حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، ح وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرَ بْنَ، عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيَّ يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَا مِنْ صَاحِبِ إِبِلٍ لاَ يَفْعَلُ فِيهَا حَقَّهَا إِلاَّ جَاءَتْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَكْثَرَ مَا كَانَتْ قَطُّ وَقَعَدَ لَهَا بِقَاعٍ قَرْقَرٍ تَسْتَنُّ عَلَيْهِ بِقَوَائِمِهَا وَأَخْفَافِهَا وَلاَ صَاحِبِ بَقَرٍ لاَ يَفْعَلُ فِيهَا حَقَّهَا إِلاَّ جَاءَتْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَكْثَرَ مَا كَانَتْ وَقَعَدَ لَهَا بِقَاعٍ قَرْقَرٍ تَنْطِحُهُ بِقُرُونِهَا وَتَطَؤُهُ بِقَوَائِمِهَا وَلاَ صَاحِبِ غَنَمٍ لاَ يَفْعَلُ فِيهَا حَقَّهَا إِلاَّ جَاءَتْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَكْثَرَ مَا كَانَتْ وَقَعَدَ لَهَا بِقَاعٍ قَرْقَرٍ تَنْطِحُهُ بِقُرُونِهَا وَتَطَؤُهُ بِأَظْلاَفِهَا لَيْسَ فِيهَا جَمَّاءُ وَلاَ مُنْكَسِرٌ قَرْنُهَا وَلاَ صَاحِبِ كَنْزٍ لاَ يَفْعَلُ فِيهِ حَقَّهُ إِلاَّ جَاءَ كَنْزُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ شُجَاعًا أَقْرَعَ يَتْبَعُهُ فَاتِحًا فَاهُ فَإِذَا أَتَاهُ فَرَّ مِنْهُ فَيُنَادِيهِ خُذْ كَنْزَكَ الَّذِي خَبَأْتَهُ فَأَنَا عَنْهُ غَنِيٌّ فَإِذَا رَأَى أَنْ لاَ بُدَّ مِنْهُ سَلَكَ يَدَهُ فِي فِيهِ فَيَقْضَمُهَا قَضْمَ الْفَحْلِ " . قَالَ أَبُو الزُّبَيْرِ سَمِعْتُ عُبَيْدَ بْنَ عُمَيْرٍ يَقُولُ هَذَا الْقَوْلَ ثُمَّ سَأَلْنَا جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ مِثْلَ قَوْلِ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ . وَقَالَ أَبُو الزُّبَيْرِ سَمِعْتُ عُبَيْدَ بْنَ عُمَيْرٍ يَقُولُ قَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا حَقُّ الإِبِلِ قَالَ " حَلَبُهَا عَلَى الْمَاءِ وَإِعَارَةُ دَلْوِهَا وَإِعَارَةُ فَحْلِهَا وَمَنِيحَتُهَا وَحَمْلٌ عَلَيْهَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ " .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: men Rasululloh ﷺ ning shunday deganlarini eshitdim: «Tuyaga ega boʻlib, ularda (vojib boʻlgan) haqqini ado etmaydigan hech kim yoʻqki, magar (tuyalar) qiyomat kuni hech qachon boʻlmagancha koʻp holda kelib, (egasi) ular uchun tep-tekis maydonga oʻtqaziladi; ular oyoqlari va tuyoqlari bilan uni bosib oʻtadi. Sigirga ega boʻlib, ularda haqqini ado etmaydigan hech kim yoʻqki, magar (sigirlar) qiyomat kuni hech qachon boʻlmagancha koʻp holda kelib, (egasi) ular uchun tep-tekis maydonga oʻtqaziladi; ular shoxlari bilan suzadi va oyoqlari bilan bosib oʻtadi. Qoʻyga ega boʻlib, ularda haqqini ado etmaydigan hech kim yoʻqki, magar (qoʻylar) qiyomat kuni hech qachon boʻlmagancha koʻp holda kelib, (egasi) ular uchun tep-tekis maydonga oʻtqaziladi; ular shoxlari bilan suzadi va tuyoqlari bilan bosib oʻtadi — ularda na shohsizi, na shoxi singani boʻladi. Xazinaga ega boʻlib, undagi haqqini ado etmaydigan hech kim yoʻqki, magar uning xazinasi qiyomat kuni ogʻzini ochgan, kal (zaharli) ilon boʻlib, uning ketidan quvib keladi. Egasiga yetganda, u undan qochadi, ilon esa unga: ‹Sen yashirgan xazinangni ol, men unga muhtoj emasman!› deb chaqiradi. (Egasi) undan qutulib boʻlmasligini koʻrgach, qoʻlini uning ogʻziga soladi, ilon esa erkak tuya chaynagandek uni chaynaydi», dedilar. Abuz-Zubayr aytdi: men Ubayd ibn Umayrning shu soʻzni aytganini eshitdim. Soʻng biz Jobir ibn Abdullohdan bu haqda soʻradik, u ham Ubayd ibn Umayrning soʻzidek aytdi. Va Abuz-Zubayr aytdi: men Ubayd ibn Umayrning shunday deganini eshitdim: bir kishi: «Yo Rasululloh, tuyaning haqqi nima?» dedi. U zot: «Uni suv boshida sogʻib (muhtojlarga berish), chelagini ariyat (vaqtincha) berish, naslli erkagini chatishtirishga berish, sutini sadaqa qilib berish va Alloh yoʻlida unga (yuk yoki odam) ortish», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганларини эшитдим: «Туяга эга бўлиб, уларда (вожиб бўлган) ҳаққини адо этмайдиган ҳеч ким йўқки, магар (туялар) қиёмат куни ҳеч қачон бўлмаганча кўп ҳолда келиб, (эгаси) улар учун теп-текис майдонга ўтқазилади; улар оёқлари ва туёқлари билан уни босиб ўтади. Сигирга эга бўлиб, уларда ҳаққини адо этмайдиган ҳеч ким йўқки, магар (сигирлар) қиёмат куни ҳеч қачон бўлмаганча кўп ҳолда келиб, (эгаси) улар учун теп-текис майдонга ўтқазилади; улар шохлари билан сузади ва оёқлари билан босиб ўтади. Қўйга эга бўлиб, уларда ҳаққини адо этмайдиган ҳеч ким йўқки, магар (қўйлар) қиёмат куни ҳеч қачон бўлмаганча кўп ҳолда келиб, (эгаси) улар учун теп-текис майдонга ўтқазилади; улар шохлари билан сузади ва туёқлари билан босиб ўтади — уларда на шоҳсизи, на шохи сингани бўлади. Хазинага эга бўлиб, ундаги ҳаққини адо этмайдиган ҳеч ким йўқки, магар унинг хазинаси қиёмат куни оғзини очган, кал (заҳарли) илон бўлиб, унинг кетидан қувиб келади. Эгасига етганда, у ундан қочади, илон эса унга: ‹Сен яширган хазинангни ол, мен унга муҳтож эмасман!› деб чақиради. (Эгаси) ундан қутулиб бўлмаслигини кўргач, қўлини унинг оғзига солади, илон эса эркак туя чайнагандек уни чайнайди», дедилар. Абуз-Зубайр айтди: мен Убайд ибн Умайрнинг шу сўзни айтганини эшитдим. Сўнг биз Жобир ибн Абдуллоҳдан бу ҳақда сўрадик, у ҳам Убайд ибн Умайрнинг сўзидек айтди. Ва Абуз-Зубайр айтди: мен Убайд ибн Умайрнинг шундай деганини эшитдим: бир киши: «Ё Расулуллоҳ, туянинг ҳаққи нима?» деди. У зот: «Уни сув бошида соғиб (муҳтожларга бериш), челагини арият (вақтинча) бериш, наслли эркагини чатиштиришга бериш, сутини садақа қилиб бериш ва Аллоҳ йўлида унга (юк ёки одам) ортиш», дедилар.