ وَقَرَّبَهُ نَجِيًّا. قَالَ: فَيَأْتُونَ مُوسَى فَيَقُولُ: إِنِّي لَسْتُ هُنَاكُمْ - وَيَذْكُرُ خَطِيئَتَهُ الَّتِي أَصَابَ قَتْلَهُ النَّفْسَ - وَلَكِنِ ائْتُوا عِيسَى عَبْدَ اللَّهِ وَرَسُولَهُ وَرُوحَ اللَّهِ وَكَلِمَتَهُ " قَالَ: " فَيَأْتُونَ عِيسَى فَيَقُولُ: لَسْتُ هُنَاكُمْ وَلَكِنِ ائْتُوا مُحَمَّدًا عبدا غفر اللَّهُ لَهُ ماتقدم مِنْ ذَنْبِهِ وَمَا تَأَخَّرَ ". قَالَ: " فَيَأْتُونِي فَأَسْتَأْذِنُ عَلَى رَبِّي فِي دَارِهِ فَيُؤْذَنُ لِي عَلَيْهِ فَإِذَا رَأَيْتُهُ وَقَعْتُ سَاجِدًا فَيَدَعُنِي مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَدَعَنِي فَيَقُولُ: ارْفَعْ مُحَمَّدُ وَقُلْ تُسْمَعْ وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ وَسَلْ تُعْطَهْ ". قَالَ: " فَأَرْفَعُ رَأْسِي فأثني على رَبِّي بثناء تحميد يُعَلِّمُنِيهِ ثُمَّ أَشْفَعُ فَيَحُدُّ لِي حَدًّا فَأَخْرُجُ فَأُخْرِجُهُمْ مِنَ النَّارِ وَأُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ ثُمَّ أَعُودُ الثَّانِيَةَ فَأَسْتَأْذِنُ عَلَى رَبِّي فِي دَارِهِ. فَيُؤْذَنُ لِي عَلَيْهِ فَإِذَا رَأَيْتُهُ وَقَعْتُ سَاجِدًا. فَيَدَعُنِي مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَدَعَنِي ثُمَّ يَقُولُ: ارْفَعْ مُحَمَّدُ وَقُلْ تُسْمَعْ وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ وَسَلْ تُعْطَهْ. قَالَ: " فَأَرْفَعُ رَأْسِي فَأُثْنِي عَلَى رَبِّي بِثَنَاءٍ وَتَحْمِيدٍ يُعَلِّمُنِيهِ ثُمَّ أَشْفَعُ فَيَحُدُّ لِي حَدًّا فَأَخْرُجُ فَأُخْرِجُهُمْ مِنَ النَّارِ وَأُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ ثُمَّ أَعُودُ الثَّالِثَةَ فَأَسْتَأْذِنُ عَلَى رَبِّي فِي دَاره فيؤذي لِي عَلَيْهِ فَإِذَا رَأَيْتُهُ وَقَعْتُ سَاجِدًا فَيَدَعُنِي مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَدَعَنِي ثُمَّ يَقُولُ: ارْفَعْ مُحَمَّدُ وَقُلْ تُسْمَعْ وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ وَسَلْ تُعْطَهْ ". قَالَ: «فَأَرْفَعُ رَأْسِي فَأُثْنِي عَلَى رَبِّي بثناءوتحميد يُعَلِّمُنِيهِ ثُمَّ أَشْفَعُ فَيَحُدُّ لِي حَدًّا فَأَخْرُجُ فَأُخْرِجُهُمْ مِنَ النَّارِ وَأُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ حَتَّى مَا يَبْقَى فِي النَّارِ إِلَّا مَنْ قَدْ حَبَسَهُ الْقُرْآنُ» أَيْ وَجَبَ عَلَيْهِ الْخُلُودُ ثُمَّ تَلَا هَذِه الْآيَة (عَسى أَن يَبْعَثك الله مقَاما مَحْمُودًا) قَالَ: «وَهَذَا الْمقَام المحمود الَّذِي وعده نَبِيكُم» مُتَّفق عَلَيْهِ

(Anas (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Paygʻambar ﷺ: «Muʼminlar Qiyomat kuni (mahshar joyida uzoq) ushlanadilar — toki ular buni (ahvolni) gʻam (tashvish) qiladilar; bas, ular: ‹Koshki, Robbimizga (kimnidir) shafoatchi qilsak — toki U bizni mana shu joyimizdan rohatlantirsa!› deydilar. Bas, ular Odamning oldiga kelib: ‹Sen — Odamsan, odamlarning otasi; Alloh seni Oʻz Qoʻli bilan yaratdi, seni oʻz jannatiga joylashtirdi, farishtalarini senga sajda qildirdi va senga har bir narsaning ismlarini oʻrgatdi; (bas,) Robbing huzurida bizga shafoat qil — toki U bizni mana shu joyimizdan rohatlantirsa›, deydilar. — U zot: — Bas, u: ‹Men u (martaba)da emasman›, deydi — va u oʻzi qilgan xatosini, daraxtdan (mevasidan) yeganini — holbuki u (yeyishdan) qaytarilgan edi — zikr qiladi — ‹lekin Nuhning — Alloh yer ahliga yuborgan birinchi paygʻambarning — oldiga boringlar›, deydi. Bas, ular Nuhning oldiga keladilar; u: ‹Men u (martaba)da emasman›, deydi — va u oʻzi qilgan xatosini, Robbidan ilmsiz (narsani) soʻraganini zikr qiladi — ‹lekin Rahmonning xalili (doʻsti) Ibrohimning oldiga boringlar›, deydi. — U zot: — Bas, ular Ibrohimning oldiga keladilar; u: ‹Men u (martaba)da emasman›, deydi — va u oʻzi (taʼvil bilan) aytgan uchta soʻzni zikr qiladi — ‹lekin Musoning — Alloh unga Tavrotni bergan, u bilan (bevosita) soʻzlashgan va uni najiy (yaqin suhbatdosh) qilib yaqinlashtirgan bandaning — oldiga boringlar›, deydi. — U zot: — Bas, ular Musoning oldiga keladilar; u: ‹Men u (martaba)da emasman›, deydi — va u oʻzi qilgan xatosini, bir jonni oʻldirganini zikr qiladi — ‹lekin Iso — Allohning bandasi, Uning rasuli, Allohning ruhi va Uning kalimasi — ning oldiga boringlar›, deydi. — U zot: — Bas, ular Isoning oldiga keladilar; u: ‹Men u (martaba)da emasman; lekin Muhammad ﷺning — Alloh uning avval va keyin (qilgan) gunohini magʻfirat qilgan bandaning — oldiga boringlar›, deydi. Bas, ular mening oldimga keladilar; men Robbimning huzurida (kirishga) izn soʻrayman; bas, menga Uning (huzuriga kirishga) izn beriladi. Qachon men Uni koʻrsam, sajdaga yiqilaman; U meni — Alloh xohlagancha — (sajdada) qoldiradi, soʻng: ‹Boshingni koʻtar, ey Muhammad; ayt — eshitiladi; shafoat qil — shafoating qabul qilinadi; soʻra — beriladi›, deydi. — U zot: — Bas, men boshimni koʻtaraman-da, Robbimni — U menga oʻrgatadigan sano (maqtov) va hamd bilan — sano aytaman. Bas, U menga bir hadd (chegara) belgilaydi; men chiqib, ularni jannatga kiritaman», dedilar. (Qatoda aytdi: Men U zotning yana shunday deganlarini ham eshitganman:) «Bas, men chiqib, ularni doʻzaxdan chiqaraman va ularni jannatga kiritaman. Soʻng (yana) qaytaman-da, Robbimning huzurida (kirishga) izn soʻrayman; bas, menga Uning (huzuriga) izn beriladi. Qachon men Uni koʻrsam, sajdaga yiqilaman; U meni — Alloh xohlagancha — qoldiradi, soʻng: ‹Boshingni koʻtar, ey Muhammad; ayt — eshitiladi; shafoat qil — shafoating qabul qilinadi; soʻra — beriladi›, deydi. — U zot: — Bas, men boshimni koʻtaraman-da, Robbimni — U menga oʻrgatadigan sano va hamd bilan — sano aytaman. — U zot: — Soʻng men shafoat qilaman; bas, U menga bir hadd belgilaydi; men chiqib, ularni jannatga kiritaman», dedilar. (Qatoda aytdi: Men U zotning shunday deganlarini eshitdim:) «Bas, men chiqib, ularni doʻzaxdan chiqaraman va ularni jannatga kiritaman; soʻng uchinchi marta qaytaman-da, Robbimning huzurida (kirishga) izn soʻrayman; bas, menga Uning (huzuriga) izn beriladi. Qachon men Uni koʻrsam, sajdaga yiqilaman; U meni — Alloh xohlagancha — qoldiradi, soʻng: ‹Boshingni koʻtar, ey Muhammad; ayt — eshitiladi; shafoat qil — shafoating qabul qilinadi; soʻra — beriladi›, deydi. — U zot: — Bas, men boshimni koʻtaraman-da, Robbimni — U menga oʻrgatadigan sano va hamd bilan — sano aytaman. — U zot: — Soʻng men shafoat qilaman; bas, U menga bir hadd belgilaydi; men chiqib, ularni jannatga kiritaman», dedilar. (Qatoda aytdi: Men U zotning shunday deganlarini ham eshitganman:) «Bas, men chiqib, ularni doʻzaxdan chiqaraman va ularni jannatga kiritaman — toki doʻzaxda faqat Qurʼon ushlab qolgan (yaʼni abadiy qolish vojib boʻlgan) kishidan boshqa hech kim qolmaydi», dedilar. — (Qatoda) aytdi: — Soʻng U zot mana shu oyatni tilovat qildilar: ‹Shoyad Robbing seni Maqomi Mahmud (maqtalgan maqom)ga (yetkazib) qoʻzgʻatsa...› (Isro surasi, 79-oyat). (Qatoda) aytdi: Mana shu — Paygʻambaringiz ﷺga vaʼda qilingan Maqomi Mahmuddir.(Анас (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Пайғамбар ﷺ: «Муъминлар Қиёмат куни (маҳшар жойида узоқ) ушланадилар — токи улар буни (аҳволни) ғам (ташвиш) қиладилар; бас, улар: ‹Кошки, Роббимизга (кимнидир) шафоатчи қилсак — токи У бизни мана шу жойимиздан роҳатлантирса!› дейдилар. Бас, улар Одамнинг олдига келиб: ‹Сен — Одамсан, одамларнинг отаси; Аллоҳ сени Ўз Қўли билан яратди, сени ўз жаннатига жойлаштирди, фаришталарини сенга сажда қилдирди ва сенга ҳар бир нарсанинг исмларини ўргатди; (бас,) Роббинг ҳузурида бизга шафоат қил — токи У бизни мана шу жойимиздан роҳатлантирса›, дейдилар. — У зот: — Бас, у: ‹Мен у (мартаба)да эмасман›, дейди — ва у ўзи қилган хатосини, дарахтдан (мевасидан) еганини — ҳолбуки у (ейишдан) қайтарилган эди — зикр қилади — ‹лекин Нуҳнинг — Аллоҳ ер аҳлига юборган биринчи пайғамбарнинг — олдига боринглар›, дейди. Бас, улар Нуҳнинг олдига келадилар; у: ‹Мен у (мартаба)да эмасман›, дейди — ва у ўзи қилган хатосини, Роббидан илмсиз (нарсани) сўраганини зикр қилади — ‹лекин Раҳмоннинг халили (дўсти) Иброҳимнинг олдига боринглар›, дейди. — У зот: — Бас, улар Иброҳимнинг олдига келадилар; у: ‹Мен у (мартаба)да эмасман›, дейди — ва у ўзи (таъвил билан) айтган учта сўзни зикр қилади — ‹лекин Мусонинг — Аллоҳ унга Тавротни берган, у билан (бевосита) сўзлашган ва уни нажий (яқин суҳбатдош) қилиб яқинлаштирган банданинг — олдига боринглар›, дейди. — У зот: — Бас, улар Мусонинг олдига келадилар; у: ‹Мен у (мартаба)да эмасман›, дейди — ва у ўзи қилган хатосини, бир жонни ўлдирганини зикр қилади — ‹лекин Исо — Аллоҳнинг бандаси, Унинг расули, Аллоҳнинг руҳи ва Унинг калимаси — нинг олдига боринглар›, дейди. — У зот: — Бас, улар Исонинг олдига келадилар; у: ‹Мен у (мартаба)да эмасман; лекин Муҳаммад ﷺнинг — Аллоҳ унинг аввал ва кейин (қилган) гуноҳини мағфират қилган банданинг — олдига боринглар›, дейди. Бас, улар менинг олдимга келадилар; мен Роббимнинг ҳузурида (киришга) изн сўрайман; бас, менга Унинг (ҳузурига киришга) изн берилади. Қачон мен Уни кўрсам, саждага йиқиламан; У мени — Аллоҳ хоҳлаганча — (саждада) қолдиради, сўнг: ‹Бошингни кўтар, эй Муҳаммад; айт — эшитилади; шафоат қил — шафоатинг қабул қилинади; сўра — берилади›, дейди. — У зот: — Бас, мен бошимни кўтараман-да, Роббимни — У менга ўргатадиган сано (мақтов) ва ҳамд билан — сано айтаман. Бас, У менга бир ҳадд (чегара) белгилайди; мен чиқиб, уларни жаннатга киритаман», дедилар. (Қатода айтди: Мен У зотнинг яна шундай деганларини ҳам эшитганман:) «Бас, мен чиқиб, уларни дўзахдан чиқараман ва уларни жаннатга киритаман. Сўнг (яна) қайтаман-да, Роббимнинг ҳузурида (киришга) изн сўрайман; бас, менга Унинг (ҳузурига) изн берилади. Қачон мен Уни кўрсам, саждага йиқиламан; У мени — Аллоҳ хоҳлаганча — қолдиради, сўнг: ‹Бошингни кўтар, эй Муҳаммад; айт — эшитилади; шафоат қил — шафоатинг қабул қилинади; сўра — берилади›, дейди. — У зот: — Бас, мен бошимни кўтараман-да, Роббимни — У менга ўргатадиган сано ва ҳамд билан — сано айтаман. — У зот: — Сўнг мен шафоат қиламан; бас, У менга бир ҳадд белгилайди; мен чиқиб, уларни жаннатга киритаман», дедилар. (Қатода айтди: Мен У зотнинг шундай деганларини эшитдим:) «Бас, мен чиқиб, уларни дўзахдан чиқараман ва уларни жаннатга киритаман; сўнг учинчи марта қайтаман-да, Роббимнинг ҳузурида (киришга) изн сўрайман; бас, менга Унинг (ҳузурига) изн берилади. Қачон мен Уни кўрсам, саждага йиқиламан; У мени — Аллоҳ хоҳлаганча — қолдиради, сўнг: ‹Бошингни кўтар, эй Муҳаммад; айт — эшитилади; шафоат қил — шафоатинг қабул қилинади; сўра — берилади›, дейди. — У зот: — Бас, мен бошимни кўтараман-да, Роббимни — У менга ўргатадиган сано ва ҳамд билан — сано айтаман. — У зот: — Сўнг мен шафоат қиламан; бас, У менга бир ҳадд белгилайди; мен чиқиб, уларни жаннатга киритаман», дедилар. (Қатода айтди: Мен У зотнинг шундай деганларини ҳам эшитганман:) «Бас, мен чиқиб, уларни дўзахдан чиқараман ва уларни жаннатга киритаман — токи дўзахда фақат Қуръон ушлаб қолган (яъни абадий қолиш вожиб бўлган) кишидан бошқа ҳеч ким қолмайди», дедилар. — (Қатода) айтди: — Сўнг У зот мана шу оятни тиловат қилдилар: ‹Шояд Роббинг сени Мақоми Маҳмуд (мақталган мақом)га (етказиб) қўзғаца...› (Исро сураси, 79-оят). (Қатода) айтди: Мана шу — Пайғамбарингиз ﷺга ваъда қилинган Мақоми Маҳмуддир.

وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ مَاجَ النَّاسُ بَعْضُهُمْ فِي بَعْضٍ فَيَأْتُونَ آدم فَيَقُولُونَ: اشفع لنا إِلَى رَبِّكَ فَيَقُولُ: لَسْتُ لَهَا وَلَكِنْ عَلَيْكُمْ بِإِبْرَاهِيمَ فَإِنَّهُ خَلِيلُ الرَّحْمَنِ فَيَأْتُونَ إِبْرَاهِيمَ فَيَقُولُ لَسْتُ لَهَا وَلَكِنْ عَلَيْكُمْ بِمُوسَى فَإِنَّهُ كَلِيمُ الله فَيَأْتُونَ مُوسَى فَيَقُولُ لَسْتُ لَهَا وَلَكِنْ عَلَيْكُمْ بِعِيسَى فَإِنَّهُ رُوحُ اللَّهِ وَكَلِمَتُهُ فَيَأْتُونَ عِيسَى فَيَقُولُ لَسْتُ لَهَا وَلَكِنْ عَلَيْكُمْ بِمُحَمَّدٍ فَيَأْتُونِّي فَأَقُولُ أَنَا لَهَا فَأَسْتَأْذِنُ عَلَى رَبِّي فَيُؤْذَنُ لِي وَيُلْهِمُنِي مَحَامِدَ أَحْمَدُهُ بِهَا لَا تَحْضُرُنِي الْآنَ فَأَحْمَدُهُ بِتِلْكَ الْمَحَامِدِ وَأَخِرُّ لَهُ سَاجِدًا فَيُقَالُ يَا مُحَمَّدُ ارْفَعْ رَأْسَكَ وَقُلْ تُسْمَعْ وَسَلْ تُعْطَهْ وَاشْفَعْ تشفع فَأَقُول يارب أُمَّتِي أُمَّتِي فَيُقَالُ انْطَلِقْ فَأَخْرِجْ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالَ شَعِيرَةٍ مِنْ إِيمَانٍ فَأَنْطَلِقُ فأفعل ثمَّ أَعُود فأحمده بِتِلْكَ المحامدوأخر لَهُ سَاجِدًا فَيُقَالُ يَا مُحَمَّدُ ارْفَعْ رَأْسَكَ وَقُلْ تُسْمَعْ وَسَلْ تُعْطَهْ وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ فَأَقُولُ يارب أُمَّتِي أُمَّتِي فَيُقَالُ انْطَلِقْ فَأَخْرِجْ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ أَوْ خَرْدَلَةٍ مِنْ إِيمَانٍ فَأَنْطَلِقُ فَأَفْعَلُ ثُمَّ أَعُودُ فَأَحْمَدُهُ بِتِلْكَ المحامدوأخر لَهُ سَاجِدًا فَيُقَالُ يَا مُحَمَّدُ ارْفَعْ رَأْسَكَ وَقُلْ تُسْمَعْ وَسَلْ تُعْطَهْ وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ فَأَقُولُ يارب أُمَّتِي أُمَّتِي فَيُقَالُ انْطَلِقْ فَأَخْرِجْ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ أَدْنَى أَدْنَى أَدْنَى مِثْقَالِ حَبَّةِ من خَرْدَلَةٍ مِنْ إِيمَانٍ فَأَخْرِجْهُ مِنَ النَّارِ فَأَنْطَلِقُ فأفعل ثمَّ أَعُود الرَّابِعَة فأحمده بِتِلْكَ المحامدوأخر لَهُ سَاجِدًا فَيُقَالُ يَا مُحَمَّدُ ارْفَعْ رَأْسَكَ وَقُلْ تُسْمَعْ وَسَلْ تُعْطَهْ وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ فَأَقُولُ يارب ائْذَنْ لِي فِيمَنْ قَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ قَالَ لَيْسَ ذَلِكَ لَكَ وَلَكِنْ وَعِزَّتِي وَجَلَالِي وَكِبْرِيَائِي وَعَظَمَتِي لَأُخْرِجَنَّ مِنْهَا مَنْ قَالَ لَا إِلَه إِلَّا الله ". مُتَّفق عَلَيْهِ

(Maʼbad ibn Hilol al-Anaziy aytdi:) Biz — Basra ahlidan baʼzi kishilar — yigʻilib, Anas ibn Molikning oldiga bordik; oʻzimiz bilan (birga) Sobitni ham olib bordik — u biz uchun undan shafoat hadisini soʻrasin (deb). Mana, u (Anas) oʻz qasrida edi; biz unga — u zuho (chosht) namozini oʻqiyotgan paytda — toʻgʻri keldik. Bas, biz (kirishga) izn soʻradik; u bizga izn berdi — u oʻz toʻshagida oʻtirgan holda. Biz Sobitga: «Undan — shafoat hadisidan oldin — hech narsa soʻrama», dedik. Bas, u: «Ey Abu Hamza, mana bular — Basra ahlidan boʻlgan birodarlaring; senga — shafoat hadisini soʻragani — kelishdi», dedi. Shunda u (Anas): «Bizga Muhammad ﷺ (shunday) hadis aytdilar: ‹Qachon Qiyomat kuni boʻlsa, odamlar bir-birlariga (toʻlqindek) urilib (sarosimaga tushib) ketadilar; bas, ular Odamning oldiga kelib: ‹Biz uchun Robbing huzurida shafoat qil›, deydilar. U: ‹Men u (martaba)da emasman; lekin sizlar Ibrohimning oldiga boringlar — chunki u Rahmonning xalili (doʻsti)dir›, deydi. Bas, ular Ibrohimning oldiga keladilar; u: ‹Men u (martaba)da emasman; lekin sizlar Musoning oldiga boringlar — chunki u Allohning kalimi (soʻzlashgan kishisi)dir›, deydi. Bas, ular Musoning oldiga keladilar; u: ‹Men u (martaba)da emasman; lekin sizlar Isoning oldiga boringlar — chunki u Allohning ruhi va kalimasidir›, deydi. Bas, ular Isoning oldiga keladilar; u: ‹Men u (martaba)da emasman; lekin sizlar Muhammad ﷺning oldiga boringlar›, deydi. Bas, ular mening oldimga keladilar; men: ‹Men u (martaba)dadirman›, deyman. Bas, men Robbim huzurida (kirishga) izn soʻrayman; menga izn beriladi va U menga — hozir menga hozir boʻlmagan (yodimga kelmaydigan) — bir necha hamdlarni ilhom qiladi; men Uni oʻsha hamdlar bilan hamd aytaman va Unga sajda qilib yiqilaman. Bas: ‹Ey Muhammad, boshingni koʻtar; ayt — sening (soʻzing) eshitiladi; soʻra — beriladi; shafoat qil — shafoating qabul qilinadi›, deyiladi. Men: ‹Yo Robbim, ummatim, ummatim!› deyman. Bas: ‹Bor-da, qalbida bir arpa (donasi) ogʻirligicha iymon boʻlgan kishini (doʻzaxdan) chiqar›, deyiladi. Bas, men borib (shunday) qilaman. Soʻng (yana) qaytib, Uni oʻsha hamdlar bilan hamd aytaman, soʻng Unga sajda qilib yiqilaman. Bas: ‹Ey Muhammad, boshingni koʻtar; ayt — eshitiladi; soʻra — beriladi; shafoat qil — shafoating qabul qilinadi›, deyiladi. Men: ‹Yo Robbim, ummatim, ummatim!› deyman. Bas: ‹Bor-da, undan (doʻzaxdan) qalbida bir zarra yoki xardal (sapcha donasi) ogʻirligicha iymon boʻlgan kishini chiqar›, deyiladi. Bas, men borib (shunday) qilaman. Soʻng (yana) qaytib, Uni oʻsha hamdlar bilan hamd aytaman, soʻng Unga sajda qilib yiqilaman. Bas: ‹Ey Muhammad, boshingni koʻtar; ayt — eshitiladi; soʻra — beriladi; shafoat qil — shafoating qabul qilinadi›, deyiladi. Men: ‹Yo Robbim, ummatim, ummatim!› deyman. Bas: ‹Bor-da, qalbida eng kichik, eng kichik, eng kichik bir xardal (sapcha) donasi ogʻirligicha iymon boʻlgan kishini doʻzaxdan chiqar›, deydi. Bas, men borib (shunday) qilaman›.» Bas, biz Anasning oldidan chiqqanimizda, men oʻz hamrohlarimizdan baʼzisiga: «Hasan (al-Basriy)ning oldidan oʻtsak — u Abu Xalifaning uyida (yashirinib) turibdi — u bizga Anas ibn Molik bizga aytgan (hadis)ni (ham) aytib bersa», dedim. Bas, biz uning oldiga keldik, unga salom berdik; u bizga izn berdi. Biz unga: «Ey Abu Said, biz sening birodaring Anas ibn Molikning oldidan keldik; shafoat haqida bizga aytgani kabi (hadis)ni (boshqa hech kimda) koʻrmadik», dedik. U: «Hiyh (davom etinglar)», dedi. Bas, biz unga hadisni aytdik; u mana shu joyga yetganida: «Hiyh», dedi. Biz: «(Anas) bizga bundan ortigʻini qoʻshmadi», dedik. U: «U menga — yigirma yil avval, u baquvvat (yosh) ekan — (shu hadisni) aytgan edi; bas, (qolganini) unutdimi yoki sizlar (faqat shunga) suyanib (amalni tashlab) qoʻyishingizni yoqtirmadimi — bilmayman», dedi. Biz: «Ey Abu Said, bizga (aytib) ber», dedik. Bas, u kulib: «Inson shoshqaloq (qilib) yaratilgan; men buni faqat — sizlarga aytishni istab — zikr qildim. U menga — sizlarga aytgani kabi — aytdi: ‹Soʻng men toʻrtinchi marta qaytaman-da, Uni oʻsha (hamdlar) bilan hamd aytaman, soʻng Unga sajda qilib yiqilaman. Bas: ‹Ey Muhammad, boshingni koʻtar; ayt — eshitiladi; soʻra — beriladi; shafoat qil — shafoating qabul qilinadi›, deyiladi. Men: ‹Yo Robbim, ‹La ilaha illalloh› degan kishi (haqi)da menga izn ber›, deyman. (Alloh): ‹Mening izzatim, jalolim, kibriyom va azamatim bilan (qasamki,) Men albatta undan (doʻzaxdan) ‹La ilaha illalloh› degan kishini chiqaraman›, deydi›.»(Маъбад ибн Ҳилол ал-Аназий айтди:) Биз — Басра аҳлидан баъзи кишилар — йиғилиб, Анас ибн Моликнинг олдига бордик; ўзимиз билан (бирга) Собитни ҳам олиб бордик — у биз учун ундан шафоат ҳадисини сўрасин (деб). Мана, у (Анас) ўз қасрида эди; биз унга — у зуҳо (чошт) намозини ўқиётган пайтда — тўғри келдик. Бас, биз (киришга) изн сўрадик; у бизга изн берди — у ўз тўшагида ўтирган ҳолда. Биз Собитга: «Ундан — шафоат ҳадисидан олдин — ҳеч нарса сўрама», дедик. Бас, у: «Эй Абу Ҳамза, мана булар — Басра аҳлидан бўлган биродарларинг; сенга — шафоат ҳадисини сўрагани — келишди», деди. Шунда у (Анас): «Бизга Муҳаммад ﷺ (шундай) ҳадис айтдилар: ‹Қачон Қиёмат куни бўлса, одамлар бир-бирларига (тўлқиндек) урилиб (саросимага тушиб) кетадилар; бас, улар Одамнинг олдига келиб: ‹Биз учун Роббинг ҳузурида шафоат қил›, дейдилар. У: ‹Мен у (мартаба)да эмасман; лекин сизлар Иброҳимнинг олдига боринглар — чунки у Раҳмоннинг халили (дўсти)дир›, дейди. Бас, улар Иброҳимнинг олдига келадилар; у: ‹Мен у (мартаба)да эмасман; лекин сизлар Мусонинг олдига боринглар — чунки у Аллоҳнинг калими (сўзлашган кишиси)дир›, дейди. Бас, улар Мусонинг олдига келадилар; у: ‹Мен у (мартаба)да эмасман; лекин сизлар Исонинг олдига боринглар — чунки у Аллоҳнинг руҳи ва калимасидир›, дейди. Бас, улар Исонинг олдига келадилар; у: ‹Мен у (мартаба)да эмасман; лекин сизлар Муҳаммад ﷺнинг олдига боринглар›, дейди. Бас, улар менинг олдимга келадилар; мен: ‹Мен у (мартаба)дадирман›, дейман. Бас, мен Роббим ҳузурида (киришга) изн сўрайман; менга изн берилади ва У менга — ҳозир менга ҳозир бўлмаган (ёдимга келмайдиган) — бир неча ҳамдларни илҳом қилади; мен Уни ўша ҳамдлар билан ҳамд айтаман ва Унга сажда қилиб йиқиламан. Бас: ‹Эй Муҳаммад, бошингни кўтар; айт — сенинг (сўзинг) эшитилади; сўра — берилади; шафоат қил — шафоатинг қабул қилинади›, дейилади. Мен: ‹Ё Роббим, умматим, умматим!› дейман. Бас: ‹Бор-да, қалбида бир арпа (донаси) оғирлигича иймон бўлган кишини (дўзахдан) чиқар›, дейилади. Бас, мен бориб (шундай) қиламан. Сўнг (яна) қайтиб, Уни ўша ҳамдлар билан ҳамд айтаман, сўнг Унга сажда қилиб йиқиламан. Бас: ‹Эй Муҳаммад, бошингни кўтар; айт — эшитилади; сўра — берилади; шафоат қил — шафоатинг қабул қилинади›, дейилади. Мен: ‹Ё Роббим, умматим, умматим!› дейман. Бас: ‹Бор-да, ундан (дўзахдан) қалбида бир зарра ёки хардал (сапча донаси) оғирлигича иймон бўлган кишини чиқар›, дейилади. Бас, мен бориб (шундай) қиламан. Сўнг (яна) қайтиб, Уни ўша ҳамдлар билан ҳамд айтаман, сўнг Унга сажда қилиб йиқиламан. Бас: ‹Эй Муҳаммад, бошингни кўтар; айт — эшитилади; сўра — берилади; шафоат қил — шафоатинг қабул қилинади›, дейилади. Мен: ‹Ё Роббим, умматим, умматим!› дейман. Бас: ‹Бор-да, қалбида энг кичик, энг кичик, энг кичик бир хардал (сапча) донаси оғирлигича иймон бўлган кишини дўзахдан чиқар›, дейди. Бас, мен бориб (шундай) қиламан›.» Бас, биз Анаснинг олдидан чиққанимизда, мен ўз ҳамроҳларимиздан баъзисига: «Ҳасан (ал-Басрий)нинг олдидан ўцак — у Абу Халифанинг уйида (яшириниб) турибди — у бизга Анас ибн Молик бизга айтган (ҳадис)ни (ҳам) айтиб берса», дедим. Бас, биз унинг олдига келдик, унга салом бердик; у бизга изн берди. Биз унга: «Эй Абу Саид, биз сенинг биродаринг Анас ибн Моликнинг олдидан келдик; шафоат ҳақида бизга айтгани каби (ҳадис)ни (бошқа ҳеч кимда) кўрмадик», дедик. У: «Ҳийҳ (давом этинглар)», деди. Бас, биз унга ҳадисни айтдик; у мана шу жойга етганида: «Ҳийҳ», деди. Биз: «(Анас) бизга бундан ортиғини қўшмади», дедик. У: «У менга — йигирма йил аввал, у бақувват (ёш) экан — (шу ҳадисни) айтган эди; бас, (қолганини) унутдими ёки сизлар (фақат шунга) суяниб (амални ташлаб) қўйишингизни ёқтирмадими — билмайман», деди. Биз: «Эй Абу Саид, бизга (айтиб) бер», дедик. Бас, у кулиб: «Инсон шошқалоқ (қилиб) яратилган; мен буни фақат — сизларга айтишни истаб — зикр қилдим. У менга — сизларга айтгани каби — айтди: ‹Сўнг мен тўртинчи марта қайтаман-да, Уни ўша (ҳамдлар) билан ҳамд айтаман, сўнг Унга сажда қилиб йиқиламан. Бас: ‹Эй Муҳаммад, бошингни кўтар; айт — эшитилади; сўра — берилади; шафоат қил — шафоатинг қабул қилинади›, дейилади. Мен: ‹Ё Роббим, ‹Ла илаҳа иллаллоҳ› деган киши (ҳақи)да менга изн бер›, дейман. (Аллоҳ): ‹Менинг иззатим, жалолим, кибриём ва азаматим билан (қасамки,) Мен албатта ундан (дўзахдан) ‹Ла илаҳа иллаллоҳ› деган кишини чиқараман›, дейди›.»

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " أَسْعَدُ النَّاسِ بِشَفَاعَتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ مَنْ قَالَ: لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ خَالِصا من قلبه أونفسه " رَوَاهُ البُخَارِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men: «Yo Rasululloh, Qiyomat kuni shafoatingizga erishadigan eng baxtli kishi kim?» — dedim. Rasululloh ﷺ: «Ey Abu Hurayra, sening hadisga boʻlgan harisligingni bilganim uchun, bu haqda sendan oldin hech kim soʻramas, deb oʻylagandim. Qiyomat kuni mening shafoatimga erishadigan eng baxtli kishi — qalbining tubidan chin dildan ‹Lo ilaha illalloh› degan kishidir», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен: «Ё Расулуллоҳ, Қиёмат куни шафоатингизга эришадиган энг бахтли киши ким?» — дедим. Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Абу Ҳурайра, сенинг ҳадисга бўлган ҳарислигингни билганим учун, бу ҳақда сендан олдин ҳеч ким сўрамас, деб ўйлагандим. Қиёмат куни менинг шафоатимга эришадиган энг бахтли киши — қалбининг тубидан чин дилдан ‹Ло илаҳа иллаллоҳ› деган кишидир», — дедилар.

وَعَنْهُ قَالَ أَتَى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِلَحْمٍ فَرُفِعَ إِلَيْهِ الذِّرَاعُ وَكَانَتْ تُعْجِبُهُ فَنَهَسَ مِنْهَا نَهْسَةً ثُمَّ قَالَ: «أَنَا سَيِّدُ النَّاسِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ يَوْمَ يَقُومَ النَّاسُ لِرَبِّ الْعَالمين وتدنو الشَّمْس فَيبلغ مِنَ الْغَمِّ وَالْكَرْبِ مَا لَا يُطِيقُونَ فَيَقُولُ النَّاس أَلا تنْظرُون من يشفع لكم إِلَى ربكُم؟ فَيَأْتُونَ آدَمَ» . وَذَكَرَ حَدِيثَ الشَّفَاعَةِ وَقَالَ: «فَأَنْطَلِقُ فَآتِي تَحْتَ الْعَرْشِ فَأَقَعُ سَاجِدًا لِرَبِّي ثُمَّ يَفْتَحُ اللَّهُ عَلَيَّ مِنْ مَحَامِدِهِ وَحُسْنِ الثَّنَاءِ عَلَيْهِ شَيْئًا لَمْ يَفْتَحْهُ عَلَى أَحَدٍ قَبْلِي ثُمَّ قَالَ يَا مُحَمَّدُ ارْفَعْ رَأْسَكَ وَسَلْ تُعْطَهْ وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ فَأَرْفَعُ رَأْسِي فَأَقُولُ أُمَّتِي يارب أمتِي يارب فَيُقَالُ يَا مُحَمَّدُ أَدْخِلْ مِنْ أُمَّتِكَ مَنْ لَا حِسَابَ عَلَيْهِمْ مِنَ الْبَابِ الْأَيْمَنِ مِنْ أَبْوَابِ الْجَنَّةِ وَهُمْ شُرَكَاءُ النَّاسِ فِيمَا سِوَى ذَلِكَ مِنَ الْأَبْوَابِ» . ثُمَّ قَالَ: «وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ إِنَّ مَا بَيْنَ الْمِصْرَاعَيْنِ مِنْ مَصَارِيعِ الْجَنَّةِ كَمَا بَيْنَ مَكَّةَ وَهَجَرَ» . مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺga goʻ sht keltirildi; ularga (qoʻ ylning) kuragi koʻ tarib berildi — u (kurak) u zotga yoqar edi. U zot undan bir tishlab oldilar, soʻng (shunday) dedilar: «Men qiyomat kuni odamlarning sayyidiman; bu nimadan ekanini bilasizmi? Alloh avvalgilarni va keyingilarni — bir tekislikda toʻ playdi — (shunchaki)ki, (bir) chaqiruvchi ularning (barchasiga) (ovozini) eshittiradi, koʻ z (esa hammasini) teshib oʻ tadi (qamrab koʻ radi); quyosh yaqinlashadi va odamlarga — toqat qilolmas, koʻ tarolmas darajada — gʻam va shiddat yetadi. Shunda odamlar: ‹Sizlarga yetgan (azob)ni koʻ rmaysizmi? Robbingiz huzurida sizlarga shafoat qiladigan (kim)ni izlab koʻ rmaysizmi?› deydi. Baʼzi odamlar baʼzisiga: ‹Odam (Atoga) boring› deydi. Ular Odam alayhissalomning oldiga kelib: ‹Sen — basharning otasisan; Alloh seni Oʻ z qoʻ li bilan yaratdi, senga Oʻ z ruhidan pufladi, farishtalarga buyurdi — ular senga sajda qildi; bizga Robbing huzurida shafoat qil; biz qaysi (ahvol)da ekanimizni koʻ rmaysanmi?› deydi. Odam: ‹Albatta Robbim bugun shunday gʻ azab qildiki, bundan oldin (hech qachon) bunday gʻ azablanmagan va bundan keyin (ham) bunday gʻ azablanmaydi; u meni daraxtdan qaytargan edi, men unga osiy boʻ ldim; nafsim, nafsim, nafsim! Mendan boshqaga boringlar, Nuhga boringlar› deydi. Ular Nuhga kelib: ‹Ey Nuh, sen — yer ahliga (yuborilgan) paygʻambarlarning birinchisisan; Alloh seni ‹koʻ p shukr qiluvchi banda› deb atadi; bizga Robbing huzurida shafoat qil; qaysi (ahvol)da ekanimizni koʻ rmaysanmi?› deydi. U: ‹Albatta Robbim azza va jalla bugun shunday gʻ azab qildiki, bundan oldin bunday gʻ azablanmagan va bundan keyin bunday gʻ azablanmaydi; menga bir duo bor edi, men uni oʻ z qavmimga (qarshi) qilgan edim; nafsim, nafsim, nafsim! Mendan boshqaga boringlar, Ibrohimga boringlar› deydi. Ular Ibrohimga kelib: ‹Ey Ibrohim, sen — Allohning paygʻambari va yer ahlidan Uning xalili (doʻ sti)san; bizga Robbing huzurida shafoat qil; qaysi (ahvol)da ekanimizni koʻ rmaysanmi?› deydi. U ularga: ‹Albatta Robbim bugun shunday gʻ azab qildiki, bundan oldin bunday gʻ azablanmagan va bundan keyin bunday gʻ azablanmaydi; men uch marta yolgʻon (deb tushuniladigan gap) aytgan edim (Abu Hayyon ularni hadisda zikr qildi); nafsim, nafsim, nafsim! Mendan boshqaga boringlar, Musoga boringlar› deydi. Ular Musoga kelib: ‹Ey Muso, sen — Allohning Rasulisan; Alloh seni Oʻ z risolati va kalomi bilan odamlardan afzal qildi; bizga Robbing huzurida shafoat qil; qaysi (ahvol)da ekanimizni koʻ rmaysanmi?› deydi. U: ‹Albatta Robbim bugun shunday gʻ azab qildiki, bundan oldin bunday gʻ azablanmagan va bundan keyin bunday gʻ azablanmaydi; men oʻ ldirishga buyurilmagan bir jonni oʻ ldirgan edim; nafsim, nafsim, nafsim! Mendan boshqaga boringlar, Isoga boringlar› deydi. Ular Isoga kelib: ‹Ey Iso, sen — Allohning Rasuli va Uning kalimasisan — uni Maryamga tashlagan — hamda Undan (boʻ lgan) ruhsan; sen beshikda (goʻ dak holda) odamlar bilan gapirgansan; bizga shafoat qil; qaysi (ahvol)da ekanimizni koʻ rmaysanmi?› deydi. Iso: ‹Albatta Robbim bugun shunday gʻ azab qildiki, bundan oldin bunday gʻ azablanmagan va bundan keyin bunday gʻ azablanmaydi› deydi (u hech bir gunoh zikr qilmadi); ‹nafsim, nafsim, nafsim! Mendan boshqaga boringlar, Muhammadga ﷺ boringlar› deydi. Ular Muhammadning ﷺ oldiga kelib: ‹Ey Muhammad, sen — Allohning Rasuli va paygʻambarlarning xotamisan; Alloh sening avvalgi va keyingi gunohlaringni magʻ firat qilgan; bizga Robbing huzurida shafoat qil; qaysi (ahvol)da ekanimizni koʻ rmaysanmi?› deydi. Shunda men joʻnab, Arsh ostiga kelaman va Robbim azza va jallaga sajda qilib yiqilaman; soʻng Alloh menga — Oʻ zining hamd va goʻzal sanolaridan — mendan oldin hech kimga ochmagan (bir) narsani ochadi; soʻng: ‹Ey Muhammad, boshing(ni) koʻ tar; soʻra — berilasan; shafoat qil — shafoating qabul qilinadi› deyiladi. Men boshimni koʻ taraman va: ‹Ummatim, ey Robbim, ummatim, ey Robbim› deyman. Shunda: ‹Ey Muhammad, ummatingdan hisobsiz (kiritiladigan)larni jannat eshiklaridan oʻ ng eshikdan kiritgin; ular bundan boshqa eshiklarda (ham) odamlar bilan sherikdir› deyiladi.» Soʻng u zot: «Nafsim qoʻ lida (boʻ lgan) Zotga qasamki, jannat eshiklaridan (bir eshik)ning ikki tabaqasi orasi — Makka bilan Himyar (yoki: Makka bilan Busro) orasidek (uzoq)dir», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺга гў шт келтирилди; уларга (қў йлнинг) кураги кў тариб берилди — у (курак) у зотга ёқар эди. У зот ундан бир тишлаб олдилар, сўнг (шундай) дедилар: «Мен қиёмат куни одамларнинг саййидиман; бу нимадан эканини биласизми? Аллоҳ аввалгиларни ва кейингиларни — бир текисликда тў плайди — (шунчаки)ки, (бир) чақирувчи уларнинг (барчасига) (овозини) эшиттиради, кў з (эса ҳаммасини) тешиб ў тади (қамраб кў ради); қуёш яқинлашади ва одамларга — тоқат қилолмас, кў таролмас даражада — ғам ва шиддат етади. Шунда одамлар: ‹Сизларга етган (азоб)ни кў рмайсизми? Роббингиз ҳузурида сизларга шафоат қиладиган (ким)ни излаб кў рмайсизми?› дейди. Баъзи одамлар баъзисига: ‹Одам (Атога) боринг› дейди. Улар Одам алайҳиссаломнинг олдига келиб: ‹Сен — башарнинг отасисан; Аллоҳ сени Ў з қў ли билан яратди, сенга Ў з руҳидан пуфлади, фаришталарга буюрди — улар сенга сажда қилди; бизга Роббинг ҳузурида шафоат қил; биз қайси (аҳвол)да эканимизни кў рмайсанми?› дейди. Одам: ‹Албатта Роббим бугун шундай ғ азаб қилдики, бундан олдин (ҳеч қачон) бундай ғ азабланмаган ва бундан кейин (ҳам) бундай ғ азабланмайди; у мени дарахтдан қайтарган эди, мен унга осий бў лдим; нафсим, нафсим, нафсим! Мендан бошқага боринглар, Нуҳга боринглар› дейди. Улар Нуҳга келиб: ‹Эй Нуҳ, сен — ер аҳлига (юборилган) пайғамбарларнинг биринчисисан; Аллоҳ сени ‹кў п шукр қилувчи банда› деб атади; бизга Роббинг ҳузурида шафоат қил; қайси (аҳвол)да эканимизни кў рмайсанми?› дейди. У: ‹Албатта Роббим азза ва жалла бугун шундай ғ азаб қилдики, бундан олдин бундай ғ азабланмаган ва бундан кейин бундай ғ азабланмайди; менга бир дуо бор эди, мен уни ў з қавмимга (қарши) қилган эдим; нафсим, нафсим, нафсим! Мендан бошқага боринглар, Иброҳимга боринглар› дейди. Улар Иброҳимга келиб: ‹Эй Иброҳим, сен — Аллоҳнинг пайғамбари ва ер аҳлидан Унинг халили (дў сти)сан; бизга Роббинг ҳузурида шафоат қил; қайси (аҳвол)да эканимизни кў рмайсанми?› дейди. У уларга: ‹Албатта Роббим бугун шундай ғ азаб қилдики, бундан олдин бундай ғ азабланмаган ва бундан кейин бундай ғ азабланмайди; мен уч марта ёлғон (деб тушуниладиган гап) айтган эдим (Абу Ҳайён уларни ҳадисда зикр қилди); нафсим, нафсим, нафсим! Мендан бошқага боринглар, Мусога боринглар› дейди. Улар Мусога келиб: ‹Эй Мусо, сен — Аллоҳнинг Расулисан; Аллоҳ сени Ў з рисолати ва каломи билан одамлардан афзал қилди; бизга Роббинг ҳузурида шафоат қил; қайси (аҳвол)да эканимизни кў рмайсанми?› дейди. У: ‹Албатта Роббим бугун шундай ғ азаб қилдики, бундан олдин бундай ғ азабланмаган ва бундан кейин бундай ғ азабланмайди; мен ў лдиришга буюрилмаган бир жонни ў лдирган эдим; нафсим, нафсим, нафсим! Мендан бошқага боринглар, Исога боринглар› дейди. Улар Исога келиб: ‹Эй Исо, сен — Аллоҳнинг Расули ва Унинг калимасисан — уни Марямга ташлаган — ҳамда Ундан (бў лган) руҳсан; сен бешикда (гў дак ҳолда) одамлар билан гапиргансан; бизга шафоат қил; қайси (аҳвол)да эканимизни кў рмайсанми?› дейди. Исо: ‹Албатта Роббим бугун шундай ғ азаб қилдики, бундан олдин бундай ғ азабланмаган ва бундан кейин бундай ғ азабланмайди› дейди (у ҳеч бир гуноҳ зикр қилмади); ‹нафсим, нафсим, нафсим! Мендан бошқага боринглар, Муҳаммадга ﷺ боринглар› дейди. Улар Муҳаммаднинг ﷺ олдига келиб: ‹Эй Муҳаммад, сен — Аллоҳнинг Расули ва пайғамбарларнинг хотамисан; Аллоҳ сенинг аввалги ва кейинги гуноҳларингни мағ фират қилган; бизга Роббинг ҳузурида шафоат қил; қайси (аҳвол)да эканимизни кў рмайсанми?› дейди. Шунда мен жўнаб, Арш остига келаман ва Роббим азза ва жаллага сажда қилиб йиқиламан; сўнг Аллоҳ менга — Ў зининг ҳамд ва гўзал саноларидан — мендан олдин ҳеч кимга очмаган (бир) нарсани очади; сўнг: ‹Эй Муҳаммад, бошинг(ни) кў тар; сўра — бериласан; шафоат қил — шафоатинг қабул қилинади› дейилади. Мен бошимни кў тараман ва: ‹Умматим, эй Роббим, умматим, эй Роббим› дейман. Шунда: ‹Эй Муҳаммад, умматингдан ҳисобсиз (киритиладиган)ларни жаннат эшикларидан ў нг эшикдан киритгин; улар бундан бошқа эшикларда (ҳам) одамлар билан шерикдир› дейилади.» Сўнг у зот: «Нафсим қў лида (бў лган) Зотга қасамки, жаннат эшикларидан (бир эшик)нинг икки табақаси ораси — Макка билан Ҳимяр (ёки: Макка билан Бусро) орасидек (узоқ)дир», дедилар.

وَعَنْ حُذَيْفَةَ فِي حَدِيثِ الشَّفَاعَةِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «وَتُرْسَلُ الْأَمَانَةُ وَالرَّحِمُ فَتَقُومَانِ جَنَبَتَيِ الصِّرَاطِ يَمِينًا وَشِمَالًا» رَوَاهُ مُسلم

Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: shafoat haqidagi hadisda Rasululloh ﷺ: «Omonat va qarindoshlik (rahm) yuboriladi, ular sirotning ikki tomonida, oʻng va chapda turadilar», dedilar. Muslim rivoyat qilgan.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: шафоат ҳақидаги ҳадисда Расулуллоҳ ﷺ: «Омонат ва қариндошлик (раҳм) юборилади, улар сиротнинг икки томонида, ўнг ва чапда турадилар», дедилар. Муслим ривоят қилган.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَلَا قَوْلَ اللَّهِ تَعَالَى فِي إِبْرَاهِيمَ: [رَبِّ إِنَّهُنَّ أَضْلَلْنَ كَثِيرًا مِنَ النَّاسِ فَمَنْ تَبِعَنِي فَإِنَّهُ مني] وَقَالَ عِيسَى: [إِن تُعَذبهُمْ فَإِنَّهُم عِبَادك] فَرَفَعَ يَدَيْهِ فَقَالَ «اللَّهُمَّ أُمَّتِي أُمَّتِي» . وَبَكَى فَقَالَ اللَّهُ تَعَالَى: «يَا جِبْرِيلُ اذْهَبْ إِلَى مُحَمَّدٍ وَرَبُّكَ أَعْلَمُ فَسَلْهُ مَا يُبْكِيهِ؟» . فَأَتَاهُ جِبْرِيلُ فَسَأَلَهُ فَأَخْبَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمَا قَالَ فَقَالَ اللَّهُ لِجِبْرِيلَ اذْهَبْ إِلَى مُحَمَّدٍ فَقُلْ: إِنَّا سَنُرْضِيكَ فِي أمَّتك وَلَا نسوؤك ". رَوَاهُ مُسلم

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Alloh azza va jallaning Ibrohim haqidagi soʻzini tilovat qildilar: {Ey Rabbim, albatta ular (butlar) odamlardan koʻpini adashtirdilar; bas, kim menga ergashsa, u mendandir}; va Iso — alayhissalom —: {Agar Sen ularni azoblasang, albatta ular Sening bandalaringdir; agar ularni magʻfirat qilsang, albatta Sen Aziz (gʻolib), Hakim (hikmatli) Sen oʻzingsan} (degan oyatni ham tilovat qildilar). Soʻng U Zot ikki qoʻllarini koʻtarib: «Allohumma, ummatim, ummatim!» dedilar va yigʻladilar. Shunda Alloh azza va jalla: ‹Ey Jibril, Muhammadning oldiga bor — Rabbing (esa hammasini) biluvchiroqdir — va undan: «Seni nima yigʻlatyapti?» deb soʻra› dedi. Bas, Jibril — alayhissalotu vassalom — uning oldiga kelib, undan soʻradi. Rasululloh ﷺ unga oʻzlari aytgan (soʻzni) xabar berdilar — U (Alloh esa hammasini) biluvchiroqdir —. Shunda Alloh: ‹Ey Jibril, Muhammadning oldiga bor-da: «Albatta Biz seni ummating (haqi)da rozi qilamiz va seni gʻamgin (xafa) qilmaymiz» deb ayt› dedi.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Аллоҳ азза ва жалланинг Иброҳим ҳақидаги сўзини тиловат қилдилар: {Эй Раббим, албатта улар (бутлар) одамлардан кўпини адаштирдилар; бас, ким менга эргашса, у мендандир}; ва Исо — алайҳиссалом —: {Агар Сен уларни азобласанг, албатта улар Сенинг бандаларингдир; агар уларни мағфират қилсанг, албатта Сен Азиз (ғолиб), Ҳаким (ҳикматли) Сен ўзингсан} (деган оятни ҳам тиловат қилдилар). Сўнг У Зот икки қўлларини кўтариб: «Аллоҳумма, умматим, умматим!» дедилар ва йиғладилар. Шунда Аллоҳ азза ва жалла: ‹Эй Жибрил, Муҳаммаднинг олдига бор — Раббинг (эса ҳаммасини) билувчироқдир — ва ундан: «Сени нима йиғлатяпти?» деб сўра› деди. Бас, Жибрил — алайҳиссалоту вассалом — унинг олдига келиб, ундан сўради. Расулуллоҳ ﷺ унга ўзлари айтган (сўзни) хабар бердилар — У (Аллоҳ эса ҳаммасини) билувчироқдир —. Шунда Аллоҳ: ‹Эй Жибрил, Муҳаммаднинг олдига бор-да: «Албатта Биз сени умматинг (ҳақи)да рози қиламиз ва сени ғамгин (хафа) қилмаймиз» деб айт› деди.

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ أَنَّ أُنَاسًا قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ نَرَى رَبَّنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ؟ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «نَعَمْ هَلْ تُضَارُّونَ فِي رُؤْيَةِ الْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ صَحْوًا لَيْسَ فِيهَا سَحَابٌ؟» قَالُوا: لَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ: " مَا تَضَارُّونَ فِي رُؤْيَةِ اللَّهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِلَّا كَمَا تُضَارُّونَ فِي رُؤْيَةِ أَحَدِهِمَا إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ أَذَّنَ مُؤَذِّنٌ لِيَتَّبِعْ كُلُّ أُمَّةٍ مَا كَانَتْ تَعْبُدُ فَلَا يَبْقَى أَحَدٌ كَانَ يعبد غيرالله مِنَ الْأَصْنَامِ وَالْأَنْصَابِ إِلَّا يَتَسَاقَطُونَ فِي النَّارِ حَتَّى إِذَا لَمْ يَبْقَ إِلَّا مَنْ كَانَ يَعْبُدُ اللَّهَ مِنْ بَرٍّ وَفَاجِرٍ أَتَاهُمْ رَبُّ الْعَالَمِينَ قَالَ: فَمَاذَا تَنْظُرُونَ؟ يَتْبَعُ كُلُّ أُمَّةٍ مَا كَانَت تعبد. قَالُوا: ياربنا فَارَقْنَا النَّاسَ فِي الدُّنْيَا أَفْقَرَ مَا كُنَّا إِلَيْهِم وَلم نصاحبهم " وَفِي رِوَايَةِ أَبِي هُرَيْرَةَ " فَيَقُولُونَ: هَذَا مَكَانُنَا حَتَّى يَأْتِيَنَا رَبُّنَا فَإِذَا جَاءَ رَبُّنَا عَرَفْنَاهُ " وَفِي رِوَايَةِ أَبِي سَعِيدٍ: " فَيَقُولُ هَلْ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُ آيَةٌ تَعْرِفُونَهُ؟ فَيَقُولُونَ: نَعَمْ فَيُكْشَفُ عَنْ سَاقٍ فَلَا يَبْقَى مَنْ كَانَ يَسْجُدُ لِلَّهِ مِنْ تِلْقَاءِ نَفْسِهِ إِلَّا أَذِنَ اللَّهُ لَهُ بِالسُّجُودِ وَلَا يَبْقَى مَنْ كَانَ يَسْجُدُ اتِّقَاءً وَرِيَاءً إِلَّا جَعَلَ اللَّهُ ظَهْرَهُ طَبَقَةً وَاحِدَةً كُلَّمَا أَرَادَ أَنْ يَسْجُدَ خَرَّ عَلَى قَفَاهُ ثُمَّ يُضْرَبُ الْجِسْرُ عَلَى جَهَنَّمَ وَتَحِلُّ الشَّفَاعَةُ وَيَقُولُونَ اللَّهُمَّ سَلِّمْ سَلِّمْ فَيَمُرُّ الْمُؤْمِنُونَ كَطَرَفِ الْعَيْنِ وَكَالْبَرْقِ وَكَالرِّيحِ وَكَالطَّيْرِ وَكَأَجَاوِيدِ الْخَيْلِ وَالرِّكَابِ فَنَاجٍ مُسَلَّمٌ وَمَخْدُوشٌ مُرْسَلٌ وَمَكْدُوسٌ فِي نَارِ جَهَنَّمَ حَتَّى إِذَا خَلَصَ الْمُؤْمِنُونَ مِنَ النَّارِ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ مَا مِنْ أحد مِنْكُم بأشدَّ مُناشدةً فِي الْحق - قد تبين لَكُمْ - مِنَ الْمُؤْمِنِينَ لِلَّهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ لِإِخْوَانِهِمُ الَّذِينَ فِي النَّارِ يَقُولُونَ رَبَّنَا كَانُوا يَصُومُونَ مَعَنَا وَيُصَلُّونَ وَيَحُجُّونَ فَيُقَالُ لَهُمْ: أَخْرِجُوا مَنْ عَرَفْتُمْ فَتُحَرَّمُ صُوَرَهُمْ عَلَى النَّارِ فَيُخْرِجُونَ خَلْقًا كَثِيرًا ثُمَّ يَقُولُونَ: رَبَّنَا مَا بَقِيَ فِيهَا أَحَدٌ مِمَّنْ أَمَرْتَنَا بِهِ. فَيَقُولُ: ارْجِعُوا فَمَنْ وجدْتُم فِي قلبه مِثْقَال دنيار مِنْ خَيْرٍ فَأَخْرِجُوهُ فَيُخْرِجُونَ خَلْقًا كَثِيرًا ثُمَّ يَقُولُ: ارْجِعُوا فَمَنْ وَجَدْتُمْ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالَ نِصْفِ دِينَارٍ مِنْ خَيْرٍ فَأَخْرِجُوهُ فَيُخْرِجُونَ خَلْقًا كَثِيرًا ثُمَّ يَقُولُ: ارْجِعُوا فَمَنْ وَجَدْتُمْ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ مِنْ خَيْرٍ فَأَخْرِجُوهُ فَيُخْرِجُونَ خَلْقًا كَثِيرًا ثُمَّ يَقُولُونَ: رَبَّنَا لَمْ نَذَرْ فِيهَا خَيِّرًا فَيَقُولُ اللَّهُ شُفِّعَتِ الْمَلَائِكَةُ وَشُفِّعَ النَّبِيُّونَ وَشُفِّعَ الْمُؤْمِنُونَ وَلَمْ يَبْقَ إِلَّا أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ فَيَقْبِضُ قَبْضَةً مِنَ النَّارِ فَيُخْرِجُ مِنْهَا قَوْمًا لَمْ يَعْمَلُوا خَيْرًا قَطُّ قَدْ عَادُوا حُمَمًا فَيُلْقِيهِمْ فِي نَهْرٍ فِي أَفْوَاهِ الْجَنَّةِ يُقَالُ لَهُ: نَهْرُ الْحَيَاةِ فَيَخْرُجُونَ كَمَا تَخْرُجُ الْحِبَّةُ فِي حَمِيلِ السَّيْلِ فَيَخْرُجُونَ كَاللُّؤْلُؤِ فِي رِقَابِهِمُ الْخَوَاتِمُ فَيَقُولُ أَهْلُ الْجَنَّةِ: هَؤُلَاءِ عُتَقَاءُ الرَّحْمَن أدخلهم الْجنَّة بِغَيْر عمل وَلَا خَيْرٍ قَدَّمُوهُ فَيُقَالُ لَهُمْ لَكُمْ مَا رَأَيْتُمْ وَمثله مَعَه ". مُتَّفق عَلَيْهِ

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ zamonida baʼzi kishilar: «Ey Allohning Rasuli, qiyomat kuni biz Rabbimizni koʻramizmi?» dedilar. Rasululloh ﷺ: «Ha», dedilar. (Paygʻambar): «Tush paytida — ochiq, ustida bulut boʻlmagan — quyoshni koʻrishda (bir-biringizga) xalal beradimi? Va toʻlin oy kechasi — ochiq, ichida bulut boʻlmagan — oyni koʻrishda xalal beradimi?» dedilar. Ular: «Yoʻq, ey Allohning Rasuli», dedilar. (Paygʻambar): «Qiyomat kuni Alloh — tabaroka va taolo — ni koʻrishda, ularning birortasini koʻrishda (boʻladigan) xalaldan boshqa (qiyinchilik) sizlarga boʻlmaydi. Qiyomat kuni boʻlganda, bir munodiy (jarchi): ‹Har bir ummat oʻzi ibodat qilgan narsaga ergashsin› deb nido qiladi. Shunda Allohdan — subhonahu — boshqa, butlar va (qurbongoh) toshlarga ibodat qilgan hech kim qolmaydiki, illo doʻzaxga birin-ketin tushaveradilar. Toki yaxshi (taqvodor) va yomon (fojir) (boʻlsin) — faqat Allohga ibodat qilgan kishilar va kitob ahlidan qolib-saqlanganlardan boshqa hech kim qolmaganda, yahudiylar chaqiriladi. Ularga: ‹Sizlar nimaga ibodat qilar edingiz?› deyiladi. Ular: ‹Biz Uzayrga — Allohning oʻgʻli (deb) — ibodat qilar edik› deydilar. Shunda: ‹Yolgʻon aytdingiz; Alloh (oʻziga) na xotin va na bola tutgan — bas, endi nimani istaysizlar?› deyiladi. Ular: ‹Tashna (chanqadik), ey Rabbimiz; bizni sugor› deydilar. Shunda ularga: ‹(Mana bu tomonga) bormaysizlarmi?› deb ishora qilinadi va doʻzaxga toʻplanadilar — u (doʻzax) goʻyo sarob kabi, baʼzisi baʼzisini chaqib (sindirib) turar edi —. Bas, ular doʻzaxga birin-ketin tushadilar. Soʻng nasroniylar chaqiriladi. Ularga: ‹Sizlar nimaga ibodat qilar edingiz?› deyiladi. Ular: ‹Biz al-Masihga — Allohning oʻgʻli (deb) — ibodat qilar edik› deydilar. Ularga: ‹Yolgʻon aytdingiz; Alloh (oʻziga) na xotin va na bola tutgan› deyiladi. Ularga: ‹Nimani istaysizlar?› deyiladi. Ular: ‹Tashna (chanqadik), ey Rabbimiz; bizni sugor› deydilar. (Paygʻambar) dedilar: Shunda ularga: ‹(Mana bu tomonga) bormaysizlarmi?› deb ishora qilinadi va jahannamga toʻplanadilar — u goʻyo sarob kabi, baʼzisi baʼzisini chaqib turar edi —. Bas, ular doʻzaxga birin-ketin tushadilar. Toki yaxshi va yomon (boʻlsin) — faqat Alloh taologa ibodat qilgan kishidan boshqa hech kim qolmaganda, olamlar Rabbisi — subhonahu va taolo — ularga, ular Uni (avval) koʻrgan suratdan eng yaqin (oʻxshash) bir suratda keladi. (Paygʻambar) dedilar: Shunda (Alloh): ‹Nimani kutyapsizlar? Har bir ummat oʻzi ibodat qilgan narsaga ergashadi (-ku)› deydi. Ular: ‹Ey Rabbimiz, biz dunyoda — odamlarga eng muhtoj boʻlgan paytimizda (ham) — ulardan ajralib (yiroq) turdik va ularga (gunohda) hamroh boʻlmadik› deydilar. Shunda (Alloh): ‹Men Rabbingizman› deydi. Ular: ‹Sendan Allohga panoh tilaymiz! Biz Allohga hech narsani sherik qilmaymiz› deydilar — ikki yoki uch marta — toki ularning baʼzisi (haqdan) qaytishiga (ozgina) qoladi. Shunda (Alloh): ‹Sizlar bilan Uning orasida bir belgi (alomat) bormi — uni shu bilan taniydiganmisizlar?› deydi. Ular: ‹Ha› deydilar. Shunda (Allohning) soqi (azamati) ochiladi. Bas, oʻz ixtiyori bilan Allohga sajda qilgan hech kim qolmaydiki, illo Alloh unga sajdaga izn beradi; va (odamlardan) qoʻrqib hamda riyo (koʻz-koʻz) uchun sajda qilgan hech kim qolmaydiki, illo Alloh uning orqasini (umurtqasini) yagona bir tabaqa (qotgan plastinka) qilib qoʻyadi — har qachon sajda qilmoqchi boʻlsa, chalqancha yiqiladi. Soʻng ular boshlarini koʻtaradilar — (Alloh) esa ular Uni birinchi marta koʻrgan suratiga oʻzgargan boʻladi. Shunda (Alloh): ‹Men Rabbingizman› deydi. Ular: ‹Sen Rabbimizsan› deydilar. Soʻng jahannam ustidan jisr (koʻprik) qoʻyiladi (tortiladi) va shafoatga ruxsat (izn) beriladi; ular: ‹Allohumma, sallim, sallim (Ey Alloh, salomat saqla, salomat saqla)› deydilar», dedilar. «Ey Allohning Rasuli, jisr (koʻprik) nima?» deyildi. (Paygʻambar): «(U) toyguvchi, sirgʻanib ketadigan (joy)dir. Unda ilgaklar, ilmoqlar va tikanlar bor — Najdda boʻladigan, ‹Saʼdon› deyiladigan tikanak kabi. Bas, moʻminlar (undan) koʻz yumib ochguncha (zumda), chaqmoq kabi, shamol kabi, qush kabi va eng zotdor (yuvrik) otlar hamda tuyalar kabi oʻtadilar. (Ulardan) najot topib (sogʻ-salomat) oʻtgani, tirnalib (yaralanib) qoʻyib yuborilgani va jahannam oʻtiga tiqilgani (bor). Toki moʻminlar doʻzaxdan qutulganda — jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, sizlardan hech biringiz haqni (toʻla) undirib olishda Allohga, qiyomat kuni doʻzaxdagi birodarlari uchun moʻminlar(ning Allohga yalinishi)dan koʻra qattiqroq yalinib soʻramaydi —. Ular: ‹Ey Rabbimiz, ular biz bilan birga roʻza tutar, namoz oʻqir va haj qilar edilar› deydilar. Shunda ularga: ‹Tanigan (kishilaringiz)ni chiqaring› deyiladi. Bas, ularning suratlari doʻzaxga harom qilinadi; ular koʻp xalqni chiqaradilar — (olov) baʼzisining yarim boldirigacha va tizzalarigacha yetgan boʻladi —. Soʻng ular: ‹Ey Rabbimiz, bizga buyurgan (kishilaringdan) unda hech kim qolmadi› deydilar. Shunda (Alloh): ‹Qaytinglar; kimning qalbida dinordek yaxshilik topsangiz, uni chiqaring› deydi. Bas, ular koʻp xalqni chiqaradilar. Soʻng: ‹Ey Rabbimiz, bizga buyurganlardan unda hech kimni qoldirmadik› deydilar. Soʻng (Alloh): ‹Qaytinglar; kimning qalbida yarim dinor (miqdorida) yaxshilik topsangiz, uni chiqaring› deydi. Bas, ular koʻp xalqni chiqaradilar. Soʻng: ‹Ey Rabbimiz, bizga buyurganlardan unda hech kimni qoldirmadik› deydilar. Soʻng (Alloh): ‹Qaytinglar; kimning qalbida zarra ogʻirligida yaxshilik topsangiz, uni chiqaring› deydi. Bas, ular koʻp xalqni chiqaradilar. Soʻng: ‹Ey Rabbimiz, unda biror yaxshilikni qoldirmadik› deydilar». Va Abu Said al-Xudriy: «Agar menga bu hadisni tasdiqlamasangiz (ishonmasangiz), xohlasangiz: {Albatta Alloh zarra ogʻirligicha (ham) zulm qilmaydi; agar (u) yaxshilik boʻlsa, uni (Alloh) bir necha barobar qiladi va Oʻz huzuridan ulkan ajr beradi} (oyatini) oʻqinglar», der edi. «Soʻng Alloh azza va jalla: ‹Farishtalar shafoat qildi, paygʻambarlar shafoat qildi va moʻminlar shafoat qildi; (endi) eng rahmli Zot (Arhamur-rohimin)dan boshqa hech kim qolmadi› deydi. Bas, U doʻzaxdan bir hovuch (qabza) oladi-da, undan — hech qachon biror yaxshilik qilmagan, (yonib) koʻmirga aylangan — bir qavmni chiqaradi. Soʻng ularni jannatning ogʻzidagi (chekkasidagi) bir daryoga — unga ‹Hayot daryosi (Nahrul-hayot)› deyiladi — tashlaydi. Bas, ular — sel (suvi) keltirgan narsada (urugʻ) unib chiqqani kabi — chiqadilar. Uni (urugʻni) koʻrmaysizlarmi — u tosh yoki daraxt yonida boʻladi; quyoshga (qaragan) tomoni sargʻishroq va yashilroq boʻladi, soyada boʻlgan tomoni esa oq boʻladi», dedilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli, goʻyo siz sahroda (chorva) boqib yurganga oʻxshaysiz (shu qadar aniq bilasiz)», dedilar. (Paygʻambar): «Bas, ular — boʻyinlarida muhrlar (boʻlgan) marvarid kabi — chiqadilar; ularni jannat ahli taniydi: ‹Mana bular — Allohning ozod qilganlari (utaqo); Alloh ularni — oʻzlari qilgan biror amalsiz va oldindan yuborgan biror yaxshiliksiz — jannatga kiritgan (zotlar)› (deydilar). Soʻng (Alloh): ‹Jannatga kiringlar; unda nimaiki koʻrsangiz, u sizniki› deydi. Ular: ‹Ey Rabbimiz, Sen bizga olamlardan hech kimga bermagan narsani berding› deydilar. Shunda (Alloh): ‹Mening huzurimda sizlar uchun bundan-da afzal (narsa) bor› deydi. Ular: ‹Ey Rabbimiz, bundan afzal qaysi narsa (boʻlishi mumkin)?› deydilar. (Alloh): ‹Mening rizoyatim; bas, men bundan keyin sizlardan hech qachon gʻazablanmayman (rozi boʻlaveraman)› deydi», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ замонида баъзи кишилар: «Эй Аллоҳнинг Расули, қиёмат куни биз Раббимизни кўрамизми?» дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳа», дедилар. (Пайғамбар): «Туш пайтида — очиқ, устида булут бўлмаган — қуёшни кўришда (бир-бирингизга) халал берадими? Ва тўлин ой кечаси — очиқ, ичида булут бўлмаган — ойни кўришда халал берадими?» дедилар. Улар: «Йўқ, эй Аллоҳнинг Расули», дедилар. (Пайғамбар): «Қиёмат куни Аллоҳ — табарока ва таоло — ни кўришда, уларнинг бирортасини кўришда (бўладиган) халалдан бошқа (қийинчилик) сизларга бўлмайди. Қиёмат куни бўлганда, бир мунодий (жарчи): ‹Ҳар бир уммат ўзи ибодат қилган нарсага эргашсин› деб нидо қилади. Шунда Аллоҳдан — субҳонаҳу — бошқа, бутлар ва (қурбонгоҳ) тошларга ибодат қилган ҳеч ким қолмайдики, илло дўзахга бирин-кетин тушаверадилар. Токи яхши (тақводор) ва ёмон (фожир) (бўлсин) — фақат Аллоҳга ибодат қилган кишилар ва китоб аҳлидан қолиб-сақланганлардан бошқа ҳеч ким қолмаганда, яҳудийлар чақирилади. Уларга: ‹Сизлар нимага ибодат қилар эдингиз?› дейилади. Улар: ‹Биз Узайрга — Аллоҳнинг ўғли (деб) — ибодат қилар эдик› дейдилар. Шунда: ‹Ёлғон айтдингиз; Аллоҳ (ўзига) на хотин ва на бола тутган — бас, энди нимани истайсизлар?› дейилади. Улар: ‹Ташна (чанқадик), эй Раббимиз; бизни сугор› дейдилар. Шунда уларга: ‹(Мана бу томонга) бормайсизларми?› деб ишора қилинади ва дўзахга тўпланадилар — у (дўзах) гўё сароб каби, баъзиси баъзисини чақиб (синдириб) турар эди —. Бас, улар дўзахга бирин-кетин тушадилар. Сўнг насронийлар чақирилади. Уларга: ‹Сизлар нимага ибодат қилар эдингиз?› дейилади. Улар: ‹Биз ал-Масиҳга — Аллоҳнинг ўғли (деб) — ибодат қилар эдик› дейдилар. Уларга: ‹Ёлғон айтдингиз; Аллоҳ (ўзига) на хотин ва на бола тутган› дейилади. Уларга: ‹Нимани истайсизлар?› дейилади. Улар: ‹Ташна (чанқадик), эй Раббимиз; бизни сугор› дейдилар. (Пайғамбар) дедилар: Шунда уларга: ‹(Мана бу томонга) бормайсизларми?› деб ишора қилинади ва жаҳаннамга тўпланадилар — у гўё сароб каби, баъзиси баъзисини чақиб турар эди —. Бас, улар дўзахга бирин-кетин тушадилар. Токи яхши ва ёмон (бўлсин) — фақат Аллоҳ таолога ибодат қилган кишидан бошқа ҳеч ким қолмаганда, оламлар Раббиси — субҳонаҳу ва таоло — уларга, улар Уни (аввал) кўрган суратдан энг яқин (ўхшаш) бир суратда келади. (Пайғамбар) дедилар: Шунда (Аллоҳ): ‹Нимани кутяпсизлар? Ҳар бир уммат ўзи ибодат қилган нарсага эргашади (-ку)› дейди. Улар: ‹Эй Раббимиз, биз дунёда — одамларга энг муҳтож бўлган пайтимизда (ҳам) — улардан ажралиб (йироқ) турдик ва уларга (гуноҳда) ҳамроҳ бўлмадик› дейдилар. Шунда (Аллоҳ): ‹Мен Раббингизман› дейди. Улар: ‹Сендан Аллоҳга паноҳ тилаймиз! Биз Аллоҳга ҳеч нарсани шерик қилмаймиз› дейдилар — икки ёки уч марта — токи уларнинг баъзиси (ҳақдан) қайтишига (озгина) қолади. Шунда (Аллоҳ): ‹Сизлар билан Унинг орасида бир белги (аломат) борми — уни шу билан танийдиганмисизлар?› дейди. Улар: ‹Ҳа› дейдилар. Шунда (Аллоҳнинг) соқи (азамати) очилади. Бас, ўз ихтиёри билан Аллоҳга сажда қилган ҳеч ким қолмайдики, илло Аллоҳ унга саждага изн беради; ва (одамлардан) қўрқиб ҳамда риё (кўз-кўз) учун сажда қилган ҳеч ким қолмайдики, илло Аллоҳ унинг орқасини (умуртқасини) ягона бир табақа (қотган пластинка) қилиб қўяди — ҳар қачон сажда қилмоқчи бўлса, чалқанча йиқилади. Сўнг улар бошларини кўтарадилар — (Аллоҳ) эса улар Уни биринчи марта кўрган суратига ўзгарган бўлади. Шунда (Аллоҳ): ‹Мен Раббингизман› дейди. Улар: ‹Сен Раббимизсан› дейдилар. Сўнг жаҳаннам устидан жиср (кўприк) қўйилади (тортилади) ва шафоатга рухсат (изн) берилади; улар: ‹Аллоҳумма, саллим, саллим (Эй Аллоҳ, саломат сақла, саломат сақла)› дейдилар», дедилар. «Эй Аллоҳнинг Расули, жиср (кўприк) нима?» дейилди. (Пайғамбар): «(У) тойгувчи, сирғаниб кетадиган (жой)дир. Унда илгаклар, илмоқлар ва тиканлар бор — Наждда бўладиган, ‹Саъдон› дейиладиган тиканак каби. Бас, мўминлар (ундан) кўз юмиб очгунча (зумда), чақмоқ каби, шамол каби, қуш каби ва энг зотдор (юврик) отлар ҳамда туялар каби ўтадилар. (Улардан) нажот топиб (соғ-саломат) ўтгани, тирналиб (яраланиб) қўйиб юборилгани ва жаҳаннам ўтига тиқилгани (бор). Токи мўминлар дўзахдан қутулганда — жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, сизлардан ҳеч бирингиз ҳақни (тўла) ундириб олишда Аллоҳга, қиёмат куни дўзахдаги биродарлари учун мўминлар(нинг Аллоҳга ялиниши)дан кўра қаттиқроқ ялиниб сўрамайди —. Улар: ‹Эй Раббимиз, улар биз билан бирга рўза тутар, намоз ўқир ва ҳаж қилар эдилар› дейдилар. Шунда уларга: ‹Таниган (кишиларингиз)ни чиқаринг› дейилади. Бас, уларнинг суратлари дўзахга ҳаром қилинади; улар кўп халқни чиқарадилар — (олов) баъзисининг ярим болдиригача ва тиззаларигача етган бўлади —. Сўнг улар: ‹Эй Раббимиз, бизга буюрган (кишиларингдан) унда ҳеч ким қолмади› дейдилар. Шунда (Аллоҳ): ‹Қайтинглар; кимнинг қалбида динордек яхшилик топсангиз, уни чиқаринг› дейди. Бас, улар кўп халқни чиқарадилар. Сўнг: ‹Эй Раббимиз, бизга буюрганлардан унда ҳеч кимни қолдирмадик› дейдилар. Сўнг (Аллоҳ): ‹Қайтинглар; кимнинг қалбида ярим динор (миқдорида) яхшилик топсангиз, уни чиқаринг› дейди. Бас, улар кўп халқни чиқарадилар. Сўнг: ‹Эй Раббимиз, бизга буюрганлардан унда ҳеч кимни қолдирмадик› дейдилар. Сўнг (Аллоҳ): ‹Қайтинглар; кимнинг қалбида зарра оғирлигида яхшилик топсангиз, уни чиқаринг› дейди. Бас, улар кўп халқни чиқарадилар. Сўнг: ‹Эй Раббимиз, унда бирор яхшиликни қолдирмадик› дейдилар». Ва Абу Саид ал-Худрий: «Агар менга бу ҳадисни тасдиқламасангиз (ишонмасангиз), хоҳласангиз: {Албатта Аллоҳ зарра оғирлигича (ҳам) зулм қилмайди; агар (у) яхшилик бўлса, уни (Аллоҳ) бир неча баробар қилади ва Ўз ҳузуридан улкан ажр беради} (оятини) ўқинглар», дер эди. «Сўнг Аллоҳ азза ва жалла: ‹Фаришталар шафоат қилди, пайғамбарлар шафоат қилди ва мўминлар шафоат қилди; (энди) энг раҳмли Зот (Арҳамур-роҳимин)дан бошқа ҳеч ким қолмади› дейди. Бас, У дўзахдан бир ҳовуч (қабза) олади-да, ундан — ҳеч қачон бирор яхшилик қилмаган, (ёниб) кўмирга айланган — бир қавмни чиқаради. Сўнг уларни жаннатнинг оғзидаги (чеккасидаги) бир дарёга — унга ‹Ҳаёт дарёси (Наҳрул-ҳаёт)› дейилади — ташлайди. Бас, улар — сел (суви) келтирган нарсада (уруғ) униб чиққани каби — чиқадилар. Уни (уруғни) кўрмайсизларми — у тош ёки дарахт ёнида бўлади; қуёшга (қараган) томони сарғишроқ ва яшилроқ бўлади, сояда бўлган томони эса оқ бўлади», дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, гўё сиз саҳрода (чорва) боқиб юрганга ўхшайсиз (шу қадар аниқ биласиз)», дедилар. (Пайғамбар): «Бас, улар — бўйинларида муҳрлар (бўлган) марварид каби — чиқадилар; уларни жаннат аҳли танийди: ‹Мана булар — Аллоҳнинг озод қилганлари (утақо); Аллоҳ уларни — ўзлари қилган бирор амалсиз ва олдиндан юборган бирор яхшиликсиз — жаннатга киритган (зотлар)› (дейдилар). Сўнг (Аллоҳ): ‹Жаннатга киринглар; унда нимаики кўрсангиз, у сизники› дейди. Улар: ‹Эй Раббимиз, Сен бизга оламлардан ҳеч кимга бермаган нарсани бердинг› дейдилар. Шунда (Аллоҳ): ‹Менинг ҳузуримда сизлар учун бундан-да афзал (нарса) бор› дейди. Улар: ‹Эй Раббимиз, бундан афзал қайси нарса (бўлиши мумкин)?› дейдилар. (Аллоҳ): ‹Менинг ризоятим; бас, мен бундан кейин сизлардан ҳеч қачон ғазабланмайман (рози бўлавераман)› дейди», дедилар.

وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " إِذَا دَخَلَ أَهْلُ الْجَنَّةِ الْجَنَّةَ وَأَهْلُ النَّارِ النَّارَ يَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى: مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ مِنْ إِيمَانٍ فَأَخْرِجُوهُ فَيَخْرُجُونَ قَدِ امْتَحَشُوا وَعَادُوا حُمَمًا فَيُلْقَوْنَ فِي نَهْرِ الْحَيَاةِ فَيَنْبُتُونَ كَمَا تَنْبُتُ الْحِبَّةُ فِي حَمِيلِ السَّيْلِ أَلَمْ تَرَوْا أَنَّهَا تَخْرُجُ صَفْرَاءَ مُلْتَوِيَةً ". مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ

(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki,) Paygʻambar ﷺ: «Jannat ahli jannatga, doʻzax ahli doʻzaxga kirgach, Alloh: ‹Kimning qalbida bir xardal urugʻicha iymon boʻlsa, uni (doʻzaxdan) chiqaringlar›, deydi. Bas, ular — (olovda) kuyib, koʻmirga aylangan holda — chiqariladi va ‹Hayot daryosi›ga tashlanadi; soʻng ular — xuddi sel oqizgan (loyqa)dagi urugʻ unib chiqqani kabi — unib (oʻsib) chiqadi», dedilar. Paygʻambar ﷺ (yana): «Uning sargʻish, buralgan holda unib chiqishini koʻrmadingizmi?» dedilar.(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики,) Пайғамбар ﷺ: «Жаннат аҳли жаннатга, дўзах аҳли дўзахга киргач, Аллоҳ: ‹Кимнинг қалбида бир хардал уруғича иймон бўлса, уни (дўзахдан) чиқаринглар›, дейди. Бас, улар — (оловда) куйиб, кўмирга айланган ҳолда — чиқарилади ва ‹Ҳаёт дарёси›га ташланади; сўнг улар — худди сел оқизган (лойқа)даги уруғ униб чиққани каби — униб (ўсиб) чиқади», дедилар. Пайғамбар ﷺ (яна): «Унинг сарғиш, буралган ҳолда униб чиқишини кўрмадингизми?» дедилар.

وَعَن أبي هُرَيْرَة أَنَّ النَّاسَ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ نَرَى رَبَّنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ؟ فَذَكَرَ مَعْنَى حَدِيثِ أَبِي سَعِيدٍ غَيْرَ كَشْفِ السَّاقِ وَقَالَ: " يُضْرَبُ الصِّرَاطُ بَيْنَ ظَهْرَانَيْ جَهَنَّمَ فَأَكُونُ أَوَّلَ مَنْ يَجُوزُ مِنَ الرُّسُلِ بِأُمَّتِهِ وَلَا يَتَكَلَّمُ يَوْمَئِذٍ الرُّسُلُ وَكَلَامُ الرُّسُلِ يَوْمَئِذٍ: اللَّهُمَّ سَلِّمْ سَلِّمْ. وَفِي جهنمَ كلاليب مثلُ شوك السعدان وَلَا يَعْلَمُ قَدْرَ عِظَمِهَا إِلَّا اللَّهُ تَخْطَفُ النَّاسَ بِأَعْمَالِهِمْ فَمِنْهُمْ مَنْ يُوبَقُ بِعَمَلِهِ وَمِنْهُمْ مَنْ يُخَرْدَلُ ثُمَّ يَنْجُو حَتَّى إِذَا فَرَغَ اللَّهُ مِنَ الْقَضَاءِ بَيْنَ عِبَادِهِ وَأَرَادَ أَنْ يُخْرِجَ مِنَ النَّارِ مَنْ أَرَادَ أَنْ يُخْرِجَهُ مِمَّنْ كَانَ يَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ أَمر الْمَلَائِكَة أَن يخرجُوا من يَعْبُدُ اللَّهَ فَيُخْرِجُونَهُمْ وَيَعْرِفُونَهُمْ بِآثَارِ السُّجُودِ وَحَرَّمَ اللَّهُ تَعَالَى عَلَى النَّارِ أَنْ تَأْكُلَ أَثَرَ السُّجُودِ فَكُلُّ ابْنِ آدَمَ تَأْكُلُهُ النَّارُ إِلَّا أَثَرَ السُّجُودِ فَيَخْرُجُونَ مِنَ النَّارِ قَدِ امْتَحَشُوا فَيُصَبُّ عَلَيْهِمْ مَاءُ الْحَيَاةِ فَيَنْبُتُونَ كَمَا تَنْبُتُ الْحِبَّةُ فِي حَمِيلِ السَّيْلِ وَيَبْقَى رَجُلٌ بَيْنَ الجنَّةِ والنارِ وَهُوَ آخرُ أهلِ النارِ دُخولاً الْجَنَّةَ مُقْبِلٌ بِوَجْهِهِ قِبَلَ النَّارِ فَيَقُولُ: يَا رب اصرف وَجْهي عَن النَّار فَإِنَّهُ قد قَشَبَنِي رِيحُهَا وَأَحْرَقَنِي ذَكَاؤُهَا. فَيَقُولُ: هَلْ عَسَيْتَ إِنْ أَفْعَلْ ذَلِكَ أَنْ تَسْأَلَ غَيْرَ ذَلِكَ؟ فَيَقُول: وَلَا وعزَّتكَ فيُعطي اللَّهَ مَا شاءَ اللَّهُ مِنْ عَهْدٍ وَمِيثَاقٍ فَيَصْرِفُ اللَّهُ وَجْهَهُ عَنِ النارِ فإِذا أقبلَ بِهِ على الجنةِ وَرَأى بَهْجَتَهَا سَكَتَ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَسْكُتَ ثُمَّ قَالَ: يَا رَبِّ قَدِّمْنِي عِنْدَ بَابِ الجنةِ فَيَقُول الله تبَارك وَتَعَالَى: الْيَسْ أَعْطَيْتَ الْعُهُودَ وَالْمِيثَاقَ أَنْ لَا تَسْأَلَ غَيْرَ الَّذِي كُنْتَ سَأَلْتَ. فَيَقُولُ: يَا رَبِّ لَا أَكُونُ أَشْقَى خَلْقِكَ. فَيَقُولُ: فَمَا عَسَيْتَ إِنْ أُعْطِيتُ ذَلِكَ أَنْ تَسْأَلَ غَيْرَهُ. فَيَقُولُ: لَا وَعِزَّتِكَ لَا أَسْأَلُكَ غَيْرَ ذَلِكَ فَيُعْطِي رَبَّهُ مَا شَاءَ مِنْ عَهْدٍ وَمِيثَاقٍ فَيُقَدِّمُهُ إِلَى بَابِ الْجَنَّةِ فَإِذَا بَلَغَ بَابَهَا فَرَأَى زَهْرَتَهَا وَمَا فِيهَا مِنَ النَّضْرَةِ وَالسُّرُورِ فَسَكَتَ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَسْكُتَ فَيَقُولُ: يَا رَبِّ أَدْخِلْنِي الْجَنَّةَ فَيَقُولُ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى: وَيْلَكَ يَا ابْنَ آدَمَ مَا أَغْدَرَكَ أَلَيْسَ قَدْ أَعْطَيْتَ الْعُهُودَ وَالْمِيثَاقَ أَنْ لَا تَسْأَلَ غَيْرَ الَّذِي أُعْطِيتَ. فَيَقُولُ: يَا رَبِّ لَا تَجْعَلْنِي أَشْقَى خَلْقِكَ فَلَا يَزَالُ يَدْعُو حَتَّى يَضْحَكَ اللَّهُ مِنْهُ فَإِذَا ضَحِكَ أَذِنَ لَهُ فِي دُخُولِ الْجَنَّةِ. فَيَقُولُ: تَمَنَّ فَيَتَمَنَّى حَتَّى إِذَا انْقَطَعَتْ أُمْنِيَّتُهُ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: تَمَنَّ مِنْ كَذَا وَكَذَا أَقْبَلَ يُذَكِّرُهُ رَبُّهُ حَتَّى إِذَا انْتَهَتْ بِهِ الْأَمَانِيُّ قَالَ اللَّهُ: لَكَ ذَلِكَ ومثلُه معَه " وَفِي رِوَايَةِ أَبِي سَعِيدٍ: " قَالَ اللَّهُ: لَكَ ذلكَ وعشرةُ أمثالِه ". مُتَّفق عَلَيْهِ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Odamlar: «Yo Rasululloh, biz Qiyomat kuni Robbimizni koʻramizmi?» — dedi. U zot: «Bulutsiz (ochiq) kechada toʻlingan oyni koʻrishda shubha qiladimisiz?» — dedilar. Ular: «Yoʻq, yo Rasululloh», — dedi. U zot: «Bulut boʻlmaganda quyoshni koʻrishda shubha qiladimisiz?» — dedilar. Ular «yoʻq» dedi. U zot: «Allohni (Robbingizni) ham xuddi shunday koʻrasizlar. Qiyomat kuni odamlar yigʻiladi va U (Alloh) odamlarga oʻzlari ibodat qilgan narsaga ergashishni buyuradi. Bas, baʼzilari quyoshga, baʼzilari oyga, baʼzilari boshqa maʼbudlarga ergashadi; faqat shu ummat (musulmonlar) — munofiqlari bilan — qoladi. Alloh ularga kelib: ‹Men sizning Robbingizman›, — deydi. Ular: ‹Biz shu joyda — Robbimiz bizga kelguncha — turamiz; Robbimiz kelsa, biz Uni taniymiz›, — deydi. Soʻng Alloh ularga yana kelib: ‹Men sizning Robbingizman›, — deydi. Ular: ‹Sen Robbimizsan›, — deydi. Alloh ularni chaqiradi va doʻzax ustiga Sirot (koʻprik) qoʻyiladi; men (Muhammad) ummatim bilan undan oʻtgan birinchi paygʻambar boʻlaman. Oʻsha kuni paygʻambarlardan boshqa hech kim gapira olmaydi; ular oʻsha paytda: ‹Allohim, (bizni) qutqar; Allohim, (bizni) qutqar›, — deydi. Doʻzaxda Saʼdon (oʻsimligi)ning tikanlaridek ilgaklar bor. Saʼdon tikanlarini koʻrganmisiz?» — dedilar. Odamlar «ha» dedi. U zot: «Bu ilgaklar Saʼdon tikanlaridek; lekin ularning (qancha) kattaligini Allohdan boshqa hech kim bilmaydi. Ular odamlarni amallariga qarab ilib oladi; baʼzilari (amallari sababli) qulab, doʻzaxda abadiy qoladi; baʼzilari jazo (olib, boʻlak-boʻlak qilinib) doʻzaxdan chiqadi — to Alloh doʻzax ahlidan xohlaganiga rahm qilishni iroda qilguncha. Shunda U farishtalarga — faqat Oʻzigagina ibodat qilgan (kishilar)ni doʻzaxdan chiqarishni buyuradi. Farishtalar ularni sajda izlaridan tanib chiqaradi — chunki Alloh (doʻzax) oʻtiga oʻsha (sajda) izlarini yeb yuborishni harom qilgan. Bas, ular oʻtdan chiqadi; oʻt butun inson badanini yeb yuborgan, faqat sajda izlari (qolgan) boʻladi. Oʻsha paytda ular oʻtdan goʻyo (qup-quruq) suyak (skelet) holda chiqadi. Ularga Hayot suvi quyiladi va natijada ular oqayotgan suv boʻyidagi urugʻ (oʻsimlik)dek oʻsadi. Soʻng Alloh oʻz xalqlari orasida hukm qilishni tugatgach, doʻzax bilan jannat orasida bir kishi qoladi; u doʻzax ahlidan jannatga (eng oxirgi) kiradigan kishi boʻladi. U doʻzaxga yuzlangan holda (turib): ‹Ey Robbim, yuzimni oʻtdan burgaz — chunki uning shamoli meni qaqshatdi va bugʻi meni kuydirdi›, — deydi. Alloh undan: ‹Agar shu (tilaging) berilsa, boshqa narsa soʻraysanmi?› — deydi. U: ‹Yoʻq, izzatingga qasamki (soʻramayman)›, — deydi va Robbiga xohlagan ahd va paymonlarni beradi. Alloh uning yuzini oʻtdan buradi. U jannatga yuzlanib, uning goʻzalligini koʻrganda, Alloh xohlagancha jim turadi. Soʻng: ‹Ey Robbim, meni jannat eshigiga (yaqin) qil›, — deydi. Alloh: ‹Sen — dastlab soʻragan narsadan boshqa hech narsa soʻramayman deb — ahd va paymon bermadingmi?› — deydi. U: ‹Ey Robbim, meni xalqlaring ichida eng badbaxt qilma›, — deydi. Alloh: ‹Agar shu (tilaging) berilsa, boshqa narsa soʻraysanmi?› — deydi. U: ‹Yoʻq, izzatingga qasamki, boshqa narsa soʻramayman›, — deydi va Robbiga xohlagan ahd va paymonlarni beradi. Alloh uni jannat eshigiga (yaqin) qoʻyadi. U yerga yetib, uning hayoti, goʻzalligi va lazzatini koʻrganda, Alloh xohlagancha jim turadi. Soʻng: ‹Ey Robbim, meni jannatga kirgiz›, — deydi. Alloh: ‹Ey odam bolasi, Alloh senga rahm qilsin! Sen qancha aldamchi (ekan)san! Sen — berilgan narsadan boshqa hech narsa soʻramayman deb — ahd va paymon bermadingmi?› — deydi. U: ‹Ey Robbim, meni xalqlaring ichida eng badbaxt qilma›, — deydi. Shunda Alloh kuladi va uni jannatga kirishga ruxsat beradi va undan xohlagancha soʻrashni aytadi. U barcha istaklari roʻyobga chiqguncha soʻraveradi. Soʻng Alloh: ‹Falon-falon narsalarni ham soʻra›, — deydi. Alloh unga (istaklarini) eslatadi; barcha istak va orzulari roʻyobga chiqgach, Alloh: ‹Bu(larning hammasi) senga berildi va shunchasi yana (qoʻshimcha)›, — deydi». Abu Said al-Xudriy Abu Hurayraga: «Rasululloh ﷺ: ‹Alloh: Bu senga va shuning oʻn barobari (berildi), — dedi›, — dedilar», — dedi. Abu Hurayra: «Men Rasululloh ﷺ dan ‹Bu(larning hammasi) senga berildi va shunchasi yana›dan boshqasini eslamayman», — dedi. Abu Said: «Men u zotning ‹Bu senga va shuning oʻn barobari›ni (aytganini) eshitdim», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Одамлар: «Ё Расулуллоҳ, биз Қиёмат куни Роббимизни кўрамизми?» — деди. У зот: «Булуциз (очиқ) кечада тўлинган ойни кўришда шубҳа қиладимисиз?» — дедилар. Улар: «Йўқ, ё Расулуллоҳ», — деди. У зот: «Булут бўлмаганда қуёшни кўришда шубҳа қиладимисиз?» — дедилар. Улар «йўқ» деди. У зот: «Аллоҳни (Роббингизни) ҳам худди шундай кўрасизлар. Қиёмат куни одамлар йиғилади ва У (Аллоҳ) одамларга ўзлари ибодат қилган нарсага эргашишни буюради. Бас, баъзилари қуёшга, баъзилари ойга, баъзилари бошқа маъбудларга эргашади; фақат шу уммат (мусулмонлар) — мунофиқлари билан — қолади. Аллоҳ уларга келиб: ‹Мен сизнинг Роббингизман›, — дейди. Улар: ‹Биз шу жойда — Роббимиз бизга келгунча — турамиз; Роббимиз келса, биз Уни таниймиз›, — дейди. Сўнг Аллоҳ уларга яна келиб: ‹Мен сизнинг Роббингизман›, — дейди. Улар: ‹Сен Роббимизсан›, — дейди. Аллоҳ уларни чақиради ва дўзах устига Сирот (кўприк) қўйилади; мен (Муҳаммад) умматим билан ундан ўтган биринчи пайғамбар бўламан. Ўша куни пайғамбарлардан бошқа ҳеч ким гапира олмайди; улар ўша пайтда: ‹Аллоҳим, (бизни) қутқар; Аллоҳим, (бизни) қутқар›, — дейди. Дўзахда Саъдон (ўсимлиги)нинг тиканларидек илгаклар бор. Саъдон тиканларини кўрганмисиз?» — дедилар. Одамлар «ҳа» деди. У зот: «Бу илгаклар Саъдон тиканларидек; лекин уларнинг (қанча) катталигини Аллоҳдан бошқа ҳеч ким билмайди. Улар одамларни амалларига қараб илиб олади; баъзилари (амаллари сабабли) қулаб, дўзахда абадий қолади; баъзилари жазо (олиб, бўлак-бўлак қилиниб) дўзахдан чиқади — то Аллоҳ дўзах аҳлидан хоҳлаганига раҳм қилишни ирода қилгунча. Шунда У фаришталарга — фақат Ўзигагина ибодат қилган (кишилар)ни дўзахдан чиқаришни буюради. Фаришталар уларни сажда изларидан таниб чиқаради — чунки Аллоҳ (дўзах) ўтига ўша (сажда) изларини еб юборишни ҳаром қилган. Бас, улар ўтдан чиқади; ўт бутун инсон баданини еб юборган, фақат сажда излари (қолган) бўлади. Ўша пайтда улар ўтдан гўё (қуп-қуруқ) суяк (скелет) ҳолда чиқади. Уларга Ҳаёт суви қуйилади ва натижада улар оқаётган сув бўйидаги уруғ (ўсимлик)дек ўсади. Сўнг Аллоҳ ўз халқлари орасида ҳукм қилишни тугатгач, дўзах билан жаннат орасида бир киши қолади; у дўзах аҳлидан жаннатга (энг охирги) кирадиган киши бўлади. У дўзахга юзланган ҳолда (туриб): ‹Эй Роббим, юзимни ўтдан бургаз — чунки унинг шамоли мени қақшатди ва буғи мени куйдирди›, — дейди. Аллоҳ ундан: ‹Агар шу (тилагинг) берилса, бошқа нарса сўрайсанми?› — дейди. У: ‹Йўқ, иззатингга қасамки (сўрамайман)›, — дейди ва Роббига хоҳлаган аҳд ва паймонларни беради. Аллоҳ унинг юзини ўтдан буради. У жаннатга юзланиб, унинг гўзаллигини кўрганда, Аллоҳ хоҳлаганча жим туради. Сўнг: ‹Эй Роббим, мени жаннат эшигига (яқин) қил›, — дейди. Аллоҳ: ‹Сен — дастлаб сўраган нарсадан бошқа ҳеч нарса сўрамайман деб — аҳд ва паймон бермадингми?› — дейди. У: ‹Эй Роббим, мени халқларинг ичида энг бадбахт қилма›, — дейди. Аллоҳ: ‹Агар шу (тилагинг) берилса, бошқа нарса сўрайсанми?› — дейди. У: ‹Йўқ, иззатингга қасамки, бошқа нарса сўрамайман›, — дейди ва Роббига хоҳлаган аҳд ва паймонларни беради. Аллоҳ уни жаннат эшигига (яқин) қўяди. У ерга етиб, унинг ҳаёти, гўзаллиги ва лаззатини кўрганда, Аллоҳ хоҳлаганча жим туради. Сўнг: ‹Эй Роббим, мени жаннатга киргиз›, — дейди. Аллоҳ: ‹Эй одам боласи, Аллоҳ сенга раҳм қилсин! Сен қанча алдамчи (экан)сан! Сен — берилган нарсадан бошқа ҳеч нарса сўрамайман деб — аҳд ва паймон бермадингми?› — дейди. У: ‹Эй Роббим, мени халқларинг ичида энг бадбахт қилма›, — дейди. Шунда Аллоҳ кулади ва уни жаннатга киришга рухсат беради ва ундан хоҳлаганча сўрашни айтади. У барча истаклари рўёбга чиқгунча сўраверади. Сўнг Аллоҳ: ‹Фалон-фалон нарсаларни ҳам сўра›, — дейди. Аллоҳ унга (истакларини) эслатади; барча истак ва орзулари рўёбга чиқгач, Аллоҳ: ‹Бу(ларнинг ҳаммаси) сенга берилди ва шунчаси яна (қўшимча)›, — дейди». Абу Саид ал-Худрий Абу Ҳурайрага: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Аллоҳ: Бу сенга ва шунинг ўн баробари (берилди), — деди›, — дедилар», — деди. Абу Ҳурайра: «Мен Расулуллоҳ ﷺ дан ‹Бу(ларнинг ҳаммаси) сенга берилди ва шунчаси яна›дан бошқасини эсламайман», — деди. Абу Саид: «Мен у зотнинг ‹Бу сенга ва шунинг ўн баробари›ни (айтганини) эшитдим», — деди.

وَعَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " آخِرُ مَنْ يَدْخُلُ الْجَنَّةَ رَجُلٌ يَمْشِي مَرَّةً وَيَكْبُو مَرَّةً وَتَسْفَعُهُ النارُ مرّة فإِذا جاؤوها الْتَفَتَ إِلَيْهَا فَقَالَ: تَبَارَكَ الَّذِي نَجَّانِي مِنْكِ لَقَدْ أَعْطَانِي اللَّهُ شَيْئًا مَا أَعْطَاهُ أَحَدًا مِنَ الْأَوَّلِينَ وَالْآخِرِينَ فَتُرْفَعُ لَهُ شَجَرَةٌ فَيَقُولُ: أَيْ رَبِّ أَدْنِنِي مِنْ هَذِهِ الشَّجَرَةِ فَلْأَسْتَظِلَّ بِظِلِّهَا وَأَشْرَبَ مِنْ مَائِهَا فَيَقُولُ اللَّهُ: يَا ابْنَ آدَمَ لَعَلِّي إِنْ أَعْطَيْتُكَهَا سَأَلْتَنِي غَيْرَهَا؟ فَيَقُولُ: لَا يَا رَبِّ وَيُعَاهِدُهُ أَنْ لَا يَسْأَلَهُ غَيْرَهَا وَرَبُّهُ يَعْذُرُهُ لِأَنَّهُ يَرَى مَا لَا صَبْرَ لَهُ عَلَيْهِ فَيُدْنِيهِ مِنْهَا فَيَسْتَظِلُّ بِظِلِّهَا وَيَشْرَبُ مِنْ مَائِهَا ثُمَّ تُرْفَعُ لَهُ شَجَرَةٌ هِيَ أَحْسَنُ مِنَ الْأُولَى فَيَقُولُ: أَيْ رَبِّ أَدْنِنِي مِنْ هَذِهِ الشَّجَرَةِ لِأَشْرَبَ مِنْ مَائِهَا وَأَسْتَظِلَّ بِظِلِّهَا لَا أَسْأَلُكَ غَيْرَهَا. فَيَقُولُ: يَا ابْنَ آدَمَ أَلَمْ تُعَاهِدْنِي أَنْ لَا تَسْأَلَنِي غَيْرَهَا؟ فَيَقُولُ: لَعَلِّي إِنْ أَدْنَيْتُكَ مِنْهَا تَسْأَلُنِي غَيْرَهَا؟ فَيُعَاهِدُهُ أَنْ لَا يَسْأَلَهُ غَيْرَهَا وَرَبُّهُ يَعْذُرُهُ لِأَنَّهُ يَرَى مَا لَا صَبْرَ لَهُ عَلَيْهِ فَيُدْنِيهِ مِنْهَا فَيَسْتَظِلُّ بِظِلِّهَا وَيَشْرَبُ مِنْ مَائِهَا ثُمَّ تُرْفَعُ لَهُ شَجَرَةٌ عِنْدَ بَابِ الْجَنَّةِ هِيَ أَحْسَنُ مِنَ الْأُولَيَيْنِ فَيَقُولُ: أَيْ رَبِّ أَدْنِنِي مِنْ هَذِهِ فَلِأَسْتَظِلَّ بِظِلِّهَا وَأَشْرَبَ مِنْ مَائِهَا لَا أَسْأَلُكَ غَيْرَهَا. فَيَقُولُ: يَا ابْنَ آدَمَ أَلَمْ تُعَاهِدْنِي أَنْ لَا تَسْأَلَنِي غَيْرَهَا؟ قَالَ: بَلَى يَا رَبِّ هَذِهِ لَا أَسْأَلُكَ غَيْرَهَا وَرَبُّهُ يَعْذُرُهُ لِأَنَّهُ يَرَى مَا لَا صَبْرَ لَهُ عَلَيْهِ فَيُدْنِيهِ مِنْهَا فَإِذَا أَدْنَاهُ مِنْهَا سَمِعَ أَصْوَاتَ أَهْلِ الْجَنَّةِ فيقولُ: أَي رَبِّ أَدْخِلْنِيهَا فَيَقُولُ: يَا ابْنَ آدَمَ مَا يصريني مِنْك؟ أيرضيك أَن أُعْطِيك الدُّنْيَا وَمِثْلَهَا مَعَهَا. قَالَ: أَيْ رَبِّ أَتَسْتَهْزِئُ مِنِّي وَأَنْتَ رَبُّ الْعَالَمِينَ؟ فَضَحِكَ ابْنُ مَسْعُودٍ فَقَالَ: أَلا تسألونيّ ممَّ أضْحك؟ فَقَالُوا: مِم تضحك؟ فَقَالَ: هَكَذَا ضَحِكَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ. فَقَالُوا: مِمَّ تَضْحَكُ يَا رَسُولَ اللَّهِ؟ قَالَ: " من ضحك رَبُّ الْعَالَمِينَ؟ فَيَقُولُ: إِنِّي لَا أَسْتَهْزِئُ مِنْكَ وَلَكِنِّي على مَا أَشَاء قدير ". رَوَاهُ مُسلم

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Jannatga eng oxirgi kiruvchi kishi — (shunday) bir kishidirki, u bir marta yuradi, bir marta (yiqilib) mukkasidan tushadi va bir marta doʻzax uni kuydiradi. Qachonki undan (doʻzaxdan) oʻtib olganda, unga oʻgirilib qarab: ‹Seni mendan najot bergan (Alloh) barakatli (ulugʻ); albatta Alloh menga avvalgi va keyingi (avlodlar)dan hech kimga bermagan narsani berdi› deydi. Shunda unga bir daraxt koʻtariladi. U: ‹Ey Rabbim, meni mana bu daraxtga yaqinlashtir — uning soyasida soyalanay va suvidan ichay› deydi. Alloh azza va jalla: ‹Ey Bani Odam, agar uni senga bersam, ehtimol mendan boshqasini soʻraysan› deydi. U: ‹Yoʻq, ey Rabbim› deydi va Unga undan boshqasini soʻramaslikka ahd beradi. Rabbisi esa uni maʼzur tutadi — chunki u oʻzini toqat qila olmaydigan narsani koʻradi —. Bas, (Alloh) uni unga yaqinlashtiradi; u uning soyasida soyalanadi va suvidan ichadi. Soʻng unga — birinchisidan goʻzalroq — bir daraxt koʻtariladi. U: ‹Ey Rabbim, meni mana bunga yaqinlashtir — suvidan ichay va soyasida soyalanay; sendan boshqasini soʻramayman› deydi. (Alloh): ‹Ey Bani Odam, menga undan boshqasini soʻramaslikka ahd bermaganmiding?› deydi. U: ‹Ehtimol, agar seni unga yaqinlashtirsam, mendan boshqasini soʻraysan› (degani uchun, banda yana) Unga undan boshqasini soʻramaslikka ahd beradi. Rabbisi esa uni maʼzur tutadi — chunki u oʻzini toqat qila olmaydigan narsani koʻradi —. Bas, (Alloh) uni unga yaqinlashtiradi; u uning soyasida soyalanadi va suvidan ichadi. Soʻng unga jannat eshigi yonida — avvalgi ikkisidan goʻzalroq — bir daraxt koʻtariladi. U: ‹Ey Rabbim, meni mana bunga yaqinlashtir — soyasida soyalanay va suvidan ichay; sendan boshqasini soʻramayman› deydi. (Alloh): ‹Ey Bani Odam, menga undan boshqasini soʻramaslikka ahd bermaganmiding?› deydi. U: ‹Ha, ey Rabbim; mana bu — sendan boshqasini soʻramayman› deydi. Rabbisi esa uni maʼzur tutadi — chunki u oʻzini toqat qila olmaydigan narsani koʻradi —. Bas, (Alloh) uni unga yaqinlashtiradi. Qachonki uni unga yaqinlashtirganda, u jannat ahlining ovozlarini eshitadi. Shunda u: ‹Ey Rabbim, meni unga kirit› deydi. (Alloh): ‹Ey Bani Odam, seni mendan nima toxtatadi (qaytaradi)? Senga dunyoni va u bilan birga uning oʻxshashini bersam, rozi boʻlasanmi?› deydi. U: ‹Ey Rabbim, meni masxara qilyapsanmi, holbuki Sen olamlar Rabbisan?›» (Roviy) dedi: Shunda Ibn Masʼud kuldi-da: «Meni nimadan kulayotganimni soʻramaysizlarmi?» dedi. Ular: «Nimadan kulyapsan?» dedilar. U: «Rasululloh ﷺ shunday kulganlari (uchun)», dedi. (Ashoblar): «Nimadan kulyapsiz, ey Allohning Rasuli?» dedilar. (Paygʻambar): «Olamlar Rabbisining kulganidan — U: ‹Meni masxara qilyapsanmi, holbuki Sen olamlar Rabbisan?› deganda —. Shunda (Alloh): ‹Men seni masxara qilmayapman; lekin Men xohlagan narsamga Qodirman› deydi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жаннатга энг охирги кирувчи киши — (шундай) бир кишидирки, у бир марта юради, бир марта (йиқилиб) муккасидан тушади ва бир марта дўзах уни куйдиради. Қачонки ундан (дўзахдан) ўтиб олганда, унга ўгирилиб қараб: ‹Сени мендан нажот берган (Аллоҳ) баракатли (улуғ); албатта Аллоҳ менга аввалги ва кейинги (авлодлар)дан ҳеч кимга бермаган нарсани берди› дейди. Шунда унга бир дарахт кўтарилади. У: ‹Эй Раббим, мени мана бу дарахтга яқинлаштир — унинг соясида сояланай ва сувидан ичай› дейди. Аллоҳ азза ва жалла: ‹Эй Бани Одам, агар уни сенга берсам, эҳтимол мендан бошқасини сўрайсан› дейди. У: ‹Йўқ, эй Раббим› дейди ва Унга ундан бошқасини сўрамасликка аҳд беради. Раббиси эса уни маъзур тутади — чунки у ўзини тоқат қила олмайдиган нарсани кўради —. Бас, (Аллоҳ) уни унга яқинлаштиради; у унинг соясида сояланади ва сувидан ичади. Сўнг унга — биринчисидан гўзалроқ — бир дарахт кўтарилади. У: ‹Эй Раббим, мени мана бунга яқинлаштир — сувидан ичай ва соясида сояланай; сендан бошқасини сўрамайман› дейди. (Аллоҳ): ‹Эй Бани Одам, менга ундан бошқасини сўрамасликка аҳд бермаганмидинг?› дейди. У: ‹Эҳтимол, агар сени унга яқинлаштирсам, мендан бошқасини сўрайсан› (дегани учун, банда яна) Унга ундан бошқасини сўрамасликка аҳд беради. Раббиси эса уни маъзур тутади — чунки у ўзини тоқат қила олмайдиган нарсани кўради —. Бас, (Аллоҳ) уни унга яқинлаштиради; у унинг соясида сояланади ва сувидан ичади. Сўнг унга жаннат эшиги ёнида — аввалги иккисидан гўзалроқ — бир дарахт кўтарилади. У: ‹Эй Раббим, мени мана бунга яқинлаштир — соясида сояланай ва сувидан ичай; сендан бошқасини сўрамайман› дейди. (Аллоҳ): ‹Эй Бани Одам, менга ундан бошқасини сўрамасликка аҳд бермаганмидинг?› дейди. У: ‹Ҳа, эй Раббим; мана бу — сендан бошқасини сўрамайман› дейди. Раббиси эса уни маъзур тутади — чунки у ўзини тоқат қила олмайдиган нарсани кўради —. Бас, (Аллоҳ) уни унга яқинлаштиради. Қачонки уни унга яқинлаштирганда, у жаннат аҳлининг овозларини эшитади. Шунда у: ‹Эй Раббим, мени унга кирит› дейди. (Аллоҳ): ‹Эй Бани Одам, сени мендан нима тохтатади (қайтаради)? Сенга дунёни ва у билан бирга унинг ўхшашини берсам, рози бўласанми?› дейди. У: ‹Эй Раббим, мени масхара қиляпсанми, ҳолбуки Сен оламлар Раббисан?›» (Ровий) деди: Шунда Ибн Масъуд кулди-да: «Мени нимадан кулаётганимни сўрамайсизларми?» деди. Улар: «Нимадан куляпсан?» дедилар. У: «Расулуллоҳ ﷺ шундай кулганлари (учун)», деди. (Ашоблар): «Нимадан куляпсиз, эй Аллоҳнинг Расули?» дедилар. (Пайғамбар): «Оламлар Раббисининг кулганидан — У: ‹Мени масхара қиляпсанми, ҳолбуки Сен оламлар Раббисан?› деганда —. Шунда (Аллоҳ): ‹Мен сени масхара қилмаяпман; лекин Мен хоҳлаган нарсамга Қодирман› дейди», дедилар.

وَفِي رِوَايَة لَهُ عَن أبي سعيدٍ نَحْوَهُ إِلَّا أَنَّهُ لَمْ يَذْكُرْ " فَيَقُولُ: يَا ابْنَ آدَمَ مَا يَصْرِينِي مِنْكَ؟ " إِلَى آخِرِ الْحَدِيثِ وَزَادَ فِيهِ: " وَيَذْكُرُهُ اللَّهُ: سَلْ كَذَا وَكَذَا حَتَّى إِذَا انْقَطَعَتْ بِهِ الْأَمَانِيُّ قَالَ اللَّهُ: هُوَ لَكَ وَعَشَرَةُ أَمْثَالِهِ قَالَ: ثُمَّ يَدْخُلُ بَيْتَهُ فَتَدْخُلُ عَلَيْهِ زَوْجَتَاهُ مِنَ الْحُورِ الْعِينِ فَيَقُولَانِ: الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَحْيَاكَ لَنَا وَأَحْيَانَا لَكَ. قَالَ: فَيَقُولُ: مَا أَعْطَى أَحَدٌ مثلَ مَا أَعْطَيْت "

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta jannat ahlining martabasi eng past (quyi)si — (shunday) bir kishiki, Alloh uning yuzini doʻzaxdan jannat tomonga buradi va unga soyali bir daraxtni namoyon qiladi. U: ‹Ey Rabbim, meni mana bu daraxtga yaqinlashtir — soyasida boʻlay› deydi», dedilar. Va hadisni Ibn Masʼudning hadisi kabi keltirdi; ammo: «(Alloh): ‹Ey Bani Odam, seni mendan nima toxtatadi?›» (degandan) — hadisning oxirigacha — zikr qilmadi; va unda ziyoda (qoʻshimcha) qildi: «Alloh unga: ‹Falon-falonni soʻra› deb eslatadi. Bas, orzular uni tamom qilganda, Alloh: ‹U senga, va uning oʻn baravari (boʻlsin)› deydi — (Paygʻambar) dedilar —. Soʻng u oʻz uyiga kiradi; shunda uning oldiga hurul-iyndan (qora koʻzli huriyalardan) ikki zavjasi (xotini) kiradi-da: ‹Seni biz uchun, bizni esa sen uchun tiriltirgan (yaratgan) Allohga hamd boʻlsin!› deydilar. (Paygʻambar) dedilar: Shunda u: ‹Menga berilgan (narsa)dek (narsa) hech kimga berilmagan› deydi», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта жаннат аҳлининг мартабаси энг паст (қуйи)си — (шундай) бир кишики, Аллоҳ унинг юзини дўзахдан жаннат томонга буради ва унга сояли бир дарахтни намоён қилади. У: ‹Эй Раббим, мени мана бу дарахтга яқинлаштир — соясида бўлай› дейди», дедилар. Ва ҳадисни Ибн Масъуднинг ҳадиси каби келтирди; аммо: «(Аллоҳ): ‹Эй Бани Одам, сени мендан нима тохтатади?›» (дегандан) — ҳадиснинг охиригача — зикр қилмади; ва унда зиёда (қўшимча) қилди: «Аллоҳ унга: ‹Фалон-фалонни сўра› деб эслатади. Бас, орзулар уни тамом қилганда, Аллоҳ: ‹У сенга, ва унинг ўн баравари (бўлсин)› дейди — (Пайғамбар) дедилар —. Сўнг у ўз уйига киради; шунда унинг олдига ҳурул-ийндан (қора кўзли ҳуриялардан) икки завжаси (хотини) киради-да: ‹Сени биз учун, бизни эса сен учун тирилтирган (яратган) Аллоҳга ҳамд бўлсин!› дейдилар. (Пайғамбар) дедилар: Шунда у: ‹Менга берилган (нарса)дек (нарса) ҳеч кимга берилмаган› дейди», дедилар.

وَعَن أنس أَن النَّبِي الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " لَيُصِيبَنَّ أَقْوَامًا سَفْعٌ مِنَ النَّارِ بِذُنُوبٍ أَصَابُوهَا عُقُوبَةً ثُمَّ يُدْخِلُهُمُ اللَّهُ الْجَنَّةَ بِفَضْلِهِ وَرَحْمَتِهِ فَيُقَالُ لَهُمُ: الجهنميون ". رَوَاهُ البُخَارِيّ

(Anas (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qildiki,) U zot: «Albatta, baʼzi qavmlarga — oʻzlari qilgan gunohlari sababli, jazo (tariqasida) — doʻzaxdan bir kuyish (alanga) yetadi; soʻng Alloh ularni Oʻz rahmati fazli bilan jannatga kiritadi; ularga ‹jahannamiylar› deyiladi», dedilar.) (Hammom aytdi: Bizga Qatoda, (unga) Anas Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qildi).)(Анас (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилдики,) У зот: «Албатта, баъзи қавмларга — ўзлари қилган гуноҳлари сабабли, жазо (тариқасида) — дўзахдан бир куйиш (аланга) етади; сўнг Аллоҳ уларни Ўз раҳмати фазли билан жаннатга киритади; уларга ‹жаҳаннамийлар› дейилади», дедилар.) (Ҳаммом айтди: Бизга Қатода, (унга) Анас Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилди).)

وَعَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «يَخْرُجُ أَقْوَامٌ مِنَ النَّارِ بِشَفَاعَةِ مُحَمَّدٍ فَيَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ وَيُسَمَّوْنَ الْجَهَنَّمِيِّينَ» . رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ وَفِي رِوَايَةٍ: «يَخْرُجُ قَوْمٌ مِنْ أُمَّتِي مِنَ النَّارِ بِشَفَاعَتِي يُسَمَّوْنَ الْجَهَنَّمِيِّينَ»

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Muhammadning shafoati bilan bir qavm doʻzaxdan chiqadilar va jannatga kiradilar, ular ‹jahannamiylar› deb ataladilar», dedilar. Buxoriy rivoyat qilgan. Boshqa rivoyatda: «Ummatimdan bir qavm mening shafoatim bilan doʻzaxdan chiqadilar, ular ‹jahannamiylar› deb ataladilar», deyilgan.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Муҳаммаднинг шафоати билан бир қавм дўзахдан чиқадилар ва жаннатга кирадилар, улар ‹жаҳаннамийлар› деб аталадилар», дедилар. Бухорий ривоят қилган. Бошқа ривоятда: «Умматимдан бир қавм менинг шафоатим билан дўзахдан чиқадилар, улар ‹жаҳаннамийлар› деб аталадилар», дейилган.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " إِنِّي لَأَعْلَمُ آخِرَ أَهْلِ النَّارِ خُرُوجًا مِنْهَا وَآخِرَ أَهْلِ الْجَنَّةِ دُخُولًا رَجُلٌ يَخْرُجُ مِنَ النَّارِ حَبْوًا. فَيَقُولُ اللَّهُ: اذْهَبْ فَادْخُلِ الْجَنَّةَ فَإِنَّ لَكَ مِثْلَ الدُّنْيَا وَعَشَرَةَ أَمْثَالِهَا. فَيَقُولُ: أَتَسْخَرُ مِنِّي - أَوْ تَضْحَكُ مِنِّي - وَأَنْتَ الْمَلِكُ؟ " وَلَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ضَحِكَ حَتَّى بَدَتْ نَوَاجِذُهُ وَكَانَ يُقَالُ: ذَلِكَ أَدْنَى أَهْلِ الْجَنَّةِ مَنْزِلَةً. مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ

(Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Men doʻzax ahlidan undan eng oxirgi boʻlib chiqadigan va jannatga eng oxirgi boʻlib kiradigan kishini bilaman: u — doʻzaxdan (yuztuban) emaklab chiqadigan bir erkak. Alloh unga: ‹Bor, jannatga kir›, deydi. U (jannatga) keladi-yu, unga u (jannat) toʻlib ketgandek koʻrinadi. Bas, u qaytib: ‹Ey Robbim, uni toʻla (band) topdim›, deydi. (Alloh): ‹Bor, jannatga kir›, deydi. U (yana) keladi-yu, unga u toʻlgandek koʻrinadi. (Yana): ‹Ey Robbim, uni toʻla topdim›, deydi. (Alloh): ‹Bor, jannatga kir — sen uchun dunyoning misli va yana oʻn baravari (yoki: sen uchun dunyoning oʻn baravari misli) bor›, deydi. U: ‹(Ey Robbim,) meni mazax qilyapsanmi — yoki menga kulyapsanmi — holbuki Sen Podshohsan?!› deydi», dedilar. (Abdulloh) aytdi: Men Rasululloh ﷺning ozigʻ tishlari koʻringuncha kulganlarini koʻrdim. «Mana shu — jannat ahlining martabasi eng past (kishisi)dir», deyilardi.(Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Мен дўзах аҳлидан ундан энг охирги бўлиб чиқадиган ва жаннатга энг охирги бўлиб кирадиган кишини биламан: у — дўзахдан (юзтубан) эмаклаб чиқадиган бир эркак. Аллоҳ унга: ‹Бор, жаннатга кир›, дейди. У (жаннатга) келади-ю, унга у (жаннат) тўлиб кетгандек кўринади. Бас, у қайтиб: ‹Эй Роббим, уни тўла (банд) топдим›, дейди. (Аллоҳ): ‹Бор, жаннатга кир›, дейди. У (яна) келади-ю, унга у тўлгандек кўринади. (Яна): ‹Эй Роббим, уни тўла топдим›, дейди. (Аллоҳ): ‹Бор, жаннатга кир — сен учун дунёнинг мисли ва яна ўн баравари (ёки: сен учун дунёнинг ўн баравари мисли) бор›, дейди. У: ‹(Эй Роббим,) мени мазах қиляпсанми — ёки менга куляпсанми — ҳолбуки Сен Подшоҳсан?!› дейди», дедилар. (Абдуллоҳ) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг озиғ тишлари кўрингунча кулганларини кўрдим. «Мана шу — жаннат аҳлининг мартабаси энг паст (кишиси)дир», дейиларди.

وَعَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " إِنِّي لَأَعْلَمُ آخِرَ أَهْلِ الْجَنَّةِ دُخُولًا الْجَنَّةَ وَآخِرَ أَهْلِ النَّارِ خُرُوجًا مِنْهَا رَجُلٌ يُؤْتَى بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيُقَالُ: اعْرِضُوا عَلَيْهِ صِغَارَ ذُنُوبِهِ وَارْفَعُوا عَنْهُ كِبَارهَا فتعرض عَلَيْهِ صغَار ذنُوبه وفيقال: عملت يَوْم كَذَا وَكَذَا وَكَذَا وَكَذَا وَعَمِلْتَ يَوْمَ كَذَا وَكَذَا كَذَا وَكَذَا؟ فَيَقُولُ: نَعَمْ. لَا يَسْتَطِيعُ أَنْ يُنْكِرَ وَهُوَ مُشْفِقٌ مِنْ كِبَارِ ذُنُوبِهِ أَنْ تُعْرَضَ عَلَيْهِ. فَيُقَالُ لَهُ فَإِنَّ لَكَ مَكَانَ كُلِّ سَيِّئَةٍ حَسَنَةً. فَيَقُولُ: رَبِّ قَدْ عَمِلْتُ أَشْيَاءَ لَا أَرَاهَا هَهُنَا " وَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ضَحِكَ حَتَّى بَدَتْ نَوَاجِذُهُ. رَوَاهُ مُسْلِمٌ

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta men jannat ahlidan jannatga eng oxirgi kiruvchi va doʻzax ahlidan undan eng oxirgi chiquvchi kishini bilaman: (u) qiyomat kuni keltiriladigan bir kishidir. Shunda: ‹Unga kichik gunohlarini koʻrsating va undan katta(gunoh)larini koʻtarib qoʻying (yashiring)› deyiladi. Bas, unga kichik gunohlari koʻrsatiladi va: ‹Falon kuni falon-falon (ishni) qilding; falon kuni falon-falon (ishni) qilding› deyiladi. U: ‹Ha› deydi — inkor qila olmaydi —, holbuki u katta gunohlarining unga koʻrsatilishidan qoʻrqib turibdi. Shunda unga: ‹Senga har bir yomonlik oʻrniga bir yaxshilik (bor)› deyiladi. U: ‹Ey Rabbim, men shunday (yomon) ishlar qilganmanki, ularni mana bu yerda koʻrmayapman› deydi», dedilar. Bas, men Rasululloh ﷺ ning — hatto oziq tishlari koʻringuncha — kulganlarini koʻrdim.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта мен жаннат аҳлидан жаннатга энг охирги кирувчи ва дўзах аҳлидан ундан энг охирги чиқувчи кишини биламан: (у) қиёмат куни келтириладиган бир кишидир. Шунда: ‹Унга кичик гуноҳларини кўрсатинг ва ундан катта(гуноҳ)ларини кўтариб қўйинг (яширинг)› дейилади. Бас, унга кичик гуноҳлари кўрсатилади ва: ‹Фалон куни фалон-фалон (ишни) қилдинг; фалон куни фалон-фалон (ишни) қилдинг› дейилади. У: ‹Ҳа› дейди — инкор қила олмайди —, ҳолбуки у катта гуноҳларининг унга кўрсатилишидан қўрқиб турибди. Шунда унга: ‹Сенга ҳар бир ёмонлик ўрнига бир яхшилик (бор)› дейилади. У: ‹Эй Раббим, мен шундай (ёмон) ишлар қилганманки, уларни мана бу ерда кўрмаяпман› дейди», дедилар. Бас, мен Расулуллоҳ ﷺ нинг — ҳатто озиқ тишлари кўрингунча — кулганларини кўрдим.

وَعَنْ أَنَسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " يَخْرُجُ مِنَ النَّارِ أَرْبَعَةٌ فَيُعْرَضُونَ عَلَى اللَّهِ ثُمَّ يُؤْمَرُ بِهِمْ إِلَى النَّارِ فَيَلْتَفِتُ أَحَدُهُمْ فَيَقُولُ: أَيْ رَبِّ؟ لَقَدْ كنتُ أَرْجُو إِذا أَخْرَجْتَنِي مِنْهَا أَنْ لَا تُعِيدَنِي فِيهَا " قَالَ: «فينجيه الله مِنْهَا» . رَوَاهُ مُسلم

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Doʻzaxdan toʻrt (kishi) chiqariladi va Allohga koʻrsatiladi (taqdim etiladi). Shunda ularning biri (Allohga) oʻgirilib: ‹Ey Rabbim, modomiki meni undan chiqarding, meni unga qayta qaytarmagin› deydi. Bas, Alloh uni undan najot beradi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Дўзахдан тўрт (киши) чиқарилади ва Аллоҳга кўрсатилади (тақдим этилади). Шунда уларнинг бири (Аллоҳга) ўгирилиб: ‹Эй Раббим, модомики мени ундан чиқардинг, мени унга қайта қайтармагин› дейди. Бас, Аллоҳ уни ундан нажот беради», дедилар.

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «يَخْلُصُ الْمُؤْمِنُونَ مِنَ النَّارِ فَيُحْبَسُونَ عَلَى قَنْطَرَةٍ بَيْنَ الْجَنَّةِ وَالنَّارِ فَيُقْتَصُّ لِبَعْضِهِمْ مِنْ بَعْضٍ مَظَالِمُ كَانَتْ بَيْنَهُمْ فِي الدُّنْيَا حَتَّى إِذَا هُذِّبُوا وَنُقُّوا أُذِنَ لَهُمْ فِي دُخُولِ الْجَنَّةِ فَوَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ لَأَحَدُهُمْ أَهْدَى بِمَنْزِلِهِ فِي الْجَنَّةِ مِنْهُ بِمَنْزِلِهِ كَانَ لَهُ فِي الدُّنْيَا» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ ‹Biz ularning koʻksilaridagi gina-adovatni sugʻurib (olib) tashladik› (Aʼrof surasi, 43-oyat) (oyati haqida shunday) dedilar: «Mominlar doʻzaxdan qutuladi, soʻng jannat bilan doʻzax orasidagi bir koʻprikda toʻxtatiladi; ular orasida dunyoda boʻlgan zulm(lar) uchun bir-biridan qasos olinadi; ular (shunday) tozalanib, poklangach, ularga jannatga kirishga izn beriladi. Muhammadning joni qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, ularning har biri jannatdagi manzilini — dunyodagi manzilini bilganidan ham yaxshiroq tanib qoladi (biladi)», dedilar.(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ ‹Биз уларнинг кўксиларидаги гина-адоватни суғуриб (олиб) ташладик› (Аъроф сураси, 43-оят) (ояти ҳақида шундай) дедилар: «Моминлар дўзахдан қутулади, сўнг жаннат билан дўзах орасидаги бир кўприкда тўхтатилади; улар орасида дунёда бўлган зулм(лар) учун бир-биридан қасос олинади; улар (шундай) тозаланиб, поклангач, уларга жаннатга киришга изн берилади. Муҳаммаднинг жони қўлида бўлган Зот билан қасамки, уларнинг ҳар бири жаннатдаги манзилини — дунёдаги манзилини билганидан ҳам яхшироқ таниб қолади (билади)», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا يَدْخُلُ أَحَدٌ الْجَنَّةَ إِلَّا أُرِيَ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ لَوْ أَسَاءَ لِيَزْدَادَ شُكْرًا وَلَا يَدْخُلُ النَّارَ أَحَدٌ إِلَّا أُرِيَ مَقْعَدَهُ مِنَ الْجَنَّةِ لَوْ أَحْسَنَ ليَكُون عَلَيْهِ حسرة» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Jannatga kirgan hech bir kishi yoʻqki, unga doʻzaxdagi (egallashi mumkin boʻlgan) joyi koʻrsatilmasin — agar yomonlik qilganda (shu boʻlardi) — toki u (shukrini) ziyoda qilsin; doʻzaxga kirgan hech bir kishi yoʻqki, unga jannatdagi joyi koʻrsatilmasin — agar yaxshilik qilganda (shu boʻlardi) — toki bu unga hasrat boʻlsin», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Жаннатга кирган ҳеч бир киши йўқки, унга дўзахдаги (эгаллаши мумкин бўлган) жойи кўрсатилмасин — агар ёмонлик қилганда (шу бўларди) — токи у (шукрини) зиёда қилсин; дўзахга кирган ҳеч бир киши йўқки, унга жаннатдаги жойи кўрсатилмасин — агар яхшилик қилганда (шу бўларди) — токи бу унга ҳасрат бўлсин», дедилар.

وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " إِذَا صَارَ أَهْلُ الْجَنَّةِ إِلَى الْجَنَّةِ وَأَهْلُ النَّارِ إِلَى النَّارِ جِيءَ بِالْمَوْتِ حَتَّى يُجْعَلَ بَيْنَ الْجَنَّةِ وَالنَّارِ ثُمَّ يُذْبَحَ ثُمَّ يُنَادِي مُنَادٍ: يَا أَهْلَ الْجَنَّةِ لَا مَوْتَ وَيَا أَهْلَ النَّارِ لَا مَوْتَ. فَيَزْدَادُ أَهْلُ الْجَنَّةِ فَرَحًا إِلَى فَرَحِهِمْ وَيَزْدَادُ أَهْلُ النَّارِ حُزْنًا إِلَى حزنهمْ ". مُتَّفق عَلَيْهِ

(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Jannat ahli jannatga, doʻzax ahli doʻzaxga oʻtgach (kirgach), oʻlim keltirilib, jannat bilan doʻzax orasiga qoʻyiladi, soʻng (qoʻy kabi) soʻyiladi. Soʻng bir munodiy (jarchi): ‹Ey jannat ahli, (endi) oʻlim yoʻq! Ey doʻzax ahli, (endi) oʻlim yoʻq!› deb nido qiladi. Shunda jannat ahlining xursandligi ustiga xursandlik ziyoda boʻladi; doʻzax ahlining qaygʻusi ustiga qaygʻu ziyoda boʻladi», dedilar.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Жаннат аҳли жаннатга, дўзах аҳли дўзахга ўтгач (киргач), ўлим келтирилиб, жаннат билан дўзах орасига қўйилади, сўнг (қўй каби) сўйилади. Сўнг бир мунодий (жарчи): ‹Эй жаннат аҳли, (энди) ўлим йўқ! Эй дўзах аҳли, (энди) ўлим йўқ!› деб нидо қилади. Шунда жаннат аҳлининг хурсандлиги устига хурсандлик зиёда бўлади; дўзах аҳлининг қайғуси устига қайғу зиёда бўлади», дедилар.

عَن ثَوْبَانَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «حَوْضِي مِنْ عَدَنٍ إِلَى عُمَّانَ الْبَلْقَاءِ مَاؤُهُ أَشَدُّ بَيَاضًا مِنَ اللَّبَنِ وَأَحْلَى مِنَ الْعَسَلِ وَأَكْوَابُهُ عَدَدُ نُجُومِ السَّمَاءِ مَنْ شَرِبَ مِنْهُ شَرْبَةً لَمْ يَظْمَأْ بَعْدَهَا أَبَدًا أَوَّلُ النَّاسِ وُروداً فقراءُ المهاجرينَ الشُّعثُ رؤوساً الدُّنْسُ ثِيَابًا الَّذِينَ لَا يَنْكِحُونَ الْمُتَنَعِّمَاتِ وَلَا يُفْتَحُ لَهُمُ السُّدَدُ» . رَوَاهُ أَحْمَدُ وَالتِّرْمِذِيُّ وَابْنُ مَاجَهْ. وَقَالَ التِّرْمِذِيُّ: هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ

Sawban (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Mening havzim Adandan Balqodagi Ummongacha boʻlgan masofaday. Uning suvi sutdan oq, asaldan shirin. Kosalari osmon yulduzlari sonichadir. Kim undan bir marta ichsa, undan keyin abadiy chanqamaydi. Unga birinchi boʻlib keladiganlar kambagʻal muhojirlar, sochlari toʻzigan, kiyimlari kirlangan, nozanin ayollarga uylanmaydigan va oldida eshiklar ochilmaydigan kishilardir», dedilar. Ahmad, Termiziy va Ibn Moja rivoyat qilgan. Termiziy: «Bu gʻarib hadisdir», dedi.Саwбан (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Менинг ҳавзим Адандан Балқодаги Уммонгача бўлган масофадай. Унинг суви сутдан оқ, асалдан ширин. Косалари осмон юлдузлари соничадир. Ким ундан бир марта ичса, ундан кейин абадий чанқамайди. Унга биринчи бўлиб келадиганлар камбағал муҳожирлар, сочлари тўзиган, кийимлари кирланган, нозанин аёлларга уйланмайдиган ва олдида эшиклар очилмайдиган кишилардир», дедилар. Аҳмад, Термизий ва Ибн Можа ривоят қилган. Термизий: «Бу ғариб ҳадисдир», деди.

وَعَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ قَالَ: كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَنَزَلْنَا منزلا فَقَالَ: «مَا أَنْتُمْ جُزْءٌ مِنْ مِائَةِ أَلْفِ جُزْءٍ مِمَّنْ يَرِدُ عَلَى الْحَوْضِ» . قِيلَ: كَمْ كُنْتُمْ يَوْمَئِذٍ؟ قَالَ: سَبْعَمِائَةٍ أَوْ ثَمَانِمِائَةٍ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu) aytadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga edik. Bir manzilga tushganimizda, u zot: «Sizlar mening huzurimga havz boshiga keladiganlarning yuz mingdan bir qismi ham emassiz» dedilar. (Roviy aytadi:) Men: «Oʻsha kuni siz necha kishi edingiz?» deb soʻradim. U: «Yetti yuz yoki sakkiz yuz kishi edik» dedi.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу) айтади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга эдик. Бир манзилга тушганимизда, у зот: «Сизлар менинг ҳузуримга ҳавз бошига келадиганларнинг юз мингдан бир қисми ҳам эмассиз» дедилар. (Ровий айтади:) Мен: «Ўша куни сиз неча киши эдингиз?» деб сўрадим. У: «Етти юз ёки саккиз юз киши эдик» деди.

وَعَن سَمُرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ لِكُلِّ نَبِيٍّ حَوْضًا وَإِنَّهُمْ لَيَتَبَاهَوْنَ أَيُّهُمْ أَكْثَرُ وَارِدَةً وَإِنِّي لَأَرْجُو أَنْ أَكُونَ أَكْثَرَهُمْ وَارِدَةً» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَقَالَ: هَذَا حَدِيثٌ غَرِيب

Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, har bir paygʻambar uchun bir hovuz bordir. Ular qaysi birining hovuziga kelguvchilar koʻproq boʻlishi bilan faxrlanadilar. Men esa keluvchilari eng koʻp boʻlishimni umid qilaman», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Ashʼas ibn Abdulmalik bu hadisni Nabiy ﷺdan mursal qilib rivoyat qilgan va unda Samuradan deb zikr qilmagan, bu esa sahihroqdir.Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, ҳар бир пайғамбар учун бир ҳовуз бордир. Улар қайси бирининг ҳовузига келгувчилар кўпроқ бўлиши билан фахрланадилар. Мен эса келувчилари энг кўп бўлишимни умид қиламан», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Ашъас ибн Абдулмалик бу ҳадисни Набий ﷺдан мурсал қилиб ривоят қилган ва унда Самурадан деб зикр қилмаган, бу эса саҳиҳроқдир.

وَعَن أنس قا ل سَأَلْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَشْفَعَ لِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَقَالَ: «أَنَا فَاعِلٌ» . قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَأَيْنَ أَطْلُبُكَ؟ قَالَ اطْلُبْنِي أَوَّلَ مَا تَطْلُبُنِي عَلَى الصِّرَاطِ ". قُلْتُ فَإِنْ لَمْ أَلْقَكَ عَلَى الصِّرَاطِ؟ قَالَ: «فَاطْلُبْنِي عِنْدَ الْمِيزَانِ» قُلْتُ فَإِنْ لَمْ أَلْقَكَ عِنْدَ الْمِيزَانِ؟ قَالَ: «فَاطْلُبْنِي عِنْدَ الْحَوْضِ فَإِنِّي لَا أُخطىءُ هَذِه الثلاثَ المواطن» رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وقا لهَذَا حَدِيث غَرِيب

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺdan Qiyomat kuni menga shafoat qilishlarini soʻradim. U zot: «Men (buni) qiluvchiman», dedilar. Men: «Ey Rasululloh, sizni qayerdan izlay?» dedim. U zot: «Birinchi marta meni Sirot ustidan izla», dedilar. Men: «Agar sizni Sirot ustida uchratmasam-chi?» dedim. U zot: «Unda meni Mezon oldidan izla», dedilar. Men: «Agar sizni Mezon oldida uchratmasam-chi?» dedim. U zot: «Unda meni Havz oldidan izla, chunki men shu uch joydan adashmayman», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldan bilamiz.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺдан Қиёмат куни менга шафоат қилишларини сўрадим. У зот: «Мен (буни) қилувчиман», дедилар. Мен: «Эй Расулуллоҳ, сизни қаердан излай?» дедим. У зот: «Биринчи марта мени Сирот устидан изла», дедилар. Мен: «Агар сизни Сирот устида учратмасам-чи?» дедим. У зот: «Унда мени Мезон олдидан изла», дедилар. Мен: «Агар сизни Мезон олдида учратмасам-чи?» дедим. У зот: «Унда мени Ҳавз олдидан изла, чунки мен шу уч жойдан адашмайман», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан биламиз.

وَعَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قا ل: قيل لَهُ مَا الْمقَام الْمَحْمُود؟ قا ل: " ذَلِكَ يَوْمَ يَنْزِلُ اللَّهُ تَعَالَى عَلَى كُرْسِيِّهِ فَيَئِطُّ كَمَا يئطُّ الرحلُ الْجَدِيد من تضايقه بِهِ وَهُوَ كَسَعَةِ مَا بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ وَيُجَاءُ بِكُمْ حُفَاةً عُرَاةً غُرْلًا فَيَكُونُ أَوَّلُ مَنْ يُكْسَى إِبراهيم يَقُول الله تَعَالَى: أُكسوا خليلي بِرَيْطَتَيْنِ بَيْضَاوَيْنِ مِنْ رِيَاطِ الْجَنَّةِ ثُمَّ أُكْسَى عَلَى أَثَرِهِ ثُمَّ أَقُومُ عَنْ يَمِينِ اللَّهِ مقَاما يغبطني الْأَولونَ وَالْآخرُونَ ". رَوَاهُ الدَّارمِيّ

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺdan maqomi mahmud nima ekani soʻralganda, u zot: «Bu — Alloh taolo Oʻz Kursisiga tushadigan kundir. U (Kursi) yangi egar oʻzining torligidan gʻichirlaganidek gʻichirlaydi. Uning kengligi osmon bilan yer orasiday. Sizlar yalangoyoq, yalangʻoch, sunnatsiz holda keltirilasizlar. Birinchi boʻlib kiyintiriladigan kishi Ibrohim boʻladi. Alloh taolo: ‹Doʻstimni kiydiringlar› deydi. Shunda jannat matolaridan ikkita oq, choksiz mato keltiriladi. Soʻng uning ortidan men kiyintirilaman. Soʻng men Allohning oʻng tomonida, avvalgilar va keyingilar menga havas qiladigan maqomda turaman», dedilar. Dorimiy rivoyat qilgan.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺдан мақоми маҳмуд нима экани сўралганда, у зот: «Бу — Аллоҳ таоло Ўз Курсисига тушадиган кундир. У (Курси) янги эгар ўзининг торлигидан ғичирлаганидек ғичирлайди. Унинг кенглиги осмон билан ер орасидай. Сизлар ялангоёқ, яланғоч, суннатсиз ҳолда келтириласизлар. Биринчи бўлиб кийинтириладиган киши Иброҳим бўлади. Аллоҳ таоло: ‹Дўстимни кийдиринглар› дейди. Шунда жаннат матоларидан иккита оқ, чоксиз мато келтирилади. Сўнг унинг ортидан мен кийинтириламан. Сўнг мен Аллоҳнинг ўнг томонида, аввалгилар ва кейингилар менга ҳавас қиладиган мақомда тураман», дедилар. Доримий ривоят қилган.

وَعَن الْمُغيرَة بن شُعْبَة قا ل: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شِعَارُ الْمُؤْمِنِينَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَلَى الصِّرَاطِ: رَبِّ سَلِّمْ سَلِّمْ ". رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَقَالَ: هَذَا حَدِيثٌ غَرِيب

Mugʻira ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kuni sirot ustidagi moʻminlarning shiori: ‹Robbim, salomat qil, salomat qil› boʻladi», dedilar. Termiziy rivoyat qilgan va: «Bu gʻarib hadisdir», dedi.Муғира ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат куни сирот устидаги мўминларнинг шиори: ‹Роббим, саломат қил, саломат қил› бўлади», дедилар. Термизий ривоят қилган ва: «Бу ғариб ҳадисдир», деди.

وَعَنْ أَنَسٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قا ل: «شَفَاعَتِي لِأَهْلِ الْكَبَائِرِ مِنْ أُمَّتِي» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُد وَرَوَاهُ ابْن مَاجَه عَن جَابر

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Mening shafoatim ummatimdan katta gunoh (kabira) sohiblari uchundir», dedilar. Termiziy va Abu Dovud rivoyat qilgan. Ibn Moja esa uni Jobirdan rivoyat qilgan.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Менинг шафоатим умматимдан катта гуноҳ (кабира) соҳиблари учундир», дедилар. Термизий ва Абу Довуд ривоят қилган. Ибн Можа эса уни Жобирдан ривоят қилган.

وَعَنْ عَوْفِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَتَانِي آتٍ مِنْ عِنْدِ رَبِّي فَخَيَّرَنِي بَيْنَ أَنْ يُدْخِلَ نِصْفَ أُمَّتِي الْجَنَّةَ وَبَيْنَ الشَّفَاعَةِ فَاخْتَرْتُ الشَّفَاعَةَ وَهِيَ لِمَنْ مَاتَ لَا يُشْرِكُ بِاللَّهِ شَيْئًا» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَابْن مَاجَه

Avf ibn Molik al-Ashjaʼiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Robbim huzuridan menga bir keluvchi keldi va meni ummatimning yarmini jannatga kiritish bilan shafoatdan birini tanlash ixtiyoriga qoʻydi. Shunda men shafoatni tanladim, u Allohga hech narsani sherik qilmasdan oʻlgan kishi uchundir», dedilar. Bu hadis Abu al-Malihdan, u Nabiy ﷺning boshqa bir sahobasidan, u Nabiy ﷺdan ham rivoyat qilingan boʻlib, unda Avf ibn Molik zikr qilinmagan va hadisda uzun bir voqea bordir.Авф ибн Молик ал-Ашжаъий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Роббим ҳузуридан менга бир келувчи келди ва мени умматимнинг ярмини жаннатга киритиш билан шафоатдан бирини танлаш ихтиёрига қўйди. Шунда мен шафоатни танладим, у Аллоҳга ҳеч нарсани шерик қилмасдан ўлган киши учундир», дедилар. Бу ҳадис Абу ал-Малиҳдан, у Набий ﷺнинг бошқа бир саҳобасидан, у Набий ﷺдан ҳам ривоят қилинган бўлиб, унда Авф ибн Молик зикр қилинмаган ва ҳадисда узун бир воқеа бордир.

وَعَن عبدِ الله بن أبي الجَدعاءِ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «يَدْخُلُ الْجَنَّةَ بِشَفَاعَةِ رَجُلٍ مِنْ أُمَّتِي أَكْثَرُ مِنْ بَنِي تَمِيمٍ» رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ والدارمي وَابْن مَاجَه

Abdulloh ibn Shaqiq (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Iliyo (Quds)da bir guruh kishilar bilan birga edim. Ulardan bir kishi: «Men Rasululloh ﷺning: ‹Ummatimdan bir kishining shafoati bilan jannatga Banu Tamim (qabilasi)dan koʻproq (kishi) kiradi›, deyayotganlarini eshitdim», dedi. ‹Ey Rasululloh, sizdan boshqasimi?› deyildi. U zot: ‹Mendan boshqasi›, dedilar. U kishi turib ketganda men: «Bu kim?» dedim. Ular: «Bu Ibn Abi al-Jadʼodir», deyishdi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir. Ibn Abi al-Jadʼo — Abdullohdir va unga faqat shu bitta hadis nisbat beriladi.Абдуллоҳ ибн Шақиқ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Илиё (Қудс)да бир гуруҳ кишилар билан бирга эдим. Улардан бир киши: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Умматимдан бир кишининг шафоати билан жаннатга Бану Тамим (қабиласи)дан кўпроқ (киши) киради›, деяётганларини эшитдим», деди. ‹Эй Расулуллоҳ, сиздан бошқасими?› дейилди. У зот: ‹Мендан бошқаси›, дедилар. У киши туриб кетганда мен: «Бу ким?» дедим. Улар: «Бу Ибн Аби ал-Жадъодир», дейишди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Ибн Аби ал-Жадъо — Абдуллоҳдир ва унга фақат шу битта ҳадис нисбат берилади.

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «إِنَّ مِنْ أُمَّتِي مَنْ يَشْفَعُ لِلْقَبِيلَةِ وَمِنْهُمْ مَنْ يَشْفَعُ لِلْعُصْبَةِ وَمِنْهُمْ مَنْ يَشْفَعُ لِلرَّجُلِ حَتَّى يَدْخُلُوا الْجَنَّةَ» رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, ummatimdan shunday kishilar borki, ular katta jamoaga shafoat qiladi, ulardan biri qabilaga shafoat qiladi, ulardan biri (kichik) guruhga shafoat qiladi, ulardan biri bir kishiga shafoat qiladi — toki ular jannatga kirgunlaricha», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, умматимдан шундай кишилар борки, улар катта жамоага шафоат қилади, улардан бири қабилага шафоат қилади, улардан бири (кичик) гуруҳга шафоат қилади, улардан бири бир кишига шафоат қилади — токи улар жаннатга киргунларича», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وعَدَني أَن يدْخل الجنةَ من أُمتي أربعمائةِ أَلْفٍ بِلَا حِسَابٍ» . فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ زِدْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ وَهَكَذَا فَحَثَا بِكَفَّيْهِ وَجَمَعَهُمَا فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ: زِدْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ: وَهَكَذَا فَقَالَ عُمَرُ دَعْنَا يَا أبكر. فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ: وَمَا عَلَيْكَ أَنْ يُدْخِلَنَا اللَّهُ كُلَّنَا الْجَنَّةَ؟ فَقَالَ عُمَرُ: إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ إِنْ شَاءَ أَنْ يُدْخِلَ خَلْقَهُ الْجَنَّةَ بِكَفٍّ وَاحِدٍ فَعَلَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «صَدَقَ عُمَرُ» رَوَاهُ فِي شرح السّنة

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh azza va jalla menga ummatimdan toʻrt yuz ming kishini hisob-kitobsiz jannatga kiritishni vaʼda qildi», dedilar. Abu Bakr: «Yo Rasululloh, bizga yana koʻpaytiring», dedi. U zot: «Mana shunday», deb ikki kaftlari bilan bir hovuch olib, ularni birlashtirdilar. Abu Bakr yana: «Yo Rasululloh, bizga koʻpaytiring», dedi. U zot: «Mana shunday», dedilar. Shunda Umar: «Bizni qoʻyavering, ey Abu Bakr», dedi. Abu Bakr: «Alloh hammamizni jannatga kiritsa, senga nima ziyon?» dedi. Umar: «Alloh azza va jalla xohlasa, butun xalqini bir kaft bilan jannatga kiritishga qodir», dedi. Shunda Nabiy ﷺ: «Umar rost aytdi», dedilar. Sharh us-Sunnada rivoyat qilgan.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ азза ва жалла менга умматимдан тўрт юз минг кишини ҳисоб-китобсиз жаннатга киритишни ваъда қилди», дедилар. Абу Бакр: «Ё Расулуллоҳ, бизга яна кўпайтиринг», деди. У зот: «Мана шундай», деб икки кафтлари билан бир ҳовуч олиб, уларни бирлаштирдилар. Абу Бакр яна: «Ё Расулуллоҳ, бизга кўпайтиринг», деди. У зот: «Мана шундай», дедилар. Шунда Умар: «Бизни қўяверинг, эй Абу Бакр», деди. Абу Бакр: «Аллоҳ ҳаммамизни жаннатга киритса, сенга нима зиён?» деди. Умар: «Аллоҳ азза ва жалла хоҳласа, бутун халқини бир кафт билан жаннатга киритишга қодир», деди. Шунда Набий ﷺ: «Умар рост айтди», дедилар. Шарҳ ус-Суннада ривоят қилган.

وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " يُصَفُّ أَهْلَ النَّارِ فَيَمُرُّ بِهِمُ الرَّجُلُ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ فَيَقُولُ الرَّجُلُ مِنْهُمْ: يَا فُلَانُ أَمَا تَعْرِفُنِي؟ أَنَا الَّذِي سَقَيْتُكَ شَرْبَةً. وَقَالَ بَعْضُهُمْ: أَنَا الَّذِي وَهَبْتُ لَكَ وَضُوءًا فَيَشْفَعُ لَهُ فَيُدْخِلُهُ الْجَنَّةَ ". رَوَاهُ ابْنُ مَاجَه

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Doʻzax ahli saf qilib qoʻyiladi. Jannat ahlidan bir kishi ularning yonidan oʻtganda, ulardan biri: ‹Ey falonchi, meni tanimayapsanmi? Men senga bir qultum suv bergan kishiman› deydi. Yana biri: ‹Men senga tahorat uchun suv bergan kishiman› deydi. Shunda u unga shafoat qilib, uni jannatga kiritadi», dedilar. Ibn Moja rivoyat qilgan.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Дўзах аҳли саф қилиб қўйилади. Жаннат аҳлидан бир киши уларнинг ёнидан ўтганда, улардан бири: ‹Эй фалончи, мени танимаяпсанми? Мен сенга бир қултум сув берган кишиман› дейди. Яна бири: ‹Мен сенга таҳорат учун сув берган кишиман› дейди. Шунда у унга шафоат қилиб, уни жаннатга киритади», дедилар. Ибн Можа ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " إِنَّ رَجُلَيْنِ مِمَّنْ دَخَلَ النَّارَ اشْتَدَّ صِيَاحُهُمَا فَقَالَ الرَّبُّ تَعَالَى: أَخْرِجُوهُمَا. فَقَالَ لَهُمَا: لِأَيِّ شَيْءٍ اشْتَدَّ صِيَاحُكُمَا؟ قَالَا: فَعَلْنَا ذَلِكَ لِتَرْحَمَنَا. قَالَ: فَإِنَّ رَحْمَتِي لَكُمَا أَنْ تَنْطَلِقَا فَتُلْقِيَا أَنْفُسَكُمَا حَيْثُ كُنْتُمَا مِنَ النَّارِ فَيُلْقِي أَحَدُهُمَا نَفْسَهُ فَيَجْعَلُهَا اللَّهُ بَرْدًا وَسَلَامًا وَيَقُومُ الْآخَرُ فَلَا يُلْقِي نَفْسَهُ فَيَقُولُ لَهُ الرَّبُّ تَعَالَى: مَا مَنَعَكَ أَنْ تُلْقِيَ نَفْسَكَ كَمَا أَلْقَى صَاحِبُكَ؟ فَيَقُولُ: رَبِّ إِنِّي لَأَرْجُو أَنْ لَا تُعِيدَنِي فِيهَا بَعْدَ مَا أَخْرَجْتَنِي مِنْهَا. فَيَقُولُ لَهُ الرَّبُّ تَعَالَى: لَكَ رَجَاؤُكَ. فَيُدْخَلَانِ جَمِيعًا الْجَنَّةَ بِرَحْمَةِ اللَّهِ ". رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, olovga kirganlardan ikki kishining faryodi qattiq boʻladi. Shunda Robb azza va jalla: ‹Ularni chiqaringlar›, deydi. Ular chiqarilganda, ulardan: ‹Faryodingiz nima sababdan bunchalik qattiq boʻldi?› deb soʻraydi. Ular: ‹Bizga rahm qilishing uchun shunday qildik›, deyishadi. (Alloh): ‹Sizlarga Mening rahmatim — borib, ikkovingiz olovda qayerda boʻlgan boʻlsangiz, oʻsha yerga oʻzingizni tashlashingizdir›, deydi. Ular boradilar. Ulardan biri oʻzini (olovga) tashlaydi, shunda (Alloh) uni unga salqin va salomat qilib qoʻyadi. Boshqasi esa turib qoladi, oʻzini tashlamaydi. Robb azza va jalla unga: ‹Sheriging oʻzini tashlagani kabi oʻzingni tashlashdan seni nima toʻsdi?› deydi. U: ‹Ey Robbim, meni chiqarganingdan keyin yana unga qaytarmasligingni umid qilaman›, deydi. Shunda Robb unga: ‹Sen uchun umiding (roʻyobga chiqadi)›, deydi. Bas, ikkovi Allohning rahmati bilan birga jannatga kiradilar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadisning isnodi zaifdir, chunki u Rishdiyn ibn Saʼd (orqali keladi). Rishdiyn ibn Saʼd esa hadis ahli nazdida zaifdir; (u rivoyat qilgan) Ibn Anʼum esa al-Ifriqiy boʻlib, al-Ifriqiy hadis ahli nazdida zaifdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, оловга кирганлардан икки кишининг фарёди қаттиқ бўлади. Шунда Робб азза ва жалла: ‹Уларни чиқаринглар›, дейди. Улар чиқарилганда, улардан: ‹Фарёдингиз нима сабабдан бунчалик қаттиқ бўлди?› деб сўрайди. Улар: ‹Бизга раҳм қилишинг учун шундай қилдик›, дейишади. (Аллоҳ): ‹Сизларга Менинг раҳматим — бориб, икковингиз оловда қаерда бўлган бўлсангиз, ўша ерга ўзингизни ташлашингиздир›, дейди. Улар борадилар. Улардан бири ўзини (оловга) ташлайди, шунда (Аллоҳ) уни унга салқин ва саломат қилиб қўяди. Бошқаси эса туриб қолади, ўзини ташламайди. Робб азза ва жалла унга: ‹Шеригинг ўзини ташлагани каби ўзингни ташлашдан сени нима тўсди?› дейди. У: ‹Эй Роббим, мени чиқарганингдан кейин яна унга қайтармаслигингни умид қиламан›, дейди. Шунда Робб унга: ‹Сен учун умидинг (рўёбга чиқади)›, дейди. Бас, иккови Аллоҳнинг раҳмати билан бирга жаннатга кирадилар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадиснинг исноди заифдир, чунки у Ришдийн ибн Саъд (орқали келади). Ришдийн ибн Саъд эса ҳадис аҳли наздида заифдир; (у ривоят қилган) Ибн Анъум эса ал-Ифриқий бўлиб, ал-Ифриқий ҳадис аҳли наздида заифдир.

وَعَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «يَرِدُ النَّاسُ النَّارَ ثمَّ يصدون مِنْهَا بِأَعْمَالِهِمْ فَأَوَّلُهُمْ كَلَمْحِ الْبَرْقِ ثُمَّ كَالرِّيحِ ثُمَّ كَحُضْرِ الْفَرَسِ ثُمَّ كَالرَّاكِبِ فِي رَحْلِهِ ثُمَّ كَشَدِّ الرَّجُلِ ثُمَّ كَمَشْيِهِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَالدَّارِمِيُّ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Allohning {Sizlardan unga (jahannamga) yaqin bormaydigan birorta ham yoʻq} (Maryam 71) degan oyati haqida soʻralganda aytdiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Odamlar doʻzaxga (uning ustidagi koʻprikka) keladilar, soʻng oʻz amallariga qarab undan oʻtib ketadilar. Ularning birinchisi chaqmoq yorugʻidek, soʻng shamoldek, soʻng chopayotgan otdek, soʻng ulovida ketayotgan chavandozdek, soʻng yugurayotgan kishidek, soʻng yurib ketayotgan kishidek oʻtadi». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Uni Shuʼba ham as-Suddiydan rivoyat qilgan, lekin uni marfuʼ qilmagan (Paygʻambarga nisbat bermagan).Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Аллоҳнинг {Сизлардан унга (жаҳаннамга) яқин бормайдиган бирорта ҳам йўқ} (Марям 71) деган ояти ҳақида сўралганда айтдики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Одамлар дўзахга (унинг устидаги кўприкка) келадилар, сўнг ўз амалларига қараб ундан ўтиб кетадилар. Уларнинг биринчиси чақмоқ ёруғидек, сўнг шамолдек, сўнг чопаётган отдек, сўнг уловида кетаётган чавандоздек, сўнг югураётган кишидек, сўнг юриб кетаётган кишидек ўтади». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Уни Шуъба ҳам ас-Суддийдан ривоят қилган, лекин уни марфуъ қилмаган (Пайғамбарга нисбат бермаган).

عَنِ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «إِنَّ أَمَامَكُمْ حَوْضِي مَا بَيْنَ جَنْبَيْهِ كَمَا بَيْنَ جَرْبَاءَ وَأَذْرُحَ» . قَالَ بَعْضُ الرُّوَاةِ: هُمَا قَرْيَتَانِ بِالشَّامِ بَيْنَهُمَا مَسِيرَةُ ثَلَاثِ لَيَالٍ. وَفِي رِوَايَةٍ: «فِيهِ أَبَارِيقُ كَنُجُومِ السَّمَاءِ مَنْ وَرَدَهُ فَشَرِبَ مِنْهُ لَمْ يَظْمَأْ بَعْدَهَا أَبَدًا» . مُتَّفق عَلَيْهِ

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, oldingizda Jarbo bilan Azruh orasichalik (keng) bir hovz bordir, unda osmon yulduzlaridek koʻp idishlar bordir. Kim unga kelib, undan ichsa, undan keyin hech qachon chanqamaydi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, олдингизда Жарбо билан Азруҳ орасичалик (кенг) бир ҳовз бордир, унда осмон юлдузларидек кўп идишлар бордир. Ким унга келиб, ундан ичса, ундан кейин ҳеч қачон чанқамайди», дедилар.

وَعَن حذيفةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ قَالَا: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " يَجْمَعُ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى النَّاسَ فَيَقُومُ الْمُؤْمِنُونَ حَتَّى تُزْلَفَ لَهُمُ الْجَنَّةُ فَيَأْتُونَ آدَمَ فَيَقُولُونَ: يَا أَبَانَا اسْتَفْتِحْ لَنَا الْجَنَّةَ. فَيَقُولُ: وَهَلْ أَخْرَجَكُمْ مِنَ الْجَنَّةِ إِلَّا خَطِيئَةُ أَبِيكُمْ لَسْتُ بِصَاحِبِ ذَلِكَ اذْهَبُوا إِلَى ابْنِي إِبْرَاهِيمَ خَلِيلِ اللَّهِ " قَالَ: " فَيَقُولُ إِبْرَاهِيمُ: لَسْتُ بِصَاحِبِ ذَلِكَ إِنَّمَا كُنْتُ خَلِيلًا مِنْ وَرَاءَ وَرَاءَ اعْمَدُوا إِلَى مُوسَى الَّذِي كَلَّمَهُ اللَّهُ تَكْلِيمًا فَيَأْتُونَ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام فَيَقُولُ: لَسْتُ بِصَاحِبِ ذَلِكَ اذْهَبُوا إِلَى عِيسَى كَلِمَةِ اللَّهِ وَرُوحِهِ فَيَقُولُ عِيسَى: لَسْتُ بِصَاحِبِ ذَلِكَ فَيَأْتُونَ مُحَمَّدًا صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَيَقُومُ فَيُؤْذَنُ لَهُ وَتُرْسَلُ الْأَمَانَةُ وَالرَّحِمُ فَيَقُومَانِ جَنَبَتَيِ الصِّرَاطِ يَمِينًا وَشِمَالًا فَيَمُرُّ أَوَّلُكُمْ كَالْبَرْقِ ". قَالَ: قُلْتُ: بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي أَيُّ شَيْءٍ كَمَرِّ الْبَرْقِ؟ قَالَ: " أَلَمْ تَرَوْا إِلَى الْبَرْقِ كَيْفَ يَمُرُّ وَيَرْجِعُ فِي طَرْفَةِ عَيْنٍ. ثُمَّ كَمَرِّ الرِّيحِ ثُمَّ كَمَرِّ الطَّيْرِ وَشَدِّ الرِّجَالِ تَجْرِي بِهِمْ أَعْمَالُهُمْ وَنَبِيُّكُمْ قَائِمٌ عَلَى الصِّرَاطِ يَقُولُ: يَا رَبِّ سَلِّمْ سَلِّمْ. حَتَّى تَعْجِزَ أَعْمَالُ الْعِبَادِ حَتَّى يَجِيءَ الرَّجُلُ فَلَا يَسْتَطِيعُ السَّيْرَ إِلَّا زَحْفًا ". وَقَالَ: «وَفِي حَافَتَيِ الصِّرَاطِ كَلَالِيبُ مُعَلَّقَةٌ مَأْمُورَةٌ تَأْخُذُ مَنْ أُمِرَتْ بِهِ فَمَخْدُوشٌ نَاجٍ وَمُكَرْدَسٌ فِي النَّارِ» . وَالَّذِي نَفْسُ أَبِي هُرَيْرَةَ بِيَدِهِ إِنَّ قَعْرَ جَهَنَّمَ لَسَبْعِينَ خَرِيفًا. رَوَاهُ مُسلم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh — tabaroka va taolo — odamlarni toʻplaydi; bas, moʻminlar — toki jannat ularga yaqinlashtirilguncha — turadilar. Bas, ular Odamning oldiga kelib: ‹Ey otamiz, biz uchun jannatni ochishni soʻra› deydilar. U: ‹Sizlarni jannatdan otangiz Odamning xatosidan boshqa narsa chiqardimi? Men bunga sohib (loyiq) emasman; oʻgʻlim Ibrohim — Allohning xalili — ning oldiga boringlar› deydi — (Paygʻambar) dedilar —. Bas, Ibrohim: ‹Men bunga sohib emasman; men faqat ortda-ortda (uzoq, bilvosita) bir xalil (doʻst) edim. Allohning (bevosita) gaplashgan Muso — alayhissalom — ning oldiga qarab boringlar› deydi. Bas, ular Muso ﷺ ning oldiga keladi. U: ‹Men bunga sohib emasman; Iso — Allohning kalimasi va ruhi — ning oldiga boringlar› deydi. Bas, Iso ﷺ: ‹Men bunga sohib emasman› deydi. Bas, ular Muhammad ﷺ ning oldiga keladilar. U turadi; bas, unga izn beriladi. Va omonat hamda rahm (qarindoshlik) yuboriladi-da, ikkovi Sirotning ikki chetida — oʻng va chap (tomonda) — turadi. Bas, birinchingiz chaqmoq kabi oʻtadi», dedilar. (Roviy) dedi: Men: «Otam-onam Sizga fido boʻlsin, chaqmoq oʻtishi kabi nima (qanday) narsa (tezligida)?» dedim. (Paygʻambar): «Chaqmoqni koʻrmaydimisizlar — u qanday oʻtib, koʻz yumib ochguncha qaytadi? Soʻng shamol oʻtishi kabi, soʻng qush oʻtishi kabi va erkaklarning yugurishi kabi (oʻtadi) — ularni amallari oʻtkazadi (eltadi) —. Paygʻambaringiz esa Sirot ustida turib: ‹Rabb, salomat saqla, salomat saqla› deydi — toki bandalarning amallari ojizlashguncha (kuchsizlanib qolguncha), hatto bir kishi keladi-da, faqat emaklab (sudralib)gina yura oladi —. (Paygʻambar) dedilar: Sirotning ikki chekkasida osilgan kalloblar bor — buyurilgan (kishi)ni olishga buyurilgan —. Bas, (kimdir) tirnalgan (yaralangan) holda najot topadi, (kimdir esa) doʻzaxga tiqiladi (uyumlab tashlanadi)». Abu Hurayraning joni qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, albatta jahannam(ning) tubi yetmish yillik (masofa)dir (chuqurdir).Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ — табарока ва таоло — одамларни тўплайди; бас, мўминлар — токи жаннат уларга яқинлаштирилгунча — турадилар. Бас, улар Одамнинг олдига келиб: ‹Эй отамиз, биз учун жаннатни очишни сўра› дейдилар. У: ‹Сизларни жаннатдан отангиз Одамнинг хатосидан бошқа нарса чиқардими? Мен бунга соҳиб (лойиқ) эмасман; ўғлим Иброҳим — Аллоҳнинг халили — нинг олдига боринглар› дейди — (Пайғамбар) дедилар —. Бас, Иброҳим: ‹Мен бунга соҳиб эмасман; мен фақат ортда-ортда (узоқ, билвосита) бир халил (дўст) эдим. Аллоҳнинг (бевосита) гаплашган Мусо — алайҳиссалом — нинг олдига қараб боринглар› дейди. Бас, улар Мусо ﷺ нинг олдига келади. У: ‹Мен бунга соҳиб эмасман; Исо — Аллоҳнинг калимаси ва руҳи — нинг олдига боринглар› дейди. Бас, Исо ﷺ: ‹Мен бунга соҳиб эмасман› дейди. Бас, улар Муҳаммад ﷺ нинг олдига келадилар. У туради; бас, унга изн берилади. Ва омонат ҳамда раҳм (қариндошлик) юборилади-да, иккови Сиротнинг икки четида — ўнг ва чап (томонда) — туради. Бас, биринчингиз чақмоқ каби ўтади», дедилар. (Ровий) деди: Мен: «Отам-онам Сизга фидо бўлсин, чақмоқ ўтиши каби нима (қандай) нарса (тезлигида)?» дедим. (Пайғамбар): «Чақмоқни кўрмайдимисизлар — у қандай ўтиб, кўз юмиб очгунча қайтади? Сўнг шамол ўтиши каби, сўнг қуш ўтиши каби ва эркакларнинг югуриши каби (ўтади) — уларни амаллари ўтказади (элтади) —. Пайғамбарингиз эса Сирот устида туриб: ‹Рабб, саломат сақла, саломат сақла› дейди — токи бандаларнинг амаллари ожизлашгунча (кучсизланиб қолгунча), ҳатто бир киши келади-да, фақат эмаклаб (судралиб)гина юра олади —. (Пайғамбар) дедилар: Сиротнинг икки чеккасида осилган каллоблар бор — буюрилган (киши)ни олишга буюрилган —. Бас, (кимдир) тирналган (яраланган) ҳолда нажот топади, (кимдир эса) дўзахга тиқилади (уюмлаб ташланади)». Абу Ҳурайранинг жони қўлида бўлган Зотга қасамки, албатта жаҳаннам(нинг) туби етмиш йиллик (масофа)дир (чуқурдир).

وَعَنْ جَابِرٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " يَخْرُجُ مِنَ النَّار بالشفاعة كَأَنَّهُمْ الثعارير؟ قَالَ: «إِنَّه الضغابيس» . مُتَّفق عَلَيْهِ

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Shafoat tufayli doʻzaxdan bir qavm chiqadiki, ular goʻyo saʼoriyrlardek boʻladilar», dedilar. «Saʼoriyr nima?» deb soʻralganda: «U — zagʻobiys, yaʼni kichik bodringlardir», dedilar. Muttafaqun alayh.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Шафоат туфайли дўзахдан бир қавм чиқадики, улар гўё саъорийрлардек бўладилар», дедилар. «Саъорийр нима?» деб сўралганда: «У — зағобийс, яъни кичик бодринглардир», дедилар. Муттафақун алайҳ.

وَعَنْ عثمان بن عَفَّان قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " يُشَفَّعُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ثَلَاثَةٌ: الْأَنْبِيَاءُ ثُمَّ الْعلمَاء ثمَّ الشُّهَدَاء ". رَوَاهُ ابْن مَاجَه

Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kunida uch toifa shafoat qiladi: paygʻambarlar, soʻng olimlar, soʻng shahidlar», dedilar.Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат кунида уч тоифа шафоат қилади: пайғамбарлар, сўнг олимлар, сўнг шаҳидлар», дедилар.

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: أَعْدَدْتُ لِعِبَادِيَ الصَّالِحِينَ مَا لَا عَيْنٌ رَأَتْ وَلَا أُذُنٌ سَمِعَتْ وَلَا خَطَرَ عَلَى قَلْبِ بشر. واقرؤوا إِنْ شِئْتُمْ: (فَلَا تَعْلَمُ نَفْسٌ مَا أُخْفِيَ لَهُمْ مِنْ قُرَّة عين) مُتَّفق عَلَيْهِ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) buni Nabiy ﷺga yetkazib rivoyat qiladi: U zot: «Alloh taolo: ‹Men solih bandalarim uchun hech bir koʻz koʻrmagan, hech bir quloq eshitmagan va hech bir bashar qalbiga kelmagan (neʼmatlarni) tayyorlab qoʻydim›, dedi. Buning tasdigʻi Alloh azza va jallaning Kitobida (kelgan): {Bas, hech bir jon ular uchun, qilgan amallariga mukofot sifatida, koʻzlarning qarorigʻa boʻlgan qanday (neʼmatlar) yashirilganini bilmaydi} (Sajda 17)», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) буни Набий ﷺга етказиб ривоят қилади: У зот: «Аллоҳ таоло: ‹Мен солиҳ бандаларим учун ҳеч бир кўз кўрмаган, ҳеч бир қулоқ эшитмаган ва ҳеч бир башар қалбига келмаган (неъматларни) тайёрлаб қўйдим›, деди. Бунинг тасдиғи Аллоҳ азза ва жалланинг Китобида (келган): {Бас, ҳеч бир жон улар учун, қилган амалларига мукофот сифатида, кўзларнинг қарориға бўлган қандай (неъматлар) яширилганини билмайди} (Сажда 17)», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: مَوْضِعُ سَوْطٍ فِي الْجَنَّةِ خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا ". مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ

Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Jannatda — qamchi (oʻlchami) qadar joy — butun dunyo va undagi barcha narsadan yaxshiroqdir», — dedi.Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Жаннатда — қамчи (ўлчами) қадар жой — бутун дунё ва ундаги барча нарсадан яхшироқдир», — деди.

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «غَدْوَةٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ رَوْحَةٌ خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا وَلَوْ أَنَّ امْرَأَةً مِنْ نِسَاءِ أَهْلِ الْجَنَّةِ اطَّلَعت إِلى الأَرْض لَأَضَاءَتْ مابينهما وَلَمَلَأَتْ مَا بَيْنَهُمَا رِيحًا وَلَنَصِيفُهَا عَلَى رَأْسِهَا خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا» . رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh yoʻlida ertalab yoki kechqurun (bir bor) chiqish dunyo va undagi narsalardan yaxshiroqdir. Jannatda sizlardan biringizning kamoni qadar yoki qoʻli turadigan joy dunyo va undagi narsalardan yaxshiroqdir. Agar jannat ahli ayollaridan bir ayol yer (ahli)ga moʻralasa, osmon bilan yer orasini yoritib yuborardi va u (joy)ni xushboʻylikka toʻldirib yuborardi. Uning boshidagi roʻmol dunyo va undagi narsalardan yaxshiroqdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahihdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ йўлида эрталаб ёки кечқурун (бир бор) чиқиш дунё ва ундаги нарсалардан яхшироқдир. Жаннатда сизлардан бирингизнинг камони қадар ёки қўли турадиган жой дунё ва ундаги нарсалардан яхшироқдир. Агар жаннат аҳли аёлларидан бир аёл ер (аҳли)га мўраласа, осмон билан ер орасини ёритиб юборарди ва у (жой)ни хушбўйликка тўлдириб юборарди. Унинг бошидаги рўмол дунё ва ундаги нарсалардан яхшироқдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳдир.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِن فِي الْجَنَّةِ شَجَرَةً يَسِيرُ الرَّاكِبُ فِي ظِلِّهَا مِائَةَ عَامٍ لَا يَقْطَعُهَا وَلَقَابَ قَوْسِ أَحَدِكُمْ فِي الْجَنَّةِ خَيْرٌ مِمَّا طَلَعَتْ عَلَيْهِ الشَّمْسُ أَو تغرب» . مُتَّفق عَلَيْهِ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Jannatda shunday bir daraxt borki, otliq kishi uning soyasida yuz yil yursa ham uni oxiriga yetkaza olmaydi», dedilar. Va: «Xohlasangiz, {va choʻzilgan soyada, hamda quyilib turgan suvda} (Al-Voqiʼa 30-31) oyatini oʻqinglar», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жаннатда шундай бир дарахт борки, отлиқ киши унинг соясида юз йил юрса ҳам уни охирига етказа олмайди», дедилар. Ва: «Хоҳласангиз, {ва чўзилган сояда, ҳамда қуйилиб турган сувда} (Ал-Воқиъа 30-31) оятини ўқинглар», дедилар.

وَعَنْ أَبِي مُوسَى قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " إِنَّ لِلْمُؤْمِنِ فِي الْجَنَّةِ لَخَيْمَةً مِنْ لُؤْلُؤَةٍ وَاحِدَةٍ مُجَوَّفَةٍ عَرْضُهَا وَفِي رِوَايَةٍ: طُولُهَا سِتُّونَ مِيلًا فِي كُلِّ زَاوِيَةٍ مِنْهَا أَهْلٌ مَا يَرَوْنَ الْآخَرِينَ يَطُوفُ عَلَيْهِم المؤمنُ وجنَّتانِ من فضةٍ آنيتهما مَا فِيهِمَا وَجَنَّتَانِ مِنْ ذَهَبٍ آنِيَتُهُمَا وَمَا فِيهِمَا وَمَا بينَ أَنْ يَنْظُرُوا إِلَى رَبِّهِمْ إِلَّا رِدَاءُ الْكِبْرِيَاءِ على وجههِ فِي جنَّة عدْنٍ ". مُتَّفق عَلَيْهِ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladiki, u zot: «Jannatda ikkita bogʻ bor, ularning idishlari va ichidagi narsalari kumushdandir; yana ikkita bogʻ bor, ularning idishlari va ichidagi narsalari oltindandir. Adn jannatida qavm bilan ularning Robbiga nazar solishlari orasida Uning Yuzidagi kibriyo (ulugʻvorlik) ridosidan boshqa hech narsa yoʻqdir», dedilar. Yana shu isnod bilan Nabiy ﷺdan: «Jannatda ichi boʻsh yagona marvariddan boʻlgan shunday chodir borki, uning eni oltmish mildir; uning har bir burchagida (moʻminning) ahli boʻlib, ular bir-birlarini koʻrmaydilar. Moʻmin ularni aylanib (navbat bilan ziyorat qilib) yuradi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahihdir. Abu Imron al-Javniyning ismi Abdulmalik ibn Habibdir. Abu Bakr ibn Abu Muso haqida esa Ahmad ibn Hanbal: «Uning ismi maʼlum emas», degan. Abu Muso al-Ashʼariyning ismi Abdulloh ibn Qaysdir, Abu Molik al-Ashʼariyning ismi esa Saʼd ibn Toriq ibn Ashyamdir.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қиладики, у зот: «Жаннатда иккита боғ бор, уларнинг идишлари ва ичидаги нарсалари кумушдандир; яна иккита боғ бор, уларнинг идишлари ва ичидаги нарсалари олтиндандир. Адн жаннатида қавм билан уларнинг Роббига назар солишлари орасида Унинг Юзидаги кибриё (улуғворлик) ридосидан бошқа ҳеч нарса йўқдир», дедилар. Яна шу иснод билан Набий ﷺдан: «Жаннатда ичи бўш ягона марвариддан бўлган шундай чодир борки, унинг эни олтмиш милдир; унинг ҳар бир бурчагида (мўминнинг) аҳли бўлиб, улар бир-бирларини кўрмайдилар. Мўмин уларни айланиб (навбат билан зиёрат қилиб) юради», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳдир. Абу Имрон ал-Жавнийнинг исми Абдулмалик ибн Ҳабибдир. Абу Бакр ибн Абу Мусо ҳақида эса Аҳмад ибн Ҳанбал: «Унинг исми маълум эмас», деган. Абу Мусо ал-Ашъарийнинг исми Абдуллоҳ ибн Қайсдир, Абу Молик ал-Ашъарийнинг исми эса Саъд ибн Ториқ ибн Ашямдир.

وَعَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «فِي الْجَنَّةِ مائةُ درجةٍ مَا بينَ كلِّ دَرَجَتَيْنِ كَمَا بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ وَالْفِرْدَوْسُ أَعْلَاهَا دَرَجَةً مِنْهَا تُفَجَّرُ أَنْهَارُ الْجَنَّةِ الْأَرْبَعَةُ وَمِنْ فَوْقِهَا يَكُونُ الْعَرْشُ فَإِذَا سَأَلْتُمُ اللَّهَ فَاسْأَلُوهُ الْفِرْدَوْسَ» رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَلَمْ أَجِدْهُ فِي الصَّحِيحَيْنِ وَلَا فِي كِتَابِ الْحُمَيْدِيِّ

Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinishicha, Rasululloh ﷺ: «Jannatda yuzta daraja bor, har ikki daraja orasi xuddi osmon bilan yer orasidagidekdir. Firdavs uning eng yuqori darajasidir, jannatning toʻrt daryosi oʻsha yerdan otilib chiqadi va uning ustida Arsh boʻladi. Bas, Allohdan soʻraganingizda Undan Firdavsni soʻranglar», dedilar.Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинишича, Расулуллоҳ ﷺ: «Жаннатда юзта даража бор, ҳар икки даража ораси худди осмон билан ер орасидагидекдир. Фирдавс унинг энг юқори даражасидир, жаннатнинг тўрт дарёси ўша ердан отилиб чиқади ва унинг устида Арш бўлади. Бас, Аллоҳдан сўраганингизда Ундан Фирдавсни сўранглар», дедилар.

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ فِي الْجَنَّةِ لَسُوقًا يَأْتُونَهَا كُلَّ جُمُعَةٍ فَتَهُبُّ رِيحُ الشَّمَالِ فَتَحْثُو فِي وُجوهِهم وثيابِهم فيزدادونَ حُسنا وجمالاً فيرجعونَ إِلى أَهْليهمْ وَقَدِ ازْدَادُوا حُسُنًا وَجَمَالًا فَيَقُولُ لَهُمْ أَهْلُوهُمْ وَاللَّهِ لَقَدِ ازْدَدْتُمْ بَعْدَنَا حُسْنًا وَجَمَالًا فَيَقُولُونَ وَأَنْتُم واللَّهِ لقدِ ازددتم حسنا وجمالا». رَوَاهُ مُسلم

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Jannatda bir bozor bor, ular har juma kuni unga keladilar. Soʻng shimol shamoli esib, yuzlariga va kiyimlariga (mushk) sochadi, shu bilan ular husnu jamolda yanada ortadilar. Soʻng ular ahllariga husnu jamolda yana ortgan holda qaytadilar. Shunda ahllari ularga: ‹Vallohi, bizdan ketganingizdan keyin husnu jamolda yana ortibsiz›, deydilar. Ular esa: ‹Vallohi, sizlar ham bizdan keyin husnu jamolda yana ortibsiz›, deydilar».Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Жаннатда бир бозор бор, улар ҳар жума куни унга келадилар. Сўнг шимол шамоли эсиб, юзларига ва кийимларига (мушк) сочади, шу билан улар ҳусну жамолда янада ортадилар. Сўнг улар аҳлларига ҳусну жамолда яна ортган ҳолда қайтадилар. Шунда аҳллари уларга: ‹Валлоҳи, биздан кетганингиздан кейин ҳусну жамолда яна ортибсиз›, дейдилар. Улар эса: ‹Валлоҳи, сизлар ҳам биздан кейин ҳусну жамолда яна ортибсиз›, дейдилар».

وَعَن أبي هُرَيْرَة قا ل: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " إِنَّ أَوَّلَ زُمْرَةٍ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ عَلَى صُورَةِ الْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ كَأَشَدِّ كَوْكَبٍ دُرِّيٍّ فِي السَّمَاءِ إِضَاءَةً قُلُوبُهُمْ عَلَى قَلْبِ رَجُلٍ وَاحِدٍ لَا اخْتِلَافَ بَيْنَهُمْ وَلَا تَبَاغُضَ لِكُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ زَوْجَتَانِ مِنَ الْحُورِ الْعِينِ يُرَى مُخُّ سُوقِهِنَّ مِنْ وَرَاءِ الْعَظْمِ وَاللَّحْمِ مِنَ الْحُسْنِ يُسَبِّحُونَ اللَّهَ بُكْرَةً وَعَشِيًّا لَا يَسْقَمُونُ وَلَا يَبُولُونَ وَلَا يَتَغَوَّطُونَ وَلَا يَتْفُلُونَ وَلَا يَتَمَخَّطُونَ آنِيَتُهُمُ الذَّهَبُ وَالْفِضَّةُ وَأَمْشَاطُهُمُ الذَّهَبُ وَوَقُودُ مَجَامِرِهِمُ الْأَلُوَّةُ وَرَشْحُهُمُ الْمِسْكُ عَلَى خُلُقِ رَجُلٍ وَاحِدٍ عَلَى صُورَةِ أَبِيهِمْ آدَمَ ستونَ ذِرَاعا فِي السَّمَاء. مُتَّفق عَلَيْهِ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Jannatga kiradigan birinchi guruh — toʻlin oydek porlab turadi; ularga ergashadiganlari esa — osmondagi eng yorqin yulduzdek porlaydi. Ular na siyadi, na hojat chiqaradi, na tupuradi, na burun shilligʻi (chiqaradi). Ularning taroqlari — oltindan boʻladi va ularning teri mushkdek hidlanadi. Ularning markazlarida ud (aloe yogʻochi) ishlatiladi. Ularning xotinlari — huriylar boʻladi. Ularning hammasi bir xil koʻrinadi va (qomat jihatidan) otalari Odamga — oltmish tirsak boʻyli (holatda) — oʻxshaydi», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Жаннатга кирадиган биринчи гуруҳ — тўлин ойдек порлаб туради; уларга эргашадиганлари эса — осмондаги энг ёрқин юлдуздек порлайди. Улар на сияди, на ҳожат чиқаради, на тупуради, на бурун шиллиғи (чиқаради). Уларнинг тароқлари — олтиндан бўлади ва уларнинг тери мушкдек ҳидланади. Уларнинг марказларида уд (алоэ ёғочи) ишлатилади. Уларнинг хотинлари — ҳурийлар бўлади. Уларнинг ҳаммаси бир хил кўринади ва (қомат жиҳатидан) оталари Одамга — олтмиш тирсак бўйли (ҳолатда) — ўхшайди», — деди.

وَعَنْ جَابِرٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ أَهْلَ الْجَنَّةِ يَأْكُلُونَ فِيهَا وَيَشْرَبُونَ ولايتفلون ولايبولون وَلَا يَتَغَوَّطُونَ وَلَا يَتَمَخَّطُونَ» . قَالُوا: فَمَا بَالُ الطَّعَامِ؟ قَالَ: «جُشَاءٌ وَرَشْحٌ كَرَشْحِ الْمِسْكِ يُلْهَمُونَ التَّسْبِيحَ وَالتَّحْمِيدَ كَمَا تُلْهَمُونَ النَّفَسَ» . رَوَاهُ مُسْلِمٌ

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: men Nabiy ﷺ ni shunday deyayotganlarini eshitdim: «Jannat ahli u yerda yeydilar va ichadilar, lekin tupurmaydilar, siydik chiqarmaydilar, najas qilmaydilar va burunlarini qoqmaydilar». (Sahobalar): «Unda taom nima boʻladi?» dedilar. (U zot): «Kekirik va mushk teridek ter (boʻlib chiqadi). Ularga tasbeh va tahmid (aytish), xuddi nafas (olish) ilhom qilingani kabi ilhom qilinadi», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: мен Набий ﷺ ни шундай деяётганларини эшитдим: «Жаннат аҳли у ерда ейдилар ва ичадилар, лекин тупурмайдилар, сийдик чиқармайдилар, нажас қилмайдилар ва бурунларини қоқмайдилар». (Саҳобалар): «Унда таом нима бўлади?» дедилар. (У зот): «Кекирик ва мушк теридек тер (бўлиб чиқади). Уларга тасбеҳ ва таҳмид (айтиш), худди нафас (олиш) илҳом қилингани каби илҳом қилинади», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ يَدْخُلُ الْجَنَّةَ يَنْعَمُ وَلَا يَبْأَسُ وَلَا تَبْلَى ثِيَابُهُ وَلَا يفْنى شبابُه» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Jannatga kirgan kishi neʼmat ichida boʻladi, hech qachon xoru zor boʻlmaydi, kiyimi eskirmaydi va yoshligi ketmaydi», dedilar. Muslim rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жаннатга кирган киши неъмат ичида бўлади, ҳеч қачон хору зор бўлмайди, кийими эскирмайди ва ёшлиги кетмайди», дедилар. Муслим ривоят қилган.

وَعَن أَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " يُنَادِي مُنَادٍ: إِنَّ لَكُمْ أَنْ تَصِحُّوا فَلَا تَسْقَمُوا أَبَدًا وَإِنَّ لَكُمْ أَنْ تَحْيَوْا فَلَا تَمُوتُوا أَبَدًا وَإِنَّ لَكُمْ أَنْ تَشِبُّوا فَلَا تَهْرَمُوا أَبَدًا وَإِنَّ لَكُمْ أَنْ تَنْعَمُوا فَلَا تَبْأَسُوا أبدا " رَوَاهُ مُسلم

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺ dan rivoyat qiladi. (U zot) dedilar: «Bir nido qiluvchi shunday nido qiladi: ‹Sizlar uchun sogʻ boʻlish (taqdir etilgan), bas, hech qachon kasal boʻlmaysizlar. Sizlar uchun tirik boʻlish (taqdir etilgan), bas, hech qachon oʻlmaysizlar. Sizlar uchun yosh (qolish taqdir etilgan), bas, hech qachon qarimaysizlar. Sizlar uchun nashʼu namoda boʻlish (taqdir etilgan), bas, hech qachon qiynalmaysizlar›». Bu esa Alloh azza va jallaning ushbu soʻzidir: {Sizlarga: ‹Mana shu jannat qilib yurgan amallaringiz tufayli sizlarga meros qilib berildi›, deya nido qilinur} (Aʼrof 43).Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺ дан ривоят қилади. (У зот) дедилар: «Бир нидо қилувчи шундай нидо қилади: ‹Сизлар учун соғ бўлиш (тақдир этилган), бас, ҳеч қачон касал бўлмайсизлар. Сизлар учун тирик бўлиш (тақдир этилган), бас, ҳеч қачон ўлмайсизлар. Сизлар учун ёш (қолиш тақдир этилган), бас, ҳеч қачон қаримайсизлар. Сизлар учун нашъу намода бўлиш (тақдир этилган), бас, ҳеч қачон қийналмайсизлар›». Бу эса Аллоҳ азза ва жалланинг ушбу сўзидир: {Сизларга: ‹Мана шу жаннат қилиб юрган амалларингиз туфайли сизларга мерос қилиб берилди›, дея нидо қилинур} (Аъроф 43).

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «إِنَّ أَهْلَ الْجَنَّةِ يَتَرَاءَوْنَ أَهْلَ الْغُرَفِ مِنْ فَوْقِهِمْ كَمَا تَتَرَاءَوْنَ الْكَوْكَبَ الدُّرِّيَّ الْغَابِرَ فِي الْأُفُقِ مِنَ الْمَشْرِقِ أَو الْمَغْرِبِ لِتَفَاضُلِ مَا بَيْنَهُمْ» قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ تِلْكَ مَنَازِلُ الْأَنْبِيَاءِ لَا يَبْلُغُهَا غَيْرُهُمْ قَالَ: «بَلَى وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ رِجَالٌ آمَنُوا باللَّهِ وصدَّقوا الْمُرْسلين» . مُتَّفق عَلَيْهِ

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Jannat ahli — yuksak qasrlar (yaʼni jannatdagi oliy joy) sokinlariga — xuddi sharq yoki gʻarbda, ufqda uzoqdagi yorqin yulduzga qaragandek — qaraydi; bularning hammasi — ularning bir-biridan (savob jihatidan) ustunligi sababli(dir)», — dedi. Shunda odamlar: «Yo Rasululloh! Bu yuksak qasrlar — paygʻambarlar uchunmi; ularga boshqa hech kim yeta olmaydimi?» — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Yoʻq! Jonim qoʻlida boʻlgan Allohga qasamki, bular — Allohga iymon keltirgan va paygʻambarlarga (ham) iymon keltirgan kishilar uchundir», — deb javob berdi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Жаннат аҳли — юксак қасрлар (яъни жаннатдаги олий жой) сокинларига — худди шарқ ёки ғарбда, уфқда узоқдаги ёрқин юлдузга қарагандек — қарайди; буларнинг ҳаммаси — уларнинг бир-биридан (савоб жиҳатидан) устунлиги сабабли(дир)», — деди. Шунда одамлар: «Ё Расулуллоҳ! Бу юксак қасрлар — пайғамбарлар учунми; уларга бошқа ҳеч ким ета олмайдими?» — деди. Пайғамбар ﷺ: «Йўқ! Жоним қўлида бўлган Аллоҳга қасамки, булар — Аллоҳга иймон келтирган ва пайғамбарларга (ҳам) иймон келтирган кишилар учундир», — деб жавоб берди.

وَعَن أبي هُرَيْرَة قا ل: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «يَدْخُلُ الْجَنَّةَ أَقْوَامٌ أَفْئِدَتُهُمْ مِثْلُ أَفْئِدَةِ الطَّيْرِ» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Jannatga qalblari qushlarning qalbi kabi boʻlgan qavmlar kiradi», dedilar. Muslim rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жаннатга қалблари қушларнинг қалби каби бўлган қавмлар киради», дедилар. Муслим ривоят қилган.

وَعَن أبي سعيد قا ل: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى يَقُولُ لِأَهْلِ الْجَنَّةِ يَا أهلَ الجنةِ فيقولونَ لَبَّيْكَ رَبَّنَا وَسَعْدَيْكَ وَالْخَيْرُ كُلُّهُ فِي يَدَيْكَ فَيَقُولُ: هَلْ رَضِيتُمْ؟ فَيَقُولُونَ: وَمَا لَنَا لَا نَرْضَى يَا رَبِّ وَقَدْ أَعْطَيْتَنَا مَا لَمْ تُعْطِ أَحَدًا مِنْ خَلْقِكَ؟ فَيَقُولُ أَلَا أُعْطِيكُمْ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ؟ فَيَقُولُونَ: يَا رَبِّ وَأَيُّ شَيْءٍ أَفْضَلُ مِنْ ذَلِكَ؟ فَيَقُولُ: أُحِلُّ عَلَيْكُمْ رِضْوَانِي فَلَا أَسْخَطُ عَلَيْكُمْ بَعْدَهُ أَبَدًا ". مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ

(Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Albatta, Alloh jannat ahliga: ‹Ey jannat ahli!› deydi. Bas, ular: ‹Labbayka, Robbimiz, va saʼdayka; (barcha) yaxshilik Sening Qoʻlingdadir›, deydilar. (Alloh): ‹Rozi boʻldingizmi?› deydi. Ular: ‹Bizga nima boʻldiki, rozi boʻlmasak, ey Robbim — holbuki Sen bizga oʻz xalqingdan hech kimga bermagan (neʼmat)ni berding?!› deydilar. (Alloh): ‹Sizlarga bundan afzalrogʻini bermaymi?› deydi. Ular: ‹Ey Robbim, bundan afzalroq qanday narsa boʻladi?!› deydilar. (Alloh): ‹Men sizlarga Oʻz rizvonimni (rizoligimni) halol (nozil) qilaman — bas, undan keyin sizlardan hech qachon gʻazablanmayman›, deydi», dedilar.(Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Албатта, Аллоҳ жаннат аҳлига: ‹Эй жаннат аҳли!› дейди. Бас, улар: ‹Лаббайка, Роббимиз, ва саъдайка; (барча) яхшилик Сенинг Қўлингдадир›, дейдилар. (Аллоҳ): ‹Рози бўлдингизми?› дейди. Улар: ‹Бизга нима бўлдики, рози бўлмасак, эй Роббим — ҳолбуки Сен бизга ўз халқингдан ҳеч кимга бермаган (неъмат)ни бердинг?!› дейдилар. (Аллоҳ): ‹Сизларга бундан афзалроғини бермайми?› дейди. Улар: ‹Эй Роббим, бундан афзалроқ қандай нарса бўлади?!› дейдилар. (Аллоҳ): ‹Мен сизларга Ўз ризвонимни (ризолигимни) ҳалол (нозил) қиламан — бас, ундан кейин сизлардан ҳеч қачон ғазабланмайман›, дейди», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " إِنَّ أَدْنَى مَقْعَدِ أَحَدِكُمْ مِنَ الْجَنَّةِ أَنْ يَقُولَ لَهُ: تَمَنَّ فَيَتَمَنَّى وَيَتَمَنَّى فَيَقُولُ لَهُ: هَلْ تَمَنَّيْتَ؟ فَيَقُولُ نَعَمْ فَيَقُولُ لَهُ: فَإِنَّ لَكَ مَا تَمَنَّيْتَ ومثلَه معَه ". رَوَاهُ مُسلم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan biringizning jannatdagi eng past oʻrni shuki, unga: ‹Tila!› deyiladi. U tilaydi, yana tilaydi. Soʻng unga: ‹Tiladingmi?› deyiladi. U: ‹Ha›, deydi. Shunda unga: ‹Senga tilaganing va u bilan birga yana shuncha narsa beriladi›, deyiladi», dedilar. Muslim rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан бирингизнинг жаннатдаги энг паст ўрни шуки, унга: ‹Тила!› дейилади. У тилайди, яна тилайди. Сўнг унга: ‹Тиладингми?› дейилади. У: ‹Ҳа›, дейди. Шунда унга: ‹Сенга тилаганинг ва у билан бирга яна шунча нарса берилади›, дейилади», дедилар. Муслим ривоят қилган.

وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «سَيْحَانُ وَجَيْحَانُ وَالْفُرَاتُ وَالنِّيلُ كُلٌّ من أنهارِ الْجنَّة» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sayhon, Jayhon, Furot va Nil — bularning hammasi jannat daryolaridandir», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сайҳон, Жайҳон, Фурот ва Нил — буларнинг ҳаммаси жаннат дарёларидандир», — дедилар.

وَعَنْ عُتْبَةَ بْنِ غَزْوَانَ قَالَ: ذُكِرَ لَنَا أَنَّ الْحَجَرَ يُلْقَى مِنْ شَفَةِ جَهَنَّمَ فَيَهْوِي فِيهَا سَبْعِينَ خَرِيفًا لَا يُدْرِكُ لَهَا قَعْرًا وَاللَّهِ لَتُمْلَأَنَّ وَلَقَدْ ذُكِرَ لَنَا أَنَّ مَا بَيْنَ مِصْرَاعَيْنِ مِنْ مَصَارِيعِ الْجَنَّةِ مَسِيرَةُ أَرْبَعِينَ سَنَةً وَلَيَأْتِيَنَّ عَلَيْهَا يَوْمٌ وَهُوَ كَظِيظٌ مِنَ الزحام ". رَوَاهُ مُسلم

Utba ibn Gʻazvon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U bizga xutba qilib, Allohga hamd va sano aytdi, soʻng dedi: «Ammo baʼd, albatta, dunyo oʻzining tugashidan darak berdi va shoshib yuz oʻgirdi. Undan idishni qoqib ichguvchi egasiga qolgan tomchidek arzimas qoldigʻdan boshqa narsa qolmadi. Sizlar undan zavolsiz (abadiy) bir manzilga koʻchguvchisiz. Bas, qoʻlingizdagi eng yaxshi narsa bilan koʻchinglar. Chunki bizga aytildiki, jahannamning labidan bir tosh tashlansa, u yetmish yil unga tushib boradi-yu, tubiga yetmaydi. Allohga qasamki, u (jahannam) albatta toʻldiriladi. Buni hayron boʻlyapsizlarmi? Bizga aytildiki, jannat tabaqalaridan ikki tabaqasi orasi qirq yillik yoʻldir. Unga shunday kun keladiki, u (eshik) tirbandlikdan toʻla-toʻkis boʻladi. Men oʻzimni Rasululloh ﷺ bilan birga boʻlgan yetti kishining yettinchisi sifatida koʻrgan edim — bizning daraxt bargidan boshqa taomimiz yoʻq edi, hatto ogʻiz chetlarimiz yara boʻlib ketardi. Men bir ridoni topib olib, uni oʻzim bilan Saʼd ibn Molik oʻrtamizda boʻlib oldim — yarmini men, yarmini Saʼd belimizga (izor qilib) bogʻladik. Bugun bizdan har birimiz shaharlardan birining amiri boʻlib qoldik. Men oʻzimni katta deb bilib, Alloh nazdida kichik boʻlishimdan Allohdan panoh soʻrayman. Hech qachon bironta nubuvvat boʻlmaganki, oxir-oqibati podshohlikka aylanmagan boʻlsa. Sizlar ham bizdan keyingi amirlarni bilib, sinab koʻrasizlar», dedi.Утба ибн Ғазвон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У бизга хутба қилиб, Аллоҳга ҳамд ва сано айтди, сўнг деди: «Аммо баъд, албатта, дунё ўзининг тугашидан дарак берди ва шошиб юз ўгирди. Ундан идишни қоқиб ичгувчи эгасига қолган томчидек арзимас қолдиғдан бошқа нарса қолмади. Сизлар ундан заволсиз (абадий) бир манзилга кўчгувчисиз. Бас, қўлингиздаги энг яхши нарса билан кўчинглар. Чунки бизга айтилдики, жаҳаннамнинг лабидан бир тош ташланса, у етмиш йил унга тушиб боради-ю, тубига етмайди. Аллоҳга қасамки, у (жаҳаннам) албатта тўлдирилади. Буни ҳайрон бўляпсизларми? Бизга айтилдики, жаннат табақаларидан икки табақаси ораси қирқ йиллик йўлдир. Унга шундай кун келадики, у (эшик) тирбандликдан тўла-тўкис бўлади. Мен ўзимни Расулуллоҳ ﷺ билан бирга бўлган етти кишининг еттинчиси сифатида кўрган эдим — бизнинг дарахт баргидан бошқа таомимиз йўқ эди, ҳатто оғиз четларимиз яра бўлиб кетарди. Мен бир ридони топиб олиб, уни ўзим билан Саъд ибн Молик ўртамизда бўлиб олдим — ярмини мен, ярмини Саъд белимизга (изор қилиб) боғладик. Бугун биздан ҳар биримиз шаҳарлардан бирининг амири бўлиб қолдик. Мен ўзимни катта деб билиб, Аллоҳ наздида кичик бўлишимдан Аллоҳдан паноҳ сўрайман. Ҳеч қачон биронта нубувват бўлмаганки, охир-оқибати подшоҳликка айланмаган бўлса. Сизлар ҳам биздан кейинги амирларни билиб, синаб кўрасизлар», деди.

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ مِمَّ خُلِقَ الْخَلْقُ؟ قَالَ: «مِنَ الْمَاءِ» . قُلْنَا: الْجَنَّةُ مَا بِنَاؤُهَا؟ قَالَ: «لَبِنَةٌ مِنْ ذَهَبٍ وَلَبِنَةٌ مِنْ فِضَّةٍ وَمِلَاطُهَا الْمِسْكُ الْأَذْفَرُ وَحَصْبَاؤُهَا اللُّؤْلُؤُ وَالْيَاقُوتُ وَتُرْبَتُهَا الزَّعْفَرَانُ مَنْ يَدْخُلُهَا يَنْعَمُ وَلَا يَبْأَسُ وَيَخْلُدُ وَلَا يَمُوتُ وَلَا يَبْلَى ثِيَابُهُمْ وَلَا يَفْنَى شَبَابُهُمْ» . رَوَاهُ أَحْمَدُ وَالتِّرْمِذِيّ والدارمي

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytadi: Biz: «Ey Rasululloh, bizga nima boʻldiki, sizning huzuringizda boʻlganimizda qalblarimiz yumshaydi, dunyoga nisbatan zohid boʻlamiz va oxirat ahlidan boʻlamiz. Sizning huzuringizdan chiqib, ahli-oilamiz bilan koʻngil ochib, bolalarimizni hidlaganimizda esa oʻzimizni tanimay qolamiz», dedik. Shunda Rasululloh ﷺ: «Agar siz mening huzurimdan chiqqaningizda ham oʻsha holatingizda turaversangiz, malaklar uylaringizda sizni ziyorat qilgan boʻlur edilar. Agar siz gunoh qilmasangiz, Alloh gunoh qiladigan, soʻng ularni magʻfirat qiladigan yangi bir xalqni keltirgan boʻlur edi», dedilar. (Abu Hurayra) aytadi: Men: «Ey Rasululloh, xalq nimadan yaratilgan?» dedim. U zot: «Suvdan», dedilar. Biz: «Jannatning binosi nimadan?» dedik. U zot: «Bir gʻisht kumushdan, bir gʻisht oltindan, uning laxtasi (qorishmasi) qoʻlansa hidli mushkdan, mayda toshlari marvarid va yoqutdan, tuprogʻi esa zaʼferondandir. Kim unga kirsa, neʼmatga erishadi, qiynalmaydi; abadiy qoladi, oʻlmaydi; ularning kiyimlari eskirmaydi va yoshliklari soʻlmaydi», dedilar. Soʻngra u zot: «Uch (toifa) kishining duosi rad qilinmaydi: adolatli imom (rahbar), iftor qilayotgan paytidagi roʻzador va mazlumning duosi — uni (Alloh) bulutlar uzra koʻtaradi, unga osmon eshiklari ochiladi va Robb azza va jalla: ‹Izzatimga qasamki, vaqti kechgan boʻlsa ham, albatta senga yordam beraman›, deydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadisning isnodi unchalik kuchli emas va nazarimda u muttasil (uzluksiz) ham emas. Bu hadis Abu Hurayradan Nabiy ﷺ orqali boshqa bir isnod bilan ham rivoyat qilingan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтади: Биз: «Эй Расулуллоҳ, бизга нима бўлдики, сизнинг ҳузурингизда бўлганимизда қалбларимиз юмшайди, дунёга нисбатан зоҳид бўламиз ва охират аҳлидан бўламиз. Сизнинг ҳузурингиздан чиқиб, аҳли-оиламиз билан кўнгил очиб, болаларимизни ҳидлаганимизда эса ўзимизни танимай қоламиз», дедик. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Агар сиз менинг ҳузуримдан чиққанингизда ҳам ўша ҳолатингизда тураверсангиз, малаклар уйларингизда сизни зиёрат қилган бўлур эдилар. Агар сиз гуноҳ қилмасангиз, Аллоҳ гуноҳ қиладиган, сўнг уларни мағфират қиладиган янги бир халқни келтирган бўлур эди», дедилар. (Абу Ҳурайра) айтади: Мен: «Эй Расулуллоҳ, халқ нимадан яратилган?» дедим. У зот: «Сувдан», дедилар. Биз: «Жаннатнинг биноси нимадан?» дедик. У зот: «Бир ғишт кумушдан, бир ғишт олтиндан, унинг лахтаси (қоришмаси) қўланса ҳидли мушкдан, майда тошлари марварид ва ёқутдан, тупроғи эса заъферондандир. Ким унга кирса, неъматга эришади, қийналмайди; абадий қолади, ўлмайди; уларнинг кийимлари эскирмайди ва ёшликлари сўлмайди», дедилар. Сўнгра у зот: «Уч (тоифа) кишининг дуоси рад қилинмайди: адолатли имом (раҳбар), ифтор қилаётган пайтидаги рўзадор ва мазлумнинг дуоси — уни (Аллоҳ) булутлар узра кўтаради, унга осмон эшиклари очилади ва Робб азза ва жалла: ‹Иззатимга қасамки, вақти кечган бўлса ҳам, албатта сенга ёрдам бераман›, дейди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадиснинг исноди унчалик кучли эмас ва назаримда у муттасил (узлуксиз) ҳам эмас. Бу ҳадис Абу Ҳурайрадан Набий ﷺ орқали бошқа бир иснод билан ҳам ривоят қилинган.

وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَا فِي الْجَنَّةِ شَجَرَةٌ إِلَّا وساقُها من ذهب» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ: «Jannatda har bir daraxtning tanasi oltindan boʻlmagani yoʻq», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis Abu Said rivoyatidan hasan gʻaribdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жаннатда ҳар бир дарахтнинг танаси олтиндан бўлмагани йўқ», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Абу Саид ривоятидан ҳасан ғарибдир.

وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ فِي الْجَنَّةِ مِائَةَ دَرَجَةٍ مَا بَيْنَ كُلِّ دَرَجَتَيْنِ مِائَةُ عَامٍ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَقَالَ: هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ: «Jannatda yuzta daraja bor, har ikki daraja orasi yuz (yillik masofa)dir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жаннатда юзта даража бор, ҳар икки даража ораси юз (йиллик масофа)дир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ فِي الْجَنَّةِ مِائَةَ دَرَجَةٍ لَوْ أَنَّ الْعَالَمِينَ اجْتَمَعُوا فِي إِحْدَاهُنَّ لَوَسِعَتْهُمْ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَقَالَ: هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ

Abu Said (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladiki, u zot: «Jannatda yuzta daraja bor; agar butun olamdagilar (jannat ahli) ulardan birida toʻplansalar ham, u ularni sigʻdirardi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir.Абу Саид (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қиладики, у зот: «Жаннатда юзта даража бор; агар бутун оламдагилар (жаннат аҳли) улардан бирида тўплансалар ҳам, у уларни сиғдирарди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир.

وَعَنْهُ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي قَوْلِهِ تَعَالَى (وفُرُشٍ مرفوعةٍ) قَالَ: «ارْتِفَاعُهَا لَكَمَا بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ مَسِيرَةَ خَمْسِمِائَةِ سَنَةً» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَقَالَ: هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan, U zotning {va baland koʻtarilgan toʻshaklar} (Voqea 56:34) degan oyat haqida (soʻrlganida): «Ularning balandligi osmon bilan yer orasidagidek, besh yuz yillik masofa boʻladi», deganlarini rivoyat qiladi. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Rishdin ibn Saʼdning hadisi orqaligina bilamiz. Baʼzi ilm ahli bu hadisning tafsirida shuni aytishganki, uning maʼnosi shuki, toʻshaklar darajalarda boʻlib, darajalar orasi osmon bilan yer orasidagidek (uzoq)dir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан, У зотнинг {ва баланд кўтарилган тўшаклар} (Воқеа 56:34) деган оят ҳақида (сўрлганида): «Уларнинг баландлиги осмон билан ер орасидагидек, беш юз йиллик масофа бўлади», деганларини ривоят қилади. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Ришдин ибн Саъднинг ҳадиси орқалигина биламиз. Баъзи илм аҳли бу ҳадиснинг тафсирида шуни айтишганки, унинг маъноси шуки, тўшаклар даражаларда бўлиб, даражалар ораси осмон билан ер орасидагидек (узоқ)дир.

وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ أَوَّلَ زُمْرَةٍ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ضَوْءُ وُجُوهِهِمْ عَلَى مِثْلِ ضَوْءِ القمرِ ليلةَ البدْرِ وَالزُّمْرَةُ الثَّانِيَةُ عَلَى مِثْلِ أَحْسَنِ كَوْكَبٍ دُرِّيٍّ فِي السَّمَاءِ لِكُلِّ رَجُلٍ مِنْهُمْ زَوْجَتَانِ عَلَى كُلِّ زَوْجَةٍ سَبْعُونَ حُلَّةً يُرَى مُخُّ سَاقِهَا من وَرَائِهَا» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Ikrima ibn Abu Jahl (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ men u zotning huzurlariga kelgan kuni: «Marhabo, ey hijrat qilgan otliq!», dedilar. Bu bobda Burayda, Ibn Abbos va Abu Juhayfadan ham (rivoyat bor). Abu Iso aytdi: Bu hadisning isnodi sahih emas, biz uni bunday shaklda faqat Muso ibn Masʼudning Sufyondan qilgan rivoyati orqaligina bilamiz. Muso ibn Masʼud hadisda zaifdir. Bu hadisni Abdurahmon ibn Mahdiy ham Sufyondan, u Abu Ishoqdan mursal holda rivoyat qilgan va unda Musʼab ibn Saʼddan deb zikr qilmagan. Bu (rivoyat) koʻproq sahihdir. (Abu Iso) dedi: Men Muhammad ibn Bashshorning: ‹Muso ibn Masʼud hadisda zaifdir›, deganini eshitdim. Muhammad ibn Bashshor dedi: Men Muso ibn Masʼuddan koʻp (hadis) yozgan edim, soʻng uni tark etdim. (Shu bilan «Istizon» kitobi tugadi, undan keyin «Adab» kitobi keladi.)Икрима ибн Абу Жаҳл (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ мен у зотнинг ҳузурларига келган куни: «Марҳабо, эй ҳижрат қилган отлиқ!», дедилар. Бу бобда Бурайда, Ибн Аббос ва Абу Жуҳайфадан ҳам (ривоят бор). Абу Исо айтди: Бу ҳадиснинг исноди саҳиҳ эмас, биз уни бундай шаклда фақат Мусо ибн Масъуднинг Суфёндан қилган ривояти орқалигина биламиз. Мусо ибн Масъуд ҳадисда заифдир. Бу ҳадисни Абдураҳмон ибн Маҳдий ҳам Суфёндан, у Абу Ишоқдан мурсал ҳолда ривоят қилган ва унда Мусъаб ибн Саъддан деб зикр қилмаган. Бу (ривоят) кўпроқ саҳиҳдир. (Абу Исо) деди: Мен Муҳаммад ибн Башшорнинг: ‹Мусо ибн Масъуд ҳадисда заифдир›, деганини эшитдим. Муҳаммад ибн Башшор деди: Мен Мусо ибн Масъуддан кўп (ҳадис) ёзган эдим, сўнг уни тарк этдим. (Шу билан «Истизон» китоби тугади, ундан кейин «Адаб» китоби келади.)

وَعَنْ أَنَسٍ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «يُعْطَى الْمُؤْمِنُ فِي الْجَنَّةِ قُوَّةَ كَذَا وَكَذَا مِنَ الْجِمَاعِ» . قِيلَ: يَا رَسُولَ الله أَو يُطيق ذَلِكَ؟ قَالَ: «يُعْطَى قُوَّةَ مِائَةٍ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ

Anas (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladiki, u zot: «Moʻminga jannatda jimoʼ (yaqinlik)da buncha-buncha kuch beriladi», dedilar. «Ey Rasululloh, u shunga toqat qila oladimi?» deyildi. U zot: «Unga yuz (kishi)ning kuchi beriladi», dedilar. Bu bobda Zayd ibn Arqamdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahih gʻaribdir; biz uni Qatodaning Anasdan qilgan rivoyatidan faqat Imron al-Qatton rivoyati orqaligina bilamiz.Анас (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қиладики, у зот: «Мўминга жаннатда жимў (яқинлик)да бунча-бунча куч берилади», дедилар. «Эй Расулуллоҳ, у шунга тоқат қила оладими?» дейилди. У зот: «Унга юз (киши)нинг кучи берилади», дедилар. Бу бобда Зайд ибн Арқамдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳ ғарибдир; биз уни Қатоданинг Анасдан қилган ривоятидан фақат Имрон ал-Қаттон ривояти орқалигина биламиз.

وَعَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «لَوْ أَنَّ مَا يُقِلُّ ظُفُرٌ مِمَّا فِي الْجَنَّةِ بَدَا لَتَزَخْرَفَتْ لَهُ مَا بَيْنَ خَوَافِقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَلَوْ أَنَّ رَجُلًا مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ اطَّلَعَ فَبَدَا أَسَاوِرُهُ لَطَمَسَ ضَوْؤُهُ ضَوْءَ الشَّمْسِ كَمَا تَطْمِسُ الشَّمْسُ ضَوْءَ النُّجُومِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَقَالَ: هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Agar jannatdagi narsalardan tirnoq uchida koʻtariladigancha (kichik narsa) namoyon boʻlsa, u albatta osmonlaru yerning bir chetidan ikkinchi chetigacha boʻlgan oraliqni bezab yuborgan boʻlardi. Agar jannat ahlidan bir kishi (dunyoga) moʻralab, uning bilakuzuklari koʻrinib qolsa, quyosh yulduzlarning nurini oʻchirgani kabi, u quyoshning nurini oʻchirib yuborgan boʻlardi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni shu isnod bilan faqat Ibn Lahiaʼning hadisi orqaligina bilamiz. Yahyo ibn Ayyub bu hadisni Yazid ibn Abu Habibdan rivoyat qilib, uni Umar ibn Saʼd ibn Abu Vaqqosdan, u Nabiy ﷺdan deb keltirgan.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Агар жаннатдаги нарсалардан тирноқ учида кўтариладиганча (кичик нарса) намоён бўлса, у албатта осмонлару ернинг бир четидан иккинчи четигача бўлган оралиқни безаб юборган бўларди. Агар жаннат аҳлидан бир киши (дунёга) мўралаб, унинг билакузуклари кўриниб қолса, қуёш юлдузларнинг нурини ўчиргани каби, у қуёшнинг нурини ўчириб юборган бўларди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни шу иснод билан фақат Ибн Лаҳиаънинг ҳадиси орқалигина биламиз. Яҳё ибн Айюб бу ҳадисни Язид ибн Абу Ҳабибдан ривоят қилиб, уни Умар ибн Саъд ибн Абу Ваққосдан, у Набий ﷺдан деб келтирган.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَهْلُ الْجَنَّةِ جُرْدٌ مُرْدٌ كَحْلَى لَا يَفْنَى شَبَابُهُمْ وَلَا تَبْلَى ثِيَابهمْ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ والدارمي

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Jannat ahli tuksiz, soqolsiz va koʻzlari surma tortilgan holda boʻladi; ularning yoshligi tugamaydi va kiyimlari eskirmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жаннат аҳли туксиз, соқолсиз ва кўзлари сурма тортилган ҳолда бўлади; уларнинг ёшлиги тугамайди ва кийимлари эскирмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

وَعَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «يَدْخُلُ أَهْلُ الْجَنَّةِ الْجَنَّةَ جُرْدًا مُرْدًا مُكَحَّلِينَ أَبْنَاءَ ثَلَاثِينَ - أَوْ ثلاثٍ وَثَلَاثِينَ - سنة» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Jannat ahli jannatga tuksiz, soqolsiz, koʻzlari surma tortilgan va oʻttiz yoki oʻttiz uch yoshda boʻlib kiradilar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Qatodaning baʼzi shogirdlari buni Qatodadan mursal qilib rivoyat qilishgan va uni isnod bilan keltirishmagan.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Жаннат аҳли жаннатга туксиз, соқолсиз, кўзлари сурма тортилган ва ўттиз ёки ўттиз уч ёшда бўлиб кирадилар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Қатоданинг баъзи шогирдлари буни Қатодадан мурсал қилиб ривоят қилишган ва уни иснод билан келтиришмаган.

وَعَن أَسمَاء بنت أبي بكر قَالَتْ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَذُكِرَ لَهُ سِدْرَةُ الْمُنْتَهَى قَالَ: «يَسِيرُ الرَّاكِبُ فِي ظِلِّ الْفَنَنِ مِنْهَا مِائَةَ سَنَةٍ أَوْ يَسْتَظِلُّ بِظِلِّهَا مِائَةُ رَاكِبٍ - شَكَّ الرَّاوِي - فِيهَا فَرَاشُ الذَّهَبِ كَأَنَّ ثَمَرَهَا الْقِلَالُ» رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَقَالَ: هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ

Asmo bint Abu Bakr (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning huzurlarida Sidratul-Muntaho zikr qilinganida, U zotning shunday deganlarini eshitdim: «Ot mingan kishi uning bir shoxining soyasida yuz yil yuradi» yoki «uning soyasida yuz nafar ot mingan kishi soyalanadi» — buni (rovi) Yahyo shubha bilan aytdi —, «unda oltin kapalaklar boʻladi, uning mevalari esa katta kuzalar (xumlar)dek boʻladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Асмо бинт Абу Бакр (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларида Сидратул-Мунтаҳо зикр қилинганида, У зотнинг шундай деганларини эшитдим: «От минган киши унинг бир шохининг соясида юз йил юради» ёки «унинг соясида юз нафар от минган киши сояланади» — буни (рови) Яҳё шубҳа билан айтди —, «унда олтин капалаклар бўлади, унинг мевалари эса катта кузалар (хумлар)дек бўлади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ماالكوثر؟ قَالَ: «ذَاكَ نَهْرٌ أَعْطَانِيهِ اللَّهُ يَعْنِي فِي الْجَنَّةِ أَشَدُّ بَيَاضًا مِنَ اللَّبَنِ وَأَحْلَى مِنَ الْعَسَلِ فِيهِ طَيْرٌ أَعْنَاقُهَا كَأَعْنَاقِ الْجُزُرِ» قَالَ عُمَرُ: إِنَّ هَذِهِ لَنَاعِمَةٌ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ «أَكَلَتُهَا أَنْعَمُ مِنْهَا» رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺdan: «Kavsar nima?» deb soʻralganida, U zot: «U Alloh menga ato etgan daryodir — yaʼni jannatda —, suti sutdan oqroq, asaldan shirinroq boʻladi. Unda boʻyinlari tuyalarning boʻyinlaridek boʻlgan qushlar bor», dedilar. Umar: «Bular qanchalar nozanin-a!» dedi. Rasululloh ﷺ: «Ularni yeydiganlar ulardan ham nozaninroqdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Muhammad ibn Abdulloh ibn Muslim — u Ibn Shihob az-Zuhriyning jiyanidir, Abdulloh ibn Muslim esa Ibn Umar va Anas ibn Molikdan rivoyat qilgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺдан: «Кавсар нима?» деб сўралганида, У зот: «У Аллоҳ менга ато этган дарёдир — яъни жаннатда —, сути сутдан оқроқ, асалдан ширинроқ бўлади. Унда бўйинлари туяларнинг бўйинларидек бўлган қушлар бор», дедилар. Умар: «Булар қанчалар нозанин-а!» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Уларни ейдиганлар улардан ҳам нозанинроқдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Муслим — у Ибн Шиҳоб аз-Зуҳрийнинг жиянидир, Абдуллоҳ ибн Муслим эса Ибн Умар ва Анас ибн Моликдан ривоят қилган.

وَعَن بُريدةَ أَنَّ رَجُلًا قَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ فِي الْجَنَّةِ مِنْ خَيْلٍ؟ قَالَ: «إِنِ اللَّهُ أَدْخَلَكَ الْجَنَّةَ فَلَا تَشَاءُ أَنْ تُحْمَلَ فِيهَا عَلَى فَرَسٍ مِنْ يَاقُوتَةٍ حَمْرَاءَ يَطِيرُ بِكَ فِي الْجَنَّةِ حَيْثُ شِئْتَ إِلَّا فَعَلْتَ» وَسَأَلَهُ رجل فَقَالَ: يارسول الله هَل فِي الجنةِ من إِبلٍ؟ قَالَ: فَلَمْ يَقُلْ لَهُ مَا قَالَ لِصَاحِبِهِ. فَقَالَ: «إِنْ يُدْخِلْكَ اللَّهُ الْجَنَّةَ يَكُنْ لَكَ فِيهَا مَا اشْتَهَتْ نَفْسُكَ وَلَذَّتْ عَيْنُكَ» رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺdan soʻrab: «Yo Rasululloh, jannatda otlar boʻladimi?» dedi. U zot: «Agar Alloh seni jannatga kiritsa, qizil yoqutdan boʻlgan otga minib, jannatda xohlagan joyingga uchib borishni istasang, albatta shunday qilasan», dedilar. (Rovi) aytdi: Yana bir kishi U zotdan soʻrab: «Yo Rasululloh, jannatda tuyalar boʻladimi?» dedi. U zot bunga oldingi kishiga aytgan soʻzini aytmadilar, balki: «Agar Alloh seni jannatga kiritsa, unda sen uchun nafsing istagan va koʻzingga lazzat bagʻishlaydigan har bir narsa boʻladi», dedilar. Bu hadisni (boshqa yoʻl bilan) Abdurahmon ibn Sobit Nabiy ﷺdan shu maʼnoda rivoyat qilgan, va bu Masʼudiyning hadisidan koʻra sahihroqdir.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺдан сўраб: «Ё Расулуллоҳ, жаннатда отлар бўладими?» деди. У зот: «Агар Аллоҳ сени жаннатга киритса, қизил ёқутдан бўлган отга миниб, жаннатда хоҳлаган жойингга учиб боришни истасанг, албатта шундай қиласан», дедилар. (Рови) айтди: Яна бир киши У зотдан сўраб: «Ё Расулуллоҳ, жаннатда туялар бўладими?» деди. У зот бунга олдинги кишига айтган сўзини айтмадилар, балки: «Агар Аллоҳ сени жаннатга киритса, унда сен учун нафсинг истаган ва кўзингга лаззат бағишлайдиган ҳар бир нарса бўлади», дедилар. Бу ҳадисни (бошқа йўл билан) Абдураҳмон ибн Собит Набий ﷺдан шу маънода ривоят қилган, ва бу Масъудийнинг ҳадисидан кўра саҳиҳроқдир.

وَعَنْ أَبِي أَيُّوبَ قَالَ أَتَى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَعْرَابِيٌّ فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أُحِبُّ الْخَيْلَ أَفِي الْجَنَّةِ خَيْلٌ؟ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنْ أُدْخِلْتَ الْجَنَّةَ أُتِيتَ بِفَرَسٍ مِنْ يَاقُوتَةٍ لَهُ جَنَاحَانِ فَحُمِلْتَ عَلَيْهِ ثُمَّ طَارَ بِكَ حَيْثُ شِئْتَ» رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ. وَقَالَ هَذَا حَدِيثٌ لَيْسَ بِالْقَوِيِّ وَأَبُو سَوْرَةَ الرَّاوِي يُضَعَّفُ فِي الْحَدِيثِ وَسَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَاعِيلَ يَقُولُ: أَبُو سَوْرَةَ هَذَا مُنكر الحَدِيث يروي مَنَاكِير

Abu Ayyub (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺning huzurlariga bir aʼrobiy kelib: «Yo Rasululloh, men otlarni yaxshi koʻraman. Jannatda otlar boʻladimi?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Agar sen jannatga kiritilsang, senga ikki qanotli yoqutdan boʻlgan ot keltiriladi, soʻng sen unga mindiriladsan, soʻng u sen bilan xohlagan joyingga uchib boradi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadisning isnodi kuchli emas, biz uni Abu Ayyubning hadisidan faqat shu yoʻl bilan bilamiz. Abu Savra — u Abu Ayyubning jiyani boʻlib, hadisda zaif sanaladi; Yahyo ibn Main uni juda zaif deb baholagan. (Rovi) aytdi: Men Muhammad ibn Ismoilning shunday deganini eshitdim: Bu Abu Savra hadisi munkar (rovi)dir; u Abu Ayyubdan kimsa unga ergashmaydigan munkar (rivoyat)larni rivoyat qiladi.Абу Айюб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺнинг ҳузурларига бир аъробий келиб: «Ё Расулуллоҳ, мен отларни яхши кўраман. Жаннатда отлар бўладими?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Агар сен жаннатга киритилсанг, сенга икки қанотли ёқутдан бўлган от келтирилади, сўнг сен унга миндириладсан, сўнг у сен билан хоҳлаган жойингга учиб боради», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадиснинг исноди кучли эмас, биз уни Абу Айюбнинг ҳадисидан фақат шу йўл билан биламиз. Абу Савра — у Абу Айюбнинг жияни бўлиб, ҳадисда заиф саналади; Яҳё ибн Маин уни жуда заиф деб баҳолаган. (Рови) айтди: Мен Муҳаммад ибн Исмоилнинг шундай деганини эшитдим: Бу Абу Савра ҳадиси мункар (рови)дир; у Абу Айюбдан кимса унга эргашмайдиган мункар (ривоят)ларни ривоят қилади.

وَعَنْ بُرَيْدَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَهْلُ الْجَنَّةِ عِشْرُونَ وَمِائَةُ صَفٍّ ثَمَانُونَ مِنْهَا مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ وَأَرْبَعُونَ مِنْ سَائِرِ الْأُمَمِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَالدَّارِمِيُّ وَالْبَيْهَقِيُّ فِي كتاب الْبَعْث والنشور

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Jannat ahli bir yuz yigirma safdir; ularning saksontasi shu ummatdan, qirqtasi esa boshqa ummatlardandir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Bu hadis Alqama ibn Marsaddan, u Sulaymon ibn Buraydadan, u Nabiy ﷺdan mursal tarzda ham rivoyat qilingan; baʼzilar esa Sulaymon ibn Buraydadan, u otasidan, deb keltirishgan. Abu Sinonning Muhorib ibn Disordan (qilgan) hadisi hasandir. Abu Sinonning ismi Diror ibn Murradir; Abu Sinon ash-Shayboniyning ismi Said ibn Sinon boʻlib, u basralik; Abu Sinon ash-Shomiyning ismi esa Iso ibn Sinon boʻlib, u qasmaliydir.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жаннат аҳли бир юз йигирма сафдир; уларнинг саксонтаси шу умматдан, қирқтаси эса бошқа умматлардандир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Бу ҳадис Алқама ибн Марсаддан, у Сулаймон ибн Бурайдадан, у Набий ﷺдан мурсал тарзда ҳам ривоят қилинган; баъзилар эса Сулаймон ибн Бурайдадан, у отасидан, деб келтиришган. Абу Синоннинг Муҳориб ибн Дисордан (қилган) ҳадиси ҳасандир. Абу Синоннинг исми Дирор ибн Муррадир; Абу Синон аш-Шайбонийнинг исми Саид ибн Синон бўлиб, у басралик; Абу Синон аш-Шомийнинг исми эса Исо ибн Синон бўлиб, у қасмалийдир.

وَعَن سَالم عَنْ أَبِيهِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «بَابُ أُمَّتِي الَّذِينَ يَدْخُلُونَ مِنْهُ الْجَنَّةَ عَرْضُهُ مَسِيرَةُ الرَّاكِبِ الْمُجَوِّدِ ثَلَاثًا ثُمَّ إِنَّهُمْ لَيُضْغَطُونَ عَلَيْهِ حَتَّى تَكَادُ مَنَاكِبُهُمْ تَزُولُ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَقَالَ هَذَا حَدِيثٌ ضَعِيفٌ وَسَأَلْتُ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَاعِيلَ عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَلَمْ يَعْرِفْهُ وَقَالَ: خَالِد بن أبي بكر يروي الْمَنَاكِير

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mening ummatim jannatga kiradigan eshikning kengligi yaxshi ot mingan chavandozning uch (kunlik) yoʻliga teng. Shunday boʻlsa-da, ular u eshikda elkalari deyarli chiqib ketgudek bir-birlariga siqib qoʻyiladilar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. (Rovi) aytdi: Men Muhammaddan bu hadis haqida soʻradim, u uni tanimadi va: «Xolid ibn Abu Bakrda Solim ibn Abdullohdan (qilingan) munkar (rivoyat)lar bor», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Менинг умматим жаннатга кирадиган эшикнинг кенглиги яхши от минган чавандознинг уч (кунлик) йўлига тенг. Шундай бўлса-да, улар у эшикда элкалари деярли чиқиб кетгудек бир-бирларига сиқиб қўйиладилар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. (Рови) айтди: Мен Муҳаммаддан бу ҳадис ҳақида сўрадим, у уни танимади ва: «Холид ибн Абу Бакрда Солим ибн Абдуллоҳдан (қилинган) мункар (ривоят)лар бор», деди.

وَعَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِن فِي الْجَنَّةِ لَسُوقًا مَا فِيهَا شِرًى وَلَا بَيْعٌ إِلَّا الصُّوَرَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ فَإِذَا اشْتَهَى الرَّجُلُ صُورَةً دَخَلَ فِيهَا» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَقَالَ: هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta jannatda bir bozor bor; unda na xarid, na sotuv boʻladi, faqat erkaklar va ayollarning suvratlari (boʻladi). Bas, qachon bir kishi biror suvratni istasa, unga kiradi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта жаннатда бир бозор бор; унда на харид, на сотув бўлади, фақат эркаклар ва аёлларнинг сувратлари (бўлади). Бас, қачон бир киши бирор сувратни истаса, унга киради», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир.

وَعَن سعيد بن الْمسيب أَنه لقيَ أَبَا هريرةَ فَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ: أَسْأَلُ اللَّهَ أَنْ يَجْمَعَ بَيْنِي وَبَيْنَكَ فِي سُوقِ الْجَنَّةِ. فَقَالَ سَعِيدٌ: أَفِيهَا سُوقٌ؟ قَالَ: نَعَمْ أَخْبَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ أَهْلَ الْجَنَّةِ إِذَا دَخَلُوهَا نَزَلُوا فِيهَا بِفَضْلِ أَعْمَالِهِمْ ثُمَّ يُؤْذَنُ لَهُمْ فِي مِقْدَارِ يَوْمِ الْجُمُعَةِ مِنْ أَيَّامِ الدُّنْيَا فَيَزُورُونَ رَبَّهُمْ وَيَبْرُزُ لَهُمْ عَرْشُهُ وَيَتَبَدَّى لَهُم فِي روضةٍ من رياضِ الجنَّة فَيُوضَع لَهُم مَنَابِر من نور ومنابرمن لُؤْلُؤٍ وَمَنَابِرُ مِنْ يَاقُوتٍ وَمَنَابِرُ مِنْ زَبَرْجَدٍ وَمَنَابِرُ مِنْ ذَهَبٍ وَمَنَابِرُ مِنْ فِضَّةٍ وَيَجْلِسُ أَدْنَاهُم - وَمَا فيهم دنيٌّ - عَلَى كُثْبَانِ الْمِسْكِ وَالْكَافُورِ مَا يَرَوْنَ أَنَّ أَصْحَابَ الْكَرَاسِيِّ بِأَفْضَلَ مِنْهُمْ مَجْلِسًا» . قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ: قُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ وَهَلْ نَرَى رَبَّنَا؟ قَالَ: «نَعَمْ هَلْ تَتَمَارَوْنَ فِي رُؤْيَةِ الشَّمْسِ وَالْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ؟» قُلْنَا: لَا. قَالَ: " كَذَلِكَ لَا تَتَمَارَوْنَ فِي رُؤْيَةِ رَبِّكُمْ وَلَا يَبْقَى فِي ذَلِكَ الْمَجْلِسِ رَجُلٌ إِلَّا حَاضَرَهُ اللَّهُ مُحَاضَرَةً حَتَّى يَقُولَ لِلرَّجُلِ مِنْهُمْ: يَا فلَان ابْن فلَان أَتَذكر يَوْم قلت كَذَا وَكَذَا؟ فيذكِّره بِبَعْض غدارته فِي الدُّنْيَا. فَيَقُولُ: يَا رَبِّ أَفَلَمْ تَغْفِرْ لِي؟ فَيَقُولُ: بَلَى فَبِسِعَةِ مَغْفِرَتِي بَلَغْتَ مَنْزِلَتَكَ هَذِهِ. فَبَيْنَا هُمْ عَلَى ذَلِكَ غَشِيتْهُمْ سَحَابَةٌ مِنْ فَوْقِهِمْ فَأَمْطَرَتْ عَلَيْهِمْ طِيبًا لَمْ يَجِدُوا مِثْلَ رِيحِهِ شَيْئًا قَطُّ وَيَقُولُ رَبُّنَا: قُومُوا إِلَى مَا أَعْدَدْتُ لَكُمْ مِنَ الْكَرَامَةِ فَخُذُوا مَا اشْتَهَيْتُمْ فَنَأْتِي سُوقًا قَدْ حَفَّتْ بِهِ الْمَلَائِكَةُ فِيهَا مَا لَمْ تَنْظُرِ الْعُيُونُ إِلَى مِثْلِهِ وَلَمْ تَسْمَعِ الْآذَانُ وَلَمْ يَخْطُرْ عَلَى الْقُلُوبِ فَيُحْمَلُ لَنَا مَا اشْتَهَيْنَا لَيْسَ يُبَاعُ فِيهَا وَلَا يُشْتَرَى وَفِي ذَلِكَ السُّوقِ يَلْقَى أَهْلُ الْجَنَّةِ بَعْضُهُمْ بَعْضًا ". قَالَ: " فَيُقْبِلُ الرَّجُلُ ذُو الْمَنْزِلَةِ الْمُرْتَفِعَةِ فَيَلْقَى مَنْ هُوَ دُونَهُ - وَمَا فيهم دنيٌّ - فيروعُه مَا يرى عَلَيْهِ من اللباسِ فِيمَا يَنْقَضِي آخِرُ حَدِيثِهِ حَتَّى يَتَخَيَّلَ عَلَيْهِ مَا هُوَ أحسن مِنْهُ وَذَلِكَ أَنَّهُ لَا يَنْبَغِي لِأَحَدٍ أَنْ يَحْزَنَ فِيهَا ثُمَّ نَنْصَرِفُ إِلَى مَنَازِلِنَا فَيَتَلَقَّانَا أَزْوَاجُنَا فَيَقُلْنَ: مَرْحَبًا وَأَهْلًا لَقَدْ جِئْتَ وَإِنَّ بِكَ مِنَ الْجَمَالِ أَفْضَلَ مِمَّا فَارَقْتَنَا عَلَيْهِ فَيَقُولُ: إِنَّا جَالَسْنَا الْيَوْمَ رَبَّنَا الْجَبَّارَ وَيَحِقُّنَا أَنْ نَنْقَلِبَ بِمِثْلِ مَا انْقَلَبْنَا ". رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَابْنُ مَاجَهْ وَقَالَ التِّرْمِذِيُّ: هَذَا حَدِيث غَرِيب

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Said ibn al-Musayyabga uchrab: «Men Allohdan seni va meni jannat bozorida birga qilishini soʻrayman», dedi. Said: «Unda bozor ham boʻladimi?» dedi. Abu Hurayra: «Ha, menga Rasululloh ﷺ xabar berdilarki: ‹Jannat ahli unga kirganlarida, amallarining fazliga koʻra oʻz oʻrinlarini egallaydilar. Soʻng ularga dunyo kunlaridan juma kuni miqdoricha (vaqtda) izn beriladi, ular Robblarini ziyorat qiladilar; U ularga Arshini namoyon qiladi va ularga jannat bogʻlaridan bir bogʻda tajalliy qiladi. Ular uchun nurdan minbarlar, marvariddan minbarlar, yoqutdan minbarlar, zabarjaddan minbarlar, oltindan minbarlar va kumushdan minbarlar qoʻyiladi. Ularning eng pasti — garchi ular orasida past kimsa boʻlmasa ham — misk va kofur uyumlari ustida oʻtiradi; ular kursilarda oʻtirganlarni oʻzlaridan koʻra afzalroq oʻrinda deb hisoblamaydilar›», dedi. Abu Hurayra aytdi: Men: «Yo Rasululloh, biz Robbimizni koʻramizmi?» dedim. U zot: «Ha. Toʻlin oy kechasi quyosh va oyni koʻrishda shubhaga borasizlarmi?» dedilar. Biz: «Yoʻq», dedik. U zot: «Xuddi shunday, Robbingizni koʻrishda ham shubhaga bormaysizlar. U majlisda hech bir kishi qolmaydiki, Alloh u bilan bevosita suhbatlashmasin; hatto ulardan bir kishiga: ‹Ey falon ibn falon, sen falon kuni shunday-shunday deganingni eslaysanmi?› deydi va unga dunyodagi baʼzi gunohlarini eslatadi. U: ‹Ey Robbim, meni magʻfirat qilmaganmiding?› deydi. Alloh: ‹Ha, magʻfiratimning kengligi sababli sen mana shu manzilingga yetding›, deydi. Ular shu holatda turganlarida, ustlaridan bir bulut ularni qoplaydi va ularning ustiga shunday xushboʻylik yogʻdiradiki, ular umuman bunday hidni hech qachon his qilmagan boʻladilar. Robbimiz — tabarka va taolo —: ‹Sizlar uchun tayyorlab qoʻygan karomatimga turinglar va xohlagan narsangizni olinglar›, deydi. Soʻng biz farishtalar oʻrab turgan bir bozorga kelamiz, unda koʻzlar uning misli koʻrmagan, quloqlar eshitmagan va dillarga kelmagan narsalar boʻladi. Bizga xohlagan narsamiz keltiriladi; unda na sotiladi, na sotib olinadi. Oʻsha bozorda jannat ahli bir-birlari bilan uchrashadilar. Yuqori martabali kishi kelib, oʻzidan past (martabali) kishi bilan uchrashadi — garchi ular orasida past kimsa boʻlmasa ham —, uning ustidagi kiyimni koʻrib hayratga tushadi; suhbatining oxiri tugamasdanoq, oʻzida undan-da goʻzalroq (kiyim) paydo boʻladi. Bu shuning uchunki, u yerda hech kimga gʻamgin boʻlish loyiq emas. Soʻng biz oʻz manzillarimizga qaytamiz, ayollarimiz bizni qarshi olib: ‹Marhabo, xush kelibsiz! Bizdan ajralganingizdagidan-da goʻzalroq holda kelibsiz!› deyishadi. Biz: ‹Biz bugun Robbimiz — al-Jabbor bilan oʻtirdik; bizga shunday (goʻzal) holda qaytishimiz haqdir›, deymiz», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻl bilan bilamiz. Suvayd ibn Amr al-Avzoiydan bu hadisning bir qismini rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Саид ибн ал-Мусайябга учраб: «Мен Аллоҳдан сени ва мени жаннат бозорида бирга қилишини сўрайман», деди. Саид: «Унда бозор ҳам бўладими?» деди. Абу Ҳурайра: «Ҳа, менга Расулуллоҳ ﷺ хабар бердиларки: ‹Жаннат аҳли унга кирганларида, амалларининг фазлига кўра ўз ўринларини эгаллайдилар. Сўнг уларга дунё кунларидан жума куни миқдорича (вақтда) изн берилади, улар Роббларини зиёрат қиладилар; У уларга Аршини намоён қилади ва уларга жаннат боғларидан бир боғда тажаллий қилади. Улар учун нурдан минбарлар, марвариддан минбарлар, ёқутдан минбарлар, забаржаддан минбарлар, олтиндан минбарлар ва кумушдан минбарлар қўйилади. Уларнинг энг пасти — гарчи улар орасида паст кимса бўлмаса ҳам — миск ва кофур уюмлари устида ўтиради; улар курсиларда ўтирганларни ўзларидан кўра афзалроқ ўринда деб ҳисобламайдилар›», деди. Абу Ҳурайра айтди: Мен: «Ё Расулуллоҳ, биз Роббимизни кўрамизми?» дедим. У зот: «Ҳа. Тўлин ой кечаси қуёш ва ойни кўришда шубҳага борасизларми?» дедилар. Биз: «Йўқ», дедик. У зот: «Худди шундай, Роббингизни кўришда ҳам шубҳага бормайсизлар. У мажлисда ҳеч бир киши қолмайдики, Аллоҳ у билан бевосита суҳбатлашмасин; ҳатто улардан бир кишига: ‹Эй фалон ибн фалон, сен фалон куни шундай-шундай деганингни эслайсанми?› дейди ва унга дунёдаги баъзи гуноҳларини эслатади. У: ‹Эй Роббим, мени мағфират қилмаганмидинг?› дейди. Аллоҳ: ‹Ҳа, мағфиратимнинг кенглиги сабабли сен мана шу манзилингга етдинг›, дейди. Улар шу ҳолатда турганларида, устларидан бир булут уларни қоплайди ва уларнинг устига шундай хушбўйлик ёғдирадики, улар умуман бундай ҳидни ҳеч қачон ҳис қилмаган бўладилар. Роббимиз — табарка ва таоло —: ‹Сизлар учун тайёрлаб қўйган кароматимга туринглар ва хоҳлаган нарсангизни олинглар›, дейди. Сўнг биз фаришталар ўраб турган бир бозорга келамиз, унда кўзлар унинг мисли кўрмаган, қулоқлар эшитмаган ва дилларга келмаган нарсалар бўлади. Бизга хоҳлаган нарсамиз келтирилади; унда на сотилади, на сотиб олинади. Ўша бозорда жаннат аҳли бир-бирлари билан учрашадилар. Юқори мартабали киши келиб, ўзидан паст (мартабали) киши билан учрашади — гарчи улар орасида паст кимса бўлмаса ҳам —, унинг устидаги кийимни кўриб ҳайратга тушади; суҳбатининг охири тугамасданоқ, ўзида ундан-да гўзалроқ (кийим) пайдо бўлади. Бу шунинг учунки, у ерда ҳеч кимга ғамгин бўлиш лойиқ эмас. Сўнг биз ўз манзилларимизга қайтамиз, аёлларимиз бизни қарши олиб: ‹Марҳабо, хуш келибсиз! Биздан ажралганингиздагидан-да гўзалроқ ҳолда келибсиз!› дейишади. Биз: ‹Биз бугун Роббимиз — ал-Жаббор билан ўтирдик; бизга шундай (гўзал) ҳолда қайтишимиз ҳақдир›, деймиз», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўл билан биламиз. Сувайд ибн Амр ал-Авзоийдан бу ҳадиснинг бир қисмини ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَدْنَى أَهْلِ الْجَنَّةِ الَّذِي لَهُ ثَمَانُونَ أَلْفَ خَادِمٍ وَاثْنَتَانِ وَسَبْعُونَ زَوْجَةً وَتُنْصَبُ لَهُ قُبَّةٌ مِنْ لُؤْلُؤٍ وَزَبَرْجَدٍ وَيَاقُوتٍ كَمَا بَيْنَ الْجَابِيَةِ إِلَى صَنْعَاءَ» وَبِهَذَا الْإِسْنَاد قَالَ (ضَعِيف) : «وَمَنْ مَاتَ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ مِنْ صَغِيرٍ أَوْ كَبِيرٍ يُرَدُّونَ بَنِي ثَلَاثِينَ فِي الْجَنَّةِ لَا يَزِيدُونَ عَلَيْهَا أَبَدًا وَكَذَلِكَ أَهْلُ النَّارِ» وَبِهَذَا الْإِسْنَاد قَالَ (ضَعِيف) : «إِنَّ عليهمُ التيجانَ أَدْنَى لُؤْلُؤَةٍ مِنْهَا لَتُضِيءُ مَا بَيْنَ الْمَشْرِقِ والمغربِ» وَبِهَذَا الإِسناد قَالَ (صَحِيح لغيره) : «الْمُؤْمِنُ إِذَا اشْتَهَى الْوَلَدَ فِي الْجَنَّةِ كَانَ حَمْلُهُ وَوَضْعُهُ وَسِنُّهُ فِي سَاعَةٍ كَمَا يُشْتَهَى» وَقَالَ إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ فِي هَذَا الْحَدِيثِ: إِذَا اشْتَهَى الْمُؤْمِنُ فِي الْجَنَّةِ الْوَلَدَ كَانَ فِي سَاعَة وَلَكِن لَا يَشْتَهِي (قَول اسحاق لَيْسَ من الحَدِيث) رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَقَالَ: هَذَا حَدِيث غَرِيب. روى ابْن مَاجَه الرَّابِعَة والدارمي الْأَخِيرَة

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Jannat ahlining eng pasti shundayki, uning sakson ming xizmatchisi va yetmish ikki juft (xotin)i boʻladi, hamda unga marvarid, zabarjad va yoqutdan qubba (chodir) tiklanadiki, (kattaligi) Jobiya bilan Sanʼo orasidagi (masofa)dek boʻladi», dedilar. Va shu isnod bilan Nabiy ﷺdan (rivoyat qilinadiki), u zot: «Jannat ahlidan kim kichik yoki katta boʻlib oʻlsa, jannatda oʻttiz yoshdagi (suvratda) qaytariladi, undan hech qachon ortmaydilar. Doʻzax ahli ham xuddi shunday», dedilar. Va shu isnod bilan Nabiy ﷺdan (rivoyat qilinadiki), u zot: «Albatta, ularning boshlarida tojlar boʻladi, uning eng past marvaridi sharq bilan gʻarb oraligʻini yoritadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Rishdin ibn Saʼdning hadisidangina bilamiz.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жаннат аҳлининг энг пасти шундайки, унинг саксон минг хизматчиси ва етмиш икки жуфт (хотин)и бўлади, ҳамда унга марварид, забаржад ва ёқутдан қубба (чодир) тикланадики, (катталиги) Жобия билан Санъо орасидаги (масофа)дек бўлади», дедилар. Ва шу иснод билан Набий ﷺдан (ривоят қилинадики), у зот: «Жаннат аҳлидан ким кичик ёки катта бўлиб ўлса, жаннатда ўттиз ёшдаги (сувратда) қайтарилади, ундан ҳеч қачон ортмайдилар. Дўзах аҳли ҳам худди шундай», дедилар. Ва шу иснод билан Набий ﷺдан (ривоят қилинадики), у зот: «Албатта, уларнинг бошларида тожлар бўлади, унинг энг паст марвариди шарқ билан ғарб оралиғини ёритади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Ришдин ибн Саъднинг ҳадисидангина биламиз.

وَعَنْ عَلِيٍّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: إِنَّ فِي الْجَنَّةِ لَمُجْتَمَعًا لِلْحُورِ الْعِينِ يَرْفَعْنَ بِأَصْوَاتٍ لَمْ تَسْمَعِ الْخَلَائِقُ مِثْلَهَا يَقُلْنَ: نَحْنُ الْخَالِدَاتُ فَلَا نَبِيدُ وَنَحْنُ النَّاعِمَاتُ فَلَا نَبْأَسُ وَنَحْنُ الرَّاضِيَاتُ فَلَا نَسْخَطُ طُوبَى لِمَنْ كانَ لنا وَكُنَّا لَهُ ". رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, jannatda hur ul-iyn (goʻzal koʻzli hurlar) uchun bir yigʻin (joy) bor, ular shunday ovozda kuylaydilarki, maxluqot ularning mislini eshitmagan», dedilar. U zot: «Ular: ‹Biz abadiylarmiz, fano boʻlmaymiz, biz neʼmatdagilarmiz, qiyinchilik koʻrmaymiz, biz roziligimizdagilarmiz, gʻazablanmaymiz. Bizga (egalik) qilgan va biz unga (tegishli) boʻlgan kishiga xush boʻlsin (tubo)›, deydilar», dedilar. Bu bobda Abu Hurayra, Abu Said va Anasdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Alining hadisi gʻarib hadisdir.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, жаннатда ҳур ул-ийн (гўзал кўзли ҳурлар) учун бир йиғин (жой) бор, улар шундай овозда куйлайдиларки, махлуқот уларнинг мислини эшитмаган», дедилар. У зот: «Улар: ‹Биз абадийлармиз, фано бўлмаймиз, биз неъматдагилармиз, қийинчилик кўрмаймиз, биз розилигимиздагилармиз, ғазабланмаймиз. Бизга (эгалик) қилган ва биз унга (тегишли) бўлган кишига хуш бўлсин (тубо)›, дейдилар», дедилар. Бу бобда Абу Ҳурайра, Абу Саид ва Анасдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Алининг ҳадиси ғариб ҳадисдир.

وَعَن حكيمِ بن مُعَاوِيَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ فِي الْجَنَّةِ بَحْرُ الْمَاءِ وَبَحْرُ الْعَسَلِ وَبَحْرُ اللَّبَنِ وَبَحْرُ الْخَمْرِ ثُمَّ تشقَّقُ الأنهارُ بعدُ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ رَوَاهُ الدَّارمِيّ عَن مُعَاوِيَة

Hakim ibn Muoviya otasi (Muoviya ibn Hayda roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Albatta, jannatda suv dengizi, asal dengizi, sut dengizi va xamr dengizi bordir. Soʻng (ulardan) keyin daryolar ajralib chiqadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Hakim ibn Muoviya — Bahz ibn Hakimning otasidir. Jurayriyning kunyasi Abu Masʼud boʻlib, ismi Said ibn Iyosdir.Ҳаким ибн Муовия отаси (Муовия ибн Ҳайда розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Албатта, жаннатда сув денгизи, асал денгизи, сут денгизи ва хамр денгизи бордир. Сўнг (улардан) кейин дарёлар ажралиб чиқади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Ҳаким ибн Муовия — Баҳз ибн Ҳакимнинг отасидир. Журайрийнинг куняси Абу Масъуд бўлиб, исми Саид ибн Иёсдир.

عَنْ أَبِي سَعِيدٍ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " إِنَّ الرَّجُلَ فِي الْجَنَّةِ لَيَتَّكِئُ فِي الْجَنَّةِ سَبْعِينَ مَسْنَدًا قَبْلَ أَنْ يَتَحَوَّلَ ثُمَّ تَأْتِيهِ امْرَأَةٌ فَتَضْرِبُ عَلَى مَنْكِبِهِ فَيَنْظُرُ وَجْهَهُ فِي خَدِّهَا أَصْفَى مِنَ الْمِرْآةِ وَإِنَّ أَدْنَى لُؤْلُؤَةٍ عَلَيْهَا تُضِيءُ مَا بينَ المشرقِ والمغربِ فتسلِّمُ عَلَيْهِ فيردُّ السلامَ وَيَسْأَلُهَا: مَنْ أَنْتِ؟ فَتَقُولُ: أَنَا مِنَ الْمَزِيدِ وَإِنَّهُ لَيَكُونُ عَلَيْهَا سَبْعُونَ ثَوْبًا فَيَنْفُذُهَا بَصَرُهُ حَتَّى يَرَى مُخَّ سَاقِهَا مِنْ وَرَاءِ ذَلِكَ وإِنَّ عَلَيْهَا من التيجان أَن أدنىلؤلؤة مِنْهَا لَتُضِيءُ مَا بَيْنَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ ". رَوَاهُ أَحْمد

Abu Said (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Saʼud — oʻtdan boʻlgan bir togʻdir. Kofir unga yetmish yil tirmashib chiqadi va xuddi shunday abadiy unga qulab tushadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Ibn Lahiʼaning hadisidan marfuʼ koʻrinishda bilamiz.Абу Саид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Саъуд — ўтдан бўлган бир тоғдир. Кофир унга етмиш йил тирмашиб чиқади ва худди шундай абадий унга қулаб тушади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Ибн Лаҳиъанинг ҳадисидан марфуъ кўринишда биламиз.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَتَحَدَّثُ - وَعِنْدَهُ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْبَادِيَةِ -: " إِنَّ رَجُلًا مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ اسْتَأْذَنَ رَبَّهُ فِي الزَّرْعِ. فَقَالَ لَهُ: أَلَسْتَ فِيمَا شِئْتَ؟ قَالَ: بَلَى وَلَكِنْ أُحِبُّ أَنْ أَزْرَعَ فَبَذَرَ فَبَادَرَ الطَّرْفَ نَبَاتُهُ وَاسْتِوَاؤُهُ وَاسْتِحْصَادُهُ فَكَانَ أَمْثَالَ الْجِبَالِ. فَيَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى: دُونَكَ يَا ابْن آدم فَإِنَّهُ يُشْبِعُكَ شَيْءٌ ". فَقَالَ الْأَعْرَابِيُّ: وَاللَّهِ لَا تَجِدُهُ إِلَّا قُرَشِيًّا أَوْ أَنْصَارِيًّا فَإِنَّهُمْ أَصْحَابُ زَرْعٍ وَأَمَّا نَحْنُ فَلَسْنَا بِأَصْحَابِ زَرْعٍ فَضَحِكَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ. رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir marta Paygʻambar ﷺ (bir voqeani) hikoya qilayotgan edilar va bir badaviy u zot bilan oʻtirgan edi: «Jannat ahlidan biri Allohdan — yer haydash (dehqonchilik qilish)ga ruxsat — soʻraydi. Alloh undan: ‹Sen oʻzing yoqtirgan neʼmatlar ichida (yashab) turgan emasmisan?› — deb soʻraydi. U: ‹Ha, lekin men yer haydashni (dehqonchilik qilishni) yaxshi koʻraman›, — deydi». Paygʻambar ﷺ qoʻshdilar: «Bas, oʻsha kishi (ruxsat berilgach) urugʻ qadaydi va ekinlar oʻsib, koʻz ochib yumguncha — togʻlardek (ulkan) boʻlib — yetiladi, oʻrishga tayyor boʻladi va hokazo. Soʻng Alloh unga: ‹Ey Odam bolasi! Mana, ol va (hosilni) yigʻib ol — (lekin) seni hech narsa qondirmaydi (toʻydirmaydi)›, — deydi». Shunda badaviy: «Oʻsha kishi — albatta Qurayshdan (yaʼni muhojir) yoki ansoriy boʻlsa kerak — chunki ular dehqon, biz esa dehqon emasmiz», — dedi. Paygʻambar ﷺ (buni eshitib) jilmaydilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир марта Пайғамбар ﷺ (бир воқеани) ҳикоя қилаётган эдилар ва бир бадавий у зот билан ўтирган эди: «Жаннат аҳлидан бири Аллоҳдан — ер ҳайдаш (деҳқончилик қилиш)га рухсат — сўрайди. Аллоҳ ундан: ‹Сен ўзинг ёқтирган неъматлар ичида (яшаб) турган эмасмисан?› — деб сўрайди. У: ‹Ҳа, лекин мен ер ҳайдашни (деҳқончилик қилишни) яхши кўраман›, — дейди». Пайғамбар ﷺ қўшдилар: «Бас, ўша киши (рухсат берилгач) уруғ қадайди ва экинлар ўсиб, кўз очиб юмгунча — тоғлардек (улкан) бўлиб — етилади, ўришга тайёр бўлади ва ҳоказо. Сўнг Аллоҳ унга: ‹Эй Одам боласи! Мана, ол ва (ҳосилни) йиғиб ол — (лекин) сени ҳеч нарса қондирмайди (тўйдирмайди)›, — дейди». Шунда бадавий: «Ўша киши — албатта Қурайшдан (яъни муҳожир) ёки ансорий бўлса керак — чунки улар деҳқон, биз эса деҳқон эмасмиз», — деди. Пайғамбар ﷺ (буни эшитиб) жилмайдилар.

وَعَنْ جَابِرٍ قَالَ: سَأَلَ رَجُلٌ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: أَيَنَامُ أَهْلُ الْجَنَّةِ؟ قَالَ: «النَّوْمُ أَخُو الْمَوْتِ وَلَا يَمُوتُ أَهْلُ الجنةِ» . رواهُ البيهقيُّ فِي «شعب الْإِيمَان»

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Rasululloh ﷺ dan: «Jannat ahli uxlaydimi?» deb soʻradi. U zot: «Uyqu — oʻlimning akasidir, jannat ahli esa oʻlmaydilar», dedilar. Bayhaqiy «Shuʼab al-iymon»da rivoyat qilgan.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Расулуллоҳ ﷺ дан: «Жаннат аҳли ухлайдими?» деб сўради. У зот: «Уйқу — ўлимнинг акасидир, жаннат аҳли эса ўлмайдилар», дедилар. Байҳақий «Шуъаб ал-иймон»да ривоят қилган.

عَن جَرِيرِ بْنِ عَبْدُ اللَّهِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّكُمْ سَتَرَوْنَ رَبَّكُمْ عِيَانًا» . وَفِي رِوَايَةٍ: قَالَ: كُنَّا جُلُوسًا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَنَظَرَ إِلَى الْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ فَقَالَ: «إِنَّكُمْ سَتَرَوْنَ رَبَّكُمْ كَمَا تَرَوْنَ هَذَا الْقَمَرَ لَا تُضَامُونَ فِي رُؤْيَتِهِ فَإِنِ اسْتَطَعْتُمْ أَنْ لَا تُغْلَبُوا عَلَى صَلَاةٍ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ غُرُوبِهَا فَافْعَلُوا» ثُمَّ قَرَأَ (وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ غُرُوبهَا) مُتَّفق عَلَيْهِ

Jarir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: biz Rasululloh ﷺning huzurlarida oʻtirgan edik. U zot toʻlin oydagi oyga qarab: «Siz Robbingizni mana shu oyni koʻrganingizdek koʻrasiz, Uni koʻrishda bir-biringizga xalaqit bermaysiz. Agar quyosh chiqishidan oldingi va botishidan oldingi namozdan mahrum boʻlmaslikka qodir boʻlsangiz, shunday qilinglar», dedilar. Soʻng: {Quyosh chiqishidan oldin va botishidan oldin Robbingga hamd aytib tasbeh ayt} (Qof 39) oyatini oʻqidilar.Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: биз Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларида ўтирган эдик. У зот тўлин ойдаги ойга қараб: «Сиз Роббингизни мана шу ойни кўрганингиздек кўрасиз, Уни кўришда бир-бирингизга халақит бермайсиз. Агар қуёш чиқишидан олдинги ва ботишидан олдинги намоздан маҳрум бўлмасликка қодир бўлсангиз, шундай қилинглар», дедилар. Сўнг: {Қуёш чиқишидан олдин ва ботишидан олдин Роббингга ҳамд айтиб тасбеҳ айт} (Қоф 39) оятини ўқидилар.

وَعَن صُهَيْب عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " إِذَا دَخَلَ أَهْلُ الْجَنَّةِ الْجَنَّةَ يَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى: تُرِيدُونَ شَيْئًا أَزِيدُكُمْ؟ فَيَقُولُونَ: أَلَمْ تُبَيِّضْ وُجُوهَنَا؟ أَلَمْ تُدْخِلْنَا الْجَنَّةَ وَتُنَجِّنَا مِنَ النَّارِ؟ " قَالَ: «فَيُرْفَعُ الْحِجَابُ فَيَنْظُرُونَ إِلَى وَجْهِ اللَّهِ فَمَا أُعْطُوا شَيْئًا أَحَبَّ إِلَيْهِمْ مِنَ النَّظَرِ إِلَى رَبِّهِمْ» ثُمَّ تَلَا (لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا الْحُسْنَى وَزِيَادَة) رَوَاهُ مُسلم

Suhayb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Jannat ahli jannatga kirganda — (Paygʻambar) dedilar — Alloh tabaroka va taolo: ‹(Yana) biror narsa istaysizlarmi — sizlarga ziyoda qilaymi?› deydi. Ular: ‹Yuzlarimizni oqartirmadingmi? Bizni jannatga kiritmadingmi va bizni doʻzaxdan qutqarmadingmi (yana nima istaymiz)?› deydilar. (Paygʻambar) dedilar: Shunda (Alloh) hijobni (pardani) ochadi. Bas, ularga Rabbisi azza va jallaga qarashdan koʻra mahbubroq biror narsa berilmagan boʻladi», dedilar.Суҳайб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Жаннат аҳли жаннатга кирганда — (Пайғамбар) дедилар — Аллоҳ табарока ва таоло: ‹(Яна) бирор нарса истайсизларми — сизларга зиёда қилайми?› дейди. Улар: ‹Юзларимизни оқартирмадингми? Бизни жаннатга киритмадингми ва бизни дўзахдан қутқармадингми (яна нима истаймиз)?› дейдилар. (Пайғамбар) дедилар: Шунда (Аллоҳ) ҳижобни (пардани) очади. Бас, уларга Раббиси азза ва жаллага қарашдан кўра маҳбуброқ бирор нарса берилмаган бўлади», дедилар.

عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ أَدْنَى أَهْلِ الْجَنَّةِ مَنْزِلَةً لَمَنْ يَنْظُرُ إِلَى جِنَانِهِ وَأَزْوَاجِهِ وَنَعِيمِهِ وَخَدَمِهِ وَسُرُرِهِ مَسِيرَةَ أَلْفِ سَنَةٍ وَأَكْرَمَهُمْ عَلَى اللَّهِ مَنْ يَنْظُرُ إِلَى وَجْهِهِ غُدْوَةً وَعَشِيَّةً» ثُمَّ قَرَأَ (وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَاضِرَةٌ إِلَى ربّها ناظرة) رَوَاهُ أَحْمد وَالتِّرْمِذِيّ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, jannat ahlining martabasi eng past boʻlgani oʻzining bogʻlariga, juftlariga, neʼmatlariga, xizmatchilariga va soʻrilariga ming yillik masofa (qadar) nazar soluvchidir. Ularning Alloh huzurida eng karomatlisi esa ertayu kech Uning yuziga nazar soluvchidir», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ: {Oʻsha kunda baʼzi yuzlar yorugʻdir, Rabbiga boquvchidir} (Qiyomat 22-23) oyatini oʻqidilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis Isroildan, u Suvayrdan, u Ibn Umardan marfuʼ (sifatida) bir necha yoʻl bilan rivoyat qilingan. Abdulmalik ibn Abjar uni Suvayrdan, u Ibn Umardan mavquf (sifatida) rivoyat qilgan. Ubaydulloh al-Ashjaʼiy esa Sufyondan, u Suvayrdan, u Mujohiddan, u Ibn Umardan uning soʻzi (sifatida) rivoyat qilgan va uni marfuʼ qilmagan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, жаннат аҳлининг мартабаси энг паст бўлгани ўзининг боғларига, жуфтларига, неъматларига, хизматчиларига ва сўриларига минг йиллик масофа (қадар) назар солувчидир. Уларнинг Аллоҳ ҳузурида энг кароматлиси эса эртаю кеч Унинг юзига назар солувчидир», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: {Ўша кунда баъзи юзлар ёруғдир, Раббига боқувчидир} (Қиёмат 22-23) оятини ўқидилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Исроилдан, у Сувайрдан, у Ибн Умардан марфуъ (сифатида) бир неча йўл билан ривоят қилинган. Абдулмалик ибн Абжар уни Сувайрдан, у Ибн Умардан мавқуф (сифатида) ривоят қилган. Убайдуллоҳ ал-Ашжаъий эса Суфёндан, у Сувайрдан, у Мужоҳиддан, у Ибн Умардан унинг сўзи (сифатида) ривоят қилган ва уни марфуъ қилмаган.

وَعَن أبي رزين الْعقيلِيّ قَالَ: قُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ أَكُلُّنَا يَرَى رَبَّهُ مُخْلِيًا بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ؟ قَالَ: «بَلَى» . قَالَ: وَمَا آيَةُ ذَلِكَ فِي خَلْقِهِ؟ قَالَ: «يَا أَبَا رَزِينٍ أَلَيْسَ كُلُّكُمْ يَرَى الْقَمَرَ لَيْلَةَ البدرِ مُخْلِيًا بِهِ؟» قَالَ: بَلَى. قَالَ: «فَإِنَّمَا هُوَ خَلْقٌ مِنْ خَلْقِ اللَّهِ وَاللَّهُ أَجَلُّ وَأَعْظَمُ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Abu Razin al-Uqayliy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U dedi: men: «Yo Rasululloh, har birimiz Robbimizni koʻramizmi?» dedim. Ibn Muozning rivoyatida: «...qiyomat kunida U bilan yolgʻiz holda (koʻramizmi)? Va Uning maxluqotida bunga (dalil) belgi nima?» (degan ziyoda bor). U zot dedilar: «Ey Abu Razin, har biringiz oyni koʻrmaysizlarmi?» — Ibn Muozning rivoyatida: «...toʻlin oy kechasida u bilan yolgʻiz holda?» — soʻng (rivoyatlar) bir-biriga muvofiq keladi. Men: «Ha (koʻramiz)» dedim. U zot: «Alloh esa (undan ham) ulugʻroqdir» dedilar. Ibn Muozning rivoyatida: u zot dedilar: «Bu (oy) Allohning maxluqotlaridan bir maxluq, xolos. Alloh esa (undan ham) ulugʻroq va buyukroqdir.»Абу Разин ал-Уқайлий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У деди: мен: «Ё Расулуллоҳ, ҳар биримиз Роббимизни кўрамизми?» дедим. Ибн Муознинг ривоятида: «...қиёмат кунида У билан ёлғиз ҳолда (кўрамизми)? Ва Унинг махлуқотида бунга (далил) белги нима?» (деган зиёда бор). У зот дедилар: «Эй Абу Разин, ҳар бирингиз ойни кўрмайсизларми?» — Ибн Муознинг ривоятида: «...тўлин ой кечасида у билан ёлғиз ҳолда?» — сўнг (ривоятлар) бир-бирига мувофиқ келади. Мен: «Ҳа (кўрамиз)» дедим. У зот: «Аллоҳ эса (ундан ҳам) улуғроқдир» дедилар. Ибн Муознинг ривоятида: у зот дедилар: «Бу (ой) Аллоҳнинг махлуқотларидан бир махлуқ, холос. Аллоҳ эса (ундан ҳам) улуғроқ ва буюкроқдир.»

عَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَ سَأَلَتْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: هَلْ رَأَيْتَ رَبَّكَ؟ قَالَ: «نُورٌ أَنَّى أَرَاهُ» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ dan: «Rabbingizni koʻrdingizmi?» deb soʻradim. (Paygʻambar): «(U) Nurdir; Uni qanday koʻraman?» dedilar.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ дан: «Раббингизни кўрдингизми?» деб сўрадим. (Пайғамбар): «(У) Нурдир; Уни қандай кўраман?» дедилар.

وَعَن ابْن عَبَّاس: (مَا كَذَبَ الْفُؤَادُ مَا رَأَى. . . . وَلَقَدْ رَآهُ نزلة أُخْرَى) قَالَ: رَآهُ بِفُؤَادِهِ مَرَّتَيْنِ. رَوَاهُ مُسْلِمٌ وَفِي رِوَايَة لِلتِّرْمِذِي قَالَ: رَأَى مُحَمَّدٌ رَبَّهُ. قَالَ عِكْرِمَةُ قُلْتُ: أَلَيْسَ اللَّهُ يَقُولُ: (لَا تُدْرِكُهُ الْأَبْصَارُ وَهُوَ يدْرك الْأَبْصَار) ؟ قَالَ: وَيحك إِذَا تَجَلَّى بِنُورِهِ الَّذِي هُوَ نُورُهُ وَقَدْ رأى ربه مرَّتَيْنِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U {Koʻngil koʻrgan narsasini yolgʻonga chiqarmadi}, {Va batahqiq, u uni boshqa bir tushishda koʻrdi} (oyatlari haqida): «(U Zot) Uni qalbi bilan ikki marta koʻrdi», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У {Кўнгил кўрган нарсасини ёлғонга чиқармади}, {Ва батаҳқиқ, у уни бошқа бир тушишда кўрди} (оятлари ҳақида): «(У Зот) Уни қалби билан икки марта кўрди», деди.

وَعَن الشّعبِيّ قَالَ: لَقِيَ ابْنُ عَبَّاسٍ كَعْبًا بِعَرَفَةَ فَسَأَلَهُ عَنْ شَيْءٍ فَكَبَّرَ حَتَّى جَاوَبَتْهُ الْجِبَالُ. فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ: إِنَّا بَنُو هَاشِمٍ. فَقَالَ كَعْبٌ: إِنَّ اللَّهَ قَسَّمَ رُؤْيَتَهُ وَكَلَامَهُ بَيْنَ مُحَمَّدٍ وَمُوسَى فَكَلَّمَ مُوسَى مَرَّتَيْنِ وَرَآهُ مُحَمَّدٌ مَرَّتَيْنِ. قَالَ مسروقٌ: فَدخلت على عَائِشَة فَقلت: هَل رَأَى مُحَمَّدٌ رَبَّهُ؟ فَقَالَتْ: لَقَدْ تَكَلَّمْتَ بِشَيْءٍ قَفَّ لَهُ شَعَرِي قُلْتُ: رُوَيْدًا ثُمَّ قَرَأْتُ (لقد رأى من آيَات ربّه الْكُبْرَى) فَقَالَتْ: أَيْنَ تَذْهَبُ بِكَ؟ إِنَّمَا هُوَ جِبْرِيلُ. مَنْ أَخْبَرَكَ أَنَّ مُحَمَّدًا رَأَى رَبَّهُ أَوْ كَتَمَ شَيْئًا مِمَّا أُمِرَ بِهِ أَوْ يَعْلَمُ الْخَمْسَ الَّتِي قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: (إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَيُنَزِّلُ الْغَيْثَ) فَقَدْ أَعْظَمَ الْفِرْيَةَ وَلَكِنَّهُ رَأَى جِبْرِيلَ لَمْ يَرَهُ فِي صُورَتِهِ إِلَّا مَرَّتَيْنِ: مَرَّةً عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهَى وَمَرَّةً فِي أَجْيَادٍ لَهُ سِتُّمِائَةِ جَنَاحٍ قَدْ سَدَّ الْأُفُقَ " رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَرَوَى الشَّيْخَانِ مَعَ زِيَادَةٍ وَاخْتِلَافٍ وَفِي رِوَايَتِهِمَا: قَالَ: قُلْتُ لِعَائِشَةَ: فَأَيْنَ قَوْلُهُ (ثُمَّ دَنَا فَتَدَلَّى فَكَانَ قَابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنَى) ؟ قَالَتْ: ذَاكَ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَامُ كَانَ يَأْتِيهِ فِي صُورَةِ الرَّجُلِ وَإِنَّهُ أَتَاهُ هَذِهِ الْمَرَّةَ فِي صُورَتِهِ الَّتِي هِيَ صُورَتُهُ فَسَدَّ الْأُفُقَ

Masruq aytdi: Oisha (roziyallohu anho)ning huzuriga kirib: «Muhammad ﷺ Robbisini koʻrdilarmi?» dedim. U: «Sen shunday bir gap aytdingki, undan badanimning tuki tikka boʻldi», dedi. Men: «Shoshmang», dedim-da, soʻng: {Darhaqiqat, u Robbisining buyuk oyat (alomat)laridan (baʼzisini) koʻrdi} (Najm 18) oyatini oʻqidim. U dedi: «Sen qayoqqa ketyapsan? U faqat Jibril edi. Kim senga Muhammad oʻz Robbisini koʻrgan, deb xabar bersa, yoki u oʻziga buyurilgan narsalardan biror narsani yashirgan, deb (aytsa), yoki: {Albatta, Soat (qiyomat)ning ilmi Allohning huzuridadir, yomgʻirni U yogʻdiradi} (Luqmon 34) (oyatda zikr etilgan) besh (gʻayb) ilmini biladi, (deb daʼvo qilsa), u juda katta tuhmat qilibdi. Lekin u Jibrilni koʻrdi; uni asl suratida faqat ikki marta koʻrdi: bir marta Sidratulmuntaho oldida, bir marta Jiyodda; uning oltinchi yuz qanoti bor edi, ufqni toʻsib qoʻygan edi». Abu Iso aytdi: Bu hadisni Dovud ibn Abu Hind ash-Shaʼbiydan, u Masruqdan, u Oishadan, u Paygʻambar ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan; Dovudning hadisi Mujolidning hadisidan qisqaroqdir.Масруқ айтди: Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг ҳузурига кириб: «Муҳаммад ﷺ Роббисини кўрдиларми?» дедим. У: «Сен шундай бир гап айтдингки, ундан баданимнинг туки тикка бўлди», деди. Мен: «Шошманг», дедим-да, сўнг: {Дарҳақиқат, у Роббисининг буюк оят (аломат)ларидан (баъзисини) кўрди} (Нажм 18) оятини ўқидим. У деди: «Сен қаёққа кетяпсан? У фақат Жибрил эди. Ким сенга Муҳаммад ўз Роббисини кўрган, деб хабар берса, ёки у ўзига буюрилган нарсалардан бирор нарсани яширган, деб (айтса), ёки: {Албатта, Соат (қиёмат)нинг илми Аллоҳнинг ҳузуридадир, ёмғирни У ёғдиради} (Луқмон 34) (оятда зикр этилган) беш (ғайб) илмини билади, (деб даъво қилса), у жуда катта туҳмат қилибди. Лекин у Жибрилни кўрди; уни асл суратида фақат икки марта кўрди: бир марта Сидратулмунтаҳо олдида, бир марта Жиёдда; унинг олтинчи юз қаноти бор эди, уфқни тўсиб қўйган эди». Абу Исо айтди: Бу ҳадисни Довуд ибн Абу Ҳинд аш-Шаъбийдан, у Масруқдан, у Оишадан, у Пайғамбар ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилган; Довуднинг ҳадиси Мужолиднинг ҳадисидан қисқароқдир.

وَعَن ابْن مَسْعُود فِي قَوْلِهِ: (فَكَانَ قَابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنَى) وَفِي قَوْلِهِ: (مَا كَذَبَ الْفُؤَادُ مَا رَأَى) وَفِي قَوْلِهِ: (رَأَى مِنْ آيَاتِ رَبِّهِ الْكُبْرَى) قَالَ فِيهَا كُلِّهَا: رَأَى جِبْرِيلَ عَلَيْهِ السَّلَامُ لَهُ سِتُّمِائَةِ جَنَاحٍ. مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ وَفِي رِوَايَةِ التِّرْمِذِيِّ قَالَ: (مَا كَذَبَ الْفُؤَادُ مَا رَأَى) قَالَ: رَأَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جِبْرِيلَ فِي حُلَّةٍ مِنْ رَفْرَفٍ قَدْ مَلَأَ مَا بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ وَلَهُ وَلِلْبُخَارِيِّ فِي قَوْلِهِ: (لَقَدْ رَأَى مِنْ آيَاتِ رَبِّهِ الْكُبْرَى) قَالَ: رَأَى رَفْرَفًا أَخْضَرَ سَدَّ أُفُقَ السَّمَاءِ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) {Koʻrgan narsasini koʻngil yolgʻon (deb) hisoblamadi} (Najm 11) oyati haqida: «Rasululloh ﷺ Jibrilni osmon bilan yer orasini toʻldirib turgan, rafrafdan (boʻlgan) bir libosda koʻrdilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) {Кўрган нарсасини кўнгил ёлғон (деб) ҳисобламади} (Нажм 11) ояти ҳақида: «Расулуллоҳ ﷺ Жибрилни осмон билан ер орасини тўлдириб турган, рафрафдан (бўлган) бир либосда кўрдилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

وسُئل مَالك بن أَنسٍ عَن قَوْله تَعَالَى (إِلى ربِّها ناظرة) فَقِيلَ: قَوْمٌ يَقُولُونَ: إِلَى ثَوَابِهِ. فَقَالَ مَالِكٌ: كَذَبُوا فَأَيْنَ هُمْ عَنْ قَوْلُهُ تَعَالَى: (كَلَّا إِنَّهُمْ عَنْ رَبِّهِمْ يَوْمَئِذٍ لمحجوبونَ) ؟ قَالَ مَالِكٌ النَّاسُ يَنْظُرُونَ إِلَى اللَّهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ بِأَعْيُنِهِمْ وَقَالَ: لَوْ لَمْ يَرَ الْمُؤْمِنُونَ رَبَّهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ لَمْ يُعَيِّرِ اللَّهُ الْكَفَّارَ بِالْحِجَابِ فَقَالَ (كَلَّا إِنَّهُمْ عَنْ رَبِّهِمْ يَوْمَئِذٍ لمحجوبون) رَوَاهُ فِي «شرح السّنة»

Molik ibn Anas (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Molik ibn Anasdan Alloh taoloning {Robbiga boquvchidir} (Qiyomat 23) degan soʻzi haqida soʻraldi va: «Baʼzi kishilar bu Uning savobiga (boqish) deyishadi», deyildi. Molik: «Ular yolgʻon aytdilar. Unda ular Alloh taoloning {Yoʻq! Albatta, ular oʻsha kuni Robbilaridan toʻsilgandirlar} (Mutaffifin 15) degan soʻzini qayerga qoʻyadilar?» dedi. Molik yana dedi: «Odamlar qiyomat kuni Allohga oʻz koʻzlari bilan boqadilar». U yana dedi: «Agar moʻminlar qiyomat kuni Robbilarini koʻrmaydigan boʻlganlarida, Alloh kofirlarni {Yoʻq! Albatta, ular oʻsha kuni Robbilaridan toʻsilgandirlar} deb toʻsiq bilan ayblab, uyaltirmagan boʻlardi». Buni «Sharh as-sunna»da rivoyat qilingan.Молик ибн Анас (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Молик ибн Анасдан Аллоҳ таолонинг {Роббига боқувчидир} (Қиёмат 23) деган сўзи ҳақида сўралди ва: «Баъзи кишилар бу Унинг савобига (боқиш) дейишади», дейилди. Молик: «Улар ёлғон айтдилар. Унда улар Аллоҳ таолонинг {Йўқ! Албатта, улар ўша куни Роббиларидан тўсилгандирлар} (Мутаффифин 15) деган сўзини қаерга қўядилар?» деди. Молик яна деди: «Одамлар қиёмат куни Аллоҳга ўз кўзлари билан боқадилар». У яна деди: «Агар мўминлар қиёмат куни Роббиларини кўрмайдиган бўлганларида, Аллоҳ кофирларни {Йўқ! Албатта, улар ўша куни Роббиларидан тўсилгандирлар} деб тўсиқ билан айблаб, уялтирмаган бўларди». Буни «Шарҳ ас-сунна»да ривоят қилинган.

وَعَنْ جَابِرٌ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " بَيْنَا أَهْلُ الْجَنَّةِ فِي نَعِيمِهِمْ إِذْ سَطَعَ نورٌ فَرفعُوا رؤوسَهم فَإِذَا الرَّبُّ قَدْ أَشْرَفَ عَلَيْهِمْ مِنْ فَوْقِهِمْ فَقَالَ: السَّلَامُ عَلَيْكُمْ يَا أَهْلَ الْجَنَّةِ قَالَ: وَذَلِكَ قَوْلُهُ تَعَالَى (سَلَامٌ قَوْلًا مِنْ رَبٍّ رحيمٍ) قَالَ: فَيَنْظُرُ إِلَيْهِمْ وَيَنْظُرُونَ إِلَيْهِ فَلَا يَلْتَفِتُونَ إِلَى شَيْءٍ مِنَ النَّعِيمِ مَا دَامُوا يَنْظُرُونَ إِلَيْهِ حَتَّى يَحْتَجِبَ عَنْهُمْ وَيَبْقَى نُورُهُ وَبَرَكَتُهُ عَلَيْهِم فِي دِيَارهمْ ". رَوَاهُ ابْن مَاجَه

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Jannat ahli oʻz neʼmatlari ichida yayrab turganlarida, birdan ularga bir nur porlaydi. Ular boshlarini koʻtarishsa, Rabblari ularga tepalaridan qarab turgan boʻladi va: ‹Assalomu alaykum, ey jannat ahli!› deydi». Bu Allohning: {Rahmli Rabb tomonidan (aytilgan) ‹Salom› soʻzidir} (Yosin 58) degan soʻzidir. «Soʻng U ularga nazar soladi, ular ham Unga nazar soladilar. U ular koʻzidan pardalanmaguncha, ular Unga qarab turgan ekan, neʼmatlarning birortasiga ham eʼtibor bermaydilar. Uning nuri va barakati esa ularning diyorlarida ular ustida qoladi».Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Жаннат аҳли ўз неъматлари ичида яйраб турганларида, бирдан уларга бир нур порлайди. Улар бошларини кўтаришса, Рабблари уларга тепаларидан қараб турган бўлади ва: ‹Ассалому алайкум, эй жаннат аҳли!› дейди». Бу Аллоҳнинг: {Раҳмли Рабб томонидан (айтилган) ‹Салом› сўзидир} (Ёсин 58) деган сўзидир. «Сўнг У уларга назар солади, улар ҳам Унга назар соладилар. У улар кўзидан пардаланмагунча, улар Унга қараб турган экан, неъматларнинг бирортасига ҳам эътибор бермайдилар. Унинг нури ва баракати эса уларнинг диёрларида улар устида қолади».

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «نَارُكُمْ جُزْءٌ مِنْ سَبْعِينَ جُزْءًا مِنْ نَارِ جَهَنَّمَ» قِيلَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنْ كَانَتْ لَكَافِيَةً قَالَ: «فُضِّلَتْ عَلَيْهِنَّ بِتِسْعَةٍ وَسِتِّينَ جُزْءًا كُلُّهُنَّ مِثْلُ حَرِّهَا» . مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ. وَاللَّفْظُ لِلْبُخَارِيِّ. وَفِي رِوَايَةِ مُسْلِمٍ: «نَارُكُمُ الَّتِي يُوقِدُ ابْنُ آدَمَ» . وَفِيهَا: «عَلَيْهَا» و «كلهَا» بدل «عَلَيْهِنَّ» و «كُلهنَّ»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Sizlarning (dunyodagi oddiy) olovingiz — doʻzax (olovi)ning 70 qismidan biridir», — dedi. Kimdir: «Yo Rasululloh! Bu (oddiy) olov (ham kofirlarni azoblashga) yetarli boʻlardi», — dedi. Allohning Rasuli ﷺ: «Doʻzax (olovi) — oddiy (dunyo) olovidan 69 qism koʻproq (issiq)dir; har bir qism — mana shu (dunyo) olovidek issiqdir», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Сизларнинг (дунёдаги оддий) оловингиз — дўзах (олови)нинг 70 қисмидан биридир», — деди. Кимдир: «Ё Расулуллоҳ! Бу (оддий) олов (ҳам кофирларни азоблашга) етарли бўларди», — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Дўзах (олови) — оддий (дунё) оловидан 69 қисм кўпроқ (иссиқ)дир; ҳар бир қисм — мана шу (дунё) оловидек иссиқдир», — деди.

وَعَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «يُؤْتَى بِجَهَنَّمَ يَوْمَئِذٍ لَهَا سَبْعُونَ أَلْفَ زِمَامٍ مَعَ كُلِّ زِمَامٍ سبعونَ ألفَ مَلَكٍ يجرُّونها» . رَوَاهُ مُسلم

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oʻsha kuni jahannam keltiriladi, uning yetmish ming jilovi boʻladi, har bir jilov bilan yetmish ming farishta uni tortib (keltiradi)», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ўша куни жаҳаннам келтирилади, унинг етмиш минг жилови бўлади, ҳар бир жилов билан етмиш минг фаришта уни тортиб (келтиради)», — дедилар.

وَعَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ أَهْوَنَ أَهْلِ النَّارِ عَذَابًا مَنْ لَهُ نَعْلَانِ وَشِرَاكَانِ مِنْ نَارٍ يَغْلِي مِنْهُمَا دِمَاغُهُ كَمَا يَغْلِي الْمِرْجَلُ مَا يُرَى أَنَّ أَحَدًا أَشَدُّ مِنْهُ عَذَابًا وَإِنَّهُ لَأَهْوَنُهُمْ عَذَابًا» . مُتَّفق عَلَيْهِ

Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta doʻzax ahlidan azobi eng yengili — (shunday) kishiki, uning oʻtdan (boʻlgan) ikkita kavushi va ikkita (kavush) tasmasi bor; ulardan miyasi — qozon qaynagandek — qaynaydi. U oʻzidan azobi qattiqroq hech kim yoʻq deb oʻylaydi, holbuki u ularning azobi eng yengilidir», dedilar.Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта дўзах аҳлидан азоби энг енгили — (шундай) кишики, унинг ўтдан (бўлган) иккита кавуши ва иккита (кавуш) тасмаси бор; улардан мияси — қозон қайнагандек — қайнайди. У ўзидан азоби қаттиқроқ ҳеч ким йўқ деб ўйлайди, ҳолбуки у уларнинг азоби энг енгилидир», дедилар.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ أَهْوَنَ أَهْلِ النَّارِ عَذَابًا أَبُو طَالِبٍ وَهُوَ مُنْتَعِلٌ بِنَعْلَيْنِ يغلي مِنْهُمَا دماغه» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Doʻzax ahlidan azobi eng yengili — Abu Tolibdir; u ikkita kavush kiygan (boʻlib), ulardan miyasi qaynaydi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Дўзах аҳлидан азоби энг енгили — Абу Толибдир; у иккита кавуш кийган (бўлиб), улардан мияси қайнайди», дедилар.

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " يُؤْتَى بِأَنْعَمِ أَهْلِ الدُّنْيَا مِنْ أَهْلِ النَّارِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيُصْبَغُ فِي النارِ صَبْغَةً ثمَّ يُقَال: يَا ابْنَ آدَمَ هَلْ رَأَيْتَ خَيْرًا قَطُّ؟ هَلْ مَرَّ بِكَ نَعِيمٌ قَطُّ؟ فَيَقُولُ: لَا وَاللَّهِ يَا رَبِّ وَيُؤْتَى بِأَشَدِّ النَّاسِ بُؤْسًا فِي الدُّنْيَا مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ فَيُصْبَغُ صَبْغَةً فِي الْجَنَّةِ فَيُقَالُ لَهُ: يَا ابْنَ آدَمَ هَلْ رَأَيْتَ بُؤْسًا قَطُّ؟ وَهَلْ مَرَّ بِكَ شِدَّةٌ قَطُّ. فَيَقُولُ: لَا وَاللَّهِ يَا رَبِّ مَا مَرَّ بِي بُؤْسٌ قَطُّ وَلَا رَأَيْتُ شدَّة قطّ ". رَوَاهُ مُسلم

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kuni doʻzax ahlidan boʻlgan, dunyoda eng farovon yashagan kishi keltirilib, doʻzaxda bir marta botiriladi. Soʻng: ‹Ey Odam farzandi! Sen biror yaxshilik koʻrganmiding? Senga biror neʼmat oʻtganmidi?› — deyiladi. U: ‹Yoʻq, Allohga qasam, ey Robbim!› — deydi. Jannat ahlidan boʻlgan, dunyoda eng ogʻir hayot kechirgan kishi keltirilib, jannatda bir marta botiriladi. Soʻng unga: ‹Ey Odam farzandi! Sen biror musibat koʻrganmiding? Senga biror qiyinchilik oʻtganmidi?› — deyiladi. U: ‹Yoʻq, Allohga qasam, ey Robbim, menga biror musibat oʻtmagan va men biror qiyinchilik koʻrmaganman›, — deydi», — dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат куни дўзах аҳлидан бўлган, дунёда энг фаровон яшаган киши келтирилиб, дўзахда бир марта ботирилади. Сўнг: ‹Эй Одам фарзанди! Сен бирор яхшилик кўрганмидинг? Сенга бирор неъмат ўтганмиди?› — дейилади. У: ‹Йўқ, Аллоҳга қасам, эй Роббим!› — дейди. Жаннат аҳлидан бўлган, дунёда энг оғир ҳаёт кечирган киши келтирилиб, жаннатда бир марта ботирилади. Сўнг унга: ‹Эй Одам фарзанди! Сен бирор мусибат кўрганмидинг? Сенга бирор қийинчилик ўтганмиди?› — дейилади. У: ‹Йўқ, Аллоҳга қасам, эй Роббим, менга бирор мусибат ўтмаган ва мен бирор қийинчилик кўрмаганман›, — дейди», — дедилар.

وَعَنْهُ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " يَقُولُ اللَّهُ لِأَهْوَنِ أَهْلِ النَّارِ عَذَابًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ: لَوْ أَنَّ لَكَ مَا فِي الْأَرْضِ مِنْ شَيْءٍ أَكَنْتَ تَفْتَدِي بِهِ؟ فَيَقُولُ: نَعَمْ. فَيَقُولُ: أَرَدْتُ مِنْكَ أَهْوَنَ مِنْ هَذَا وَأَنْتَ فِي صُلْبِ آدَمَ أَنْ لَا تُشْرِكَ بِي شَيْئًا فَأَبَيْتَ إِلَّا أَنْ تُشْرِكَ بِي ". مُتَّفق عَلَيْهِ

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qiladi):) U zot: «Alloh taolo Qiyomat kunida doʻzax ahlidan azobi eng yengil (kishi)ga: ‹Agar senda yer yuzidagi (barcha) narsa boʻlsa, uni (oʻzingni qutqarish uchun) fido qilarmiding?› deydi. U: ‹Ha›, deydi. (Alloh): ‹Sen Odamning sulbida (pushtida) boʻlganingda, Men sendan bundan-da yengilrogʻini — Menga hech narsani sherik qilmasligingni — istagan edim; lekin sen Menga sherik qilishdan boshqasiga koʻnmading›, deydi», dedilar.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилади):) У зот: «Аллоҳ таоло Қиёмат кунида дўзах аҳлидан азоби энг енгил (киши)га: ‹Агар сенда ер юзидаги (барча) нарса бўлса, уни (ўзингни қутқариш учун) фидо қилармидинг?› дейди. У: ‹Ҳа›, дейди. (Аллоҳ): ‹Сен Одамнинг сулбида (пуштида) бўлганингда, Мен сендан бундан-да енгилроғини — Менга ҳеч нарсани шерик қилмаслигингни — истаган эдим; лекин сен Менга шерик қилишдан бошқасига кўнмадинг›, дейди», дедилар.

وَعَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «مِنْهُمْ مَنْ تَأْخُذُهُ النَّارُ إِلَى كَعْبَيْهِ وَمِنْهُمْ مَنْ تَأْخُذُهُ النَّارُ إِلَى رُكْبَتَيْهِ وَمِنْهُمْ مَنْ تَأْخُذُهُ النَّارُ إِلَى حُجْزَتِهِ وَمِنْهُمْ مَنْ تَأْخُذُهُ النَّار إِلَى ترقوته» . رَوَاهُ مُسلم

Samura ibn Jundub (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Ulardan (jahannam ahlidan) shundaylari borki, oʻt uni toʻpiqlarigacha (qamrab) oladi; ulardan shundaylari borki, oʻt uni tizzalarigacha oladi; ulardan shundaylari borki, oʻt uni beligacha oladi; ulardan shundaylari borki, oʻt uni oʻmrov suyagigacha oladi», — dedilar.Самура ибн Жундуб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Улардан (жаҳаннам аҳлидан) шундайлари борки, ўт уни тўпиқларигача (қамраб) олади; улардан шундайлари борки, ўт уни тиззаларигача олади; улардан шундайлари борки, ўт уни белигача олади; улардан шундайлари борки, ўт уни ўмров суягигача олади», — дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَا بَيْنَ مَنْكِبَيِ الْكَافِرِ فِي النَّارِ مَسِيرَةَ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ لِلرَّاكِبِ الْمُسْرِعِ» . وَفِي رِوَايَةٍ: «ضِرْسُ الْكَافِرِ مِثْلُ أُحُدٍ وَغِلَظُ جِلْدِهِ مَسِيرَةُ ثَلَاثٍ» . رَوَاهُ مُسْلِمٌ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U (Nabiy ﷺ ga) koʻtarib (marfuʼ qilib): «Doʻzaxda kofirning ikki yelkasi orasi tez yuruvchi otliq uchun uch kunlik yoʻl (masofasi)cha boʻladi», — dedi. Vakiiy esa «doʻzaxda» (degan soʻzni) zikr qilmadi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У (Набий ﷺ га) кўтариб (марфуъ қилиб): «Дўзахда кофирнинг икки елкаси ораси тез юрувчи отлиқ учун уч кунлик йўл (масофаси)ча бўлади», — деди. Вакиий эса «дўзахда» (деган сўзни) зикр қилмади.

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «أُوقِدَ عَلَى النَّارِ أَلْفَ سَنَةٍ حَتَّى احْمَرَّتْ ثُمَّ أُوقِدَ عَلَيْهَا أَلْفَ سَنَةٍ حَتَّى ابْيَضَّتْ ثُمَّ أُوقِدَ عَلَيْهَا أَلْفَ سَنَةٍ حَتَّى اسْوَدَّتْ فَهِيَ سَوْدَاءُ مُظْلِمَةٌ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Olov ming yil yoqildi, hatto u qizardi; soʻng yana ming yil yoqildi, hatto u oqardi; soʻng yana ming yil yoqildi, hatto u qoraydi. Bas, u qop-qora, zulmatlidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Hurayraning hadisi mavquf (sahobaning soʻzi sifatida) boʻlgani asahhroqdir. Men uni Yahyo ibn Abu Bukayrdan, u Shariykdan (rivoyat qilganidan) boshqa biror kishi marfuʼ qilganini bilmayman.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Олов минг йил ёқилди, ҳатто у қизарди; сўнг яна минг йил ёқилди, ҳатто у оқарди; сўнг яна минг йил ёқилди, ҳатто у қорайди. Бас, у қоп-қора, зулматлидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Ҳурайранинг ҳадиси мавқуф (саҳобанинг сўзи сифатида) бўлгани асаҳҳроқдир. Мен уни Яҳё ибн Абу Букайрдан, у Шарийкдан (ривоят қилганидан) бошқа бирор киши марфуъ қилганини билмайман.

وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «ضِرْسُ الْكَافِرِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مِثْلُ أُحُدٍ وَفَخِذُهُ مِثْلُ الْبَيْضَاءِ وَمَقْعَدُهُ مِنَ النَّارِ مسيرَة ثَلَاث مثل الربذَة» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kuni kofirning ozigʻ tishi Uhud (togʻi)dek, soni Bayzo (togʻi)dek, oʻtdagi oʻtirar joyi esa Rabaza singari uch (kunlik) yoʻl masofasidek boʻladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan, gʻaribdir. «Rabaza singari» degani Madina bilan Rabaza orasidek (masofa) demakdir. Bayzo esa Uhudga oʻxshash bir togʻdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат куни кофирнинг озиғ тиши Уҳуд (тоғи)дек, сони Байзо (тоғи)дек, ўтдаги ўтирар жойи эса Рабаза сингари уч (кунлик) йўл масофасидек бўлади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан, ғарибдир. «Рабаза сингари» дегани Мадина билан Рабаза орасидек (масофа) демакдир. Байзо эса Уҳудга ўхшаш бир тоғдир.

وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ غِلَظَ جِلْدِ الْكَافِرِ اثْنَانِ وَأَرْبَعُونَ ذِرَاعًا وَإِنَّ ضِرْسَهُ مِثْلُ أُحُدٍ وَإِنَّ مَجْلِسَهُ مِنْ جَهَنَّمَ مَا بَيْنَ مَكَّةَ وَالْمَدِينَةِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Albatta kofirning terisining qalinligi qirq ikki gazdir, uning ozigʻ tishi Uhud (togʻi)dek, jahannamdagi oʻtirar joyi esa Makka bilan Madina orasidek (uzoqlikda)dir», dedilar. Bu hadis Aʼmashning hadisidan hasan, sahih, gʻaribdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Албатта кофирнинг терисининг қалинлиги қирқ икки газдир, унинг озиғ тиши Уҳуд (тоғи)дек, жаҳаннамдаги ўтирар жойи эса Макка билан Мадина орасидек (узоқликда)дир», дедилар. Бу ҳадис Аъмашнинг ҳадисидан ҳасан, саҳиҳ, ғарибдир.

وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ الْكَافِرَ لَيُسْحَبُ لسانُه الفرسَخ والفرسخين يتوطَّؤُه النَّاس» . رَوَاهُ أَحْمد وَالتِّرْمِذِيّ وَقَالَ: هَذَا حَيْثُ غَرِيب

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta kofirning tili bir farsax, ikki farsaxgacha sudraladi, odamlar uni (oyoq ostida) bosib oʻtadilar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldan bilamiz. Fazl ibn Yazid kufalik boʻlib, undan imomlardan bir nechtasi rivoyat qilgan, Abul-Muxoriq esa (yaxshi) tanilmagan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта кофирнинг тили бир фарсах, икки фарсахгача судралади, одамлар уни (оёқ остида) босиб ўтадилар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан биламиз. Фазл ибн Язид куфалик бўлиб, ундан имомлардан бир нечтаси ривоят қилган, Абул-Мухориқ эса (яхши) танилмаган.

وَعَن أبي سعيد [الْخُدْرِيّ] عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «الصَّعُودُ جَبَلٌ مِنْ نَارٍ يُتَصَعَّدُ فِيهِ سَبْعِينَ خَرِيفًا وَيُهْوَى بِهِ كَذَلِكَ فِيهِ أَبَدًا» . رَوَاهُ التِّرْمِذِي

Abu Said (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Saʼud — oʻtdan boʻlgan bir togʻdir. Kofir unga yetmish yil tirmashib chiqadi va xuddi shunday abadiy unga qulab tushadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Ibn Lahiʼaning hadisidan marfuʼ koʻrinishda bilamiz.Абу Саид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Саъуд — ўтдан бўлган бир тоғдир. Кофир унга етмиш йил тирмашиб чиқади ва худди шундай абадий унга қулаб тушади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Ибн Лаҳиъанинг ҳадисидан марфуъ кўринишда биламиз.

وَعَنْهُ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فِي قَوْله: (كَالْمهْلِ) أَيْ كَعَكَرِ الزَّيْتِ فَإِذَا قُرِّبَ إِلَى وَجْهِهِ سَقَطت فَرْوَة وَجهه فِيهِ رَوَاهُ التِّرْمِذِيّّّّّّّ

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Allohning {erigan maʼdan kabi} (Kahf 29) degan soʻzi haqida: «U zaytun yogʻining quyqasi kabidir. U yuzga yaqinlashtirilganda, yuzning terisi unga tushib ketadi», dedilar. Termiziy rivoyat qilgan.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Аллоҳнинг {эриган маъдан каби} (Каҳф 29) деган сўзи ҳақида: «У зайтун ёғининг қуйқаси кабидир. У юзга яқинлаштирилганда, юзнинг териси унга тушиб кетади», дедилар. Термизий ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «إِنَّ الْحَمِيمَ لَيُصَبُّ عَلَى رؤوسهم فَينفذ الْحَمِيم حَتَّى يخلص إِلَى جَوْفه فسلت مَا فِي جَوْفِهِ حَتَّى يَمْرُقَ مِنْ قَدَمَيْهِ وَهُوَ الصَّهْرُ ثُمَّ يُعَادُ كَمَا كَانَ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Albatta qaynoq suv ularning boshlariga quyiladi, soʻng qaynoq suv ichigacha kirib boradi, qornidagi narsalarni shilib, oyoqlaridan chiqib ketadi — bu ‹sahr› (eritish)dir. Soʻngra u qanday boʻlsa, yana shunday holatga qaytariladi», dedilar. Said ibn Yazidning kunyasi Abu Shujoʼ boʻlib, u misrlikdir, undan Lays ibn Saʼd rivoyat qilgan. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan, sahih, gʻaribdir. Ibn Hujayra esa Abdurahmon ibn Hujayra al-Misriydir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Албатта қайноқ сув уларнинг бошларига қуйилади, сўнг қайноқ сув ичигача кириб боради, қорнидаги нарсаларни шилиб, оёқларидан чиқиб кетади — бу ‹саҳр› (эритиш)дир. Сўнгра у қандай бўлса, яна шундай ҳолатга қайтарилади», дедилар. Саид ибн Язиднинг куняси Абу Шужў бўлиб, у мисрликдир, ундан Лайс ибн Саъд ривоят қилган. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан, саҳиҳ, ғарибдир. Ибн Ҳужайра эса Абдураҳмон ибн Ҳужайра ал-Мисрийдир.

وَعَنْ أَبِي أُمَامَةَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي قَوْلِهِ: (يُسْقَى مِنْ مَاءٍ صديد يتجرَّعُه) قَالَ: " يُقَرَّبُ إِلَى فِيهِ فَيَكْرَهُهُ فَإِذَا أُدْنِي مِنْهُ شَوَى وَجْهَهُ وَوَقَعَتْ فَرْوَةُ رَأْسِهِ فَإِذَا شَرِبَهُ قَطَّعَ أَمْعَاءَهُ حَتَّى يَخْرُجَ مِنْ دُبُرِهِ. يَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى: (وَسُقُوا مَاءً حَمِيمًا فَقَطَّعَ أمعاءهم) وَيَقُولُ: (وَإِنْ يَسْتَغِيثُوا يُغَاثُوا بِمَاءٍ كَالْمُهْلِ يَشْوِي الْوُجُوه بئس الشَّرَاب) رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Allohning {Unga yiringli suv ichiriladi. Uni zoʻrgʻa yutadi} (Ibrohim 16-17) degan soʻzi haqida: «U ogʻziga yaqinlashtiriladi, u esa undan jirkanadi. Unga yaqinlashtirilganda yuzini kuydiradi va boshining terisi (toʻkilib) tushadi. Uni ichganda esa ichaklarini kesib tashlaydi, hatto orqasidan chiqib ketadi», dedilar. Alloh: {Ularga qaynoq suv ichirildi va u ichaklarini parcha-parcha qildi} (Muhammad 15) deydi. Yana: {Ular (suv) soʻrasalar, yuzlarni kuydiradigan, eritilgan maʼdandek suv bilan suvga qondiriladilar. Naqadar yomon ichimlik!} (Kahf 29) deydi. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Muhammad ibn Ismoil ham Ubaydulloh ibn Busrdan shunday (rivoyat) qilgan, biz Ubaydulloh ibn Busrni faqat shu hadisda bilamiz. Safvon ibn Amr Nabiy ﷺning sahobasi Abdulloh ibn Busrdan bundan boshqa hadisni ham rivoyat qilgan. Abdulloh ibn Busrning Nabiy ﷺdan eshitgan bir akasi bor, singlisi ham Nabiy ﷺdan eshitgan. Safvon ibn Amr Abu Umomaning hadisini undan rivoyat qilgan Ubaydulloh ibn Busr ehtimol Abdulloh ibn Busrning akasidir.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Аллоҳнинг {Унга йирингли сув ичирилади. Уни зўрға ютади} (Иброҳим 16-17) деган сўзи ҳақида: «У оғзига яқинлаштирилади, у эса ундан жирканади. Унга яқинлаштирилганда юзини куйдиради ва бошининг териси (тўкилиб) тушади. Уни ичганда эса ичакларини кесиб ташлайди, ҳатто орқасидан чиқиб кетади», дедилар. Аллоҳ: {Уларга қайноқ сув ичирилди ва у ичакларини парча-парча қилди} (Муҳаммад 15) дейди. Яна: {Улар (сув) сўрасалар, юзларни куйдирадиган, эритилган маъдандек сув билан сувга қондириладилар. Нақадар ёмон ичимлик!} (Каҳф 29) дейди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Муҳаммад ибн Исмоил ҳам Убайдуллоҳ ибн Бусрдан шундай (ривоят) қилган, биз Убайдуллоҳ ибн Бусрни фақат шу ҳадисда биламиз. Сафвон ибн Амр Набий ﷺнинг саҳобаси Абдуллоҳ ибн Бусрдан бундан бошқа ҳадисни ҳам ривоят қилган. Абдуллоҳ ибн Бусрнинг Набий ﷺдан эшитган бир акаси бор, синглиси ҳам Набий ﷺдан эшитган. Сафвон ибн Амр Абу Умоманинг ҳадисини ундан ривоят қилган Убайдуллоҳ ибн Буср эҳтимол Абдуллоҳ ибн Бусрнинг акасидир.

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: لِسُرَادِقِ النَّارِ أَرْبَعَةُ جُدُرِ كِثَف كل جِدَار مسيرَة أَرْبَعِينَ سنة ". رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ {moy quyqasiga oʻxshash} (Kahf 29) degani haqida: «Yogʻ quyqasi kabidir, unga yaqinlashtirilganda yuzining terisi unga toʻkilib tushadi», dedilar. Yana shu isnod bilan Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi. U zot: «Oʻtning sardobasining toʻrtta devori bor, har bir devorning qalinligi qirq yillik yoʻl masofasidek», dedilar. Yana shu isnod bilan Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi. U zot: «Agar gʻassoqdan bir chelak dunyoga toʻkilsa, dunyo ahli (sasib) qoʻlansa hidlanib ketardi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadisni biz faqat Rishdin ibn Saʼdning hadisidan bilamiz, Rishdin haqida (tanqidiy) gap bor, u hofizasi jihatidan tanqid qilingan. Uning «har bir devorning kisafi» degan soʻzining maʼnosi uning qalinligi demakdir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ {мой қуйқасига ўхшаш} (Каҳф 29) дегани ҳақида: «Ёғ қуйқаси кабидир, унга яқинлаштирилганда юзининг териси унга тўкилиб тушади», дедилар. Яна шу иснод билан Набий ﷺдан ривоят қилинади. У зот: «Ўтнинг сардобасининг тўртта девори бор, ҳар бир деворнинг қалинлиги қирқ йиллик йўл масофасидек», дедилар. Яна шу иснод билан Набий ﷺдан ривоят қилинади. У зот: «Агар ғассоқдан бир челак дунёга тўкилса, дунё аҳли (сасиб) қўланса ҳидланиб кетарди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадисни биз фақат Ришдин ибн Саъднинг ҳадисидан биламиз, Ришдин ҳақида (танқидий) гап бор, у ҳофизаси жиҳатидан танқид қилинган. Унинг «ҳар бир деворнинг кисафи» деган сўзининг маъноси унинг қалинлиги демакдир.

وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَوْ أَنَّ دَلْوًا مِنْ غَسَّاقٍ يَهَرَاقُ فِي الدُّنْيَا لَأَنْتَنَ أَهْلُ الدُّنْيَا» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ {moy quyqasiga oʻxshash} (Kahf 29) degani haqida: «Yogʻ quyqasi kabidir, unga yaqinlashtirilganda yuzining terisi unga toʻkilib tushadi», dedilar. Yana shu isnod bilan Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi. U zot: «Oʻtning sardobasining toʻrtta devori bor, har bir devorning qalinligi qirq yillik yoʻl masofasidek», dedilar. Yana shu isnod bilan Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi. U zot: «Agar gʻassoqdan bir chelak dunyoga toʻkilsa, dunyo ahli (sasib) qoʻlansa hidlanib ketardi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadisni biz faqat Rishdin ibn Saʼdning hadisidan bilamiz, Rishdin haqida (tanqidiy) gap bor, u hofizasi jihatidan tanqid qilingan. Uning «har bir devorning kisafi» degan soʻzining maʼnosi uning qalinligi demakdir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ {мой қуйқасига ўхшаш} (Каҳф 29) дегани ҳақида: «Ёғ қуйқаси кабидир, унга яқинлаштирилганда юзининг териси унга тўкилиб тушади», дедилар. Яна шу иснод билан Набий ﷺдан ривоят қилинади. У зот: «Ўтнинг сардобасининг тўртта девори бор, ҳар бир деворнинг қалинлиги қирқ йиллик йўл масофасидек», дедилар. Яна шу иснод билан Набий ﷺдан ривоят қилинади. У зот: «Агар ғассоқдан бир челак дунёга тўкилса, дунё аҳли (сасиб) қўланса ҳидланиб кетарди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадисни биз фақат Ришдин ибн Саъднинг ҳадисидан биламиз, Ришдин ҳақида (танқидий) гап бор, у ҳофизаси жиҳатидан танқид қилинган. Унинг «ҳар бир деворнинг кисафи» деган сўзининг маъноси унинг қалинлиги демакдир.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَرَأَ هَذِهِ الْآيَةَ: (اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنْتُم مُسلمُونَ) قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَو أَن قَطْرَة من الزقوم قطرات فِي دَارِ الدُّنْيَا لَأَفْسَدَتْ عَلَى أَهْلِ الْأَرْضِ مَعَايِشَهُمْ فَكَيْفَ بِمَنْ يَكُونُ طَعَامَهُ؟» رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَقَالَ: هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ushbu oyatni: {Allohdan haqiqiy taqvo bilan qoʻrqinglar va faqat musulmon boʻlgan holingizdagina oʻlinglar} (Oli Imron 102) tilovat qildilar. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Agar zaqqumdan bir tomchi dunyo hovlisiga tomsa, dunyo ahlining tirikchiligini buzib yuborar edi. U holda uning ovqati boʻladigan kishining holi qanday boʻlar ekan?!», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan, sahihdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ушбу оятни: {Аллоҳдан ҳақиқий тақво билан қўрқинглар ва фақат мусулмон бўлган ҳолингиздагина ўлинглар} (Оли Имрон 102) тиловат қилдилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Агар заққумдан бир томчи дунё ҳовлисига томса, дунё аҳлининг тирикчилигини бузиб юборар эди. У ҳолда унинг овқати бўладиган кишининг ҳоли қандай бўлар экан?!», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан, саҳиҳдир.

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: (وهم فِيهَا كَالِحُونَ) قَالَ: «تَشْوِيهِ النَّارُ فَتَقَلَّصُ شَفَتُهُ الْعُلْيَا حَتَّى تَبْلُغَ وَسْطَ رَأْسِهِ وَتَسْتَرْخِي شَفَتُهُ السُّفْلَى حَتَّى تضرب سُرَّتَهُ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot {Ular u yerda yuzlari burishgan holda boʻladilar} (oyati haqida): «Olov uni kuydiradi, shunda uning ustki labi koʻtarilib, boshining oʻrtasiga yetadi, pastki labi esa osilib, kindigiga uradi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот {Улар у ерда юзлари буришган ҳолда бўладилар} (ояти ҳақида): «Олов уни куйдиради, шунда унинг устки лаби кўтарилиб, бошининг ўртасига етади, пастки лаби эса осилиб, киндигига уради», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

وَعَنْ أَنَسٍ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «يَا أَيُّهَا النَّاسُ ابْكُوا فَإِنْ لَمْ تَسْتَطِيعُوا فَتَبَاكَوْا فَإِنَّ أَهْلَ النَّارِ يَبْكُونَ فِي النَّارِ حَتَّى تَسِيلَ دُمُوعُهُمْ فِي وُجُوهِهِمْ كَأَنَّهَا جَدَاوِلُ حَتَّى تَنْقَطِعَ الدُّمُوعُ فَتَسِيلَ الدِّمَاءُ فَتَقَرَّحَ الْعُيُونُ فَلَوْ أَنَّ سُفُنًا أُزْجِيَتْ فِيهَا لجَرَتْ» . رَوَاهُ فِي «شرح السّنة»

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Ey odamlar, yigʻlanglar! Agar yigʻlay olmasangiz, yigʻlaganday boʻlinglar. Chunki doʻzax ahli doʻzaxda shu qadar yigʻlaydilarki, koʻz yoshlari yuzlarida ariqlardek oqadi. Soʻng koʻz yoshlari tugab, qon oqa boshlaydi va koʻzlar yaralanadi. Agar unga kemalar qoʻyib yuborilsa, suzib ketardi», dedilar. Buni «Sharh as-sunna»da rivoyat qilingan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Эй одамлар, йиғланглар! Агар йиғлай олмасангиз, йиғлагандай бўлинглар. Чунки дўзах аҳли дўзахда шу қадар йиғлайдиларки, кўз ёшлари юзларида ариқлардек оқади. Сўнг кўз ёшлари тугаб, қон оқа бошлайди ва кўзлар яраланади. Агар унга кемалар қўйиб юборилса, сузиб кетарди», дедилар. Буни «Шарҳ ас-сунна»да ривоят қилинган.

وَعَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " يُلْقَى عَلَى أَهْلِ النَّارِ الْجُوعُ فَيَعْدِلُ مَا هُمْ فِيهِ مِنَ الْعَذَابِ فَيَسْتَغِيثُونَ فَيُغَاثُونَ بِطَعَامٍ مِنْ ضَرِيعٍ لَا يُسْمِنُ وَلَا يُغْنِي مِنْ جُوعٍ فَيَسْتَغِيثُونَ بِالطَّعَامِ فَيُغَاثُونَ بِطَعَامٍ ذِي غُصَّةٍ فَيَذْكُرُونَ أَنَّهُمْ كَانُوا يُجِيزُونَ الْغُصَصَ فِي الدُّنْيَا بِالشَّرَابِ فَيَسْتَغِيثُونَ بِالشَّرَابِ فَيُرْفَعُ إِلَيْهِمُ الْحَمِيمُ بِكَلَالِيبِ الْحَدِيدِ فَإِذَا دَنَتْ مِنْ وُجُوهِهِمْ شَوَتْ وُجُوهَهُمْ فَإِذَا دَخَلَتْ بُطُونَهُمْ قطعتْ مَا فِي بطونِهم فيقولونَ: ادْعوا خَزَنَةَ جهنمَ فيقولونَ: أَلمْ تَكُ تَأْتِيكُمْ رُسُلُكُمْ بِالْبَيِّنَاتِ؟ قَالُوا: بَلَى. قَالُوا: فَادْعُوا وَمَا دُعَاءُ الْكَافِرِينَ إِلَّا فِي ضَلَالٍ " قَالَ: " فيقولونَ: ادْعوا مَالِكًا فيقولونَ: يَا مالكُ ليَقْضِ علَينا ربُّكَ " قَالَ: «فيُجيبُهم إِنَّكم ماكِثونَ» . قَالَ الْأَعْمَشُ: نُبِّئْتُ أَنَّ بَيْنَ دُعَائِهِمْ وَإِجَابَةِ مَالِكٍ إِيَّاهُمْ أَلْفَ عَامٍ. قَالَ: " فَيَقُولُونَ: ادْعُوا رَبَّكُمْ فَلَا أَحَدَ خَيْرٌ مِنْ رَبِّكُمْ فَيَقُولُونَ: رَبَّنَا غَلَبَتْ عَلَيْنَا شِقْوَتُنَا وَكُنَّا قَوْمًا ضَالِّينَ رَبَّنَا أَخْرِجْنَا مِنْهَا فَإِنْ عُدْنَا فَإِنَّا ظَالِمُونَ " قَالَ: " فيُجيبُهم: اخْسَؤوا فِيهَا وَلَا تُكلمونِ " قَالَ: «فَعِنْدَ ذَلِكَ يَئِسُوا مِنْ كُلِّ خَيْرٍ وَعِنْدَ ذَلِكَ يَأْخُذُونَ فِي الزَّفِيرِ وَالْحَسْرَةِ وَالْوَيْلِ» . قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ: وَالنَّاسُ لَا يرفعونَ هَذَا الحديثَ. رَوَاهُ الترمذيُّ

Abu Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Doʻzax ahliga shunday ochlik soladiladiki, u oʻzlari boshidan kechirayotgan azobga teng keladi. Shunda ular najot soʻraydilar va ularga ‹zariʼ›dan boʻlgan, na semirtiradigan va na ochlikdan asqotadigan taom beriladi. Soʻng ular yana taom soʻrab madad istaydilar va ularga (tomoqqa) tiqilib qoladigan taom beriladi. Shunda ular dunyoda tiqilishlarni ichimlik bilan oʻtkazib yuborar ekanliklarini eslaydilar va ichimlik soʻrab madad istaydilar. Bas, ularga temir ilmoqlar bilan qaynoq suv koʻtarib keltiriladi. U yuzlariga yaqinlashganda yuzlarini kuydiradi, qorinlariga kirganda qorinlaridagi narsalarni parcha-parcha qiladi. Shunda ular: ‹Jahannam qorovullarini chaqiringlar›, deydilar. Ular (qorovullar): {Sizlarga paygʻambarlaringiz ochiq-oydin hujjatlar bilan kelmaganmidilar?} deydilar. Ular: ‹Ha (kelganlar)›, deydilar. Ular (qorovullar): {Bas, oʻzlaringiz chaqiraveringlar! Kofirlarning duosi faqat behuda ketishidadir} deydilar. Soʻng ular: ‹Molikni chaqiringlar›, deydilar va: {Ey Molik! Robbing bizning (jonimizni) olib qoʻyaqolsin} (Zuxruf 77) deydilar. U zot: ‹U esa ularga: {Albatta sizlar (shu yerda) qoluvchilarsiz} (Zuxruf 77) deb javob beradi›, dedilar». Aʼmash aytdi: Menga xabar berildiki, ularning duolari bilan Molikning ularga javob berishi orasida ming yil (vaqt oʻtar) ekan. (Rasululloh ﷺ): «Soʻng ular: ‹Robbingizni chaqiringlar, Robbingizdan koʻra yaxshiroq biror kishi yoʻq›, deydilar va: {Ey Robbimiz, badbaxtligimiz bizdan gʻolib keldi va biz adashgan qavm boʻldik. Ey Robbimiz, bizni undan chiqargin. Agar (gunohga) qaytsak, biz haqiqatan zolimlarmiz} (Muʼminun 106-107) deydilar. U zot: ‹U ularga: {Unda joʻnab yoʻqolinglar va Menga gapirmanglar!} (Muʼminun 108) deb javob beradi›, dedilar. (Rasululloh ﷺ): ‹Ana oʻshanda ular har qanday yaxshilikdan umidlarini uzadilar va oʻshanda nola, hasrat va voy-voylashga tushadilar›, dedilar». Abdulloh ibn Abdurahmon aytdi: Odamlar bu hadisni marfuʼ qilmaydilar. Abu Iso aytdi: Biz bu hadisni faqat Aʼmashdan, u Shimr ibn Atiyyadan, u Shahr ibn Havshabdan, u Ummu Dardodan, u Abu Dardodan uning oʻz soʻzi sifatida bilamiz, u marfuʼ emas. Qutba ibn Abdulaziz esa hadis ahli nazdida ishonchli (siqa)dir.Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Дўзах аҳлига шундай очлик соладиладики, у ўзлари бошидан кечираётган азобга тенг келади. Шунда улар нажот сўрайдилар ва уларга ‹зариъ›дан бўлган, на семиртирадиган ва на очликдан асқотадиган таом берилади. Сўнг улар яна таом сўраб мадад истайдилар ва уларга (томоққа) тиқилиб қоладиган таом берилади. Шунда улар дунёда тиқилишларни ичимлик билан ўтказиб юборар эканликларини эслайдилар ва ичимлик сўраб мадад истайдилар. Бас, уларга темир илмоқлар билан қайноқ сув кўтариб келтирилади. У юзларига яқинлашганда юзларини куйдиради, қоринларига кирганда қоринларидаги нарсаларни парча-парча қилади. Шунда улар: ‹Жаҳаннам қоровулларини чақиринглар›, дейдилар. Улар (қоровуллар): {Сизларга пайғамбарларингиз очиқ-ойдин ҳужжатлар билан келмаганмидилар?} дейдилар. Улар: ‹Ҳа (келганлар)›, дейдилар. Улар (қоровуллар): {Бас, ўзларингиз чақираверинглар! Кофирларнинг дуоси фақат беҳуда кетишидадир} дейдилар. Сўнг улар: ‹Моликни чақиринглар›, дейдилар ва: {Эй Молик! Роббинг бизнинг (жонимизни) олиб қўяқолсин} (Зухруф 77) дейдилар. У зот: ‹У эса уларга: {Албатта сизлар (шу ерда) қолувчиларсиз} (Зухруф 77) деб жавоб беради›, дедилар». Аъмаш айтди: Менга хабар берилдики, уларнинг дуолари билан Моликнинг уларга жавоб бериши орасида минг йил (вақт ўтар) экан. (Расулуллоҳ ﷺ): «Сўнг улар: ‹Роббингизни чақиринглар, Роббингиздан кўра яхшироқ бирор киши йўқ›, дейдилар ва: {Эй Роббимиз, бадбахтлигимиз биздан ғолиб келди ва биз адашган қавм бўлдик. Эй Роббимиз, бизни ундан чиқаргин. Агар (гуноҳга) қайтсак, биз ҳақиқатан золимлармиз} (Муъминун 106-107) дейдилар. У зот: ‹У уларга: {Унда жўнаб йўқолинглар ва Менга гапирманглар!} (Муъминун 108) деб жавоб беради›, дедилар. (Расулуллоҳ ﷺ): ‹Ана ўшанда улар ҳар қандай яхшиликдан умидларини узадилар ва ўшанда нола, ҳасрат ва вой-войлашга тушадилар›, дедилар». Абдуллоҳ ибн Абдураҳмон айтди: Одамлар бу ҳадисни марфуъ қилмайдилар. Абу Исо айтди: Биз бу ҳадисни фақат Аъмашдан, у Шимр ибн Атийядан, у Шаҳр ибн Ҳавшабдан, у Умму Дардодан, у Абу Дардодан унинг ўз сўзи сифатида биламиз, у марфуъ эмас. Қутба ибн Абдулазиз эса ҳадис аҳли наздида ишончли (сиқа)дир.

وَعَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «أَنْذَرْتُكُمُ النَّارَ أَنْذَرْتُكُمُ النَّارَ» فَمَا زَالَ يَقُولُهَا حَتَّى لَوْ كَانَ فِي مَقَامِي هَذَا سَمِعَهُ أَهْلُ السُّوقِ وَحَتَّى سَقَطَتْ خَمِيصَةٌ كَانَتْ عَلَيْهِ عِنْدَ رجلَيْهِ. رَوَاهُ الدَّارمِيّ

Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ni shunday deyayotganlarini eshitdim: «Saflaringizni togʻrilanglar, aks holda Alloh yuzlaringiz orasini buzadi (orangizga nizo soladi)».Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ ни шундай деяётганларини эшитдим: «Сафларингизни тоғриланглар, акс ҳолда Аллоҳ юзларингиз орасини бузади (орангизга низо солади)».

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَوْ أَنَّ رَصَاصَةً مِثْلَ هَذِهِ - وَأَشَارَ إِلَى مِثْلِ الْجُمْجُمَةِ - أُرْسِلَتْ مِنَ السَّمَاءِ إِلَى الْأَرْضِ وَهِيَ مَسِيرَةُ خَمْسِمِائَةِ سَنَةٍ لَبَلَغَتِ الْأَرْضَ قَبْلَ اللَّيْلِ وَلَوْ أَنَّهَا أُرْسِلَتْ مِنْ رَأْسِ السِّلْسِلَةِ لَسَارَتْ أَرْبَعِينَ خَرِيفًا اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ قَبْلَ أنْ تبلع أَصْلهَا أَو قعرها» رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar mana shunday bir parcha qoʻrgʻoshin — u zot bosh suyagiday narsaga ishora qildilar — osmondan yerga tashlansa, holbuki bu (oradagi masofa) besh yuz yillik yoʻldir, u kechga qolmay yerga yetib kelardi. Agar u zanjirning boshidan tashlansa, oʻzining tubiga yoki qaʼriga yetib borishidan oldin tunu kun qirq yil yoʻl bosgan boʻlardi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadisning isnodi hasan sahihdir.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар мана шундай бир парча қўрғошин — у зот бош суягидай нарсага ишора қилдилар — осмондан ерга ташланса, ҳолбуки бу (орадаги масофа) беш юз йиллик йўлдир, у кечга қолмай ерга етиб келарди. Агар у занжирнинг бошидан ташланса, ўзининг тубига ёки қаърига етиб боришидан олдин туну кун қирқ йил йўл босган бўларди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадиснинг исноди ҳасан саҳиҳдир.

وَعَن أبي بُردةَ عَنْ أَبِيهِ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " إِنَّ فِي جَهَنَّمَ لَوَادِيًا يُقَالُ لَهُ: هَبْهَبُ يسكنُه كلُّ جبَّارٍ " رَوَاهُ الدَّارمِيّ

Abu Burda (rahimahulloh) otasidan rivoyat qilishicha, Nabiy ﷺ: «Albatta men, vallohi, agar Alloh xohlasa, biror qasamga qasam ichib, soʻng undan boshqasini undan yaxshiroq deb bilsam, qasamimga kafforat berib, yaxshiroq boʻlganini qilaman», dedilar. Yoki: «...balki yaxshiroq boʻlganini qilaman va qasamimga kafforat beraman», dedilar.Абу Бурда (раҳимаҳуллоҳ) отасидан ривоят қилишича, Набий ﷺ: «Албатта мен, валлоҳи, агар Аллоҳ хоҳласа, бирор қасамга қасам ичиб, сўнг ундан бошқасини ундан яхшироқ деб билсам, қасамимга каффорат бериб, яхшироқ бўлганини қиламан», дедилар. Ёки: «...балки яхшироқ бўлганини қиламан ва қасамимга каффорат бераман», дедилар.

عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «يَعْظُمُ أَهْلُ النَّارِ فِي النَّارِ حَتَّى إِنَّ بَيْنَ شَحْمَةِ أُذُنِ أَحَدِهِمْ إِلَى عَاتِقِهِ مَسِيرَةَ سبعمائةِ عامٍ وإِنَّ غِلَظَ جلدِه سَبْعُونَ ذراعان وَإِن ضرسه مثل أحد»

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Doʻzax ahli doʻzaxda shunday kattalashadiki, ularning birining qulogʻi yumshogʻidan yelkasigacha yetti yuz yillik masofa boʻladi. Terisining qalinligi yetmish tirsak, ozigʻ tishi esa Uhud togʻidek boʻladi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Дўзах аҳли дўзахда шундай катталашадики, уларнинг бирининг қулоғи юмшоғидан елкасигача етти юз йиллик масофа бўлади. Терисининг қалинлиги етмиш тирсак, озиғ тиши эса Уҳуд тоғидек бўлади», дедилар.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ جَزْءٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ فِي النَّارِ حَيَّاتٍ كَأَمْثَالِ الْبُخْتِ تَلْسَعُ إِحْدَاهُنَّ اللَّسْعَةَ فَيَجِدُ حَمْوَتَهَا أَرْبَعِينَ خَرِيفًا وَإِنَّ فِي النَّارِ عَقَارِبَ كَأَمْثَالِ الْبِغَالِ الْمُؤْكَفَةِ تَلْسَعُ إِحْدَاهُنَّ اللَّسْعَةَ فَيَجِدُ حَمْوَتَهَا أَرْبَعِينَ خَرِيفًا» . رَوَاهُمَا أَحْمد

Abdulloh ibn al-Horis ibn Jazʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Doʻzaxda buxtiy tuyalardek ilonlar bor. Ulardan biri bir chaqsa, kishi uning achishtirishini qirq yil his qiladi. Yana doʻzaxda egarlangan xachirlardek chayonlar bor. Ulardan biri bir chaqsa, kishi uning achishtirishini qirq yil his qiladi», dedilar. Ikkalasini ham Ahmad rivoyat qilgan.Абдуллоҳ ибн ал-Ҳорис ибн Жазъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Дўзахда бухтий туялардек илонлар бор. Улардан бири бир чақса, киши унинг ачиштиришини қирқ йил ҳис қилади. Яна дўзахда эгарланган хачирлардек чаёнлар бор. Улардан бири бир чақса, киши унинг ачиштиришини қирқ йил ҳис қилади», дедилар. Иккаласини ҳам Аҳмад ривоят қилган.

وَعَن الحسنِ قَالَ: حَدَّثَنَا أَبُو هُرَيْرَةَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «الشَّمْسُ وَالْقَمَرُ ثَوْرَانِ مُكَوَّرَانِ فِي النَّارِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ» . فَقَالَ الْحَسَنُ: وَمَا ذَنْبُهُمَا؟ فَقَالَ: أُحَدِّثُكَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَكَتَ الْحَسَنُ. رَوَاهُ البيهقيُّ فِي «كتاب الْبَعْث والنشور»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Quyosh va oy qiyomat kuni doʻzaxga tashlanadigan, oʻralgan ikki hoʻkizdir», dedilar. Shunda Hasan: «Ularning nima gunohi bor?» deb soʻradi. Abu Hurayra: «Men senga Rasululloh ﷺ dan hadis aytyapman», dedi. Shunda Hasan jim boʻldi. Bayhaqiy «Kitob al-baʼs van-nushur»da rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қуёш ва ой қиёмат куни дўзахга ташланадиган, ўралган икки ҳўкиздир», дедилар. Шунда Ҳасан: «Уларнинг нима гуноҳи бор?» деб сўради. Абу Ҳурайра: «Мен сенга Расулуллоҳ ﷺ дан ҳадис айтяпман», деди. Шунда Ҳасан жим бўлди. Байҳақий «Китоб ал-баъс ван-нушур»да ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا يَدْخُلُ النَّارَ إِلَّا شَقِيٌّ» . قِيلَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَنِ الشَّقِيُّ؟ قَالَ: «مَنْ لَمْ يَعْمَلْ لِلَّهِ بِطَاعَةٍ وَلم يتركْ لَهُ مَعْصِيّة» . رَوَاهُ ابْنُ مَاجَهْ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Doʻzaxga faqat sharmanda kishi kiradi», dedilar. «Ey Allohning Rasuli, sharmanda kim?» deyildi. U zot: «Alloh uchun hech qanday toat qilmagan va Alloh uchun hech qanday maʼsiyatni tark etmagan kishi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Дўзахга фақат шарманда киши киради», дедилар. «Эй Аллоҳнинг Расули, шарманда ким?» дейилди. У зот: «Аллоҳ учун ҳеч қандай тоат қилмаган ва Аллоҳ учун ҳеч қандай маъсиятни тарк этмаган киши», дедилар.

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " تَحَاجَّتِ الْجَنَّةُ وَالنَّارُ فَقَالَتِ النَّارُ: أُوثِرْتُ بِالْمُتَكَبِّرِينَ وَالْمُتَجَبِّرِينَ وَقَالَتِ الْجَنَّةُ: فَمَا لِي لَا يَدْخُلُنِي إِلَّا ضُعَفَاءُ النَّاسِ وَسَقَطُهُمْ وَغِرَّتُهُمْ. قَالَ اللَّهُ تَعَالَى لِلْجَنَّةِ: إِنَّمَا أَنْتِ رَحْمَتِي أَرْحَمُ بِكِ مَنْ أَشَاءُ مِنْ عِبَادِي وَقَالَ لِلنَّارِ: إِنَّمَا أَنْتِ عَذَابِي أُعَذِّبُ بِكِ مَنْ أَشَاءُ مِنْ عِبَادِي وَلِكُلِّ وَاحِدَةٍ مِنْكُمَا مِلْؤُهَا فَأَمَّا النَّارُ فَلَا تَمْتَلِئُ حَتَّى يَضَعَ اللَّهُ رِجْلَهُ. تَقُولُ: قَطْ قَطْ قَطْ فَهُنَالِكَ تَمْتَلِئُ وَيُزْوَى بَعْضُهَا إِلَى بَعْضٍ فَلَا يَظْلِمُ اللَّهُ مِنْ خَلْقِهِ أَحَدًا وَأَمَّا الْجَنَّةُ فإِنَّ اللَّهَ ينشئ لَهَا خلقا ". مُتَّفق عَلَيْهِ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Jannat va doʻzax bahslashdilar. Doʻzax: ‹Menga mutakabbir va zolimlar (kirishi bilan) imtiyoz berildi›, dedi. Jannat esa: ‹Menga nega faqat zaif, past va soddadil kishilargina kiradi?› dedi. Alloh taolo jannatga: ‹Sen Mening rahmatimsan, sen orqali bandalarimdan xohlaganimga rahm qilaman›, dedi. Doʻzaxga esa: ‹Sen Mening azobimsan, sen orqali bandalarimdan xohlaganimni azoblayman. Ikkalangiz ham toʻlasiz›, dedi. Doʻzax esa Alloh unga oyogʻini qoʻymaguncha toʻlmaydi. Shunda u: ‹Boʻldi, boʻldi, boʻldi!› deydi. Ana shunda u toʻladi va bir qismi boshqa qismiga qoʻshiladi. Alloh maxluqotlaridan hech kimga zulm qilmaydi. Jannatga kelsak, Alloh unga (yangi) xalq yaratadi», dedilar. Muttafaqun alayh.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жаннат ва дўзах баҳслашдилар. Дўзах: ‹Менга мутакаббир ва золимлар (кириши билан) имтиёз берилди›, деди. Жаннат эса: ‹Менга нега фақат заиф, паст ва соддадил кишиларгина киради?› деди. Аллоҳ таоло жаннатга: ‹Сен Менинг раҳматимсан, сен орқали бандаларимдан хоҳлаганимга раҳм қиламан›, деди. Дўзахга эса: ‹Сен Менинг азобимсан, сен орқали бандаларимдан хоҳлаганимни азоблайман. Иккалангиз ҳам тўласиз›, деди. Дўзах эса Аллоҳ унга оёғини қўймагунча тўлмайди. Шунда у: ‹Бўлди, бўлди, бўлди!› дейди. Ана шунда у тўлади ва бир қисми бошқа қисмига қўшилади. Аллоҳ махлуқотларидан ҳеч кимга зулм қилмайди. Жаннатга келсак, Аллоҳ унга (янги) халқ яратади», дедилар. Муттафақун алайҳ.

وَعَنْ أَنَسٍ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " لَا تَزَالُ جَهَنَّمَ يُلْقَى فِيهَا وَتَقُولُ: هَلْ مِنْ مَزِيدٍ؟ حَتَّى يَضَعَ رَبُّ العزَّةِ فِيهَا قدَمَه فينزَوي بَعْضُهَا إِلَى بَعْضٍ فَتَقُولُ: قَطْ قَطْ بِعِزَّتِكَ وَكَرَمِكَ وَلَا يَزَالُ فِي الْجَنَّةِ فَضْلٌ حَتَّى يُنْشِئَ اللَّهُ لَهَا خَلْقًا فَيُسْكِنُهُمْ فَضْلَ الْجَنَّةِ ". مُتَّفق عَلَيْهِ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning azza va jalla — {Oʻsha kuni biz jahannamga: ‹Toʻldingmi?› desak, u: ‹Yana bormi?› deydi} (Qof 30) — degan soʻzi haqida Nabiy ﷺ: «Jahannamga (ahli) tashlanaveradi va u: ‹Yana bormi?› deyaveradi, toki izzat Robbi unga oyogʻini qoʻyguncha. Shunda uning baʼzi qismi baʼzisiga (siqilib) yigʻiladi va u: ‹Boʻldi, boʻldi, izzating va karamingga qasam!› — deydi. Jannatda esa ortiqcha (joy) qolaveradi, toki Alloh unga (yangi) xalq paydo qilib, ularni jannatning ortiqcha (joyiga) joylashtirguncha», — dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг азза ва жалла — {Ўша куни биз жаҳаннамга: ‹Тўлдингми?› десак, у: ‹Яна борми?› дейди} (Қоф 30) — деган сўзи ҳақида Набий ﷺ: «Жаҳаннамга (аҳли) ташланаверади ва у: ‹Яна борми?› деяверади, токи иззат Робби унга оёғини қўйгунча. Шунда унинг баъзи қисми баъзисига (сиқилиб) йиғилади ва у: ‹Бўлди, бўлди, иззатинг ва карамингга қасам!› — дейди. Жаннатда эса ортиқча (жой) қолаверади, токи Аллоҳ унга (янги) халқ пайдо қилиб, уларни жаннатнинг ортиқча (жойига) жойлаштиргунча», — дедилар.

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " لَمَّا خَلَقَ اللَّهُ الْجَنَّةَ قَالَ لِجِبْرِيلَ: اذْهَبْ فَانْظُرْ إِلَيْهَا فَذَهَبَ فَنَظَرَ إِلَيْهَا وَإِلَى مَا أَعَدَّ اللَّهُ لِأَهْلِهَا فِيهَا ثُمَّ جَاءَ فَقَالَ: أَيْ رَبِّ وَعِزَّتِكَ لَا يَسْمَعُ بِهَا أَحَدٌ إِلَّا دَخَلَهَا ثُمَّ حَفَّهَا بالمكارِه ثُمَّ قَالَ: يَا جِبْرِيلُ اذْهَبْ فَانْظُرْ إِلَيْهَا فَذَهَبَ فَنَظَرَ إِلَيْهَا ثُمَّ جَاءَ فَقَالَ: أَيْ رَبِّ وَعِزَّتِكَ لَقَدْ خَشِيتُ أَنْ لَا يَدْخُلَهَا أَحَدٌ ". قَالَ: " فَلَمَّا خَلَقَ اللَّهُ النَّارَ قَالَ: يَا جبريلُ اذهبْ فانظرْ إِليها فذهبَ فنظرَ إِليها فَقَالَ: أَيْ رَبِّ وَعِزَّتِكَ لَا يَسْمَعُ بِهَا أَحَدٌ فَيَدْخُلُهَا فَحَفَّهَا بِالشَّهَوَاتِ ثُمَّ قَالَ: يَا جبريلُ اذهبْ فانظرْ إِليها فذهبَ فَنَظَرَ إِلَيْهَا فَقَالَ: أَيْ رَبِّ وَعِزَّتِكَ لَقَدْ خَشِيتُ أَنْ لَا يَبْقَى أَحَدٌ إِلَّا دَخَلَهَا ". رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُدَ وَالنَّسَائِيُّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Alloh jannatni yaratganida, Jabroilga: ‹Borib, unga qarab kel› dedi. U borib, unga qaradi, soʻngra qaytib kelib: ‹Ey Robbim, izzatingga qasamki, uning haqida eshitgan har bir kishi unga albatta kiradi› dedi. Soʻngra (Alloh) uni yoqimsiz (mashaqqatli) narsalar bilan oʻrab qoʻydi va: ‹Ey Jabroil, borib, unga qarab kel› dedi. U borib, unga qaradi, soʻngra qaytib kelib: ‹Ey Robbim, izzatingga qasamki, unga hech kim kirmasligidan qoʻrqdim› dedi. Alloh doʻzaxni yaratganida esa: ‹Ey Jabroil, borib, unga qarab kel› dedi. U borib, unga qaradi, soʻngra qaytib kelib: ‹Ey Robbim, izzatingga qasamki, uning haqida eshitgan hech kim unga kirmaydi› dedi. Soʻngra (Alloh) uni shahvatlar (yoqimli narsalar) bilan oʻrab qoʻydi va: ‹Ey Jabroil, borib, unga qarab kel› dedi. U borib, unga qaradi, soʻngra qaytib kelib: ‹Ey Robbim, izzatingga qasamki, unga kirmaydigan hech kim qolmasligidan qoʻrqdim› dedi».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Аллоҳ жаннатни яратганида, Жаброилга: ‹Бориб, унга қараб кел› деди. У бориб, унга қаради, сўнгра қайтиб келиб: ‹Эй Роббим, иззатингга қасамки, унинг ҳақида эшитган ҳар бир киши унга албатта киради› деди. Сўнгра (Аллоҳ) уни ёқимсиз (машаққатли) нарсалар билан ўраб қўйди ва: ‹Эй Жаброил, бориб, унга қараб кел› деди. У бориб, унга қаради, сўнгра қайтиб келиб: ‹Эй Роббим, иззатингга қасамки, унга ҳеч ким кирмаслигидан қўрқдим› деди. Аллоҳ дўзахни яратганида эса: ‹Эй Жаброил, бориб, унга қараб кел› деди. У бориб, унга қаради, сўнгра қайтиб келиб: ‹Эй Роббим, иззатингга қасамки, унинг ҳақида эшитган ҳеч ким унга кирмайди› деди. Сўнгра (Аллоҳ) уни шаҳватлар (ёқимли нарсалар) билан ўраб қўйди ва: ‹Эй Жаброил, бориб, унга қараб кел› деди. У бориб, унга қаради, сўнгра қайтиб келиб: ‹Эй Роббим, иззатингга қасамки, унга кирмайдиган ҳеч ким қолмаслигидан қўрқдим› деди».

عَنْ أَنَسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صلى بِنَا يَوْمًا الصَّلَاةَ ثُمَّ رَقِيَ الْمِنْبَرَ فَأَشَارَ بِيَدِهِ قِبَلَ قِبْلَةِ الْمَسْجِدِ فَقَالَ: «قَدْ أُرِيتُ الْآنَ مُذْ صَلَّيْتُ لَكُمُ الصَّلَاةَ الْجَنَّةَ وَالنَّارَ مُمَثَّلَتَيْنِ فِي قِبَلِ هَذَا الْجِدَارِ فَلَمْ أَرَ كَالْيَوْمِ فِي الْخَيْر وَالشَّر» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ bir kuni bizga namoz oʻqib berdilar, soʻng minbarga chiqib, qoʻllari bilan masjidning qiblasi tomon ishora qildilar va: «Hozir — sizga namoz oʻqib berganimdan beri — menga jannat va doʻzax mana shu devorning roʻparasida namoyon qilib koʻrsatildi; men yaxshilik va yomonlikda bugungidek (kun)ni hech koʻrmaganman, men yaxshilik va yomonlikda bugungidek (kun)ni hech koʻrmaganman», dedilar.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ бир куни бизга намоз ўқиб бердилар, сўнг минбарга чиқиб, қўллари билан масжиднинг қибласи томон ишора қилдилар ва: «Ҳозир — сизга намоз ўқиб берганимдан бери — менга жаннат ва дўзах мана шу деворнинг рўпарасида намоён қилиб кўрсатилди; мен яхшилик ва ёмонликда бугунгидек (кун)ни ҳеч кўрмаганман, мен яхшилик ва ёмонликда бугунгидек (кун)ни ҳеч кўрмаганман», дедилар.

عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ قَالَ: إِنِّي كُنْتُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذْ جَاءَ قومٌ منْ بَني تميمٍ فَقَالَ: «اقْبَلُوا الْبُشْرَى يَا بَنِي تَمِيمٍ» قَالُوا: بَشَّرْتَنَا فَأَعْطِنَا فَدَخَلَ نَاسٌ مِنْ أَهْلِ الْيَمَنِ فَقَالَ: «اقْبَلُوا الْبُشْرَى يَا أَهْلَ الْيَمَنِ إِذْ لَمْ يَقْبَلْهَا بَنُو تَمِيمٍ» . قَالُوا: قَبِلْنَا جِئْنَاكَ لِنَتَفَقَّهَ فِي الدِّينِ وَلِنَسْأَلَكَ عَنْ أَوَّلِ هَذَا الْأَمْرِ مَا كَانَ؟ قَالَ: «كَانَ اللَّهُ وَلَمْ يَكُنْ شَيْءٌ قَبْلَهُ وَكَانَ عَرْشُهُ عَلَى الْمَاءِ ثُمَّ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَكَتَبَ فِي الذِّكْرِ كلَّ شيءٍ» ثُمَّ أَتَانِي رَجُلٌ فَقَالَ: يَا عِمْرَانُ أَدْرِكْ ناقتَكَ فقدْ ذهبتْ فانطلقتُ أطلبُها وايمُ اللَّهِ لَوَدِدْتُ أَنَّهَا قَدْ ذَهَبَتْ وَلَمْ أَقُمْ. رَوَاهُ البُخَارِيّ

(Imron ibn Husayn (roziyallohu anhumo) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺning huzurlarida edim; shu payt Banu Tamimdan bir qavm U zotning oldiga keldi. U zot: «Ey Banu Tamim, xushxabarni qabul qilinglar!» dedilar. Ular: «Bizga xushxabar berdingiz — bas, (endi biror narsa) bering», dedilar. Soʻng Yaman ahlidan baʼzi kishilar kirdilar. U zot: «Ey Yaman ahli, xushxabarni qabul qilinglar — Banu Tamim uni qabul qilmagan ekan», dedilar. Ular: «Qabul qildik. Biz Sizning oldingizga — dinda fiqh (chuqur ilm) olish uchun va Sizdan mana shu ishning (borliqning) avvali qanday boʻlganini soʻrash uchun — keldik», dedilar. U zot: «Alloh (azaldan) bor edi va Undan oldin hech narsa yoʻq edi; Uning Arshi suv ustida edi; soʻng U osmonlar va yerni yaratdi va Zikrda (Lavhda) har bir narsani yozib qoʻydi», dedilar. Soʻng mening oldimga bir kishi kelib: «Ey Imron, tuyangni (borib) ushla — u ketib qoldi», dedi. Bas, men uni qidirib bordim; mana, sarob uning narigʻi tomonida uzilib (koʻrinmay) turibdi (tuyani topolmadim). Allohga qasamki, men uning ketib qolganini-yu, oʻzimning (oʻrnimdan) turmaganimni (yaʼni hadis majlisini tark qilmaganimni) istardim.(Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларида эдим; шу пайт Бану Тамимдан бир қавм У зотнинг олдига келди. У зот: «Эй Бану Тамим, хушхабарни қабул қилинглар!» дедилар. Улар: «Бизга хушхабар бердингиз — бас, (энди бирор нарса) беринг», дедилар. Сўнг Яман аҳлидан баъзи кишилар кирдилар. У зот: «Эй Яман аҳли, хушхабарни қабул қилинглар — Бану Тамим уни қабул қилмаган экан», дедилар. Улар: «Қабул қилдик. Биз Сизнинг олдингизга — динда фиқҳ (чуқур илм) олиш учун ва Сиздан мана шу ишнинг (борлиқнинг) аввали қандай бўлганини сўраш учун — келдик», дедилар. У зот: «Аллоҳ (азалдан) бор эди ва Ундан олдин ҳеч нарса йўқ эди; Унинг Арши сув устида эди; сўнг У осмонлар ва ерни яратди ва Зикрда (Лавҳда) ҳар бир нарсани ёзиб қўйди», дедилар. Сўнг менинг олдимга бир киши келиб: «Эй Имрон, туянгни (бориб) ушла — у кетиб қолди», деди. Бас, мен уни қидириб бордим; мана, сароб унинг нариғи томонида узилиб (кўринмай) турибди (туяни тополмадим). Аллоҳга қасамки, мен унинг кетиб қолганини-ю, ўзимнинг (ўрнимдан) турмаганимни (яъни ҳадис мажлисини тарк қилмаганимни) истардим.

وَعَن عمر قَالَ: قَامَ فِينَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَقَامًا فَأَخْبَرَنَا عَنْ بَدْءِ الْخَلْقِ حَتَّى دَخَلَ أَهْلُ الْجَنَّةِ مَنَازِلَهُمْ وَأَهْلُ النَّارِ مَنَازِلَهُمْ حَفِظَ ذَلِكَ مَنْ حَفِظَهُ وَنَسِيَهُ مَنْ نسيَه ". رَوَاهُ البُخَارِيّ

Umar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Paygʻambar ﷺ bizning oramizda uzoq vaqt (tik) turib, bizga yaratilishning boshlanishi haqida xabar berdi (va hamma narsani batafsil gapirdi) — to jannat ahli oʻz joylariga qanday kirishi va doʻzax ahli oʻz joylariga qanday kirishini zikr qilguncha. Baʼzilar u zot aytganini eslab qoldi, baʼzilar esa uni unutdi.Умар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир куни Пайғамбар ﷺ бизнинг орамизда узоқ вақт (тик) туриб, бизга яратилишнинг бошланиши ҳақида хабар берди (ва ҳамма нарсани батафсил гапирди) — то жаннат аҳли ўз жойларига қандай кириши ва дўзах аҳли ўз жойларига қандай киришини зикр қилгунча. Баъзилар у зот айтганини эслаб қолди, баъзилар эса уни унутди.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: " إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى كَتَبَ كِتَابًا قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَ الْخَلْقَ: إِنَّ رَحْمَتِي سَبَقَتْ غَضَبِي فَهُوَ مَكْتُوب عِنْده فَوق الْعَرْش ". مُتَّفق عَلَيْهِ

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdi: «Albatta, Alloh — xalqni yaratishidan oldin — bir kitob yozdi: ‹Albatta, Mening rahmatim gʻazabimdan oʻzib ketdi›; bas, u Uning huzurida — Arsh ustida — yozilgandir».)(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитди: «Албатта, Аллоҳ — халқни яратишидан олдин — бир китоб ёзди: ‹Албатта, Менинг раҳматим ғазабимдан ўзиб кетди›; бас, у Унинг ҳузурида — Арш устида — ёзилгандир».)

وَعَنْ عَائِشَةَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «خُلِقَتِ الْمَلَائِكَةُ مِنْ نُورٍ وَخُلِقَ الْجَانُّ مِنْ مَارِجٍ مِنْ نَارٍ وَخُلِقَ آدَمُ مِمَّا وصف لكم» . رَوَاهُ مُسلم

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Farishtalar nurdan yaratildi, jinlar (Jonn) olovning yalqinidan yaratildi, Odam esa sizlarga vasf qilingan narsadan (loydan) yaratildi», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Фаришталар нурдан яратилди, жинлар (Жонн) оловнинг ялқинидан яратилди, Одам эса сизларга васф қилинган нарсадан (лойдан) яратилди», дедилар.

وَعَنْ أَنَسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «لَمَّا صَوَّرَ اللَّهُ آدَمَ فِي الْجَنَّةِ تَرَكَهُ مَا شَاءَ أَنْ يَتْرُكَهُ فَجَعَلَ إِبْلِيسُ يُطِيفُ بِهِ يَنْظُرُ مَا هُوَ فَلَمَّا رَآهُ أَجْوَفَ عَرَفَ أَنَّهُ خُلِقَ خَلْقًا لَا يتمالَكُ» . رَوَاهُ مُسلم

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Alloh Odamni jannatda (suvratlab) yaratganida, uni Alloh xohlagancha (jonsiz holda) tark etib qoʻydi. Shunda Iblis uning atrofida aylanib, uning qanaqaligiga qaray boshladi. Uni ichi boʻsh (koʻngʻil) ekanini koʻrgach, u oʻzini tutib turolmaydigan (sabrsiz) qilib yaratilganini bildi».Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Аллоҳ Одамни жаннатда (сувратлаб) яратганида, уни Аллоҳ хоҳлаганча (жонсиз ҳолда) тарк этиб қўйди. Шунда Иблис унинг атрофида айланиб, унинг қанақалигига қарай бошлади. Уни ичи бўш (кўнғил) эканини кўргач, у ўзини тутиб туролмайдиган (сабрсиз) қилиб яратилганини билди».

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «اخْتَتَنَ إِبْرَاهِيمُ النَّبِيُّ وَهُوَ ابْنُ ثَمَانِينَ سَنَةً بِالْقَدُومِ» . مُتَّفق عَلَيْهِ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ibrohim Nabiy alayhissalom sakson yoshda boʻlganida oʻzini bolta bilan xatna qildi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Иброҳим Набий алайҳиссалом саксон ёшда бўлганида ўзини болта билан хатна қилди», — дедилар.

وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " لَمْ يَكْذِبْ إِبْرَاهِيمُ إِلَّا فِي ثَلَاثَ كَذَبَاتٍ: ثِنْتَيْنِ مِنْهُنَّ فِي ذَاتِ اللَّهِ قولُه (إِني سَقيمٌ) وقولُه (بلْ فعلَه كبيرُهم هَذَا) وَقَالَ: بَيْنَا هُوَ ذَاتَ يَوْمٍ وَسَارَةُ إِذْ أَتَى عَلَى جَبَّارٍ مِنَ الْجَبَابِرَةِ فَقِيلَ لَهُ: إِن هَهُنَا رَجُلًا مَعَهُ امْرَأَةٌ مِنْ أَحْسَنِ النَّاسِ فَأَرْسَلَ إِلَيْهِ فَسَأَلَهُ عَنْهَا: مَنْ هَذِهِ؟ قَالَ: أُخْتِي فَأَتَى سَارَةَ فَقَالَ لَهَا: إِنَّ هَذَا الْجَبَّارَ إِنْ يَعْلَمْ أَنَّكِ امْرَأَتِي يَغْلِبُنِي عَلَيْكِ فَإِنْ سألكِ فأخبِريهِ أنَّكِ أُختي فإِنكِ أُخْتِي فِي الْإِسْلَامِ لَيْسَ عَلَى وَجْهِ الْأَرْضِ مُؤْمِنٌ غَيْرِي وَغَيْرُكِ فَأَرْسَلَ إِلَيْهَا فَأُتِيَ بِهَا قَامَ إِبْرَاهِيمُ يُصَلِّي فَلَمَّا دَخَلَتْ عَلَيْهِ ذَهَبَ يَتَنَاوَلُهَا بِيَدِهِ. فَأُخِذَ - وَيُرْوَى فَغُطَّ - حَتَّى رَكَضَ بِرِجْلِهِ فَقَالَ: ادْعِي اللَّهَ لِي وَلَا أَضُرُّكِ فَدَعَتِ اللَّهَ فَأُطْلِقَ ثُمَّ تَنَاوَلَهَا الثَّانِيَةَ فَأُخِذَ مِثْلَهَا أَوْ أَشَدُّ فَقَالَ: ادْعِي اللَّهَ لِي وَلَا أَضُرُّكِ فَدَعَتِ اللَّهَ فَأُطْلِقَ فَدَعَا بَعْضَ حجَبتِه فَقَالَ: إِنَّكَ لم تأتِني بِإِنْسَانٍ إِنَّمَا أَتَيْتَنِي بِشَيْطَانٍ فَأَخْدَمَهَا هَاجَرَ فَأَتَتْهُ وَهُوَ قائمٌ يُصلي فأوْمأَ بيدِه مَهْيَمْ؟ قَالَتْ: رَدَّ اللَّهُ كَيْدَ الْكَافِرِ فِي نَحْرِهِ وَأَخْدَمَ هَاجَرَ " قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ: تِلْكَ أُمُّكُمْ يَا بَنِي مَاءِ السَّمَاءِ. مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ibrohim — uch holatdan boshqa — yolgʻon gapirmagan. Ikkitasi — Alloh uchun (edi): u: ‹Men kasalman›, — deganida, va u: ‹(Buni men qilmadim,) balki katta but qildi›, — deganida. (Uchinchisi) — Ibrohim va (xotini) Sora (safarda) ketayotganda, ular bir zolimning (hududidan) oʻtdi. Kimdir zolimga: ‹Bu kishi (yaʼni Ibrohim) bilan birga juda goʻzal bir ayol bor›, — dedi. Bas, u Ibrohimni chaqirib, undan Sora haqida: ‹Bu ayol kim?› — deb soʻradi. Ibrohim: ‹U — mening singlim›, — dedi. Ibrohim Soraning oldiga borib: ‹Ey Sora! Yer yuzida — sen va mendan boshqa — moʻminlar yoʻq. Bu kishi mendan sen haqingda soʻradi va men unga sen mening singlim ekaningni aytdim; bas, mening soʻzimni inkor qilma›, — dedi. Soʻng zolim Sorani chaqirdi va u uning oldiga borganda, u uni qoʻli bilan ushlamoqchi boʻldi, lekin (uning qoʻli qotib qoldi va) u dovdirab qoldi. U Soradan: ‹Men uchun Allohga duo qil — men senga zarar yetkazmayman›, — deb soʻradi. Bas, Sora Allohdan uni shifo berishini soʻradi va u shifo topdi. U uni ikkinchi marta ushlamoqchi boʻldi, lekin (uning qoʻli avvalgidek yoki undan ham qattiqroq qotib qoldi va) u yanada dovdirab qoldi. U yana Soradan: ‹Men uchun Allohga duo qil — men senga zarar yetkazmayman›, — deb soʻradi. Sora yana Allohdan soʻradi va u sogʻayib qoldi. Soʻng u (Sorani olib kelgan) qoʻriqchilaridan birini chaqirib: ‹Sen menga inson emas, balki bir shayton olib kelibsan›, — dedi. Soʻng zolim Soraga Hojarni choʻri (xizmatkor qiz) qilib berdi. Sora (Ibrohimning oldiga) qaytdi — u namoz oʻqiyotgan edi. Ibrohim qoʻli bilan ishora qilib: ‹Nima boʻldi?› — deb soʻradi. U: ‹Alloh kofir (yoki fosiq kishi)ning yovuz makrini barbod qildi va menga xizmat uchun Hojarni berdi›, — deb javob berdi (Soʻng Abu Hurayra tinglovchilariga: «Oʻsha (Hojar) — sizning onangiz, ey Bani moʼus-samo (yaʼni arablar, Hojarning oʻgʻli Ismoilning avlodlari)», — dedi).Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Иброҳим — уч ҳолатдан бошқа — ёлғон гапирмаган. Иккитаси — Аллоҳ учун (эди): у: ‹Мен касалман›, — деганида, ва у: ‹(Буни мен қилмадим,) балки катта бут қилди›, — деганида. (Учинчиси) — Иброҳим ва (хотини) Сора (сафарда) кетаётганда, улар бир золимнинг (ҳудудидан) ўтди. Кимдир золимга: ‹Бу киши (яъни Иброҳим) билан бирга жуда гўзал бир аёл бор›, — деди. Бас, у Иброҳимни чақириб, ундан Сора ҳақида: ‹Бу аёл ким?› — деб сўради. Иброҳим: ‹У — менинг синглим›, — деди. Иброҳим Соранинг олдига бориб: ‹Эй Сора! Ер юзида — сен ва мендан бошқа — мўминлар йўқ. Бу киши мендан сен ҳақингда сўради ва мен унга сен менинг синглим эканингни айтдим; бас, менинг сўзимни инкор қилма›, — деди. Сўнг золим Сорани чақирди ва у унинг олдига борганда, у уни қўли билан ушламоқчи бўлди, лекин (унинг қўли қотиб қолди ва) у довдираб қолди. У Сорадан: ‹Мен учун Аллоҳга дуо қил — мен сенга зарар етказмайман›, — деб сўради. Бас, Сора Аллоҳдан уни шифо беришини сўради ва у шифо топди. У уни иккинчи марта ушламоқчи бўлди, лекин (унинг қўли аввалгидек ёки ундан ҳам қаттиқроқ қотиб қолди ва) у янада довдираб қолди. У яна Сорадан: ‹Мен учун Аллоҳга дуо қил — мен сенга зарар етказмайман›, — деб сўради. Сора яна Аллоҳдан сўради ва у соғайиб қолди. Сўнг у (Сорани олиб келган) қўриқчиларидан бирини чақириб: ‹Сен менга инсон эмас, балки бир шайтон олиб келибсан›, — деди. Сўнг золим Сорага Ҳожарни чўри (хизматкор қиз) қилиб берди. Сора (Иброҳимнинг олдига) қайтди — у намоз ўқиётган эди. Иброҳим қўли билан ишора қилиб: ‹Нима бўлди?› — деб сўради. У: ‹Аллоҳ кофир (ёки фосиқ киши)нинг ёвуз макрини барбод қилди ва менга хизмат учун Ҳожарни берди›, — деб жавоб берди (Сўнг Абу Ҳурайра тингловчиларига: «Ўша (Ҳожар) — сизнинг онангиз, эй Бани мўус-само (яъни араблар, Ҳожарнинг ўғли Исмоилнинг авлодлари)», — деди).

وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " نَحْنُ أَحَقُّ بِالشَّكِّ مِنْ إِبْرَاهِيمَ إِذْ قَالَ: (رَبِّ أَرِنِي كَيْفَ تحيي الْمَوْتَى) وَيَرْحَمُ اللَّهُ لُوطًا لَقَدْ كَانَ يَأْوِي إِلَى رُكْنٍ شَدِيدٍ وَلَوْ لَبِثْتُ فِي السِّجْنِ طُولَ مَا لَبِثَ يُوسُفُ لَأَجَبْتُ الدَّاعِيَ ". مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biz Ibrohimga qaraganda shak keltirishga haqliroqmiz. U: {Rabbim, oʻliklarni qanday tiriltirishingni menga koʻrsat, dedi. U: Ishonmadingmi? dedi. U: Yoʻq, ishondim, lekin qalbim taskin topsin deb, dedi} (Baqara 260). Alloh Lutga rahm qilsin, u chindan ham kuchli bir tayanchdan panoh istagan edi. Agar men Yusuf turgan muddat qadar zindonda tursam, chorlovchining chaqirigʻiga javob berardim», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Биз Иброҳимга қараганда шак келтиришга ҳақлироқмиз. У: {Раббим, ўликларни қандай тирилтиришингни менга кўрсат, деди. У: Ишонмадингми? деди. У: Йўқ, ишондим, лекин қалбим таскин топсин деб, деди} (Бақара 260). Аллоҳ Лутга раҳм қилсин, у чиндан ҳам кучли бир таянчдан паноҳ истаган эди. Агар мен Юсуф турган муддат қадар зиндонда турсам, чорловчининг чақириғига жавоб берардим», дедилар.

وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " إِنَّ مُوسَى كَانَ رَجُلًا حَيِيًّا سِتِّيرًا لَا يُرَى مِنْ جِلْدِهِ شَيْءٌ اسْتِحْيَاءً فَآذَاهُ مَنْ آذَاهُ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ فَقَالُوا: مَا تَسَتَّرَ هَذَا التَّسَتُّرَ إِلَّا مِنْ عَيْبٍ بِجِلْدِهِ: إِمَّا بَرَصٌ أَوْ أُدْرَةٌ وَإِنَّ اللَّهَ أَرَادَ أَنْ يُبَرِّئَهُ فَخَلَا يَوْمًا وَحده ليغتسل فَوَضَعَ ثَوْبَهُ عَلَى حَجَرٍ فَفَرَّ الْحَجَرُ بِثَوْبِهِ فَجمع مُوسَى فِي إِثْرِهِ يَقُولُ: ثَوْبِي يَا حَجَرُ ثَوْبِي يَا حَجَرُ حَتَّى انْتَهَى إِلَى مَلَأٍ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ فَرَأَوْهُ عُرْيَانًا أَحْسَنَ مَا خَلَقَ اللَّهُ وَقَالُوا: وَاللَّهِ مَا بِمُوسَى مِنْ بَأْسٍ وَأَخْذَ ثَوْبَهُ وَطَفِقَ بِالْحَجَرِ ضَرْبًا فَوَاللَّهِ إِنَّ بِالْحَجَرِ لَنَدَبًا مِنْ أَثَرِ ضَرْبِهِ ثَلَاثًا أَو أَرْبعا أَو خمْسا ". مُتَّفق عَلَيْهِ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «(Paygʻambar) Muso — uyatchan (hayoli) kishi edi va u — koʻp hayosi sababli — tanasini toʻliq yopib yurardi. Bani Isroildan biri unga ozor berib: ‹U — terisidagi biror nuqson (yaʼni moxov yoki churra) sababli yoki boshqa biror aybi sababli — tanasini shunday (toʻliq) yopadi›, — dedi. Alloh Musoni — ular u haqda aytgan (gap)dan — pok (begunoh) qilishni xohladi; bas, bir kuni Muso yolgʻiz (xilvatda) ekanida, u kiyimlarini yechib, bir toshga qoʻyib, gʻusl qila boshladi. U gʻuslni tugatganda, kiyimlarini olish uchun ular tomon (yurib) keldi, lekin tosh uning kiyimlarini olib qochdi; Muso hassasini olib, toshning orqasidan: ‹Ey tosh! Kiyimimni ber!› — deb yugurdi — to u — uni (oʻshanda) yalangʻoch koʻrgan Bani Isroildan bir guruhga yetguncha; ular uni — Alloh yaratgan (narsalarning) eng goʻzali (deb) topdi va Alloh uni — ular ayblagan (narsa)dan — pok qildi. Tosh oʻsha yerda toʻxtadi va Muso (kiyimini) olib, kiyib, toshni hassasi bilan ura boshladi. Allohga qasamki, toshda hali ham — urishning baʼzi izlari — uch, toʻrt yoki besh iz — bor. Mana shu — Allohning: ‹Ey iymon keltirganlar! Sizlar — Musoga ozor berganlardek — boʻlmanglar; bas, Alloh uni — ular daʼvo qilgan (narsa)dan — pok (begunoh) qildi; va u Alloh nazarida sharafli edi› (Ahzob, 69) degan soʻzida ishora qilgan (narsa)dir», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «(Пайғамбар) Мусо — уятчан (ҳаёли) киши эди ва у — кўп ҳаёси сабабли — танасини тўлиқ ёпиб юрарди. Бани Исроилдан бири унга озор бериб: ‹У — терисидаги бирор нуқсон (яъни мохов ёки чурра) сабабли ёки бошқа бирор айби сабабли — танасини шундай (тўлиқ) ёпади›, — деди. Аллоҳ Мусони — улар у ҳақда айтган (гап)дан — пок (бегуноҳ) қилишни хоҳлади; бас, бир куни Мусо ёлғиз (хилватда) эканида, у кийимларини ечиб, бир тошга қўйиб, ғусл қила бошлади. У ғуслни тугатганда, кийимларини олиш учун улар томон (юриб) келди, лекин тош унинг кийимларини олиб қочди; Мусо ҳассасини олиб, тошнинг орқасидан: ‹Эй тош! Кийимимни бер!› — деб югурди — то у — уни (ўшанда) яланғоч кўрган Бани Исроилдан бир гуруҳга етгунча; улар уни — Аллоҳ яратган (нарсаларнинг) энг гўзали (деб) топди ва Аллоҳ уни — улар айблаган (нарса)дан — пок қилди. Тош ўша ерда тўхтади ва Мусо (кийимини) олиб, кийиб, тошни ҳассаси билан ура бошлади. Аллоҳга қасамки, тошда ҳали ҳам — уришнинг баъзи излари — уч, тўрт ёки беш из — бор. Мана шу — Аллоҳнинг: ‹Эй иймон келтирганлар! Сизлар — Мусога озор берганлардек — бўлманглар; бас, Аллоҳ уни — улар даъво қилган (нарса)дан — пок (бегуноҳ) қилди; ва у Аллоҳ назарида шарафли эди› (Аҳзоб, 69) деган сўзида ишора қилган (нарса)дир», — деди.

وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " بَيْنَا أَيُّوبُ يَغْتَسِلُ عُرْيَانًا فَخَرَّ عَلَيْهِ جَرَادٌ مِنْ ذَهَبٍ فَجَعَلَ أَيُّوبُ يَحْثِي فِي ثَوْبِهِ فَنَادَاهُ رَبُّهُ: يَا أَيُّوبُ أَلَمْ أَكُنْ أَغْنَيْتُكَ عَمَّا تَرَى؟ قَالَ: بَلَى وَعِزَّتِكَ وَلَكِن لَا غنى بِي عَن بركتك ". رَوَاهُ البُخَارِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Ayyub alayhissalom yalangʻoch gusl qilayotganida, unga oltin chigirtkalar yogʻa boshladi. Ayyub ularni kiyimiga yigʻa boshladi. Robbi unga: ‹Ey Ayyub, Men senga bularga muhtoj boʻlmaydigan (qadar) bermaganmidim?› — dedi. Ayyub: ‹Ha, izzating bilan (qasam)! Lekin men Sening barakatingdan behojat (mustagʻni) boʻla olmayman›, — dedi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Айюб алайҳиссалом яланғоч гусл қилаётганида, унга олтин чигирткалар ёға бошлади. Айюб уларни кийимига йиға бошлади. Робби унга: ‹Эй Айюб, Мен сенга буларга муҳтож бўлмайдиган (қадар) бермаганмидим?› — деди. Айюб: ‹Ҳа, иззатинг билан (қасам)! Лекин мен Сенинг баракатингдан беҳожат (мустағни) бўла олмайман›, — деди», — дедилар.

وَعَنْهُ قَالَ: اسْتَبَّ رَجُلٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ وَرَجُلٌ مِنَ الْيَهُودِ. فَقَالَ الْمُسْلِمُ: وَالَّذِي اصْطَفَى مُحَمَّدًا عَلَى الْعَالَمِينَ. فَقَالَ الْيَهُودِيُّ: وَالَّذِي اصْطَفَى مُوسَى عَلَى الْعَالَمِينَ. فَرَفَعَ الْمُسْلِمُ يَدَهُ عِنْدَ ذَلِكَ فَلَطَمَ وَجْهَ الْيَهُودِيِّ فَذَهَبَ الْيَهُودِيُّ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخْبَرَهُ بِمَا كَانَ من أمره وأمرِ الْمُسلم فَدَعَا النَّبِي صلى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمُسْلِمَ فَسَأَلَهُ عَنْ ذَلِكَ فَأَخْبَرَهُ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا تُخَيِّرُونِي عَلَى مُوسَى فَإِنَّ النَّاسَ يُصْعَقُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَأُصْعَقُ مَعَهُمْ فَأَكُونُ أَوَّلَ مَنْ يُفِيقُ فَإِذَا مُوسَى بَاطِشٌ بِجَانِبِ الْعَرْشِ فَلَا أَدْرَى كَانَ فِيمَنْ صُعِقَ فَأَفَاقَ قَبْلِي أَوْ كَانَ فِيمَنِ اسْتَثْنَى اللَّهُ.» . وَفِي رِوَايَةٍ: " فَلَا أَدْرِي أَحُوسِبَ بِصَعْقَةِ يَوْمِ الطُّورِ أَوْ بُعِثَ قَبْلِي؟ وَلَا أَقُولُ: أَنَّ أَحَدًا أَفْضَلَ مِنْ يُونُسَ بنِ مَتَّى " وَفِي رِوَايَةِ أَبِي سَعِيدٍ قَالَ: «لَا تُخَيِّرُوا بَيْنَ الْأَنْبِيَاءِ» . مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ. وَفِي رِوَايَةِ أَبِي هُرَيْرَة: «لَا تفضلوا بَين أَنْبيَاء الله»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ikki kishi — bir musulmon va bir yahudiy — janjallashdi. Musulmon: «Muhammadni barcha odamlardan ustun qilgan Zotga qasamki!» — dedi. Yahudiy: «Musoni barcha odamlardan ustun qilgan Zotga qasamki!» — dedi. Shunda musulmon qoʻlini koʻtarib, yahudiyning yuziga tarsaki tortdi. Yahudiy Paygʻambar ﷺ ning oldiga borib, oʻzi bilan musulmon orasida boʻlgan (voqea)ni u zotga xabar berdi. Paygʻambar ﷺ musulmonni (chaqirib) yubordi va undan bu haqda soʻradi. Musulmon voqeani u zotga xabar berdi. Paygʻambar ﷺ: «Meni Musodan ustun qilmanglar — chunki Qiyomat kuni barcha odamlar hushidan ketadi va men (ham) ulardan biri boʻlaman, lekin men birinchi boʻlib hushga kelaman va Musoni — Arsh(ning) bir tomonini ushlab turgan holda — koʻraman. Men — (Muso) ham hushidan ketdimi va mendan oldin (hushga) keldimi, yoki Alloh uni oʻsha (hushdan ketish) zarbasidan istisno qildimi — bilmayman», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Икки киши — бир мусулмон ва бир яҳудий — жанжаллашди. Мусулмон: «Муҳаммадни барча одамлардан устун қилган Зотга қасамки!» — деди. Яҳудий: «Мусони барча одамлардан устун қилган Зотга қасамки!» — деди. Шунда мусулмон қўлини кўтариб, яҳудийнинг юзига тарсаки тортди. Яҳудий Пайғамбар ﷺ нинг олдига бориб, ўзи билан мусулмон орасида бўлган (воқеа)ни у зотга хабар берди. Пайғамбар ﷺ мусулмонни (чақириб) юборди ва ундан бу ҳақда сўради. Мусулмон воқеани у зотга хабар берди. Пайғамбар ﷺ: «Мени Мусодан устун қилманглар — чунки Қиёмат куни барча одамлар ҳушидан кетади ва мен (ҳам) улардан бири бўламан, лекин мен биринчи бўлиб ҳушга келаман ва Мусони — Арш(нинг) бир томонини ушлаб турган ҳолда — кўраман. Мен — (Мусо) ҳам ҳушидан кетдими ва мендан олдин (ҳушга) келдими, ёки Аллоҳ уни ўша (ҳушдан кетиш) зарбасидан истисно қилдими — билмайман», — дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " مَا يَنْبَغِي لِعَبْدٍ أَنْ يَقُولَ: إِنِّي خَيْرٌ مِنْ يُونُسَ بْنِ مَتَّى ". مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ وَفِي رِوَايَةِ البُخَارِيّ قَالَ: " من قَالَ: أَنَا خَيْرٌ مِنْ يُونُسَ بْنِ مَتَّى فقد كذب "

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Kim ‹Men Yunus ibn Mattadan yaxshiroqman› desa, albatta yolgʻon aytibdi», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Ким ‹Мен Юнус ибн Маттадан яхшироқман› деса, албатта ёлғон айтибди», дедилар.

وَعَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ الْغُلَامَ الَّذِي قَتَلَهُ الْخَضِرُ طُبِعَ كَافِرًا وَلَوْ عَاشَ لَأَرْهَقَ أَبَوَيْهِ طُغْيَانًا وَكُفْرًا» . مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Xizr oʻldirgan oʻsha yigit kofir (boʻlib qolishi) yozilgan edi; agar tirik qolganida, ota-onasini ham tugʻyon (haddan oshish) va kufrga giriftor qilgan boʻlardi», — dedilar.Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Хизр ўлдирган ўша йигит кофир (бўлиб қолиши) ёзилган эди; агар тирик қолганида, ота-онасини ҳам туғён (ҳаддан ошиш) ва куфрга гирифтор қилган бўларди», — дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «إِنَّمَا سُمِّيَ الْخَضِرُ لِأَنَّهُ جَلَسَ عَلَى فَرْوَةٍ بَيْضَاءَ فَإِذَا هِيَ تَهْتَزُّ من خَلْفِه خضراء» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Xizr shu sabab (Xizr deb) atalganki, u — qaqragan oq yerda oʻtirgan edi va u (uning oʻtirishidan) keyin yashillik (oʻsimlik) bilan koʻkarib ketdi», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Хизр шу сабаб (Хизр деб) аталганки, у — қақраган оқ ерда ўтирган эди ва у (унинг ўтиришидан) кейин яшиллик (ўсимлик) билан кўкариб кетди», — деди.

وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " جَاءَ مَلَكُ الْمَوْتِ إِلَى مُوسَى ابْنِ عِمْرَانَ فَقَالَ لَهُ: أَجِبْ رَبَّكَ ". قَالَ: «فَلَطَمَ مُوسَى عَيْنَ مَلَكَ الْمَوْتِ فَفَقَأَهَا» قَالَ: " فَرَجَعَ الْمَلَكُ إِلَى اللَّهِ فَقَالَ: إِنَّكَ أَرْسَلْتَنِي إِلَى عَبْدٍ لَكَ لَا يُرِيدُ الْمَوْتَ وَقَدْ فَقَأَ عَيْنِي " قَالَ: " فَرَدَّ اللَّهُ إِلَيْهِ عَيْنَهُ وَقَالَ: ارْجِعْ إِلَى عَبْدِي فَقُلْ: الْحَيَاةَ تُرِيدُ؟ فَإِنْ كُنْتَ تُرِيدُ الْحَيَاةَ فَضَعْ يَدَكَ عَلَى مَتْنِ ثَوْرٍ فَمَا تَوَارَتْ يَدُكَ مِنْ شَعْرِهِ فَإِنَّكَ تَعِيشُ بِهَا سَنَةً قَالَ: ثُمَّ مَهْ؟ قَالَ: ثُمَّ تَمُوتُ. قَالَ: فَالْآنَ مِنْ قَرِيبٍ رَبِّ أَدْنِنِي مِنَ الْأَرْضِ الْمُقَدَّسَةِ رَمْيَةً بِحَجَرٍ ". قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «وَاللَّهِ لَوْ أَنِّي عِنْدَهُ لَأَرَيْتُكُمْ قَبْرَهُ إِلَى جَنْبِ الطَّرِيقِ عِنْدَ الْكَثِيبِ الْأَحْمَرِ» . مُتَّفق عَلَيْهِ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oʻlim farishtasi Muso alayhissalomning oldiga kelib, unga: ‹Robbingga javob ber (oʻlimga hozirlan)›, — dedi. Shunda Muso alayhissalom oʻlim farishtasining koʻziga shapaloq urib, uni chiqarib yubordi. Farishta Alloh taoloning oldiga qaytib: ‹Sen meni oʻlimni istamaydigan bandangning oldiga yubording, u esa koʻzimni chiqarib yubordi›, — dedi. Shunda Alloh unga (farishtaga) koʻzini qaytarib berib: ‹Bandamning oldiga qayt va ayt: hayotni istaysanmi? Agar hayotni istasang, qoʻlingni bir hoʻkizning beliga qoʻy. Qoʻling yopgan har bir tuk evaziga sen bir yil yashaysan›, — dedi. (Muso): ‹Soʻng nima boʻladi?› — dedi. (Alloh:) ‹Soʻng oʻlasan›, — dedi. (Muso:) ‹Unday boʻlsa, hozir, yaqinda (oʻlay). Ey Robbim, meni muqaddas yerdan bir tosh otimicha (masofada) joyda jonimni ol›, — dedi». Rasululloh ﷺ: «Allohga qasamki, agar men uning yonida boʻlganimda, sizlarga uning yoʻl chetidagi, qizil tepalik yonidagi qabrini koʻrsatgan boʻlardim», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ўлим фариштаси Мусо алайҳиссаломнинг олдига келиб, унга: ‹Роббингга жавоб бер (ўлимга ҳозирлан)›, — деди. Шунда Мусо алайҳиссалом ўлим фариштасининг кўзига шапалоқ уриб, уни чиқариб юборди. Фаришта Аллоҳ таолонинг олдига қайтиб: ‹Сен мени ўлимни истамайдиган бандангнинг олдига юбординг, у эса кўзимни чиқариб юборди›, — деди. Шунда Аллоҳ унга (фариштага) кўзини қайтариб бериб: ‹Бандамнинг олдига қайт ва айт: ҳаётни истайсанми? Агар ҳаётни истасанг, қўлингни бир ҳўкизнинг белига қўй. Қўлинг ёпган ҳар бир тук эвазига сен бир йил яшайсан›, — деди. (Мусо): ‹Сўнг нима бўлади?› — деди. (Аллоҳ:) ‹Сўнг ўласан›, — деди. (Мусо:) ‹Ундай бўлса, ҳозир, яқинда (ўлай). Эй Роббим, мени муқаддас ердан бир тош отимича (масофада) жойда жонимни ол›, — деди». Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳга қасамки, агар мен унинг ёнида бўлганимда, сизларга унинг йўл четидаги, қизил тепалик ёнидаги қабрини кўрсатган бўлардим», — дедилар.

وَعَنْ جَابِرٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «عُرِضَ عَلَيَّ الْأَنْبِيَاءُ فَإِذَا مُوسَى ضَرْبٌ مِنَ الرِّجَالِ كَأَنَّهُ مِنْ رِجَالِ شَنوءَةَ ورأيتُ عِيسَى بن مَرْيَم فإِذا أقربُ مَن رأيتُ بِهِ شَبَهًا عُرْوَةُ بْنُ مَسْعُودٍ وَرَأَيْتُ إِبْرَاهِيمَ فَإِذَا أَقْرَبُ مَنْ رَأَيْتُ بِهِ شَبَهًا صَاحِبُكُمْ - يَعْنِي نَفْسَهُ - وَرَأَيْتُ جِبْرِيلَ فَإِذَا أَقْرَبُ مَنْ رَأَيْتُ بِهِ شَبَهًا دِحْيَةُ بْنُ خَلِيفَةَ» . رَوَاهُ مُسْلِمٌ

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Menga paygʻambarlar koʻrsatildi. Mana Muso — ozgʻin tanli erkak, goʻyo Shanuʼa qabilasi erkaklaridan biridek edi. Iyso ibn Maryamni ham koʻrdim; koʻrganlarim ichida unga eng oʻxshashi Urva ibn Masʼud edi. Ibrohimni ham koʻrdim; koʻrganlarim ichida unga eng oʻxshashi sizlarning sohibingiz — oʻzimdir. Jibrilni ham koʻrdim; koʻrganlarim ichida unga eng oʻxshashi Dihya edi». U Dihya ibn Xalifa al-Kalbiydir. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Менга пайғамбарлар кўрсатилди. Мана Мусо — озғин танли эркак, гўё Шануъа қабиласи эркакларидан биридек эди. Ийсо ибн Марямни ҳам кўрдим; кўрганларим ичида унга энг ўхшаши Урва ибн Масъуд эди. Иброҳимни ҳам кўрдим; кўрганларим ичида унга энг ўхшаши сизларнинг соҳибингиз — ўзимдир. Жибрилни ҳам кўрдим; кўрганларим ичида унга энг ўхшаши Диҳя эди». У Диҳя ибн Халифа ал-Калбийдир. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «رَأَيْتُ لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِي مُوسَى رَجُلًا آدَمَ طُوَالًا جَعْدًا كَأَنَّهُ شنُوءَة وَرَأَيْت رَجُلًا مَرْبُوعَ الْخَلْقِ إِلَى الْحُمْرَةِ وَالْبَيَاضِ سَبْطَ الرَّأْسِ وَرَأَيْتُ مَالِكًا خَازِنَ النَّارِ وَالدَّجَّالَ فِي آيَاتٍ أَرَاهُنَّ اللَّهُ إِيَّاهُ فَلَا تَكُنْ فِي مرية من لِقَائِه» . مُتَّفق عَلَيْهِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Osmonga koʻtarilganim (Miʼroj) kechasi men Musoni koʻrdim — u — goʻyo Shanua qabilasi kishilaridan biriday — uzun boʻyli, bugʻdoyrang, jingalak sochli kishi edi; va men Isoni (ham) koʻrdim — u — qizil va oq (rang)ga moyil, oʻrtacha qomatli va rangli, sochi tekis kishi edi. Men yana doʻzaxning darvozaboni Molikni va Dajjolni — Alloh menga koʻrsatgan alomatlar orasida — koʻrdim», — dedi (Soʻng Paygʻambar ﷺ quyidagi muqaddas oyatni oʻqidi): ‹Bas, sen unga (Musoga) uchrashishdan shubhada boʻlma› (Sajda, 23) — (yaʼni Miʼroj kechasi osmonlar ustida Musoga uchraganida). Anas va Abu Bakradan (rivoyat qilinadi): «Paygʻambar ﷺ: ‹Farishtalar Madinani Dajjoldan himoya qiladi (u Madina shahriga kira olmaydi)›, — dedi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Осмонга кўтарилганим (Миърож) кечаси мен Мусони кўрдим — у — гўё Шануа қабиласи кишиларидан биридай — узун бўйли, буғдойранг, жингалак сочли киши эди; ва мен Исони (ҳам) кўрдим — у — қизил ва оқ (ранг)га мойил, ўртача қоматли ва рангли, сочи текис киши эди. Мен яна дўзахнинг дарвозабони Моликни ва Дажжолни — Аллоҳ менга кўрсатган аломатлар орасида — кўрдим», — деди (Сўнг Пайғамбар ﷺ қуйидаги муқаддас оятни ўқиди): ‹Бас, сен унга (Мусога) учрашишдан шубҳада бўлма› (Сажда, 23) — (яъни Миърож кечаси осмонлар устида Мусога учраганида). Анас ва Абу Бакрадан (ривоят қилинади): «Пайғамбар ﷺ: ‹Фаришталар Мадинани Дажжолдан ҳимоя қилади (у Мадина шаҳрига кира олмайди)›, — деди».

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " لَيْلَةً أُسْرِيَ بِي لَقِيتُ مُوسَى - فَنَعَتَهُ -: فَإِذَا رَجُلٌ مُضْطَرِبٌ رَجِلُ الشَّعْرِ كَأَنَّهُ مِنْ رِجَالِ شَنُوءَةَ وَلَقِيتُ عِيسَى رَبْعَةً أَحْمَرَ كَأَنَّمَا خَرَجَ مِنْ دِيمَاسٍ - يَعْنِي الْحَمَّامَ - وَرَأَيْتُ إِبْرَاهِيمَ وَأَنَا أَشْبَهُ وَلَدِهِ بِهِ " قَالَ: " فَأُتِيتُ بِإِنَاءَيْنِ: أَحَدُهُمَا لَبَنٌ وَالْآخَرُ فِيهِ خَمْرٌ. فَقِيلَ لِي: خُذْ أَيَّهُمَا شِئْتَ. فَأَخَذْتُ اللَّبَنَ فَشَرِبْتُهُ فَقِيلَ لِي: هُدِيتَ الْفِطْرَةَ أَمَا إِنَّكَ لَوْ أَخَذْتَ الْخَمْرَ غَوَتْ أمتك ". مُتَّفق عَلَيْهِ

Hishom (Maʼmardan) — quyidagicha (rivoyat qiladi). Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Men osmonga tungi sayohatim (Miʼroj) kechasi Musoni uchratdim», — dedi. Soʻng Paygʻambar ﷺ uni taʼriflab — menimcha — shunday dedi: «U — uzun boʻyli, sochi tekis kishi edi — goʻyo Shanua qabilasi xalqidandek». Paygʻambar ﷺ yana: «Men Isoni uchratdim», — dedi. Paygʻambar ﷺ uni taʼriflab: «U — oʻrtacha boʻyli, qizil yuzli edi — goʻyo hozirgina hammomdan chiqqandek. Men Ibrohimni koʻrdim — men unga uning har qanday farzandidan koʻra koʻproq oʻxshayman», — dedi. Paygʻambar ﷺ yana: «(Oʻsha kechasi) menga ikkita kosa berildi — biri sutga toʻla, ikkinchisi mayga toʻla. Mendan — qaysisini xohlasam, olishim — soʻraldi va men sutni olib, uni ichdim. Shunda menga: ‹Sen toʻgʻri yoʻlni (dinni) olding; agar mayni olganingda edi, sening ummating adashgan boʻlardi›, — deyildi», — dedi.Ҳишом (Маъмардан) — қуйидагича (ривоят қилади). Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Мен осмонга тунги саёҳатим (Миърож) кечаси Мусони учратдим», — деди. Сўнг Пайғамбар ﷺ уни таърифлаб — менимча — шундай деди: «У — узун бўйли, сочи текис киши эди — гўё Шануа қабиласи халқидандек». Пайғамбар ﷺ яна: «Мен Исони учратдим», — деди. Пайғамбар ﷺ уни таърифлаб: «У — ўртача бўйли, қизил юзли эди — гўё ҳозиргина ҳаммомдан чиққандек. Мен Иброҳимни кўрдим — мен унга унинг ҳар қандай фарзандидан кўра кўпроқ ўхшайман», — деди. Пайғамбар ﷺ яна: «(Ўша кечаси) менга иккита коса берилди — бири сутга тўла, иккинчиси майга тўла. Мендан — қайсисини хоҳласам, олишим — сўралди ва мен сутни олиб, уни ичдим. Шунда менга: ‹Сен тўғри йўлни (динни) олдинг; агар майни олганингда эди, сенинг умматинг адашган бўларди›, — дейилди», — деди.

وَعَن ابنِ عبَّاسٍ قَالَ: سِرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَ مَكَّةَ وَالْمَدِينَةِ فَمَرَرْنَا بِوَادٍ فَقَالَ: «أَيُّ وَادٍ هَذَا؟» . فَقَالُوا: وَادِي الْأَزْرَقِ. قَالَ: «كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى مُوسَى» فَذَكَرَ مِنْ لَوْنِهِ وَشَعْرِهِ شَيْئًا وَاضِعًا أُصْبُعَيْهِ فِي أُذُنَيْهِ لَهُ جُؤَارٌ إِلَى اللَّهِ بِالتَّلْبِيَةِ مَارًّا بِهَذَا الْوَادِي ". قَالَ: ثُمَّ سِرْنَا حَتَّى أَتَيْنَا عَلَى ثَنِيَّةٍ. فَقَالَ: «أَيُّ ثَنِيَّةٍ هَذِهِ؟» قَالُوا: هَرْشَى - أَوْ لِفْتُ -. فَقَالَ: «كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى يُونُسَ عَلَى نَاقَةٍ حَمْرَاءَ عَلَيْهِ جُبَّةُ صُوفٍ خِطَامُ نَاقَتِهِ خُلْبَةٌ مَارًّا بِهَذَا الْوَادِي مُلَبِّيًا» رَوَاهُ مُسلم

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan Makka va Madina orasida yurdik. Bir vodiydan oʻtdik. (Paygʻambar): «Bu qaysi vodiy?» dedilar. Ular: «Azraq vodiysi», dedilar. (Paygʻambar): «Men goʻyo Muso ﷺ ga qarab turgandekman» dedilar — va uning rangi hamda sochidan Dovud yodlay olmagan bir narsani zikr qildilar —: «...ikki barmogʻini ikki qulogʻiga qoʻygan, Allohga talbiya bilan (ovoz chiqarib) nido qilgan holda mana shu vodiydan oʻtib (ketyapti)». (Paygʻambar): «Soʻng yurdik — toki bir dovonga keldik», dedilar. (Paygʻambar): «Bu qaysi dovon?» dedilar. Ular: «Harsho yoki Lift», dedilar. (Paygʻambar): «Men goʻyo Yunusga qarab turgandekman — u qizil bir tuyada, ustida jundan jubba, tuyasining jilovi xurmo tolasidan (arqon), mana shu vodiydan talbiya aytib oʻtib (ketyapti)», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан Макка ва Мадина орасида юрдик. Бир водийдан ўтдик. (Пайғамбар): «Бу қайси водий?» дедилар. Улар: «Азрақ водийси», дедилар. (Пайғамбар): «Мен гўё Мусо ﷺ га қараб тургандекман» дедилар — ва унинг ранги ҳамда сочидан Довуд ёдлай олмаган бир нарсани зикр қилдилар —: «...икки бармоғини икки қулоғига қўйган, Аллоҳга талбия билан (овоз чиқариб) нидо қилган ҳолда мана шу водийдан ўтиб (кетяпти)». (Пайғамбар): «Сўнг юрдик — токи бир довонга келдик», дедилар. (Пайғамбар): «Бу қайси довон?» дедилар. Улар: «Ҳаршо ёки Лифт», дедилар. (Пайғамбар): «Мен гўё Юнусга қараб тургандекман — у қизил бир туяда, устида жундан жубба, туясининг жилови хурмо толасидан (арқон), мана шу водийдан талбия айтиб ўтиб (кетяпти)», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «خُفِّفَ عَلَى دَاوُدَ الْقُرْآنُ فَكَانَ يَأْمُرُ بِدَوَابِّهِ فَتُسَرَّحَ فَيَقْرَأُ الْقُرْآنَ قَبْلَ أَنْ تُسَرَّحَ دَوَابُّهُ وَلَا يَأْكُلُ إِلَّا مِنْ عملِ يدَيهِ» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Dovudga Zaburni oʻqish oson qilingan edi. U — minadigan hayvonlariga egar urishni buyurar va ular egarlanmasdan oldin Zaburni oʻqib tugatardi. Va u — faqat oʻz qoʻl mehnatining daromadidangina yer edi», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Довудга Забурни ўқиш осон қилинган эди. У — минадиган ҳайвонларига эгар уришни буюрар ва улар эгарланмасдан олдин Забурни ўқиб тугатарди. Ва у — фақат ўз қўл меҳнатининг даромадидангина ер эди», — деди.

وَعَنْهُ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " كَانَتِ امْرَأَتَانِ مَعَهُمَا ابْنَاهُمَا جَاءَ الذِّئْبُ فَذَهَبَ بِابْنِ إِحْدَاهُمَا فَقَالَتْ صَاحِبَتُهَا: إِنَّمَا ذَهَبَ بابنك. وَقَالَت الْأُخْرَى: إِنَّمَا ذهب بابنك فتحاكما إِلَى دَاوُدَ فَقَضَى بِهِ لِلْكُبْرَى فَخَرَجَتَا عَلَى سُلَيْمَانَ بْنِ دَاوُدَ فَأَخْبَرَتَاهُ فَقَالَ: ائْتُونِي بِالسِّكِّينِ أَشُقُّهُ بَيْنَكُمَا. فَقَالَتِ الصُّغْرَى: لَا تَفْعَلُ يَرْحَمُكَ اللَّهُ هُوَ ابْنُهَا فَقَضَى بِهِ لِلصُّغْرَى " مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Mening misolim va odamlarning misoli — olov yoqib, kapalaklar, parvonalar va mana shu hasharotlarni unga tushib (ketishiga yoʻl) qoʻygan kishining misolidek», — dedi. U zot yana: «Ikki ayol bor edi — ularning har birida oʻz bolasi (bilan) edi. Boʻri kelib, ulardan birining bolasini olib ketdi; shunda boshqasi: ‹U sening bolangni olib ketdi›, — dedi. Birinchisi: ‹Yoʻq, u sening bolangni olib ketdi›, — dedi. Bas, ikkalasi (bu) ishni Dovud oldida (hakamlikka) keltirdi — u: ‹Tirik bola — kattaroq ayolga berilsin›, — deb hukm qildi. Soʻng ikkalasi Sulaymon ibn Dovudning oldiga borib, unga (ishni) aytdi. U: ‹Menga pichoq keltiringlar — bolani ikki boʻlakka kesib, ularga taqsimlay›, — dedi. Yoshroq ayol: ‹Alloh senga rahm qilsin! Bunday qilma — chunki bu uning (yaʼni boshqa ayolning) bolasi›, — dedi. Bas, u bolani yoshroq ayolga berdi», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Менинг мисолим ва одамларнинг мисоли — олов ёқиб, капалаклар, парвоналар ва мана шу ҳашаротларни унга тушиб (кетишига йўл) қўйган кишининг мисолидек», — деди. У зот яна: «Икки аёл бор эди — уларнинг ҳар бирида ўз боласи (билан) эди. Бўри келиб, улардан бирининг боласини олиб кетди; шунда бошқаси: ‹У сенинг болангни олиб кетди›, — деди. Биринчиси: ‹Йўқ, у сенинг болангни олиб кетди›, — деди. Бас, иккаласи (бу) ишни Довуд олдида (ҳакамликка) келтирди — у: ‹Тирик бола — каттароқ аёлга берилсин›, — деб ҳукм қилди. Сўнг иккаласи Сулаймон ибн Довуднинг олдига бориб, унга (ишни) айтди. У: ‹Менга пичоқ келтиринглар — болани икки бўлакка кесиб, уларга тақсимлай›, — деди. Ёшроқ аёл: ‹Аллоҳ сенга раҳм қилсин! Бундай қилма — чунки бу унинг (яъни бошқа аёлнинг) боласи›, — деди. Бас, у болани ёшроқ аёлга берди», — деди.

وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " قَالَ سُلَيْمَانُ: لَأَطُوفَنَّ اللَّيْلَةَ عَلَى تِسْعِينَ امْرَأَةٍ - وَفِي رِوَايَةٍ: بِمِائَةِ امْرَأَةٍ - كُلُّهُنَّ تَأْتِي بِفَارِسٍ يُجَاهِدُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ. فَقَالَ لَهُ الْمَلَكُ: قُلْ إِنْ شَاءَ اللَّهُ. فَلَمْ يَقُلْ وَنَسِيَ فَطَافَ عَلَيْهِنَّ فَلَمْ تحملْ منهنَّ إِلا امرأةٌ واحدةٌ جاءتْ بشقِّ رَجُلٍ وَأَيْمُ الَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ لَوْ قَالَ: إِنْ شَاءَ اللَّهُ لَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ الله فُرْسَانًا أجمعونَ ". مُتَّفق عَلَيْهِ

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Sulaymon (alayhissalom): ‹Bu kecha men toʻqson xotinning (har biriga) aylanaman — ularning har biri Alloh yoʻlida jihod qiladigan bir otliq (chavandoz oʻgʻil) tugʻadi›, dedi. Hamrohi unga: ‹Inshaalloh (Alloh xohlasa) de›, dedi. Lekin u ‹inshaalloh› demadi. Bas, u ularning hammasiga aylandi, ammo ulardan faqat bittasi homilador boʻlib, (u ham) chala (yarim) odam tugʻdi. Muhammadning joni qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, agar u ‹inshaalloh› deganda, ularning (oʻgʻillari) hammasi Alloh yoʻlida chavandoz boʻlib jihod qilardilar», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Сулаймон (алайҳиссалом): ‹Бу кеча мен тўқсон хотиннинг (ҳар бирига) айланаман — уларнинг ҳар бири Аллоҳ йўлида жиҳод қиладиган бир отлиқ (чавандоз ўғил) туғади›, деди. Ҳамроҳи унга: ‹Иншааллоҳ (Аллоҳ хоҳласа) де›, деди. Лекин у ‹иншааллоҳ› демади. Бас, у уларнинг ҳаммасига айланди, аммо улардан фақат биттаси ҳомиладор бўлиб, (у ҳам) чала (ярим) одам туғди. Муҳаммаднинг жони қўлида бўлган Зот билан қасамки, агар у ‹иншааллоҳ› деганда, уларнинг (ўғиллари) ҳаммаси Аллоҳ йўлида чавандоз бўлиб жиҳод қилардилар», дедилар.

وَعَنْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «كَانَ زَكَرِيَّاء نجارا» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Zakariyo duradgor edi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Закариё дурадгор эди», — дедилар.

وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَنَا أَوْلَى النَّاسِ بِعِيسَى بن مَرْيَمَ فِي الْأُولَى وَالْآخِرَةِ الْأَنْبِيَاءُ أُخْوَةٌ مِنْ عَلَّاتٍ وَأُمَّهَاتُهُمْ شَتَّى وَدِينُهُمْ وَاحِدٌ وَلَيْسَ بَيْنَنَا نَبِي» . مُتَّفق عَلَيْهِ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Bu dunyoda ham, oxiratda ham — men barcha odamlar orasida Maryamning oʻgʻli Isoga eng yaqinman. Paygʻambarlar — ota tomondan (boʻlgan) birodarlardir; onalari har xil, lekin dinlari bittadir», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Бу дунёда ҳам, охиратда ҳам — мен барча одамлар орасида Марямнинг ўғли Исога энг яқинман. Пайғамбарлар — ота томондан (бўлган) биродарлардир; оналари ҳар хил, лекин динлари биттадир», — деди.

وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «كُلُّ بَنِي آدَمَ يَطْعَنُ الشَّيْطَانُ فِي جَنْبَيْهِ بِإِصْبَعَيْهِ حِينَ يُوَلَدُ غَيْرَ عِيسَى بْنِ مَرْيَمَ ذَهَبَ يَطْعَنُ فَطَعَنَ فِي الْحِجَابِ» . مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Har bir inson tugʻilganda, shayton uni — ikki barmogʻi bilan tananing ikki tomonidan — turtadi — faqat Maryam oʻgʻli Isodan boshqa: shayton uni turtmoqchi boʻldi, lekin (turta) olmadi — chunki u (uning oʻrniga) homila pardasini turtdi», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ҳар бир инсон туғилганда, шайтон уни — икки бармоғи билан тананинг икки томонидан — туртади — фақат Марям ўғли Исодан бошқа: шайтон уни туртмоқчи бўлди, лекин (турта) олмади — чунки у (унинг ўрнига) ҳомила пардасини туртди», — деди.

وَعَنْ أَبِي مُوسَى عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «كَمُلَ مِنَ الرِّجَالِ كَثِيرٌ وَلَمْ يَكْمُلْ مِنَ النساءِ إِلا مريمُ بنتُ عِمْرَانَ وَآسِيَةُ امْرَأَةُ فِرْعَوْنَ وَفَضْلُ عَائِشَةَ عَلَى النِّسَاءِ كَفَضْلِ الثَّرِيدِ عَلَى سَائِرِ الطَّعَامِ» . مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ

(Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Erkaklardan koʻ p (kishi) kamolga yetdi; ayollardan esa — Maryam bint Imron va Osiya (Firʼavnning xotini)dan boshqa — (hech kim) kamolga yetmadi; Oishaning ayollar ustidagi fazli — saridning boshqa taomlar ustidagi fazli kabidir» dedilar.(Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Эркаклардан кў п (киши) камолга етди; аёллардан эса — Марям бинт Имрон ва Осия (Фиръавннинг хотини)дан бошқа — (ҳеч ким) камолга етмади; Оишанинг аёллар устидаги фазли — сариднинг бошқа таомлар устидаги фазли кабидир» дедилар.

عَن أبي رزين قَالَ: قلت: يَا رَسُول الله أَيْن رَبُّنَا قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَ خَلْقَهُ؟ قَالَ: «كَانَ فِي عَمَاءٍ مَا تَحْتَهُ هَوَاءٌ وَمَا فَوْقَهُ هَوَاءٌ وَخَلَقَ عَرْشَهُ عَلَى الْمَاءِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَقَالَ: قَالَ يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ: الْعَمَاءُ: أَيْ لَيْسَ مَعَه شَيْء

Abu Razin (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men: «Ey Rasululloh, Robbimiz Oʻz xalqini yaratishidan oldin qayerda edi?» dedim. U zot: «U boʻshliqda edi, uning ostida ham havo yoʻq, ustida ham havo yoʻq edi. Soʻng U Oʻz Arshini suv ustida yaratdi», dedilar. Ahmad ibn Maniʼ aytdi: Yazid ibn Horun ‹al-amoʼ› (boʻshliq) haqida: «Yaʼni U bilan birga hech narsa yoʻq edi», dedi. Abu Iso aytdi: Hammod ibn Salama shunday ‹Vakiʼ ibn Hudus› deb rivoyat qildi, Shuʼba, Abu Avona va Hushaym esa ‹Vakiʼ ibn Udus› deydilar — va bu toʻgʻriroqdir. Abu Razinning ismi Laqit ibn Omirdir. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasandir.Абу Разин (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен: «Эй Расулуллоҳ, Роббимиз Ўз халқини яратишидан олдин қаерда эди?» дедим. У зот: «У бўшлиқда эди, унинг остида ҳам ҳаво йўқ, устида ҳам ҳаво йўқ эди. Сўнг У Ўз Аршини сув устида яратди», дедилар. Аҳмад ибн Маниъ айтди: Язид ибн Ҳорун ‹ал-амў› (бўшлиқ) ҳақида: «Яъни У билан бирга ҳеч нарса йўқ эди», деди. Абу Исо айтди: Ҳаммод ибн Салама шундай ‹Вакиъ ибн Ҳудус› деб ривоят қилди, Шуъба, Абу Авона ва Ҳушайм эса ‹Вакиъ ибн Удус› дейдилар — ва бу тўғрироқдир. Абу Разиннинг исми Лақит ибн Омирдир. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасандир.

وَعَن العبَّاس بن عبد الْمطلب زعم أَنَّهُ كَانَ جَالِسًا فِي الْبَطْحَاءِ فِي عِصَابَةٍ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَالِسٌ فِيهِمْ فَمَرَّتْ سَحَابَةٌ فَنَظَرُوا إِلَيْهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَا تُسَمُّونَ هَذِهِ؟» . قَالُوا: السَّحَابَ. قَالَ: «وَالْمُزْنَ؟» قَالُوا: وَالْمُزْنَ. قَالَ: «وَالْعَنَانَ؟» قَالُوا: وَالْعَنَانَ. قَالَ: «هَلْ تَدْرُونَ مَا بعد مابين السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ؟ » قَالُوا: لَا نَدْرِي. قَالَ: «إِنَّ بُعْدَ مَا بَيْنَهُمَا إِمَّا وَاحِدَةٌ وَإِمَّا اثْنَتَانِ أَوْ ثَلَاثٌ وَسَبْعُونَ سَنَةً وَالسَّمَاءُ الَّتِي فَوْقَهَا كَذَلِكَ» حَتَّى عَدَّ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ. ثُمَّ «فَوْقَ السَّمَاء السَّابِعَة بَحر بَين أَعْلَاهُ وأسفله مَا بَيْنَ سَمَاءٍ إِلَى سَمَاءٍ ثُمَّ فَوْقَ ذَلِكَ ثَمَانِيَة أَو عَال بَيْنَ أَظْلَافِهِنَّ وَوُرُكِهِنَّ مِثْلُ مَا بَيْنَ سَمَاءٍ إِلَى سَمَاءٍ ثُمَّ عَلَى ظُهُورِهِنَّ الْعَرْشُ بَيْنَ أَسْفَلِهِ وَأَعْلَاهُ مَا بَيْنَ سَمَاءٍ إِلَى سَمَاءٍ ثُمَّ اللَّهُ فَوْقَ ذَلِكَ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُد

Abbos ibn Abdulmuttalib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Bathoda bir jamoa bilan oʻtirgan ekan, Rasululloh ﷺ ham ular orasida oʻtirgan ekanlar. Shu payt ustlaridan bir bulut oʻtdi, ular unga qaradilar. Rasululloh ﷺ: «Bilasizlarmi, buning nomi nima?» dedilar. Ular: «Ha, bu sahob (bulut)dir», dedilar. Rasululloh ﷺ: «Muzn (yomgʻir buluti) hamdir», dedilar. Ular: «Muzn ham», dedilar. Rasululloh ﷺ: «Anon (ufq buluti) hamdir», dedilar. Ular: «Anon ham», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ ularga: «Bilasizlarmi, osmon bilan yer orasidagi masofa qancha?» dedilar. Ular: «Yoʻq, Alloh haqi, bilmaymiz», dedilar. U zot: «Ularning orasidagi masofa yo yetmish bir, yo yetmish ikki, yoki yetmish uch yillikdir. Uning ustidagi osmon ham shunday», dedilar. To shu tarzda yettita osmonni sanab boʻldilar. Soʻng: «Yettinchi osmonning ustida bir dengiz bor, uning yuqorisi bilan pasti orasi osmondan osmongacha boʻlgan masofachadir. Uning ustida sakkizta togʻ echkisi bor, ularning tuyoqlari bilan tizzalari orasi osmondan osmongacha boʻlgan masofachadir. Soʻng ularning yelkalari ustida Arsh bor, uning pasti bilan yuqorisi orasi osmondan osmongacha boʻlgan masofachadir. Alloh esa bularning barchasidan yuqoridadir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Valid ibn Abu Savr buni Simokdan shunga oʻxshash rivoyat qilib, uni marfuʼ qildi. Sharik esa Simokdan bu hadisning baʼzisini rivoyat qilib, uni mavquf qildi va marfuʼ qilmadi. Abdurrahmon — u Ibn Abdulloh ibn Saʼd ar-Roziydir.Аббос ибн Абдулмутталиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Батҳода бир жамоа билан ўтирган экан, Расулуллоҳ ﷺ ҳам улар орасида ўтирган эканлар. Шу пайт устларидан бир булут ўтди, улар унга қарадилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Биласизларми, бунинг номи нима?» дедилар. Улар: «Ҳа, бу саҳоб (булут)дир», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Музн (ёмғир булути) ҳамдир», дедилар. Улар: «Музн ҳам», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Анон (уфқ булути) ҳамдир», дедилар. Улар: «Анон ҳам», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ уларга: «Биласизларми, осмон билан ер орасидаги масофа қанча?» дедилар. Улар: «Йўқ, Аллоҳ ҳақи, билмаймиз», дедилар. У зот: «Уларнинг орасидаги масофа ё етмиш бир, ё етмиш икки, ёки етмиш уч йилликдир. Унинг устидаги осмон ҳам шундай», дедилар. То шу тарзда еттита осмонни санаб бўлдилар. Сўнг: «Еттинчи осмоннинг устида бир денгиз бор, унинг юқориси билан пасти ораси осмондан осмонгача бўлган масофачадир. Унинг устида саккизта тоғ эчкиси бор, уларнинг туёқлари билан тиззалари ораси осмондан осмонгача бўлган масофачадир. Сўнг уларнинг елкалари устида Арш бор, унинг пасти билан юқориси ораси осмондан осмонгача бўлган масофачадир. Аллоҳ эса буларнинг барчасидан юқоридадир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Валид ибн Абу Савр буни Симокдан шунга ўхшаш ривоят қилиб, уни марфуъ қилди. Шарик эса Симокдан бу ҳадиснинг баъзисини ривоят қилиб, уни мавқуф қилди ва марфуъ қилмади. Абдурраҳмон — у Ибн Абдуллоҳ ибн Саъд ар-Розийдир.

وَعَنْ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ قَالَ: أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَعْرَابِيٌّ فَقَالَ: جَهِدَتِ الْأَنْفُسُ وَجَاعَ الْعِيَالُ وَنُهِكَتِ الْأَمْوَالُ وَهَلَكَتِ الْأَنْعَام فَاسْتَسْقِ اللَّهَ لَنَا فَإِنَّا نَسْتَشْفِعُ بِكَ عَلَى الله نستشفع بِاللَّهِ عَلَيْكَ. فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «سُبْحَانَ اللَّهِ سُبْحَانَ اللَّهِ» . فَمَا زَالَ يسبّح حَتَّى عُرف ذَلِك فِي وُجُوه أَصْحَابه ثُمَّ قَالَ: «وَيْحَكَ إِنَّهُ لَا يُسْتَشْفَعُ بِاللَّهِ عَلَى أَحَدٍ شَأْنُ اللَّهِ أَعْظَمُ مِنْ ذَلِكَ وَيْحَكَ أَتَدْرِي مَا اللَّهُ؟ إِنَّ عَرْشَهُ عَلَى سَمَاوَاتِهِ لَهَكَذَا» وَقَالَ بِأَصَابِعِهِ مَثْلَ الْقُبَّةِ عَلَيْهِ «وإِنه ليئط أطيط الرحل بالراكب» رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Muhammad ibn Jubayr ibn Mutʼim otasidan, u esa bobosi (Jubayr ibn Mutʼim — roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi. U dedi: Rasululloh ﷺ ning huzurlariga bir aʼrobiy (badaviy) kelib: «Yo Rasululloh, jonlar tashvishga tushdi, oilalar och qoldi, mol-mulklar tugadi, chorvalar halok boʻldi. Biz uchun Allohdan yomgʻir soʻrang, zero biz Allohga (yetishish uchun) sizni shafoatchi qilamiz va sizga (yetishish uchun) Allohni shafoatchi qilamiz» dedi. Rasululloh ﷺ: «Shoʻring qursin, nima deyotganingni bilasanmi?» dedilar va Rasululloh ﷺ Allohni poklab tasbeh aytdilar va shu darajada tasbeh aytishda davom etdilarki, hatto buning (alomati) sahobalarining yuzlarida bilinib qoldi. Soʻng dedilar: «Shoʻring qursin, Allohni Uning maxluqotlaridan birortasiga shafoatchi qilib boʻlmaydi. Allohning shaʼni bundan ulugʻroqdir. Shoʻring qursin, Alloh kimligini bilasanmi? Albatta, Uning Arshi osmonlari ustida mana shunaqadir», — deb barmoqlari bilan uning ustidagi gumbazga oʻxshatib koʻrsatdilar, — «Va albatta, u (Arsh) ot egari uning ustidagi suvori sababli gʻijirlaganidek, U sababli gʻijirlaydi.» Ibn Bashshor oʻz rivoyatida: «Albatta, Alloh Arshining ustidadir, Arshi esa osmonlarining ustidadir» dedi va hadisni davom ettirdi. Abdulaʼlo, Ibn Musanno va Ibn Bashshor (buni) Yaʼqub ibn Utba va Jubayr ibn Muhammad ibn Jubayrdan, u otasidan, u bobosidan (deb) rivoyat qildilar. Abu Dovud aytdi: bu hadis Ahmad ibn Saidning isnodi bilan rivoyat qilingani sahihdir. Unga (bu fikrda) bir jamoa muvofiq boʻlgan, ular orasida Yahyo ibn Maʼin va Ali ibn al-Madiniy bor. Uni Ibn Ishoqdan bir jamoa ham, Ahmad aytganidek, rivoyat qilgan. Menga yetishicha, Abdulaʼlo, Ibn Musanno va Ibn Bashshor (buni) bitta nusxadan eshitgan edilar.Муҳаммад ибн Жубайр ибн Мутъим отасидан, у эса бобоси (Жубайр ибн Мутъим — розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади. У деди: Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларига бир аъробий (бадавий) келиб: «Ё Расулуллоҳ, жонлар ташвишга тушди, оилалар оч қолди, мол-мулклар тугади, чорвалар ҳалок бўлди. Биз учун Аллоҳдан ёмғир сўранг, зеро биз Аллоҳга (етишиш учун) сизни шафоатчи қиламиз ва сизга (етишиш учун) Аллоҳни шафоатчи қиламиз» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Шўринг қурсин, нима деётганингни биласанми?» дедилар ва Расулуллоҳ ﷺ Аллоҳни поклаб тасбеҳ айтдилар ва шу даражада тасбеҳ айтишда давом этдиларки, ҳатто бунинг (аломати) саҳобаларининг юзларида билиниб қолди. Сўнг дедилар: «Шўринг қурсин, Аллоҳни Унинг махлуқотларидан бирортасига шафоатчи қилиб бўлмайди. Аллоҳнинг шаъни бундан улуғроқдир. Шўринг қурсин, Аллоҳ кимлигини биласанми? Албатта, Унинг Арши осмонлари устида мана шунақадир», — деб бармоқлари билан унинг устидаги гумбазга ўхшатиб кўрсатдилар, — «Ва албатта, у (Арш) от эгари унинг устидаги сувори сабабли ғижирлаганидек, У сабабли ғижирлайди.» Ибн Башшор ўз ривоятида: «Албатта, Аллоҳ Аршининг устидадир, Арши эса осмонларининг устидадир» деди ва ҳадисни давом эттирди. Абдулаъло, Ибн Мусанно ва Ибн Башшор (буни) Яъқуб ибн Утба ва Жубайр ибн Муҳаммад ибн Жубайрдан, у отасидан, у бобосидан (деб) ривоят қилдилар. Абу Довуд айтди: бу ҳадис Аҳмад ибн Саиднинг исноди билан ривоят қилингани саҳиҳдир. Унга (бу фикрда) бир жамоа мувофиқ бўлган, улар орасида Яҳё ибн Маъин ва Али ибн ал-Мадиний бор. Уни Ибн Ишоқдан бир жамоа ҳам, Аҳмад айтганидек, ривоят қилган. Менга етишича, Абдулаъло, Ибн Мусанно ва Ибн Башшор (буни) битта нусхадан эшитган эдилар.

وَعَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «أُذِنَ لِي أَنْ أُحَدِّثَ عَنْ مَلَكٍ مِنْ مَلَائِكَةِ اللَّهِ مِنْ حَمَلَةِ الْعَرْشِ أَنَّ مَا بَيْنَ شحمة أُذُنَيْهِ إِلَى عَاتِقَيْهِ مَسِيرَةُ سَبْعِمِائَةِ عَامٍ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺ dan rivoyat qiladi. U zot dedilar: «Menga Allohning farishtalaridan biri — Arshni koʻtaruvchilardan boʻlgan bir farishta haqida xabar berishga ruxsat berildi: albatta, uning qulogʻining yumshogʻidan yelkasigacha boʻlgan (masofa) yetti yuz yillik yoʻldir.»Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺ дан ривоят қилади. У зот дедилар: «Менга Аллоҳнинг фаришталаридан бири — Аршни кўтарувчилардан бўлган бир фаришта ҳақида хабар беришга рухсат берилди: албатта, унинг қулоғининг юмшоғидан елкасигача бўлган (масофа) етти юз йиллик йўлдир.»

وَعَن زُرَارَة بن أوفى أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لِجِبْرِيلَ: " هَلْ رَأَيْتَ رَبَّكَ؟ فَانْتَفَضَ جِبْرِيلُ وَقَالَ: يَا مُحَمَّدُ إِنَّ بَيْنِي وَبَيْنَهُ سَبْعِينَ حِجَابًا مِنْ نُورٍ لَوْ دَنَوْتُ مِنْ بَعْضِهَا لاحترقت «. هَكَذَا فِي» المصابيح " وَرَوَاهُ أَبُو نُعَيْمٍ فِي «الْحِلْيَةِ» عَنْ أَنَسٍ إِلَّا أَنه لم يذكر: «فانتفض جِبْرِيل»

Zuroro ibn Avfo (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Jibrilga: «Robbingni koʻrganmisan?» dedilar. Shunda Jibril titrab ketdi va: «Ey Muhammad, men bilan Uning orasida nurdan yetmish parda bor. Agar ulardan biriga yaqinlashsam, kuyib ketardim», dedi. «Masobih»da shunday keltirilgan. Abu Nuʼaym uni «Hilya»da Anasdan rivoyat qilgan, faqat «Jibril titrab ketdi» degan soʻzni zikr qilmagan.Зуроро ибн Авфо (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Жибрилга: «Роббингни кўрганмисан?» дедилар. Шунда Жибрил титраб кетди ва: «Эй Муҳаммад, мен билан Унинг орасида нурдан етмиш парда бор. Агар улардан бирига яқинлашсам, куйиб кетардим», деди. «Масобиҳ»да шундай келтирилган. Абу Нуъайм уни «Ҳиля»да Анасдан ривоят қилган, фақат «Жибрил титраб кетди» деган сўзни зикр қилмаган.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ اللَّهَ خَلَقَ إِسْرَافِيلَ مُنْذُ يَوْمَ خَلْقَهُ صَافًّا قَدَمَيْهِ لَا يَرْفَعُ بَصَرَهُ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الرَّبِّ تَبَارَكَ وَتَعَالَى سَبْعُونَ نورا مَا مِنْهَا من نورٍ يدنو مِنْهُ إِلاّ احْتَرَقَ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَصَححهُ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh Isrofilni yaratgan kunidan beri oyoqlarini juftlab tik turgan, koʻzini koʻtarmagan holda yaratdi. U bilan Robb tabaraka va taolo orasida yetmish nur bor. Ulardan qaysi bir nur unga yaqinlashsa, albatta yonib ketardi», dedilar. Tirmiziy rivoyat qilgan va uni sahih degan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ Исрофилни яратган кунидан бери оёқларини жуфтлаб тик турган, кўзини кўтармаган ҳолда яратди. У билан Робб табарака ва таоло орасида етмиш нур бор. Улардан қайси бир нур унга яқинлашса, албатта ёниб кетарди», дедилар. Тирмизий ривоят қилган ва уни саҳиҳ деган.

وَعَنْ جَابِرٌ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " لَمَّا خَلَقَ اللَّهُ آدَمَ وَذُرِّيَّتَهُ قَالَتِ: الْمَلَائِكَةُ: يَا رَبِّ خَلَقْتَهُمْ يَأْكُلُونَ وَيَشْرَبُونَ وَيَنْكِحُونَ وَيَرْكَبُونَ فَاجْعَلْ لَهُمُ الدُّنْيَا وَلَنَا الْآخِرَةَ. قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: لَا أَجْعَلُ مَنْ خَلَقْتُهُ بيديَّ ونفخت فِيهِ مِنْ رُوحِي كَمَنْ قُلْتُ لَهُ: كُنْ فَكَانَ «. رَوَاهُ الْبَيْهَقِيُّ فِي» شُعَبِ الْإِيمَانِ "

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Alloh Odam va uning zurriyotini yaratgach, farishtalar: ‹Ey Robbimiz, Sen ularni yeydigan, ichadigan, uylanadigan va ulovga minadigan qilib yaratding. Bas, dunyoni ularga, oxiratni bizga qilib ber›, dedilar. Alloh taolo: ‹Men Oʻz qoʻlim bilan yaratgan va unga Oʻz ruhimdan puflagan zotni, «Boʻl!» deganim bilan boʻlib qolgan kimsaga oʻxshatmayman›, dedi», dedilar. Bayhaqiy «Shuʼab ul-iymon»da rivoyat qilgan.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Аллоҳ Одам ва унинг зурриётини яратгач, фаришталар: ‹Эй Роббимиз, Сен уларни ейдиган, ичадиган, уйланадиган ва уловга минадиган қилиб яратдинг. Бас, дунёни уларга, охиратни бизга қилиб бер›, дедилар. Аллоҳ таоло: ‹Мен Ўз қўлим билан яратган ва унга Ўз руҳимдан пуфлаган зотни, «Бўл!» деганим билан бўлиб қолган кимсага ўхшатмайман›, деди», дедилар. Байҳақий «Шуъаб ул-иймон»да ривоят қилган.

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «الْمُؤْمِنُ أَكْرَمُ عَلَى اللَّهِ مِنْ بَعْضِ مَلَائِكَتِهِ» . رَوَاهُ ابْنُ مَاجَهْ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Moʻmin Alloh azza va jalla nazdida baʼzi farishtalaridan koʻra qadrliroqdir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мўмин Аллоҳ азза ва жалла наздида баъзи фаришталаридан кўра қадрлироқдир», дедилар.

وَعَنْهُ قَالَ: أَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِيَدَيَّ فَقَالَ: «خلق الله الْبَريَّة يَوْمَ السَّبْتِ وَخَلَقَ فِيهَا الْجِبَالَ يَوْمَ الْأَحَدِ وَخلق الشّجر يَوْم الِاثْنَيْنِ وَخلق الْمَكْرُوه يَوْمَ الثُّلَاثَاءِ وَخَلَقَ النُّورَ يَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ وَبَثَّ فِيهَا الدَّوَابَّ يَوْمَ الْخَمِيسِ وَخَلَقَ آدَمَ بَعْدَ الْعَصْرِ مِنْ يَوْمِ الْجُمُعَةِ فِي آخِرِ الْخَلْقِ وَآخِرِ سَاعَةٍ مِنَ النَّهَارِ فِيمَا بَيْنَ الْعَصْرِ إِلى اللَّيْل» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qoʻlimdan ushlab, dedilar: «Alloh azza va jalla tuproqni shanba kuni yaratdi, unda togʻlarni yakshanba kuni yaratdi, daraxtni dushanba kuni yaratdi, yomon (mashaqqatli) narsalarni seshanba kuni yaratdi, nurni chorshanba kuni yaratdi, hayvonlarni unga payshanba kuni yoydi va Odamni — alayhissalom — juma kuni asrdan keyin, maxluqotning eng oxirida, juma soatlarining eng oxirgi soatida, asr bilan kech oʻrtasida yaratdi».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қўлимдан ушлаб, дедилар: «Аллоҳ азза ва жалла тупроқни шанба куни яратди, унда тоғларни якшанба куни яратди, дарахтни душанба куни яратди, ёмон (машаққатли) нарсаларни сешанба куни яратди, нурни чоршанба куни яратди, ҳайвонларни унга пайшанба куни ёйди ва Одамни — алайҳиссалом — жума куни асрдан кейин, махлуқотнинг энг охирида, жума соатларининг энг охирги соатида, аср билан кеч ўртасида яратди».

وَعَنْهُ قَالَ: بَيْنَمَا نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَالِسٌ وَأَصْحَابُهُ إِذْ أَتَى عَلَيْهِمْ سَحَابٌ فَقَالَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «هَلْ تَدْرُونَ مَا هَذَا؟» . قَالُوا: اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ. قَالَ: «هَذِهِ الْعَنَانُ هَذِهِ رَوَايَا الْأَرْضِ يَسُوقُهَا اللَّهُ إِلَى قَوْمٍ لَا يَشْكُرُونَهُ وَلَا يَدعُونَهُ» . ثمَّ قَالَ: «هَل تَدْرُونَ من فَوْقَكُمْ؟» قَالُوا: اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ. قَالَ: «فَإِنَّهَا الرَّقِيعُ سَقْفٌ مَحْفُوظٌ وَمَوْجٌ مَكْفُوفٌ» . ثُمَّ قَالَ: «هَلْ تَدْرُونَ مَا بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهَا؟» قَالُوا: اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ. قَالَ: «بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهَا خَمْسُمِائَةِ عَامٍ» ثُمَّ قَالَ: «هَلْ تَدْرُونَ مَا فَوْقَ ذَلِكَ؟» . قَالُوا: اللَّهُ ورسولُه أعلمُ. قَالَ: «سماءانِ بُعْدُ مَا بَيْنَهُمَا خَمْسُمِائَةِ سَنَةٍ» . ثُمَّ قَالَ كَذَلِكَ حَتَّى عَدَّ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ «مَا بَيْنَ كُلِّ سَمَاءَيْنِ مَا بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ» . ثُمَّ قَالَ: «هَلْ تَدْرُونَ مَا فَوْقَ ذَلِكَ؟» قَالُوا: اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ. قَالَ: «إِنَّ فَوْقَ ذَلِكَ الْعَرْشُ وَبَيْنَهُ وَبَيْنَ السَّمَاءِ بُعْدُ مَا بَيْنَ السَّماءين» . ثُمَّ قَالَ: «هَلْ تَدْرُونَ مَا تَحْتَ ذَلِكَ؟» . قَالُوا: اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ. قَالَ: «إِنَّ تَحْتَهَا أَرْضًا أُخْرَى بَيْنَهُمَا مَسِيرَةُ خَمْسِمِائَةِ سَنَةٍ» . حَتَّى عدَّ سَبْعَ أَرضين بَين كلَّ أَرضين مسيرَة خَمْسمِائَة سنة " قَالَ: «وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ لَوْ أَنَّكُمْ دَلَّيْتُمْ بِحَبْلٍ إِلَى الْأَرْضِ السُّفْلَى لَهَبَطَ عَلَى اللَّهِ» ثُمَّ قَرَأَ (هُوَ الْأَوَّلُ وَالْآخِرُ وَالظَّاهِرُ وَالْبَاطِنُ وَهُوَ بِكُلِّ شيءٍ عليم) رَوَاهُ أَحْمَدُ وَالتِّرْمِذِيُّ. وَقَالَ التِّرْمِذِيُّ: قِرَاءَةُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْآيَةَ تَدُلُّ على أَنه أَرَادَ الهبط عَلَى عِلْمِ اللَّهِ وَقُدْرَتِهِ وَسُلْطَانِهِ وَعِلْمُ اللَّهِ وَقُدْرَتُهُ وَسُلْطَانُهُ فِي كُلِّ مَكَانٍ وَهُوَ عَلَى الْعَرْش كَمَا وصف نَفسه فِي كِتَابه

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Allohning Paygʻambari ﷺ sahobalari bilan oʻtirgan edilar. Shu payt ularning ustiga bir bulut keldi. Allohning Paygʻambari ﷺ: ‹Bu nima ekanini bilasizlarmi?› dedilar. Ular: ‹Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biluvchidir›, dedilar. U zot: ‹Bu — bulut, bu — yer (suvi)ni tashuvchilardir. Allohu taborak va taolo uni Oʻziga shukr qilmaydigan va Oʻziga duo qilmaydigan qavmga haydaydi›, dedilar. Soʻng: ‹Ustingizda nima borligini bilasizlarmi?› dedilar. Ular: ‹Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biluvchidir›, dedilar. U zot: ‹U — saqlangan tom va toʻxtatib qoʻyilgan (osmon) tovqidir›, dedilar. Soʻng: ‹Siz bilan uning orasi qancha ekanini bilasizlarmi?› dedilar. Ular: ‹Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biluvchidir›, dedilar. U zot: ‹Siz bilan uning orasi besh yuz yillik masofadir›, dedilar. Soʻng: ‹Uning ustida nima borligini bilasizlarmi?› dedilar. Ular: ‹Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biluvchidir›, dedilar. U zot: ‹Uning ustida ikki osmon bor, ularning orasi besh yuz yillik masofadir›, dedilar», deya u zot yetti osmonni sanadilar; har ikki osmon orasi osmon bilan yer orasidagidekdir. Soʻng: ‹Uning ustida nima borligini bilasizlarmi?› dedilar. Ular: ‹Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biluvchidir›, dedilar. U zot: ‹Uning ustida Arsh bor, u bilan osmon orasi ikki osmon orasidagidek uzoqlikdadir›, dedilar. Soʻng: ‹Ostingizda nima borligini bilasizlarmi?› dedilar. Ular: ‹Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biluvchidir›, dedilar. U zot: ‹U — yerdir›, dedilar. Soʻng: ‹Uning ostida nima borligini bilasizlarmi?› dedilar. Ular: ‹Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biluvchidir›, dedilar. U zot: ‹Uning ostida boshqa bir yer bor, ikkalasi orasi besh yuz yillik masofadir›, dedilar», deya u zot yetti yerni sanadilar; har ikki yer orasi besh yuz yillik masofadir. Soʻng u zot: «Muhammadning joni qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, agar siz bir kishini arqon bilan eng quyi yerga tushirib yuborsangiz ham, u Allohga (Uning ilmiga) tushadi», dedilar. Soʻng: {U Avval va Oxir, Zohir va Botindir. U har bir narsani biluvchidir} (Hadid 3) (oyatini) oʻqidilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis shu yoʻldan gʻaribdir. U aytdi: Ayyub, Yunus ibn Ubayd va Ali ibn Zayddan rivoyat qilinishicha, ular: «Hasan Abu Hurayradan (hadis) eshitmagan», dedilar. Baʼzi ilm ahli bu hadisni izohlab: «(Kishi) faqat Allohning ilmi, qudrati va sultoniga tushadi; Allohning ilmi, qudrati va sultoni har bir joydadir, Oʻzi esa Kitobida vasf qilganidek, Arsh ustidadir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ саҳобалари билан ўтирган эдилар. Шу пайт уларнинг устига бир булут келди. Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ: ‹Бу нима эканини биласизларми?› дедилар. Улар: ‹Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ билувчидир›, дедилар. У зот: ‹Бу — булут, бу — ер (суви)ни ташувчилардир. Аллоҳу таборак ва таоло уни Ўзига шукр қилмайдиган ва Ўзига дуо қилмайдиган қавмга ҳайдайди›, дедилар. Сўнг: ‹Устингизда нима борлигини биласизларми?› дедилар. Улар: ‹Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ билувчидир›, дедилар. У зот: ‹У — сақланган том ва тўхтатиб қўйилган (осмон) товқидир›, дедилар. Сўнг: ‹Сиз билан унинг ораси қанча эканини биласизларми?› дедилар. Улар: ‹Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ билувчидир›, дедилар. У зот: ‹Сиз билан унинг ораси беш юз йиллик масофадир›, дедилар. Сўнг: ‹Унинг устида нима борлигини биласизларми?› дедилар. Улар: ‹Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ билувчидир›, дедилар. У зот: ‹Унинг устида икки осмон бор, уларнинг ораси беш юз йиллик масофадир›, дедилар», дея у зот етти осмонни санадилар; ҳар икки осмон ораси осмон билан ер орасидагидекдир. Сўнг: ‹Унинг устида нима борлигини биласизларми?› дедилар. Улар: ‹Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ билувчидир›, дедилар. У зот: ‹Унинг устида Арш бор, у билан осмон ораси икки осмон орасидагидек узоқликдадир›, дедилар. Сўнг: ‹Остингизда нима борлигини биласизларми?› дедилар. Улар: ‹Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ билувчидир›, дедилар. У зот: ‹У — ердир›, дедилар. Сўнг: ‹Унинг остида нима борлигини биласизларми?› дедилар. Улар: ‹Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ билувчидир›, дедилар. У зот: ‹Унинг остида бошқа бир ер бор, иккаласи ораси беш юз йиллик масофадир›, дедилар», дея у зот етти ерни санадилар; ҳар икки ер ораси беш юз йиллик масофадир. Сўнг у зот: «Муҳаммаднинг жони қўлида бўлган Зот билан қасамки, агар сиз бир кишини арқон билан энг қуйи ерга тушириб юборсангиз ҳам, у Аллоҳга (Унинг илмига) тушади», дедилар. Сўнг: {У Аввал ва Охир, Зоҳир ва Ботиндир. У ҳар бир нарсани билувчидир} (Ҳадид 3) (оятини) ўқидилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис шу йўлдан ғарибдир. У айтди: Айюб, Юнус ибн Убайд ва Али ибн Зайддан ривоят қилинишича, улар: «Ҳасан Абу Ҳурайрадан (ҳадис) эшитмаган», дедилар. Баъзи илм аҳли бу ҳадисни изоҳлаб: «(Киши) фақат Аллоҳнинг илми, қудрати ва султонига тушади; Аллоҳнинг илми, қудрати ва султони ҳар бир жойдадир, Ўзи эса Китобида васф қилганидек, Арш устидадир», дедилар.

وَعَنْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «كَانَ طُولُ آدَمَ سِتِّينَ ذِرَاعًا فِي سبع أَذْرع عرضا»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Odamning boʻyi oltmish ziroʻ, eni yetti ziroʻ edi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одамнинг бўйи олтмиш зирў, эни етти зирў эди», дедилар.

وَعَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَ: قُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُّ الْأَنْبِيَاءِ كَانَ أَوَّلَ؟ قَالَ: «آدَمُ» . قُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ وَنَبِيٌّ كَانَ؟ قَالَ: «نَعَمْ نَبِيٌّ مُكَلَّمٌ» . قُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ كم المُرْسَلُونَ؟ قَالَ: «ثَلَاثمِائَة وبضع عشر جماً غفيراً» وَفِي رِوَايَة عَنْ أَبِي أُمَامَةَ قَالَ أَبُو ذَرٍّ: قَلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَمْ وَفَاءُ عِدَّةِ الْأَنْبِيَاءِ؟ قَالَ: «مِائَةُ أَلْفٍ وَأَرْبَعَةٌ وَعِشْرُونَ أَلْفًا الرُّسُلُ مِنْ ذَلِكَ ثَلَاثُمِائَةٍ وَخَمْسَةَ عَشَرَ جَمًّا غَفِيرًا»

Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men: «Ey Rasululloh, qaysi nabiy birinchi edi?» dedim. U zot ﷺ: «Odam», dedilar. Men: «Ey Rasululloh, u nabiy ham edimi?» dedim. U zot: «Ha, u Alloh bilan soʻzlashgan nabiy edi», dedilar. Men: «Ey Rasululloh, elchilar qancha?» dedim. U zot: «Uch yuz oʻn nechta, katta bir jamoat», dedilar. Abu Umoma orqali kelgan bir rivoyatda: Abu Zar aytdi: Men: «Ey Rasululloh, nabiylarning umumiy soni qanchaga yetadi?» dedim. U zot: «Bir yuz yigirma toʻrt ming; ulardan elchilar uch yuz oʻn besh nafar, katta bir jamoat», dedilar.Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен: «Эй Расулуллоҳ, қайси набий биринчи эди?» дедим. У зот ﷺ: «Одам», дедилар. Мен: «Эй Расулуллоҳ, у набий ҳам эдими?» дедим. У зот: «Ҳа, у Аллоҳ билан сўзлашган набий эди», дедилар. Мен: «Эй Расулуллоҳ, элчилар қанча?» дедим. У зот: «Уч юз ўн нечта, катта бир жамоат», дедилар. Абу Умома орқали келган бир ривоятда: Абу Зар айтди: Мен: «Эй Расулуллоҳ, набийларнинг умумий сони қанчага етади?» дедим. У зот: «Бир юз йигирма тўрт минг; улардан элчилар уч юз ўн беш нафар, катта бир жамоат», дедилар.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " لَيْسَ الْخَبَرُ كَالْمُعَايَنَةِ إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى أَخْبَرَ مُوسَى بِمَا صَنَعَ قَوْمُهُ فِي الْعِجْلِ فَلَمْ يُلْقِ الْأَلْوَاحَ فَلَمَّا عَايَنَ مَا صَنَعُوا أَلْقَى الْأَلْوَاحَ فَانْكَسَرَتْ. رَوَى الْأَحَادِيث الثَّلَاثَة أَحْمد

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Xabar berish koʻz bilan koʻrish kabi emas. Alloh taolo Musoga qavmi buzoq bilan qilgan ishlari haqida xabar berdi, shunda u lavhalarni tashlamadi. Ular qilgan ishni oʻz koʻzi bilan koʻrgach esa, lavhalarni tashladi va ular sindi», dedilar. Bu uchala hadisni Ahmad rivoyat qilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Хабар бериш кўз билан кўриш каби эмас. Аллоҳ таоло Мусога қавми бузоқ билан қилган ишлари ҳақида хабар берди, шунда у лавҳаларни ташламади. Улар қилган ишни ўз кўзи билан кўргач эса, лавҳаларни ташлади ва улар синди», дедилар. Бу учала ҳадисни Аҳмад ривоят қилган.