Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Abu Sufyon unga ogʻizdan ogʻizga (bevosita) xabar berib dedi: Men bilan Rasululloh ﷺ orasidagi (sulh) muddatida (savdo uchun) yoʻlga chiqdim. Men Shomda ekanman, Rasululloh ﷺ dan Hiraqlga — yaʼni Rum kattasiga — bir maktub keltirildi. Uni Dihya al-Kalbiy keltirib, Busro kattasiga topshirgan, Busro kattasi esa uni Hiraqlga yetkazgan edi. Hiraql: «Bu yerda oʻzini paygʻambar deb daʼvo qilayotgan ana shu kishining qavmidan biron kishi bormi?» dedi. Ular: «Ha», deyishdi. Shunda men Qurayshdan bir necha kishi bilan chaqirildim. Biz Hiraql huzuriga kirdik, u bizni oʻz oldiga oʻtqazdi va: «Sizlardan qaysingiz oʻzini paygʻambar deb daʼvo qilayotgan ana shu kishiga nasab jihatdan yaqinroqsiz?» dedi. Men: «Men», dedim. Shunda ular meni uning oldiga, sheriklarimni esa ortimga oʻtqazishdi. Soʻng (Hiraql) tarjimonini chaqirib, unga: «Ularga aytgin, men bundan (Abu Sufyondan) oʻzini paygʻambar deb daʼvo qilayotgan kishi haqida soʻrayman; agar u menga yolgʻon gapirsa, sizlar uni yolgʻonchiga chiqaringlar», dedi. Abu Sufyon dedi: Alloh nomiga qasamki, agar mendan yolgʻon (gap rivoyat qilinib) qoʻyilishidan qoʻrqmaganimda, albatta yolgʻon gapirardim. Soʻng (Hiraql) tarjimoniga: «Undan soʻra, uning sizlar orasidagi nasl-nasabi qanaqa?» dedi. Men: «U bizning oramizda asl-nasabli», dedim. (Hiraql): «Ota-bobolari orasida podshoh boʻlganmi?» dedi. Men: «Yoʻq», dedim. (Hiraql): «Aytadigan gapini aytishidan oldin uni yolgʻon bilan ayblaganmidinglar?» dedi. Men: «Yoʻq», dedim. (Hiraql): «Unga kishilarning ashroflari (oliymaqomlari) ergashadimi yoki zaiflarimi?» dedi. Men: «Aksincha, ularning zaiflari», dedim. (Hiraql): «Ular koʻpaymoqdami yoki kamaymoqdami?» dedi. Men: «Yoʻq, aksincha, koʻpaymoqda», dedim. (Hiraql): «Ulardan biron kishi diniga kirganidan keyin undan norozi boʻlib, dinidan qaytib ketadimi?» dedi. Men: «Yoʻq», dedim. (Hiraql): «U bilan jang qildingizmi?» dedi. Men: «Ha», dedim. (Hiraql): «Sizlarning u bilan jangingiz qanday boʻldi?» dedi. Men: «Biz bilan uning orasidagi urush galma-gal boʻladi: u bizdan (zarar) yetkazadi, biz undan (zarar) yetkazamiz», dedim. (Hiraql): «U xiyonat qiladimi?» dedi. Men: «Yoʻq. Biz hozir u bilan bir muddat (sulhda)miz, bu (muddat) ichida u nima qilishini bilmaymiz», dedim. Alloh nomiga qasamki, shu (gapdan) boshqa hech qanday soʻzni unga (zarariga) qoʻshib kirita olmadim. (Hiraql): «Undan oldin bu gapni biror kishi aytganmi?» dedi. Men: «Yoʻq», dedim. (Hiraql) tarjimoniga: «Unga aytgin: Men sendan uning nasab-nasli haqida soʻradim, sen uni sizlar orasida asl-nasabli deb daʼvo qilding; paygʻambarlar ham xuddi shunday — oʻz qavmlarining asl-nasablilari ichidan yuboriladi. Sendan ota-bobolari orasida podshoh boʻlganmi deb soʻradim, sen yoʻq deb daʼvo qilding. Men (oʻzimga): ‹Agar ota-bobolari orasida podshoh boʻlganida, ota-bobolarining mulkini talab qilayotgan kishi der edim›, dedim. Sendan unga ergashganlar haqida — ularning zaiflarimi yoki ashroflarimi deb soʻradim, sen: ‹Aksincha, ularning zaiflari›, deding; paygʻambarlarga ergashuvchilar ham ana shular. Sendan, aytadigan gapini aytishidan oldin uni yolgʻon bilan ayblaganmidingiz deb soʻradim, sen yoʻq deb daʼvo qilding. Men angladim: u kishilarga yolgʻon gapirmagan boʻlsa, borib Allohga (nisbatan) yolgʻon toʻqimaydi. Sendan, ulardan biron kishi diniga kirganidan soʻng undan norozi boʻlib dinidan qaytadimi deb soʻradim, sen yoʻq deb daʼvo qilding; iymon dilning chuqurligiga aralashganda ana shunday boʻladi. Sendan, ular koʻpaymoqdami yoki kamaymoqdami deb soʻradim, sen ular koʻpaymoqda deb daʼvo qilding; iymon ham toki kamolga yetgunicha ana shunday boʻladi. Sendan, u bilan jang qildingizmi deb soʻradim, sen u bilan jang qilganingizni va biz bilan uning orasidagi urush galma-gal boʻlib, u sizlardan (zarar) yetkazib, sizlar undan (zarar) yetkazganingizni daʼvo qilding; paygʻambarlar ham ana shunday sinaladi, soʻng oqibat ularniki boʻladi. Sendan, u xiyonat qiladimi deb soʻradim, sen u xiyonat qilmasligini daʼvo qilding; paygʻambarlar ham ana shunday — xiyonat qilmaydilar. Sendan, undan oldin bu gapni biror kishi aytganmi deb soʻradim, sen yoʻq deb daʼvo qilding. Men (oʻzimga): ‹Agar undan oldin bu gapni biror kishi aytgan boʻlsa, oʻzidan oldin aytilgan gapga ergashayotgan kishi der edim›, dedim», dedi. Soʻng (Hiraql): «U sizlarni nimaga buyuradi?» dedi. Men: «U bizni namozga, zakotga, sila-rahmga va iffatga buyuradi», dedim. (Hiraql): «Agar sen u haqda aytayotganing rost boʻlsa, u albatta paygʻambardir. Men uning chiqishini bilar edim, biroq uni sizlardan boʻladi deb gumon qilmasdim. Agar men unga yetib bora olishimni bilsaydim, albatta u bilan uchrashishni yaxshi koʻrardim; agar uning huzurida boʻlsaydim, oyoqlarini yuvardim. Uning mulki, albatta, oyoqlarim ostidagi (shu yerga)gacha yetadi», dedi. Soʻng (Hiraql) Rasululloh ﷺ ning maktubini soʻrab oldi va uni oʻqidi. Unda shunday (yozilgan) edi: «Mehribon va rahmli Alloh nomi bilan. Allohning Rasuli Muhammaddan Rum kattasi Hiraqlga. Hidoyatga ergashgan kishiga salom boʻlsin. Soʻngra, men seni Islomning daʼvati bilan (Islomga) chaqiraman; Islomni qabul qil — salomat boʻlasan, Islomni qabul qil — Alloh senga ajringni ikki marta beradi. Agar yuz oʻgirsang, arislar (ergashuvchilaring)ning gunohi senga (boʻlur). {Ey Kitob ahli! Bizga ham, sizlarga ham birdek (adolatli) boʻlgan bir kalimaga kelinglar: Allohdan oʻzgaga ibodat qilmaylik, Unga hech narsani sherik qilmaylik va Allohni qoʻyib, baʼzimiz baʼzimizni rabb tutmaylik. Bordi-yu, ular yuz oʻgirsalar: ‹Bizning muslim (Allohga boʻysunuvchi)lar ekanligimizga guvoh boʻlinglar!›, deyaveringlar} (Oli Imron 64)». U maktubni oʻqib boʻlgach, uning oldida ovozlar koʻtarildi va shovqin avj oldi, bizni (chiqarib yuborishga) buyurdi va biz chiqarib yuborildik. Chiqib ketayotganimizda men sheriklarimga: «Ibn Abu Kabshaning (Muhammad ﷺ ning) ishi ulgʻaydi, hatto Banul-Asfar (Rum) podshohi ham undan qoʻrqyapti», dedim. Toki Alloh menga Islomni nasib etgunicha men Rasululloh ﷺ ning ishi tez orada gʻolib boʻlishiga ishonib yurdim.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Абу Суфён унга оғиздан оғизга (бевосита) хабар бериб деди: Мен билан Расулуллоҳ ﷺ орасидаги (сулҳ) муддатида (савдо учун) йўлга чиқдим. Мен Шомда эканман, Расулуллоҳ ﷺ дан Ҳирақлга — яъни Рум каттасига — бир мактуб келтирилди. Уни Диҳя ал-Калбий келтириб, Бусро каттасига топширган, Бусро каттаси эса уни Ҳирақлга етказган эди. Ҳирақл: «Бу ерда ўзини пайғамбар деб даъво қилаётган ана шу кишининг қавмидан бирон киши борми?» деди. Улар: «Ҳа», дейишди. Шунда мен Қурайшдан бир неча киши билан чақирилдим. Биз Ҳирақл ҳузурига кирдик, у бизни ўз олдига ўтқазди ва: «Сизлардан қайсингиз ўзини пайғамбар деб даъво қилаётган ана шу кишига насаб жиҳатдан яқинроқсиз?» деди. Мен: «Мен», дедим. Шунда улар мени унинг олдига, шерикларимни эса ортимга ўтқазишди. Сўнг (Ҳирақл) таржимонини чақириб, унга: «Уларга айтгин, мен бундан (Абу Суфёндан) ўзини пайғамбар деб даъво қилаётган киши ҳақида сўрайман; агар у менга ёлғон гапирса, сизлар уни ёлғончига чиқаринглар», деди. Абу Суфён деди: Аллоҳ номига қасамки, агар мендан ёлғон (гап ривоят қилиниб) қўйилишидан қўрқмаганимда, албатта ёлғон гапирардим. Сўнг (Ҳирақл) таржимонига: «Ундан сўра, унинг сизлар орасидаги насл-насаби қанақа?» деди. Мен: «У бизнинг орамизда асл-насабли», дедим. (Ҳирақл): «Ота-боболари орасида подшоҳ бўлганми?» деди. Мен: «Йўқ», дедим. (Ҳирақл): «Айтадиган гапини айтишидан олдин уни ёлғон билан айблаганмидинглар?» деди. Мен: «Йўқ», дедим. (Ҳирақл): «Унга кишиларнинг ашрофлари (олиймақомлари) эргашадими ёки заифларими?» деди. Мен: «Аксинча, уларнинг заифлари», дедим. (Ҳирақл): «Улар кўпаймоқдами ёки камаймоқдами?» деди. Мен: «Йўқ, аксинча, кўпаймоқда», дедим. (Ҳирақл): «Улардан бирон киши динига кирганидан кейин ундан норози бўлиб, динидан қайтиб кетадими?» деди. Мен: «Йўқ», дедим. (Ҳирақл): «У билан жанг қилдингизми?» деди. Мен: «Ҳа», дедим. (Ҳирақл): «Сизларнинг у билан жангингиз қандай бўлди?» деди. Мен: «Биз билан унинг орасидаги уруш галма-гал бўлади: у биздан (зарар) етказади, биз ундан (зарар) етказамиз», дедим. (Ҳирақл): «У хиёнат қиладими?» деди. Мен: «Йўқ. Биз ҳозир у билан бир муддат (сулҳда)миз, бу (муддат) ичида у нима қилишини билмаймиз», дедим. Аллоҳ номига қасамки, шу (гапдан) бошқа ҳеч қандай сўзни унга (зарарига) қўшиб кирита олмадим. (Ҳирақл): «Ундан олдин бу гапни бирор киши айтганми?» деди. Мен: «Йўқ», дедим. (Ҳирақл) таржимонига: «Унга айтгин: Мен сендан унинг насаб-насли ҳақида сўрадим, сен уни сизлар орасида асл-насабли деб даъво қилдинг; пайғамбарлар ҳам худди шундай — ўз қавмларининг асл-насаблилари ичидан юборилади. Сендан ота-боболари орасида подшоҳ бўлганми деб сўрадим, сен йўқ деб даъво қилдинг. Мен (ўзимга): ‹Агар ота-боболари орасида подшоҳ бўлганида, ота-боболарининг мулкини талаб қилаётган киши дер эдим›, дедим. Сендан унга эргашганлар ҳақида — уларнинг заифларими ёки ашрофларими деб сўрадим, сен: ‹Аксинча, уларнинг заифлари›, дединг; пайғамбарларга эргашувчилар ҳам ана шулар. Сендан, айтадиган гапини айтишидан олдин уни ёлғон билан айблаганмидингиз деб сўрадим, сен йўқ деб даъво қилдинг. Мен англадим: у кишиларга ёлғон гапирмаган бўлса, бориб Аллоҳга (нисбатан) ёлғон тўқимайди. Сендан, улардан бирон киши динига кирганидан сўнг ундан норози бўлиб динидан қайтадими деб сўрадим, сен йўқ деб даъво қилдинг; иймон дилнинг чуқурлигига аралашганда ана шундай бўлади. Сендан, улар кўпаймоқдами ёки камаймоқдами деб сўрадим, сен улар кўпаймоқда деб даъво қилдинг; иймон ҳам токи камолга етгунича ана шундай бўлади. Сендан, у билан жанг қилдингизми деб сўрадим, сен у билан жанг қилганингизни ва биз билан унинг орасидаги уруш галма-гал бўлиб, у сизлардан (зарар) етказиб, сизлар ундан (зарар) етказганингизни даъво қилдинг; пайғамбарлар ҳам ана шундай синалади, сўнг оқибат уларники бўлади. Сендан, у хиёнат қиладими деб сўрадим, сен у хиёнат қилмаслигини даъво қилдинг; пайғамбарлар ҳам ана шундай — хиёнат қилмайдилар. Сендан, ундан олдин бу гапни бирор киши айтганми деб сўрадим, сен йўқ деб даъво қилдинг. Мен (ўзимга): ‹Агар ундан олдин бу гапни бирор киши айтган бўлса, ўзидан олдин айтилган гапга эргашаётган киши дер эдим›, дедим», деди. Сўнг (Ҳирақл): «У сизларни нимага буюради?» деди. Мен: «У бизни намозга, закотга, сила-раҳмга ва иффатга буюради», дедим. (Ҳирақл): «Агар сен у ҳақда айтаётганинг рост бўлса, у албатта пайғамбардир. Мен унинг чиқишини билар эдим, бироқ уни сизлардан бўлади деб гумон қилмасдим. Агар мен унга етиб бора олишимни билсайдим, албатта у билан учрашишни яхши кўрардим; агар унинг ҳузурида бўлсайдим, оёқларини ювардим. Унинг мулки, албатта, оёқларим остидаги (шу ерга)гача етади», деди. Сўнг (Ҳирақл) Расулуллоҳ ﷺ нинг мактубини сўраб олди ва уни ўқиди. Унда шундай (ёзилган) эди: «Меҳрибон ва раҳмли Аллоҳ номи билан. Аллоҳнинг Расули Муҳаммаддан Рум каттаси Ҳирақлга. Ҳидоятга эргашган кишига салом бўлсин. Сўнгра, мен сени Исломнинг даъвати билан (Исломга) чақираман; Исломни қабул қил — саломат бўласан, Исломни қабул қил — Аллоҳ сенга ажрингни икки марта беради. Агар юз ўгирсанг, арислар (эргашувчиларинг)нинг гуноҳи сенга (бўлур). {Эй Китоб аҳли! Бизга ҳам, сизларга ҳам бирдек (адолатли) бўлган бир калимага келинглар: Аллоҳдан ўзгага ибодат қилмайлик, Унга ҳеч нарсани шерик қилмайлик ва Аллоҳни қўйиб, баъзимиз баъзимизни рабб тутмайлик. Борди-ю, улар юз ўгирсалар: ‹Бизнинг муслим (Аллоҳга бўйсунувчи)лар эканлигимизга гувоҳ бўлинглар!›, деяверинглар} (Оли Имрон 64)». У мактубни ўқиб бўлгач, унинг олдида овозлар кўтарилди ва шовқин авж олди, бизни (чиқариб юборишга) буюрди ва биз чиқариб юборилдик. Чиқиб кетаётганимизда мен шерикларимга: «Ибн Абу Кабшанинг (Муҳаммад ﷺ нинг) иши улғайди, ҳатто Банул-Асфар (Рум) подшоҳи ҳам ундан қўрқяпти», дедим. Токи Аллоҳ менга Исломни насиб этгунича мен Расулуллоҳ ﷺ нинг иши тез орада ғолиб бўлишига ишониб юрдим.