حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَيْلاً قِبَلَ نَجْدٍ فَجَاءَتْ بِرَجُلٍ مِنْ بَنِي حَنِيفَةَ يُقَالُ لَهُ ثُمَامَةُ بْنُ أُثَالٍ سَيِّدُ أَهْلِ الْيَمَامَةِ . فَرَبَطُوهُ بِسَارِيَةٍ مِنْ سَوَارِي الْمَسْجِدِ فَخَرَجَ إِلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " مَاذَا عِنْدَكَ يَا ثُمَامَةُ " . فَقَالَ عِنْدِي يَا مُحَمَّدُ خَيْرٌ إِنْ تَقْتُلْ تَقْتُلْ ذَا دَمٍ وَإِنْ تُنْعِمْ تُنْعِمْ عَلَى شَاكِرٍ وَإِنْ كُنْتَ تُرِيدُ الْمَالَ فَسَلْ تُعْطَ مِنْهُ مَا شِئْتَ . فَتَرَكَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى كَانَ بَعْدَ الْغَدِ فَقَالَ " مَا عِنْدَكَ يَا ثُمَامَةُ " . قَالَ مَا قُلْتُ لَكَ إِنْ تُنْعِمْ تُنْعِمْ عَلَى شَاكِرٍ وَإِنْ تَقْتُلْ تَقْتُلْ ذَا دَمٍ وَإِنْ كُنْتَ تُرِيدُ الْمَالَ فَسَلْ تُعْطَ مِنْهُ مَا شِئْتَ . فَتَرَكَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى كَانَ مِنَ الْغَدِ فَقَالَ " مَاذَا عِنْدَكَ يَا ثُمَامَةُ " . فَقَالَ عِنْدِي مَا قُلْتُ لَكَ إِنْ تُنْعِمْ تُنْعِمْ عَلَى شَاكِرٍ وَإِنْ تَقْتُلْ تَقْتُلْ ذَا دَمٍ وَإِنْ كُنْتَ تُرِيدُ الْمَالَ فَسَلْ تُعْطَ مِنْهُ مَا شِئْتَ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَطْلِقُوا ثُمَامَةَ " . فَانْطَلَقَ إِلَى نَخْلٍ قَرِيبٍ مِنَ الْمَسْجِدِ فَاغْتَسَلَ ثُمَّ دَخَلَ الْمَسْجِدَ فَقَالَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ . يَا مُحَمَّدُ وَاللَّهِ مَا كَانَ عَلَى الأَرْضِ وَجْهٌ أَبْغَضَ إِلَىَّ مِنْ وَجْهِكَ فَقَدْ أَصْبَحَ وَجْهُكَ أَحَبَّ الْوُجُوهِ كُلِّهَا إِلَىَّ وَاللَّهِ مَا كَانَ مِنْ دِينٍ أَبْغَضَ إِلَىَّ مِنْ دِينِكَ فَأَصْبَحَ دِينُكَ أَحَبَّ الدِّينِ كُلِّهِ إِلَىَّ وَاللَّهِ مَا كَانَ مِنْ بَلَدٍ أَبْغَضَ إِلَىَّ مِنْ بَلَدِكَ فَأَصْبَحَ بَلَدُكَ أَحَبَّ الْبِلاَدِ كُلِّهَا إِلَىَّ وَإِنَّ خَيْلَكَ أَخَذَتْنِي وَأَنَا أُرِيدُ الْعُمْرَةَ فَمَاذَا تَرَى فَبَشَّرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَمَرَهُ أَنْ يَعْتَمِرَ فَلَمَّا قَدِمَ مَكَّةَ قَالَ لَهُ قَائِلٌ أَصَبَوْتَ فَقَالَ لاَ وَلَكِنِّي أَسْلَمْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلاَ وَاللَّهِ لاَ يَأْتِيكُمْ مِنَ الْيَمَامَةِ حَبَّةُ حِنْطَةٍ حَتَّى يَأْذَنَ فِيهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Najd tomon otliq qoʻshin yubordilar. Ular Banu Hanifa qabilasidan boʻlgan, Yamoma ahlining sayyidi Sumoma ibn Usol degan bir kishini (asir qilib) olib keldilar. Uni masjid ustunlaridan biriga bogʻlab qoʻyishdi. Rasululloh ﷺ uning oldiga chiqib: «Ey Sumoma, sen nima deysan?» — dedilar. U: «Ey Muhammad, mening (oldimda) yaxshilik bor. Agar oʻldirsang, qoni boʻyniga olingan birovni oʻldirgan boʻlasan; agar inʼom qilsang (afv etsang), shukr qiluvchiga inʼom qilgan boʻlasan; agar mol istasang, soʻra, undan xohlaganingcha berilasan», — dedi. Rasululloh ﷺ uni indamasdan qoldirdilar, indinga (boʻlgach yana kelib): «Ey Sumoma, sen nima deysan?» — dedilar. U: «Senga aytganimni (aytaman): agar inʼom qilsang, shukr qiluvchiga inʼom qilgan boʻlasan; agar oʻldirsang, qoni boʻyniga olingan birovni oʻldirgan boʻlasan; agar mol istasang, soʻra, undan xohlaganingcha berilasan», — dedi. Rasululloh ﷺ uni yana qoldirdilar, ertasi kun (boʻlgach kelib): «Ey Sumoma, sen nima deysan?» — dedilar. U: «(Oldimda) senga aytganim bor: agar inʼom qilsang, shukr qiluvchiga inʼom qilgan boʻlasan; agar oʻldirsang, qoni boʻyniga olingan birovni oʻldirgan boʻlasan; agar mol istasang, soʻra, undan xohlaganingcha berilasan», — dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Sumomani ozod qilinglar!» — dedilar. U masjidga yaqin bir xurmozorga borib gʻusl qildi, soʻng masjidga kirib: «Guvohlik beramanki, Allohdan oʻzga iloh yoʻq va guvohlik beramanki, Muhammad Uning bandasi va elchisidir. Ey Muhammad, Alloh haqqi, yer yuzida menga sening yuzingdan koʻra yomonroq koʻrinadigan yuz yoʻq edi; endi sening yuzing barcha yuzlarning ichida menga eng sevimlisi boʻlib qoldi. Alloh haqqi, menga sening diningdan koʻra yomonroq koʻrinadigan din yoʻq edi; endi sening dining barcha dinlarning ichida menga eng sevimlisi boʻlib qoldi. Alloh haqqi, menga sening yurtingdan koʻra yomonroq koʻrinadigan yurt yoʻq edi; endi sening yurting barcha yurtlarning ichida menga eng sevimlisi boʻlib qoldi. Sening otliq qoʻshining meni (asir qilib) tutgan edi, holbuki men umra (qilish)ni istab kelayotgan edim. Endi nima deysan?» — dedi. Rasululloh ﷺ unga (yaxshilik) xushxabarini berdilar va umra qilishga buyurdilar. U Makkaga yetib borganida, bir kishi unga: «Diningdan qaytdingmi (boshqa dinga oʻtdingmi)?» — dedi. U: «Yoʻq, balki men Rasululloh ﷺ bilan birga musulmon boʻldim. Alloh haqqi, Yamomadan sizlarga bir dona bugʻdoy doni ham kelmaydi, toki Rasululloh ﷺ unga (kelishiga) izn bermagunlaricha», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Нажд томон отлиқ қўшин юбордилар. Улар Бану Ҳанифа қабиласидан бўлган, Ямома аҳлининг саййиди Сумома ибн Усол деган бир кишини (асир қилиб) олиб келдилар. Уни масжид устунларидан бирига боғлаб қўйишди. Расулуллоҳ ﷺ унинг олдига чиқиб: «Эй Сумома, сен нима дейсан?» — дедилар. У: «Эй Муҳаммад, менинг (олдимда) яхшилик бор. Агар ўлдирсанг, қони бўйнига олинган бировни ўлдирган бўласан; агар инъом қилсанг (афв этсанг), шукр қилувчига инъом қилган бўласан; агар мол истасанг, сўра, ундан хоҳлаганингча бериласан», — деди. Расулуллоҳ ﷺ уни индамасдан қолдирдилар, индинга (бўлгач яна келиб): «Эй Сумома, сен нима дейсан?» — дедилар. У: «Сенга айтганимни (айтаман): агар инъом қилсанг, шукр қилувчига инъом қилган бўласан; агар ўлдирсанг, қони бўйнига олинган бировни ўлдирган бўласан; агар мол истасанг, сўра, ундан хоҳлаганингча бериласан», — деди. Расулуллоҳ ﷺ уни яна қолдирдилар, эртаси кун (бўлгач келиб): «Эй Сумома, сен нима дейсан?» — дедилар. У: «(Олдимда) сенга айтганим бор: агар инъом қилсанг, шукр қилувчига инъом қилган бўласан; агар ўлдирсанг, қони бўйнига олинган бировни ўлдирган бўласан; агар мол истасанг, сўра, ундан хоҳлаганингча бериласан», — деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Сумомани озод қилинглар!» — дедилар. У масжидга яқин бир хурмозорга бориб ғусл қилди, сўнг масжидга кириб: «Гувоҳлик бераманки, Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ ва гувоҳлик бераманки, Муҳаммад Унинг бандаси ва элчисидир. Эй Муҳаммад, Аллоҳ ҳаққи, ер юзида менга сенинг юзингдан кўра ёмонроқ кўринадиган юз йўқ эди; энди сенинг юзинг барча юзларнинг ичида менга энг севимлиси бўлиб қолди. Аллоҳ ҳаққи, менга сенинг динингдан кўра ёмонроқ кўринадиган дин йўқ эди; энди сенинг дининг барча динларнинг ичида менга энг севимлиси бўлиб қолди. Аллоҳ ҳаққи, менга сенинг юртингдан кўра ёмонроқ кўринадиган юрт йўқ эди; энди сенинг юртинг барча юртларнинг ичида менга энг севимлиси бўлиб қолди. Сенинг отлиқ қўшининг мени (асир қилиб) тутган эди, ҳолбуки мен умра (қилиш)ни истаб келаётган эдим. Энди нима дейсан?» — деди. Расулуллоҳ ﷺ унга (яхшилик) хушхабарини бердилар ва умра қилишга буюрдилар. У Маккага етиб борганида, бир киши унга: «Динингдан қайтдингми (бошқа динга ўтдингми)?» — деди. У: «Йўқ, балки мен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга мусулмон бўлдим. Аллоҳ ҳаққи, Ямомадан сизларга бир дона буғдой дони ҳам келмайди, токи Расулуллоҳ ﷺ унга (келишига) изн бермагунларича», — деди.