حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ السَّعْدِيُّ، وَأَحْمَدُ بْنُ جَنَابٍ، كِلاَهُمَا عَنْ عِيسَى، - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ حُجْرٍ - حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَخِيهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا قَالَتْ جَلَسَ إِحْدَى عَشْرَةَ امْرَأَةً فَتَعَاهَدْنَ وَتَعَاقَدْنَ أَنْ لاَ يَكْتُمْنَ مِنْ أَخْبَارِ أَزْوَاجِهِنَّ شَيْئًا قَالَتِ الأُولَى زَوْجِي لَحْمُ جَمَلٍ غَثٌّ عَلَى رَأْسِ جَبَلٍ وَعْرٍ لاَ سَهْلٌ فَيُرْتَقَى وَلاَ سَمِينٌ فَيُنْتَقَلَ . قَالَتِ الثَّانِيَةُ زَوْجِي لاَ أَبُثُّ خَبَرَهُ إِنِّي أَخَافُ أَنْ لاَ أَذَرَهُ إِنْ أَذْكُرْهُ أَذْكُرْ عُجَرَهُ وَبُجَرَهُ . قَالَتِ الثَّالِثَةُ زَوْجِي الْعَشَنَّقُ إِنْ أَنْطِقْ أُطَلَّقْ وَإِنْ أَسْكُتْ أُعَلَّقْ . قَالَتِ الرَّابِعَةُ زَوْجِي كَلَيْلِ تِهَامَةَ لاَ حَرٌّ وَلاَ قُرٌّ وَلاَ مَخَافَةَ وَلاَ سَآمَةَ . قَالَتِ الْخَامِسَةُ زَوْجِي إِنْ دَخَلَ فَهِدَ وَإِنْ خَرَجَ أَسِدَ وَلاَ يَسْأَلُ عَمَّا عَهِدَ . قَالَتِ السَّادِسَةُ زَوْجِي إِنْ أَكَلَ لَفَّ وَإِنْ شَرِبَ اشْتَفَّ وَإِنِ اضْطَجَعَ الْتَفَّ وَلاَ يُولِجُ الْكَفَّ لِيَعْلَمَ الْبَثَّ . قَالَتِ السَّابِعَةُ زَوْجِي غَيَايَاءُ أَوْ عَيَايَاءُ طَبَاقَاءُ كُلُّ دَاءٍ لَهُ دَاءٌ شَجَّكِ أَوْ فَلَّكِ أَوْ جَمَعَ كُلاًّ لَكِ . قَالَتِ الثَّامِنَةُ زَوْجِي الرِّيحُ رِيحُ زَرْنَبٍ وَالْمَسُّ مَسُّ أَرْنَبٍ . قَالَتِ التَّاسِعَةُ زَوْجِي رَفِيعُ الْعِمَادِ طَوِيلُ النِّجَادِ عَظِيمُ الرَّمَادِ قَرِيبُ الْبَيْتِ مِنَ النَّادِي . قَالَتِ الْعَاشِرَةُ زَوْجِي مَالِكٌ وَمَا مَالِكٌ مَالِكٌ خَيْرٌ مِنْ ذَلِكِ لَهُ إِبِلٌ كَثِيرَاتُ الْمَبَارِكِ قَلِيلاَتُ الْمَسَارِحِ إِذَا سَمِعْنَ صَوْتَ الْمِزْهَرِ أَيْقَنَّ أَنَّهُنَّ هَوَالِكُ . قَالَتِ الْحَادِيَةَ عَشْرَةَ زَوْجِي أَبُو زَرْعٍ فَمَا أَبُو زَرْعٍ أَنَاسَ مِنْ حُلِيٍّ أُذُنَىَّ وَمَلأَ مِنْ شَحْمٍ عَضُدَىَّ وَبَجَّحَنِي فَبَجِحَتْ إِلَىَّ نَفْسِي وَجَدَنِي فِي أَهْلِ غُنَيْمَةٍ بِشَقٍّ فَجَعَلَنِي فِي أَهْلِ صَهِيلٍ وَأَطِيطٍ وَدَائِسٍ وَمُنَقٍّ فَعِنْدَهُ أَقُولُ فَلاَ أُقَبَّحُ وَأَرْقُدُ فَأَتَصَبَّحُ وَأَشْرَبُ فَأَتَقَنَّحُ . أُمُّ أَبِي زَرْعٍ فَمَا أُمُّ أَبِي زَرْعٍ عُكُومُهَا رَدَاحٌ وَبَيْتُهَا فَسَاحٌ . ابْنُ أَبِي زَرْعٍ فَمَا ابْنُ أَبِي زَرْعٍ مَضْجِعُهُ كَمَسَلِّ شَطْبَةٍ وَيُشْبِعُهُ ذِرَاعُ الْجَفْرَةِ . بِنْتُ أَبِي زَرْعٍ فَمَا بِنْتُ أَبِي زَرْعٍ طَوْعُ أَبِيهَا وَطَوْعُ أُمِّهَا وَمِلْءُ كِسَائِهَا وَغَيْظُ جَارَتِهَا . جَارِيَةُ أَبِي زَرْعٍ فَمَا جَارِيَةُ أَبِي زَرْعٍ لاَ تَبُثُّ حَدِيثَنَا تَبْثِيثًا وَلاَ تُنَقِّثُ مِيرَتَنَا تَنْقِيثًا وَلاَ تَمْلأُ بَيْتَنَا تَعْشِيشًا . قَالَتْ خَرَجَ أَبُو زَرْعٍ وَالأَوْطَابُ تُمْخَضُ فَلَقِيَ امْرَأَةً مَعَهَا وَلَدَانِ لَهَا كَالْفَهْدَيْنِ يَلْعَبَانِ مِنْ تَحْتِ خَصْرِهَا بِرُمَّانَتَيْنِ فَطَلَّقَنِي وَنَكَحَهَا فَنَكَحْتُ بَعْدَهُ رَجُلاً سَرِيًّا رَكِبَ شَرِيًّا وَأَخَذَ خَطِّيًّا وَأَرَاحَ عَلَىَّ نَعَمًا ثَرِيًّا وَأَعْطَانِي مِنْ كُلِّ رَائِحَةٍ زَوْجًا . قَالَ كُلِي أُمَّ زَرْعٍ وَمِيرِي أَهْلَكِ فَلَوْ جَمَعْتُ كُلَّ شَىْءٍ أَعْطَانِي مَا بَلَغَ أَصْغَرَ آنِيَةِ أَبِي زَرْعٍ . قَالَتْ عَائِشَةُ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " كُنْتُ لَكِ كَأَبِي زَرْعٍ لأُمِّ زَرْعٍ " .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Oʻn bir ayol oʻtirib, erlarining xabarlaridan hech narsani yashirmaslikka oʻzaro ahdlashib, vaʼda berishdi. Birinchisi dedi: Mening erim — qiyalashib chiqib boʻlmaydigan togʻ choʻqqisidagi oriq tuyaning goʻshtiday: na osongina chiqib boʻladi, na semizki, koʻtarib ketilsa. Ikkinchisi dedi: Mening erim — uning xabarini yoyolmayman, agar aytsam, uni butunlay qoldira olmaslikdan qoʻrqaman; (aytsam) uning ochiq va yashirin ayblarini aytib qoʻyaman. Uchinchisi dedi: Mening erim — uzun boʻyli (aqli kalta); gapirsam, taloq qilinaman, jim tursam, muallaq (na ajrashgan, na tilakdosh) qoldirilaman. Toʻrtinchisi dedi: Mening erim — Tihoma kechasiday: na issiq, na sovuq, na qoʻrquv, na zerikish. Beshinchisi dedi: Mening erim — uyga kirsa qoplon, tashqariga chiqsa arslon, (uyda) qoldirgan narsasini soʻramaydi. Oltinchisi dedi: Mening erim — agar yesa, hammasini surib yutadi, ichsa, butunlay quritadi, yotsa, oʻraladi, mening gʻam-dardimni bilish uchun (koʻrpa ostiga) qoʻlini ham tiqmaydi. Yettinchisi dedi: Mening erim — beoʻxshov yo ojiz, gʻalcha; har xil dard unda jam: boshingni yorar yoki badaningni yaralar yoki ikkovini ham qiladi. Sakkizinchisi dedi: Mening erim — hidi zaʼrnab (xushboʻy oʻt) hididay, tegishi quyon (tukini siypagan)day yumshoq. Toʻqqizinchisi dedi: Mening erim — ustuni baland, qilich bandi uzun (boʻyi uzun, sahovatli), kuli koʻp (mehmondoʻst), uyi anjuman joyiga yaqin. Oʻninchisi dedi: Mening erim — Molik, Molik nima degan gap! Molik bundan ham yaxshiroq! Uning koʻplab tuyalari bor, koʻpincha (soʻyish uchun) qoʻnimda turadi, oʻtloqqa kam haydaladi; ular soz (chalish) ovozini eshitsalar, soʻyiladiganlariga ishonch hosil qiladilar. Oʻn birinchisi dedi: Mening erim — Abu Zarʼ, Abu Zarʼ nima degan gap! U mening quloqlarimni taqinchoqlar bilan tebratdi, bilaklarimni yogʻ bilan toʻldirdi; meni shod qildi, men ham oʻzimga shod boʻldim. U meni togʻ etagida bir tup qoʻyi bor xonadonda topdi-da, otlar kishnashi va tuyalar boʻkirishi, (don) yanchuvchi va elovchilar boʻlgan (badavlat) xonadonga olib keldi. Uning huzurida gapiraman, kamsitilmayman; uxlab, tonggacha yotaman; ichib, qonib ichaman. Abu Zarʼning onasi, Abu Zarʼning onasi nima degan gap! Uning (oziq-ovqat) qoplari toʻla, uyi keng. Abu Zarʼning oʻgʻli, Abu Zarʼning oʻgʻli nima degan gap! Uning yotadigan joyi (poʻstidan sugʻurib olingan) xurmo novdasiday (nozik), unga uloqning bir bilagi (goʻshti) toʻyish uchun yetadi. Abu Zarʼning qizi, Abu Zarʼning qizi nima degan gap! Otasiga itoatli, onasiga itoatli, kiyimiga (badani) toʻla, qumasi (kundoshi)ning gʻ-ashabi (rashk manbai). Abu Zarʼning xizmatkor qizi, Abu Zarʼning xizmatkor qizi nima degan gap! U bizning gaplarimizni (tashqariga) yoymaydi, ozigʻimizni isrof qilmaydi, uyimizni axlatga toʻldirmaydi. (Oisha) dedi: Abu Zarʼ, meshlarda qatiq pishirilayotgan paytda (uydan) chiqib, oldida ikki bolasi qoplon bolalariday, qoʻyni ostida ikki anorday (koʻkraklari) bilan oʻynayotgan bir ayolga duch keldi-da, meni taloq qilib, unga uylandi. Men undan keyin bir oliyhimmat kishiga turmushga chiqdim: u zotday otga minar, xattiy nayza tutar edi; u menga koʻp chorvani haydab keldi va har xil (hayvon)dan menga juft berdi. U: «Yegin, ey Ummu Zarʼ! Ahli-oilangga ham yetkazgin», — dedi. Lekin u menga bergan hamma narsani jamlasam ham, Abu Zarʼning eng kichik idishichaga yetmas edi. Oisha dedi: Rasululloh ﷺ menga: «Men sen uchun Abu Zarʼ Ummu Zarʼ uchun boʻlganiday boʻldim», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Ўн бир аёл ўтириб, эрларининг хабарларидан ҳеч нарсани яширмасликка ўзаро аҳдлашиб, ваъда беришди. Биринчиси деди: Менинг эрим — қиялашиб чиқиб бўлмайдиган тоғ чўққисидаги ориқ туянинг гўштидай: на осонгина чиқиб бўлади, на семизки, кўтариб кетилса. Иккинчиси деди: Менинг эрим — унинг хабарини ёёлмайман, агар айтсам, уни бутунлай қолдира олмасликдан қўрқаман; (айтсам) унинг очиқ ва яширин айбларини айтиб қўяман. Учинчиси деди: Менинг эрим — узун бўйли (ақли калта); гапирсам, талоқ қилинаман, жим турсам, муаллақ (на ажрашган, на тилакдош) қолдириламан. Тўртинчиси деди: Менинг эрим — Тиҳома кечасидай: на иссиқ, на совуқ, на қўрқув, на зерикиш. Бешинчиси деди: Менинг эрим — уйга кирса қоплон, ташқарига чиқса арслон, (уйда) қолдирган нарсасини сўрамайди. Олтинчиси деди: Менинг эрим — агар еса, ҳаммасини суриб ютади, ичса, бутунлай қуритади, ётса, ўралади, менинг ғам-дардимни билиш учун (кўрпа остига) қўлини ҳам тиқмайди. Еттинчиси деди: Менинг эрим — беўхшов ё ожиз, ғалча; ҳар хил дард унда жам: бошингни ёрар ёки баданингни яралар ёки икковини ҳам қилади. Саккизинчиси деди: Менинг эрим — ҳиди заърнаб (хушбўй ўт) ҳидидай, тегиши қуён (тукини сийпаган)дай юмшоқ. Тўққизинчиси деди: Менинг эрим — устуни баланд, қилич банди узун (бўйи узун, саҳоватли), кули кўп (меҳмондўст), уйи анжуман жойига яқин. Ўнинчиси деди: Менинг эрим — Молик, Молик нима деган гап! Молик бундан ҳам яхшироқ! Унинг кўплаб туялари бор, кўпинча (сўйиш учун) қўнимда туради, ўтлоққа кам ҳайдалади; улар соз (чалиш) овозини эшитсалар, сўйиладиганларига ишонч ҳосил қиладилар. Ўн биринчиси деди: Менинг эрим — Абу Заръ, Абу Заръ нима деган гап! У менинг қулоқларимни тақинчоқлар билан тебратди, билакларимни ёғ билан тўлдирди; мени шод қилди, мен ҳам ўзимга шод бўлдим. У мени тоғ этагида бир туп қўйи бор хонадонда топди-да, отлар кишнаши ва туялар бўкириши, (дон) янчувчи ва эловчилар бўлган (бадавлат) хонадонга олиб келди. Унинг ҳузурида гапираман, камситилмайман; ухлаб, тонггача ётаман; ичиб, қониб ичаман. Абу Зарънинг онаси, Абу Зарънинг онаси нима деган гап! Унинг (озиқ-овқат) қоплари тўла, уйи кенг. Абу Зарънинг ўғли, Абу Зарънинг ўғли нима деган гап! Унинг ётадиган жойи (пўстидан суғуриб олинган) хурмо новдасидай (нозик), унга улоқнинг бир билаги (гўшти) тўйиш учун етади. Абу Зарънинг қизи, Абу Зарънинг қизи нима деган гап! Отасига итоатли, онасига итоатли, кийимига (бадани) тўла, қумаси (кундоши)нинг ғ-ашаби (рашк манбаи). Абу Зарънинг хизматкор қизи, Абу Зарънинг хизматкор қизи нима деган гап! У бизнинг гапларимизни (ташқарига) ёймайди, озиғимизни исроф қилмайди, уйимизни ахлатга тўлдирмайди. (Оиша) деди: Абу Заръ, мешларда қатиқ пиширилаётган пайтда (уйдан) чиқиб, олдида икки боласи қоплон болаларидай, қўйни остида икки анордай (кўкраклари) билан ўйнаётган бир аёлга дуч келди-да, мени талоқ қилиб, унга уйланди. Мен ундан кейин бир олийҳиммат кишига турмушга чиқдим: у зотдай отга минар, хаттий найза тутар эди; у менга кўп чорвани ҳайдаб келди ва ҳар хил (ҳайвон)дан менга жуфт берди. У: «Егин, эй Умму Заръ! Аҳли-оилангга ҳам етказгин», — деди. Лекин у менга берган ҳамма нарсани жамласам ҳам, Абу Зарънинг энг кичик идишичага етмас эди. Оиша деди: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Мен сен учун Абу Заръ Умму Заръ учун бўлганидай бўлдим», — дедилар.