وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، أَنَّ مَعْبَدَ بْنَ حُزَابَةَ الْمَخْزُومِيَّ، صُرِعَ بِبَعْضِ طَرِيقِ مَكَّةَ وَهُوَ مُحْرِمٌ فَسَأَلَ مَنْ يَلِي عَلَى الْمَاءِ الَّذِي كَانَ عَلَيْهِ فَوَجَدَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ وَعَبْدَ اللَّهِ بْنَ الزُّبَيْرِ وَمَرْوَانَ بْنَ الْحَكَمِ فَذَكَرَ لَهُمُ الَّذِي عَرَضَ لَهُ فَكُلُّهُمْ أَمَرَهُ أَنْ يَتَدَاوَى بِمَا لاَ بُدَّ لَهُ مِنْهُ وَيَفْتَدِيَ فَإِذَا صَحَّ اعْتَمَرَ فَحَلَّ مِنْ إِحْرَامِهِ ثُمَّ عَلَيْهِ حَجُّ قَابِلٍ وَيُهْدِي مَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْىِ . قَالَ مَالِكٌ وَعَلَى هَذَا الأَمْرُ عِنْدَنَا فِيمَنْ أُحْصِرَ بِغَيْرِ عَدُوٍّ وَقَدْ أَمَرَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ أَبَا أَيُّوبَ الأَنْصَارِيَّ وَهَبَّارَ بْنَ الأَسْوَدِ حِينَ فَاتَهُمَا الْحَجُّ وَأَتَيَا يَوْمَ النَّحْرِ أَنْ يَحِلاَّ بِعُمْرَةٍ ثُمَّ يَرْجِعَا حَلاَلاً ثُمَّ يَحُجَّانِ عَامًا قَابِلاً وَيُهْدِيَانِ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ فِي الْحَجِّ وَسَبْعَةٍ إِذَا رَجَعَ إِلَى أَهْلِهِ . قَالَ مَالِكٌ وَكُلُّ مَنْ حُبِسَ عَنِ الْحَجِّ بَعْدَ مَا يُحْرِمُ إِمَّا بِمَرَضٍ أَوْ بِغَيْرِهِ أَوْ بِخَطَإٍ مِنَ الْعَدَدِ أَوْ خَفِيَ عَلَيْهِ الْهِلاَلُ فَهُوَ مُحْصَرٌ عَلَيْهِ مَا عَلَى الْمُحْصَرِ . قَالَ يَحْيَى سُئِلَ مَالِكٌ عَمَّنْ أَهَلَّ مِنْ أَهْلِ مَكَّةَ بِالْحَجِّ ثُمَّ أَصَابَهُ كَسْرٌ أَوْ بَطْنٌ مُتَحَرِّقٌ أَوِ امْرَأَةٌ تَطْلُقُ . قَالَ مَنْ أَصَابَهُ هَذَا مِنْهُمْ فَهُوَ مُحْصَرٌ يَكُونُ عَلَيْهِ مِثْلُ مَا عَلَى أَهْلِ الآفَاقِ إِذَا هُمْ أُحْصِرُوا . قَالَ مَالِكٌ فِي رَجُلٍ قَدِمَ مُعْتَمِرًا فِي أَشْهُرِ الْحَجِّ حَتَّى إِذَا قَضَى عُمْرَتَهُ أَهَلَّ بِالْحَجِّ مِنْ مَكَّةَ ثُمَّ كُسِرَ أَوْ أَصَابَهُ أَمْرٌ لاَ يَقْدِرُ عَلَى أَنْ يَحْضُرَ مَعَ النَّاسِ الْمَوْقِفَ . قَالَ مَالِكٌ أَرَى أَنْ يُقِيمَ حَتَّى إِذَا بَرَأَ خَرَجَ إِلَى الْحِلِّ ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى مَكَّةَ فَيَطُوفُ بِالْبَيْتِ وَيَسْعَى بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ثُمَّ يَحِلُّ ثُمَّ عَلَيْهِ حَجُّ قَابِلٍ وَالْهَدْىُ . قَالَ مَالِكٌ فِيمَنْ أَهَلَّ بِالْحَجِّ مِنْ مَكَّةَ ثُمَّ طَافَ بِالْبَيْتِ وَسَعَى بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ثُمَّ مَرِضَ فَلَمْ يَسْتَطِعْ أَنْ يَحْضُرَ مَعَ النَّاسِ الْمَوْقِفَ . قَالَ مَالِكٌ إِذَا فَاتَهُ الْحَجُّ فَإِنِ اسْتَطَاعَ خَرَجَ إِلَى الْحِلِّ فَدَخَلَ بِعُمْرَةٍ فَطَافَ بِالْبَيْتِ وَسَعَى بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ لأَنَّ الطَّوَافَ الأَوَّلَ لَمْ يَكُنْ نَوَاهُ لِلْعُمْرَةِ فَلِذَلِكَ يَعْمَلُ بِهَذَا وَعَلَيْهِ حَجُّ قَابِلٍ وَالْهَدْىُ . فَإِنْ كَانَ مِنْ غَيْرِ أَهْلِ مَكَّةَ فَأَصَابَهُ مَرَضٌ حَالَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْحَجِّ فَطَافَ بِالْبَيْتِ وَسَعَى بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ حَلَّ بِعُمْرَةٍ وَطَافَ بِالْبَيْتِ طَوَافًا آخَرَ وَسَعَى بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ لأَنَّ طَوَافَهُ الأَوَّلَ وَسَعْيَهُ إِنَّمَا كَانَ نَوَاهُ لِلْحَجِّ وَعَلَيْهِ حَجُّ قَابِلٍ وَالْهَدْىُ .
Sulaymon ibn Yasor (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Maʼbad ibn Huzoba al-Maxzumiy Makka yoʻlining bir joyida, ehromda ekan, ulovidan yiqilib tushdi. U oʻzi tushib qolgan suv (manbai)ning boshligʻini soʻrab, Abdulloh ibn Umar, Abdulloh ibn az-Zubayr (roziyallohu anhum) va Marvon ibn al-Hakamni topdi. Ularga oʻz boshiga tushgan ishni aytdi. Ularning barchasi unga oʻziga zarur boʻlgan narsa bilan davolanib, fidya toʻlashini, sogʻayganidan keyin umra qilib ehromdan chiqishini, soʻng kelasi yili haj qilishi va imkoni boricha hadya (qurbonlik) soʻyishi lozimligini buyurdilar. Molik aytdi: «Bizning oldimizda dushmandan boshqa sabab bilan toʻsilgan kishi haqidagi hukm shudir. Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) ham Abu Ayyub al-Ansoriy va Habbor ibn al-Asvadga — ular hajni boy berib, qurbonlik kuni kelganlarida — umra bilan ehromdan halol boʻlishni, soʻng halol holda qaytib, kelasi yili haj qilishni va hadya soʻyishni buyurgan edi. Kim hadya topmasa, hajda uch kun, ahliga qaytganida yetti kun roʻza tutadi». Molik aytdi: «Ehromga kirgach hajdan toʻsilgan har bir kishi — xoh kasallik, xoh boshqa sabab, xoh kunlarni sanashda yanglishish, xoh hilol koʻrinmay qolgani sababli boʻlsin — u muhsar (toʻsilgan) boʻlib, muhsarga tushadigan hukm unga ham tushadi». Yahyo aytdi: Molikdan Makka ahlidan boʻlib, hajga ehrom bogʻlagach, singan yoki qorni oʻtkir ogʻriq bilan kasallangan, yoxud tugʻayotgan ayol haqida soʻralganda, u: «Bulardan biriga shu narsa yuz bersa, u muhsardir; unga xuddi uzoq oʻlkalar ahli toʻsilganda tushadigan hukm tushadi», dedi. Molik haj oylarida umra qilish uchun kelib, umrasini ado etgach, Makkadan hajga ehrom bogʻlagan, soʻng suyagi singan yoki odamlar bilan birga Arafotda turolmaydigan bir holatga uchragan kishi haqida shunday dedi: «Menimcha, u sogʻayguncha oʻsha yerda turadi, soʻng Haramdan tashqariga (Hillga) chiqadi, keyin Makkaga qaytib, Baytni tavof qiladi va Safo bilan Marva orasida saʼy qiladi, soʻng ehromdan chiqadi. Keyin unga kelasi yili haj va hadya lozim boʻladi». Molik Makkadan hajga ehrom bogʻlab, Baytni tavof qilgan va Safo bilan Marva orasida saʼy qilgan, soʻng kasallanib, odamlar bilan birga Arafotda turolmagan kishi haqida shunday dedi: «Agar hajni boy bersa, imkoni boʻlsa, Haramdan tashqariga chiqib, umra niyatida qayta kiradi, Baytni tavof qiladi va Safo bilan Marva orasida saʼy qiladi — chunki avvalgi tavofni u umra uchun niyat qilmagan edi, shu sababli buni qayta qiladi. Unga kelasi yili haj va hadya lozim. Agar u Makka ahlidan boʻlmasa va hajga toʻsqinlik qiladigan kasallik uni tutsa-yu, Baytni tavof qilib, Safo bilan Marva orasida saʼy qilgan boʻlsa, umra bilan ehromdan halol boʻladi va Baytni yana bir bor tavof qilib, Safo bilan Marva orasida saʼy qiladi — chunki uning avvalgi tavofi va saʼyini haj uchun niyat qilgan edi. Unga ham kelasi yili haj va hadya lozim».Сулаймон ибн Ясор (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Маъбад ибн Ҳузоба ал-Махзумий Макка йўлининг бир жойида, эҳромда экан, уловидан йиқилиб тушди. У ўзи тушиб қолган сув (манбаи)нинг бошлиғини сўраб, Абдуллоҳ ибн Умар, Абдуллоҳ ибн аз-Зубайр (розияллоҳу анҳум) ва Марвон ибн ал-Ҳакамни топди. Уларга ўз бошига тушган ишни айтди. Уларнинг барчаси унга ўзига зарур бўлган нарса билан даволаниб, фидя тўлашини, соғайганидан кейин умра қилиб эҳромдан чиқишини, сўнг келаси йили ҳаж қилиши ва имкони борича ҳадя (қурбонлик) сўйиши лозимлигини буюрдилар. Молик айтди: «Бизнинг олдимизда душмандан бошқа сабаб билан тўсилган киши ҳақидаги ҳукм шудир. Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) ҳам Абу Айюб ал-Ансорий ва Ҳаббор ибн ал-Асвадга — улар ҳажни бой бериб, қурбонлик куни келганларида — умра билан эҳромдан ҳалол бўлишни, сўнг ҳалол ҳолда қайтиб, келаси йили ҳаж қилишни ва ҳадя сўйишни буюрган эди. Ким ҳадя топмаса, ҳажда уч кун, аҳлига қайтганида етти кун рўза тутади». Молик айтди: «Эҳромга киргач ҳаждан тўсилган ҳар бир киши — хоҳ касаллик, хоҳ бошқа сабаб, хоҳ кунларни санашда янглишиш, хоҳ ҳилол кўринмай қолгани сабабли бўлсин — у муҳсар (тўсилган) бўлиб, муҳсарга тушадиган ҳукм унга ҳам тушади». Яҳё айтди: Моликдан Макка аҳлидан бўлиб, ҳажга эҳром боғлагач, синган ёки қорни ўткир оғриқ билан касалланган, ёхуд туғаётган аёл ҳақида сўралганда, у: «Булардан бирига шу нарса юз берса, у муҳсардир; унга худди узоқ ўлкалар аҳли тўсилганда тушадиган ҳукм тушади», деди. Молик ҳаж ойларида умра қилиш учун келиб, умрасини адо этгач, Маккадан ҳажга эҳром боғлаган, сўнг суяги синган ёки одамлар билан бирга Арафотда туролмайдиган бир ҳолатга учраган киши ҳақида шундай деди: «Менимча, у соғайгунча ўша ерда туради, сўнг Ҳарамдан ташқарига (Ҳиллга) чиқади, кейин Маккага қайтиб, Байтни тавоф қилади ва Сафо билан Марва орасида саъй қилади, сўнг эҳромдан чиқади. Кейин унга келаси йили ҳаж ва ҳадя лозим бўлади». Молик Маккадан ҳажга эҳром боғлаб, Байтни тавоф қилган ва Сафо билан Марва орасида саъй қилган, сўнг касалланиб, одамлар билан бирга Арафотда туролмаган киши ҳақида шундай деди: «Агар ҳажни бой берса, имкони бўлса, Ҳарамдан ташқарига чиқиб, умра ниятида қайта киради, Байтни тавоф қилади ва Сафо билан Марва орасида саъй қилади — чунки аввалги тавофни у умра учун ният қилмаган эди, шу сабабли буни қайта қилади. Унга келаси йили ҳаж ва ҳадя лозим. Агар у Макка аҳлидан бўлмаса ва ҳажга тўсқинлик қиладиган касаллик уни тутса-ю, Байтни тавоф қилиб, Сафо билан Марва орасида саъй қилган бўлса, умра билан эҳромдан ҳалол бўлади ва Байтни яна бир бор тавоф қилиб, Сафо билан Марва орасида саъй қилади — чунки унинг аввалги тавофи ва саъйини ҳаж учун ният қилган эди. Унга ҳам келаси йили ҳаж ва ҳадя лозим».