حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ عُمَيْسٍ، أَنَّهَا وَلَدَتْ مُحَمَّدَ بْنَ أَبِي بَكْرٍ بِالْبَيْدَاءِ فَذَكَرَ ذَلِكَ أَبُو بَكْرٍ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏ "‏ مُرْهَا فَلْتَغْتَسِلْ ثُمَّ لِتُهِلَّ ‏"‏ ‏.‏

Molik Abdurrahmon ibn al-Qosimdan, u otasidan, u Asmo bint Umays (roziyallohu anho)dan rivoyat qiladiki, u Baydoda Muhammad ibn Abu Bakrni tugʻdi. Abu Bakr buni Rasululloh ﷺga aytdi. Shunda u zot: «Unga ayt, gʻusl qilsin, soʻng ehromga kirib (talbiya aytsin)», dedilar.Молик Абдурраҳмон ибн ал-Қосимдан, у отасидан, у Асмо бинт Умайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қиладики, у Байдода Муҳаммад ибн Абу Бакрни туғди. Абу Бакр буни Расулуллоҳ ﷺга айтди. Шунда у зот: «Унга айт, ғусл қилсин, сўнг эҳромга кириб (талбия айтсин)», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ أَسْمَاءَ بِنْتَ عُمَيْسٍ، وَلَدَتْ، مُحَمَّدَ بْنَ أَبِي بَكْرٍ بِذِي الْحُلَيْفَةِ فَأَمَرَهَا أَبُو بَكْرٍ أَنْ تَغْتَسِلَ، ثُمَّ تُهِلَّ ‏.‏

Molik Yahyo ibn Saiddan, u Said ibn al-Musayyabdan rivoyat qiladiki, Asmo bint Umays (roziyallohu anho) Zul-Hulayfada Muhammad ibn Abu Bakrni tugʻdi, shunda Abu Bakr unga gʻusl qilib, soʻng ehromga kirishni buyurdi.Молик Яҳё ибн Саиддан, у Саид ибн ал-Мусайябдан ривоят қиладики, Асмо бинт Умайс (розияллоҳу анҳо) Зул-Ҳулайфада Муҳаммад ибн Абу Бакрни туғди, шунда Абу Бакр унга ғусл қилиб, сўнг эҳромга киришни буюрди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ يَغْتَسِلُ لإِحْرَامِهِ قَبْلَ أَنْ يُحْرِمَ وَلِدُخُولِهِ مَكَّةَ وَلِوُقُوفِهِ عَشِيَّةَ عَرَفَةَ ‏.‏

Nofeʼdan rivoyat qilinadiki, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) ehromga kirishidan avval ehromi uchun, Makkaga kirishi uchun va Arafa kechqurunida (Arafada) turishi uchun gʻusl qilar edi.Нофеъдан ривоят қилинадики, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) эҳромга киришидан аввал эҳроми учун, Маккага кириши учун ва Арафа кечқурунида (Арафада) туриши учун ғусл қилар эди.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حُنَيْنٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ، وَالْمِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ، اخْتَلَفَا بِالأَبْوَاءِ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ يَغْسِلُ الْمُحْرِمُ رَأْسَهُ ‏.‏ وَقَالَ الْمِسْوَرُ بْنُ مَخْرَمَةَ لاَ يَغْسِلُ الْمُحْرِمُ رَأْسَهُ ‏.‏ قَالَ فَأَرْسَلَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ إِلَى أَبِي أَيُّوبَ الأَنْصَارِيِّ فَوَجَدْتُهُ يَغْتَسِلُ بَيْنَ الْقَرْنَيْنِ وَهُوَ يُسْتَرُ بِثَوْبٍ فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَقَالَ مَنْ هَذَا فَقُلْتُ أَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ حُنَيْنٍ أَرْسَلَنِي إِلَيْكَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ أَسْأَلُكَ كَيْفَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَغْسِلُ رَأْسَهُ وَهُوَ مُحْرِمٌ قَالَ فَوَضَعَ أَبُو أَيُّوبَ يَدَهُ عَلَى الثَّوْبِ فَطَأْطَأَهُ حَتَّى بَدَا لِي رَأْسُهُ ثُمَّ قَالَ لإِنْسَانٍ يَصُبُّ عَلَيْهِ اصْبُبْ ‏.‏ فَصَبَّ عَلَى رَأْسِهِ ثُمَّ حَرَّكَ رَأْسَهُ بِيَدَيْهِ فَأَقْبَلَ بِهِمَا وَأَدْبَرَ ثُمَّ قَالَ هَكَذَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَفْعَلُ ‏.‏

Molik Zayd ibn Aslamdan, u Ibrohim ibn Abdulloh ibn Hunayndan, u otasi Abdulloh ibn Hunayndan rivoyat qiladiki, Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo) bilan al-Misvar ibn Maxrama al-Abvoʼda ixtilof qilishdi. Abdulloh: «Ehromdagi kishi boshini yuvsa (boʻladi)», dedi. Al-Misvar ibn Maxrama esa: «Ehromdagi kishi boshini yuvmaydi», dedi. (Abdulloh ibn Hunayn) dedi: «Abdulloh ibn Abbos meni Abu Ayyub al-Ansoriyning oldiga yubordi. Men uni bir quduqning ikki yogʻochi (ustuni) orasida, ustini bir kiyim bilan toʻsib olib gʻusl qilayotgan holida topdim. Men unga salom berdim. U: ‹Bu kim?› dedi. Men: ‹Men Abdulloh ibn Hunaynman. Meni sening oldingga Abdulloh ibn Abbos yubordi — Rasululloh ﷺ ehromda boʻlganlarida boshlarini qanday yuvar edilar, deb sizdan soʻrayapman›, dedim. Shunda Abu Ayyub qoʻlini kiyimga qoʻyib, uni pastga tushirdi, hatto boshi menga koʻrindi. Soʻng suv quyib turgan kishiga: ‹Quy›, dedi. U boshiga (suv) quydi. Soʻng u boshini ikki qoʻli bilan harakatlantirib, ularni oldinga va orqaga yurgizdi. Keyin: ‹Rasululloh ﷺ ni mana shunday qilayotganlarini koʻrgan edim›, dedi».Молик Зайд ибн Асламдан, у Иброҳим ибн Абдуллоҳ ибн Ҳунайндан, у отаси Абдуллоҳ ибн Ҳунайндан ривоят қиладики, Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) билан ал-Мисвар ибн Махрама ал-Абвоъда ихтилоф қилишди. Абдуллоҳ: «Эҳромдаги киши бошини ювса (бўлади)», деди. Ал-Мисвар ибн Махрама эса: «Эҳромдаги киши бошини ювмайди», деди. (Абдуллоҳ ибн Ҳунайн) деди: «Абдуллоҳ ибн Аббос мени Абу Айюб ал-Ансорийнинг олдига юборди. Мен уни бир қудуқнинг икки ёғочи (устуни) орасида, устини бир кийим билан тўсиб олиб ғусл қилаётган ҳолида топдим. Мен унга салом бердим. У: ‹Бу ким?› деди. Мен: ‹Мен Абдуллоҳ ибн Ҳунайнман. Мени сенинг олдингга Абдуллоҳ ибн Аббос юборди — Расулуллоҳ ﷺ эҳромда бўлганларида бошларини қандай ювар эдилар, деб сиздан сўраяпман›, дедим. Шунда Абу Айюб қўлини кийимга қўйиб, уни пастга туширди, ҳатто боши менга кўринди. Сўнг сув қуйиб турган кишига: ‹Қуй›, деди. У бошига (сув) қуйди. Сўнг у бошини икки қўли билан ҳаракатлантириб, уларни олдинга ва орқага юргизди. Кейин: ‹Расулуллоҳ ﷺ ни мана шундай қилаётганларини кўрган эдим›, деди».

وَحَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ قَيْسٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، قَالَ لِيَعْلَى ابْنِ مُنْيَةَ وَهُوَ يَصُبُّ عَلَى عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ مَاءً وَهُوَ يَغْتَسِلُ اصْبُبْ عَلَى رَأْسِي ‏.‏ فَقَالَ يَعْلَى أَتُرِيدُ أَنْ تَجْعَلَهَا بِي إِنْ أَمَرْتَنِي صَبَبْتُ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ اصْبُبْ فَلَنْ يَزِيدَهُ الْمَاءُ إِلاَّ شَعَثًا ‏.‏

Molik Humayd ibn Qaysdan, u Ato ibn Abu Rabohdan rivoyat qiladiki, Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) — Yaʼlo ibn Munya unga gʻusl qilayotganida suv quyib turgan edi — Yaʼloga: «Boshimga (suv) quy», dedi. Yaʼlo: «(Uning gunohini) menga yuklamoqchimisiz? Agar buyursangiz, quyaman», dedi. Shunda Umar ibn al-Xattob unga: «Quy, suv boshimga faqat parishonlik (sochning toʻzishini) ziyoda qiladi, xolos», dedi.Молик Ҳумайд ибн Қайсдан, у Ато ибн Абу Рабоҳдан ривоят қиладики, Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) — Яъло ибн Муня унга ғусл қилаётганида сув қуйиб турган эди — Яълога: «Бошимга (сув) қуй», деди. Яъло: «(Унинг гуноҳини) менга юкламоқчимисиз? Агар буюрсангиз, қуяман», деди. Шунда Умар ибн ал-Хаттоб унга: «Қуй, сув бошимга фақат паришонлик (сочнинг тўзишини) зиёда қилади, холос», деди.

وَحَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ إِذَا دَنَا مِنْ مَكَّةَ بَاتَ بِذِي طُوًى بَيْنَ الثَّنِيَّتَيْنِ حَتَّى يُصْبِحَ ثُمَّ يُصَلِّي الصُّبْحَ ثُمَّ يَدْخُلُ مِنَ الثَّنِيَّةِ الَّتِي بِأَعْلَى مَكَّةَ وَلاَ يَدْخُلُ إِذَا خَرَجَ حَاجًّا أَوْ مُعْتَمِرًا حَتَّى يَغْتَسِلَ قَبْلَ أَنْ يَدْخُلَ مَكَّةَ إِذَا دَنَا مِنْ مَكَّةَ بِذِي طُوًى وَيَأْمُرُ مَنْ مَعَهُ فَيَغْتَسِلُونَ قَبْلَ أَنْ يَدْخُلُوا ‏.‏

Nofeʼdan rivoyat qilinadiki, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) Makkaga yaqinlashganida, Zu Tuvoda ikki dovon orasida tonggacha tunar, soʻng bomdodni oʻqir, keyin Makkaning yuqori (qismi)dagi dovon orqali kirar edi. U haj yoki umra qilib chiqqanida, Makkaga yaqinlashib, Zu Tuvoda Makkaga kirishdan avval gʻusl qilmaguncha (Makkaga) kirmas edi va oʻzi bilan boʻlganlarga ham buyurar — ular (Makkaga) kirishdan avval gʻusl qilar edilar.Нофеъдан ривоят қилинадики, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Маккага яқинлашганида, Зу Тувода икки довон орасида тонггача тунар, сўнг бомдодни ўқир, кейин Макканинг юқори (қисми)даги довон орқали кирар эди. У ҳаж ёки умра қилиб чиққанида, Маккага яқинлашиб, Зу Тувода Маккага киришдан аввал ғусл қилмагунча (Маккага) кирмас эди ва ўзи билан бўлганларга ҳам буюрар — улар (Маккага) киришдан аввал ғусл қилар эдилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ لاَ يَغْسِلُ رَأْسَهُ وَهُوَ مُحْرِمٌ إِلاَّ مِنَ الاِحْتِلاَمِ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ سَمِعْتُ أَهْلَ الْعِلْمِ يَقُولُونَ لاَ بَأْسَ أَنْ يَغْسِلَ الرَّجُلُ الْمُحْرِمُ رَأْسَهُ بِالْغَسُولِ بَعْدَ أَنْ يَرْمِيَ جَمْرَةَ الْعَقَبَةِ وَقَبْلَ أَنْ يَحْلِقَ رَأْسَهُ وَذَلِكَ أَنَّهُ إِذَا رَمَى جَمْرَةَ الْعَقَبَةِ فَقَدْ حَلَّ لَهُ قَتْلُ الْقَمْلِ وَحَلْقُ الشَّعْرِ وَإِلْقَاءُ التَّفَثِ وَلُبْسُ الثِّيَابِ ‏.‏

Nofeʼdan rivoyat qilinadiki, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) ehromda boʻlganida, faqat ehtilomdan (boʻlgan janobat) uchungina boshini yuvar edi. Molik aytdi: «Men ilm ahlining shunday deganini eshitdim: ‹Ehromdagi kishi Jamratul-Aqabaga tosh otganidan soʻng, boshini olishidan (soch oldirishidan) oldin boshini gʻasul (yuvish vositasi) bilan yuvishida zarar yoʻq›. Chunki u Jamratul-Aqabaga tosh otsa, unga bit oʻldirish, sochni olish, kirlarni (tana tuklarini) tozalash va (odatdagi) kiyimlarni kiyish halol boʻladi».Нофеъдан ривоят қилинадики, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) эҳромда бўлганида, фақат эҳтиломдан (бўлган жанобат) учунгина бошини ювар эди. Молик айтди: «Мен илм аҳлининг шундай деганини эшитдим: ‹Эҳромдаги киши Жамратул-Ақабага тош отганидан сўнг, бошини олишидан (соч олдиришидан) олдин бошини ғасул (ювиш воситаси) билан ювишида зарар йўқ›. Чунки у Жамратул-Ақабага тош отса, унга бит ўлдириш, сочни олиш, кирларни (тана тукларини) тозалаш ва (одатдаги) кийимларни кийиш ҳалол бўлади».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَجُلاً، سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا يَلْبَسُ الْمُحْرِمُ مِنَ الثِّيَابِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَلْبَسُوا الْقُمُصَ وَلاَ الْعَمَائِمَ وَلاَ السَّرَاوِيلاَتِ وَلاَ الْبَرَانِسَ وَلاَ الْخِفَافَ إِلاَّ أَحَدٌ لاَ يَجِدُ نَعْلَيْنِ فَلْيَلْبَسْ خُفَّيْنِ وَلْيَقْطَعْهُمَا أَسْفَلَ مِنَ الْكَعْبَيْنِ وَلاَ تَلْبَسُوا مِنَ الثِّيَابِ شَيْئًا مَسَّهُ الزَّعْفَرَانُ وَلاَ الْوَرْسُ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Rasululloh ﷺdan ehromdagi kishi qanday kiyimlarni kiyishini soʻradi. Rasululloh ﷺ: «Koʻ ylaklar ham, sallalar ham, ishtonlar ham, bosh kiyimlar ham, mahsilar ham kiymanglar, faqat kavush topolmagan kishi bundan mustasno; u mahsi kiysin va uni ikki toʻpigʻidan pastroq qilib kessin. Zaʼfaron yoki vars tekkan hech narsani ham kiymanglar», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Расулуллоҳ ﷺдан эҳромдаги киши қандай кийимларни кийишини сўради. Расулуллоҳ ﷺ: «Кў йлаклар ҳам, саллалар ҳам, иштонлар ҳам, бош кийимлар ҳам, маҳсилар ҳам кийманглар, фақат кавуш тополмаган киши бундан мустасно; у маҳси кийсин ва уни икки тўпиғидан пастроқ қилиб кессин. Заъфарон ёки варс теккан ҳеч нарсани ҳам кийманглар», дедилар.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَلْبَسَ الْمُحْرِمُ ثَوْبًا مَصْبُوغًا بِزَعْفَرَانٍ أَوْ وَرْسٍ وَقَالَ ‏ "‏ مَنْ لَمْ يَجِدْ نَعْلَيْنِ فَلْيَلْبَسْ خُفَّيْنِ وَلْيَقْطَعْهُمَا أَسْفَلَ مِنَ الْكَعْبَيْنِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u dedi: Rasululloh ﷺ ehromdagi kishining zaʼfaron yoki vars bilan boʻyalgan kiyimni kiyishidan qaytardilar va: «Kim kavush topolmasa, maxsi kiysin va ularni tovonlaridan pastroq (qismidan) kesib tashlasin», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у деди: Расулуллоҳ ﷺ эҳромдаги кишининг заъфарон ёки варс билан бўялган кийимни кийишидан қайтардилар ва: «Ким кавуш тополмаса, махси кийсин ва уларни товонларидан пастроқ (қисмидан) кесиб ташласин», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَسْلَمَ، مَوْلَى عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ يُحَدِّثُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، رَأَى عَلَى طَلْحَةَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ ثَوْبًا مَصْبُوغًا وَهُوَ مُحْرِمٌ فَقَالَ عُمَرُ مَا هَذَا الثَّوْبُ الْمَصْبُوغُ يَا طَلْحَةُ فَقَالَ طَلْحَةُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ إِنَّمَا هُوَ مَدَرٌ ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ إِنَّكُمْ أَيُّهَا الرَّهْطُ أَئِمَّةٌ يَقْتَدِي بِكُمُ النَّاسُ فَلَوْ أَنَّ رَجُلاً جَاهِلاً رَأَى هَذَا الثَّوْبَ لَقَالَ إِنَّ طَلْحَةَ بْنَ عُبَيْدِ اللَّهِ كَانَ يَلْبَسُ الثِّيَابَ الْمُصَبَّغَةَ فِي الإِحْرَامِ فَلاَ تَلْبَسُوا أَيُّهَا الرَّهْطُ شَيْئًا مِنْ هَذِهِ الثِّيَابِ الْمُصَبَّغَةِ ‏.‏

Nofeʼdan rivoyat qilinadiki, u Umar ibn al-Xattobning mavlosi Aslamning Abdulloh ibn Umarga shunday soʻzlab berayotganini eshitdi: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) Talha ibn Ubaydulloh (roziyallohu anhu)ning ustida, u ehromdaligida, boʻyalgan bir kiyimni koʻrdi va: «Bu boʻyalgan kiyim nima, ey Talha?» dedi. Talha: «Ey amir al-mumin (moʻminlar amiri), bu faqat (qizil) tuproqdir (madar)», dedi. Umar: «Sizlar, ey (bir guruh) kishilar, imomlarsizlar, odamlar sizlarga ergashadi. Agar bir nodon kishi bu kiyimni koʻrsa, ‹Talha ibn Ubaydulloh ehromda boʻyalgan kiyimlarni kiyar ekan›, der edi. Shunday ekan, ey (bir guruh) kishilar, bu boʻyalgan kiyimlardan hech narsani kiymanglar», dedi.Нофеъдан ривоят қилинадики, у Умар ибн ал-Хаттобнинг мавлоси Асламнинг Абдуллоҳ ибн Умарга шундай сўзлаб бераётганини эшитди: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) Талҳа ибн Убайдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)нинг устида, у эҳромдалигида, бўялган бир кийимни кўрди ва: «Бу бўялган кийим нима, эй Талҳа?» деди. Талҳа: «Эй амир ал-мумин (мўминлар амири), бу фақат (қизил) тупроқдир (мадар)», деди. Умар: «Сизлар, эй (бир гуруҳ) кишилар, имомларсизлар, одамлар сизларга эргашади. Агар бир нодон киши бу кийимни кўрса, ‹Талҳа ибн Убайдуллоҳ эҳромда бўялган кийимларни кияр экан›, дер эди. Шундай экан, эй (бир гуруҳ) кишилар, бу бўялган кийимлардан ҳеч нарсани кийманглар», деди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ، أَنَّهَا كَانَتْ تَلْبَسُ الثِّيَابَ الْمُعَصْفَرَاتِ الْمُشَبَّعَاتِ وَهِيَ مُحْرِمَةٌ لَيْسَ فِيهَا زَعْفَرَانٌ ‏.‏ قَالَ يَحْيَى سُئِلَ مَالِكٌ عَنْ ثَوْبٍ مَسَّهُ طِيبٌ ثُمَّ ذَهَبَ مِنْهُ رِيحُ الطِّيبِ هَلْ يُحْرِمُ فِيهِ فَقَالَ نَعَمْ مَا لَمْ يَكُنْ فِيهِ صِبَاغٌ زَعْفَرَانٌ أَوْ وَرْسٌ ‏.‏

Molik Hishom ibn Urvadan, u otasidan, u Asmo bint Abu Bakr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladiki, u ehromda boʻlgan holida, tarkibida zaʼfaron boʻlmagan, usfur bilan quyuq boʻyalgan kiyimlarni kiyar edi. Yahyo dedi: Molikdan atir (xushboʻylik) tekkan, soʻng atir hidi ketib qolgan kiyim haqida — unda ehrom (kiyib) boʻladimi, deb soʻralganda, u: «Ha, unda zaʼfaron yoki vars boʻyogʻi boʻlmasa (boʻladi)», dedi.Молик Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Асмо бинт Абу Бакр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қиладики, у эҳромда бўлган ҳолида, таркибида заъфарон бўлмаган, усфур билан қуюқ бўялган кийимларни кияр эди. Яҳё деди: Моликдан атир (хушбўйлик) теккан, сўнг атир ҳиди кетиб қолган кийим ҳақида — унда эҳром (кийиб) бўладими, деб сўралганда, у: «Ҳа, унда заъфарон ёки варс бўёғи бўлмаса (бўлади)», деди.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ يَكْرَهُ لُبْسَ الْمِنْطَقَةِ لِلْمُحْرِمِ ‏.‏

Nofeʼdan rivoyat qilinadiki, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) ehromdagi kishining kamar (mintaqa) taqishini makruh sanardi.Нофеъдан ривоят қилинадики, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) эҳромдаги кишининг камар (минтақа) тақишини макруҳ санарди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، أَنَّهُ سَمِعَ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، يَقُولُ فِي الْمِنْطَقَةِ يَلْبَسُهَا الْمُحْرِمُ تَحْتَ ثِيَابِهِ أَنَّهُ لاَ بَأْسَ بِذَلِكَ إِذَا جَعَلَ طَرَفَيْهَا جَمِيعًا سُيُورًا يَعْقِدُ بَعْضَهَا إِلَى بَعْضٍ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَهَذَا أَحَبُّ مَا سَمِعْتُ إِلَىَّ فِي ذَلِكَ ‏.‏

Molik Yahyo ibn Saiddan rivoyat qiladiki, u Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh)ning ehromdagi kishi kiyimi ostidan taqadigan kamar (mintaqa) haqida: «Agar uning ikki uchini birga tasma qilib, birini ikkinchisiga tugsa, bunda zarar yoʻq», deganini eshitdi. Molik aytdi: «Bu masalada men eshitgan (soʻzlar) ichida menga eng maʼqul boʻlgani shudir».Молик Яҳё ибн Саиддан ривоят қиладики, у Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)нинг эҳромдаги киши кийими остидан тақадиган камар (минтақа) ҳақида: «Агар унинг икки учини бирга тасма қилиб, бирини иккинчисига тугса, бунда зарар йўқ», деганини эшитди. Молик айтди: «Бу масалада мен эшитган (сўзлар) ичида менга энг маъқул бўлгани шудир».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، أَنَّهُ قَالَ أَخْبَرَنِي الْفُرَافِصَةُ بْنُ عُمَيْرٍ الْحَنَفِيُّ، أَنَّهُ رَأَى عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ بِالْعَرْجِ يُغَطِّي وَجْهَهُ وَهُوَ مُحْرِمٌ ‏.‏

Molik Yahyo ibn Saiddan, u Qosim ibn Muhammad (rahimahulloh)dan rivoyat qiladiki, u dedi: Menga al-Furofisa ibn Umayr al-Hanafiy xabar berdiki, u Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)ni al-Arjda, u ehromdaligida, yuzini yopib turganini koʻrdi.Молик Яҳё ибн Саиддан, у Қосим ибн Муҳаммад (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қиладики, у деди: Менга ал-Фурофиса ибн Умайр ал-Ҳанафий хабар бердики, у Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)ни ал-Аржда, у эҳромдалигида, юзини ёпиб турганини кўрди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ يَقُولُ مَا فَوْقَ الذَّقَنِ مِنَ الرَّأْسِ فَلاَ يُخَمِّرْهُ الْمُحْرِمُ ‏.‏

Nofeʼdan rivoyat qilinadiki, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo): «Iyakdan yuqoridagi bosh (qismi)ni ehromdagi kishi yopmasin», derdi.Нофеъдан ривоят қилинадики, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо): «Иякдан юқоридаги бош (қисми)ни эҳромдаги киши ёпмасин», дерди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَفَّنَ ابْنَهُ وَاقِدَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ وَمَاتَ بِالْجُحْفَةِ مُحْرِمًا وَخَمَّرَ رَأْسَهُ وَوَجْهَهُ وَقَالَ لَوْلاَ أَنَّا حُرُمٌ لَطَيَّبْنَاهُ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَإِنَّمَا يَعْمَلُ الرَّجُلُ مَا دَامَ حَيًّا فَإِذَا مَاتَ فَقَدِ انْقَضَى الْعَمَلُ ‏.‏

Nofeʼdan rivoyat qilinadiki, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) al-Juhfada ehromdaligida vafot etgan oʻgʻli Voqid ibn Abdullohni kafanladi, boshi va yuzini yopdi va: «Agar biz ehromda boʻlmaganimizda, uni xushboʻylar edik», dedi. Molik aytdi: «Kishi tirik ekan, (shariat) amalini bajaradi; vafot etsa, amal tugagan (boʻladi)».Нофеъдан ривоят қилинадики, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ал-Жуҳфада эҳромдалигида вафот этган ўғли Воқид ибн Абдуллоҳни кафанлади, боши ва юзини ёпди ва: «Агар биз эҳромда бўлмаганимизда, уни хушбўйлар эдик», деди. Молик айтди: «Киши тирик экан, (шариат) амалини бажаради; вафот этса, амал тугаган (бўлади)».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ يَقُولُ لاَ تَنْتَقِبُ الْمَرْأَةُ الْمُحْرِمَةُ وَلاَ تَلْبَسُ الْقُفَّازَيْنِ ‏.‏

Nofeʼdan rivoyat qilinadiki, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo): «Ehromdagi ayol niqob (yuz pardasi) taqmaydi va qoʻlqop kiymaydi», derdi.Нофеъдан ривоят қилинадики, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо): «Эҳромдаги аёл ниқоб (юз пардаси) тақмайди ва қўлқоп киймайди», дерди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ الْمُنْذِرِ، أَنَّهَا قَالَتْ كُنَّا نُخَمِّرُ وُجُوهَنَا وَنَحْنُ مُحْرِمَاتٌ وَنَحْنُ مَعَ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ ‏.‏

Molik Hishom ibn Urvadan, u Fotima bint al-Munzirdan rivoyat qiladiki, u dedi: «Biz ehromda boʻlganimizda yuzlarimizni yopar edik — biz Asmo bint Abu Bakr as-Siddiq (roziyallohu anhumo) bilan birga edik».Молик Ҳишом ибн Урвадан, у Фотима бинт ал-Мунзирдан ривоят қиладики, у деди: «Биз эҳромда бўлганимизда юзларимизни ёпар эдик — биз Асмо бинт Абу Бакр ас-Сиддиқ (розияллоҳу анҳумо) билан бирга эдик».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهَا قَالَتْ كُنْتُ أُطَيِّبُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لإِحْرَامِهِ قَبْلَ أَنْ يُحْرِمَ وَلِحِلِّهِ قَبْلَ أَنْ يَطُوفَ بِالْبَيْتِ ‏.‏

Molik Abdurrahmon ibn al-Qosimdan, u otasidan, u Nabiy ﷺ ning zavjalari Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qiladiki, u dedi: «Men Rasululloh ﷺ ni ehromga kirishlaridan avval ehromlari uchun va Baytni (Kaʼbani) tavof qilishlaridan avval ehromdan chiqishlari uchun xushboʻyladim».Молик Абдурраҳмон ибн ал-Қосимдан, у отасидан, у Набий ﷺ нинг завжалари Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қиладики, у деди: «Мен Расулуллоҳ ﷺ ни эҳромга киришларидан аввал эҳромлари учун ва Байтни (Каъбани) тавоф қилишларидан аввал эҳромдан чиқишлари учун хушбўйладим».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ قَيْسٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، أَنَّ أَعْرَابِيًّا، جَاءَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ بِحُنَيْنٍ وَعَلَى الأَعْرَابِيِّ قَمِيصٌ وَبِهِ أَثَرُ صُفْرَةٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَهْلَلْتُ بِعُمْرَةٍ فَكَيْفَ تَأْمُرُنِي أَنْ أَصْنَعَ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ انْزِعْ قَمِيصَكَ وَاغْسِلْ هَذِهِ الصُّفْرَةَ عَنْكَ وَافْعَلْ فِي عُمْرَتِكَ مَا تَفْعَلُ فِي حَجِّكَ ‏"‏ ‏.‏

Molik Humayd ibn Qaysdan, u Ato ibn Abu Rabohdan rivoyat qiladiki, bir aʼrobiy (badaviy) Rasululloh ﷺ Hunaynda boʻlganlarida u zotning oldilariga keldi. Aʼrobiyning ustida sariq (boʻyoq) izi boʻlgan bir koʻylak bor edi. U: «Yo Rasululloh, men umraga ehrom bogʻladim, menga nima qilishni buyurasiz?» dedi. Shunda Rasululloh ﷺ unga: «Koʻylagingni yech, bu sariqlikni oʻzingdan yuvib tashla va umrangda hajingda qiladigan (ishlaringni) qil», dedilar.Молик Ҳумайд ибн Қайсдан, у Ато ибн Абу Рабоҳдан ривоят қиладики, бир аъробий (бадавий) Расулуллоҳ ﷺ Ҳунайнда бўлганларида у зотнинг олдиларига келди. Аъробийнинг устида сариқ (бўёқ) изи бўлган бир кўйлак бор эди. У: «Ё Расулуллоҳ, мен умрага эҳром боғладим, менга нима қилишни буюрасиз?» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга: «Кўйлагингни еч, бу сариқликни ўзингдан ювиб ташла ва умрангда ҳажингда қиладиган (ишларингни) қил», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ أَسْلَمَ، مَوْلَى عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، وَجَدَ رِيحَ طِيبٍ وَهُوَ بِالشَّجَرَةِ فَقَالَ مِمَّنْ رِيحُ هَذَا الطِّيبِ فَقَالَ مُعَاوِيَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ مِنِّي يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ ‏.‏ فَقَالَ مِنْكَ لَعَمْرُ اللَّهِ فَقَالَ مُعَاوِيَةُ إِنَّ أُمَّ حَبِيبَةَ طَيَّبَتْنِي يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ عَزَمْتُ عَلَيْكَ لَتَرْجِعَنَّ فَلْتَغْسِلَنَّهُ ‏.‏

Molik Nofeʼdan, u Umar ibn al-Xattobning mavlosi Aslamdan rivoyat qiladiki, Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) ash-Shajarada boʻlganida atir hidini sezdi va: «Bu atir hidi kimdan (kelyapti)?» dedi. Muoviya ibn Abu Sufyon (roziyallohu anhu): «Mendan, ey amir al-mumin», dedi. Umar: «Sendanmi? Alloh nomiga qasam!» dedi. Muoviya: «Umm Habiba meni xushboʻylagan edi, ey amir al-mumin», dedi. Shunda Umar: «Qatʼiy buyuraman, albatta qaytib borib, uni yuvib tashla», dedi.Молик Нофеъдан, у Умар ибн ал-Хаттобнинг мавлоси Асламдан ривоят қиладики, Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) аш-Шажарада бўлганида атир ҳидини сезди ва: «Бу атир ҳиди кимдан (келяпти)?» деди. Муовия ибн Абу Суфён (розияллоҳу анҳу): «Мендан, эй амир ал-мумин», деди. Умар: «Сенданми? Аллоҳ номига қасам!» деди. Муовия: «Умм Ҳабиба мени хушбўйлаган эди, эй амир ал-мумин», деди. Шунда Умар: «Қатъий буюраман, албатта қайтиб бориб, уни ювиб ташла», деди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنِ الصَّلْتِ بْنِ زُيَيْدٍ، عَنْ غَيْرِ، وَاحِدٍ، مِنْ أَهْلِهِ أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، وَجَدَ رِيحَ طِيبٍ وَهُوَ بِالشَّجَرَةِ وَإِلَى جَنْبِهِ كَثِيرُ بْنُ الصَّلْتِ فَقَالَ عُمَرُ مِمَّنْ رِيحُ هَذَا الطِّيبِ فَقَالَ كَثِيرٌ مِنِّي يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ لَبَّدْتُ رَأْسِي وَأَرَدْتُ أَنْ لاَ أَحْلِقَ ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ فَاذْهَبْ إِلَى شَرَبَةٍ فَادْلُكْ رَأْسَكَ حَتَّى تُنَقِّيَهُ ‏.‏ فَفَعَلَ كَثِيرُ بْنُ الصَّلْتِ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ الشَّرَبَةُ حَفِيرٌ تَكُونُ عِنْدَ أَصْلِ النَّخْلَةِ ‏.‏

Molik as-Salt ibn Zubayddan, u ahlidan (oilasidan) bir necha kishidan rivoyat qiladiki, Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) ash-Shajarada boʻlganida atir hidini sezdi, yonida esa Kasir ibn as-Salt bor edi. Umar: «Bu atir hidi kimdan (kelyapti)?» dedi. Kasir: «Mendan, ey amir al-mumin. Men boshimni (atir bilan) libodladim (yopishtirdim) va (sochimni) olmaslikni istadim», dedi. Umar: «Bas, sharabaga borib, boshingni tozalaguncha ishqala», dedi. Kasir ibn as-Salt shunday qildi. Molik aytdi: «Sharaba — xurmo tagida boʻladigan chuqurchadir».Молик ас-Салт ибн Зубайддан, у аҳлидан (оиласидан) бир неча кишидан ривоят қиладики, Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) аш-Шажарада бўлганида атир ҳидини сезди, ёнида эса Касир ибн ас-Салт бор эди. Умар: «Бу атир ҳиди кимдан (келяпти)?» деди. Касир: «Мендан, эй амир ал-мумин. Мен бошимни (атир билан) либодладим (ёпиштирдим) ва (сочимни) олмасликни истадим», деди. Умар: «Бас, шарабага бориб, бошингни тозалагунча ишқала», деди. Касир ибн ас-Салт шундай қилди. Молик айтди: «Шараба — хурмо тагида бўладиган чуқурчадир».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، وَرَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ الْوَلِيدَ بْنَ عَبْدِ الْمَلِكِ، سَأَلَ سَالِمَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ وَخَارِجَةَ بْنَ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ بَعْدَ أَنْ رَمَى الْجَمْرَةَ، وَحَلَقَ، رَأْسَهُ وَقَبْلَ أَنْ يُفِيضَ عَنِ الطِّيبِ فَنَهَاهُ سَالِمٌ وَأَرْخَصَ لَهُ خَارِجَةُ بْنُ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ لاَ بَأْسَ أَنْ يَدَّهِنَ الرَّجُلُ بِدُهْنٍ لَيْسَ فِيهِ طِيبٌ قَبْلَ أَنْ يُحْرِمَ وَقَبْلَ أَنْ يُفِيضَ مِنْ مِنًى بَعْدَ رَمْىِ الْجَمْرَةِ ‏.‏ قَالَ يَحْيَى سُئِلَ مَالِكٌ عَنْ طَعَامٍ فِيهِ زَعْفَرَانٌ هَلْ يَأْكُلُهُ الْمُحْرِمُ فَقَالَ أَمَّا مَا تَمَسُّهُ النَّارُ مِنْ ذَلِكَ فَلاَ بَأْسَ بِهِ أَنْ يَأْكُلَهُ الْمُحْرِمُ وَأَمَّا مَا لَمْ تَمَسَّهُ النَّارُ مِنْ ذَلِكَ فَلاَ يَأْكُلُهُ الْمُحْرِمُ ‏.‏

Molik Yahyo ibn Saiddan, Abdulloh ibn Abu Bakrdan va Rabiʼa ibn Abu Abdurrahmondan rivoyat qiladiki, al-Valid ibn Abdulmalik jamraga tosh otib, boshini olganidan (soch oldirganidan) soʻng va (tavofga) qaytishdan avval Solim ibn Abdulloh va Xorija ibn Zayd ibn Sobitdan atir haqida soʻradi. Shunda Solim uni (atirdan) qaytardi, Xorija ibn Zayd ibn Sobit esa unga ruxsat berdi. Molik aytdi: «Kishi ehromga kirishidan avval va jamraga tosh otganidan soʻng Minodan (tavofga) qaytishidan avval, tarkibida atir boʻlmagan moy bilan moylanishida zarar yoʻq». Yahyo dedi: Molikdan tarkibida zaʼfaron boʻlgan taom haqida — uni ehromdagi kishi yeydimi, deb soʻralganda, u: «Uning olovda pishirilganini ehromdagi kishi yeyishida zarar yoʻq; olov tegmaganini (pishirilmaganini) esa ehromdagi kishi yemaydi», dedi.Молик Яҳё ибн Саиддан, Абдуллоҳ ибн Абу Бакрдан ва Рабиъа ибн Абу Абдурраҳмондан ривоят қиладики, ал-Валид ибн Абдулмалик жамрага тош отиб, бошини олганидан (соч олдирганидан) сўнг ва (тавофга) қайтишдан аввал Солим ибн Абдуллоҳ ва Хорижа ибн Зайд ибн Собитдан атир ҳақида сўради. Шунда Солим уни (атирдан) қайтарди, Хорижа ибн Зайд ибн Собит эса унга рухсат берди. Молик айтди: «Киши эҳромга киришидан аввал ва жамрага тош отганидан сўнг Минодан (тавофга) қайтишидан аввал, таркибида атир бўлмаган мой билан мойланишида зарар йўқ». Яҳё деди: Моликдан таркибида заъфарон бўлган таом ҳақида — уни эҳромдаги киши ейдими, деб сўралганда, у: «Унинг оловда пиширилганини эҳромдаги киши ейишида зарар йўқ; олов тегмаганини (пиширилмаганини) эса эҳромдаги киши емайди», деди.

وَحَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يُهِلُّ أَهْلُ الْمَدِينَةِ مِنْ ذِي الْحُلَيْفَةِ وَيُهِلُّ أَهْلُ الشَّامِ مِنَ الْجُحْفَةِ وَيُهِلُّ أَهْلُ نَجْدٍ مِنْ قَرْنٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ وَبَلَغَنِي أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ وَيُهِلُّ أَهْلُ الْيَمَنِ مِنْ يَلَمْلَمَ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Madina ahli Zul-Hulayfadan, Shom ahli Juhfadan, Najd ahli Qarndan ihromga kirsin», dedilar. Abdulloh ibn Umar aytdi: «Menga Rasululloh ﷺ ning: ‹Yaman ahli Yalamlamdan ihromga kirsin›, deganlari ham yetib keldi».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мадина аҳли Зул-Ҳулайфадан, Шом аҳли Жуҳфадан, Нажд аҳли Қарндан иҳромга кирсин», дедилар. Абдуллоҳ ибн Умар айтди: «Менга Расулуллоҳ ﷺ нинг: ‹Яман аҳли Яламламдан иҳромга кирсин›, деганлари ҳам етиб келди».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ قَالَ أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَهْلَ الْمَدِينَةِ أَنْ يُهِلُّوا مِنْ ذِي الْحُلَيْفَةِ وَأَهْلَ الشَّامِ مِنَ الْجُحْفَةِ وَأَهْلَ نَجْدٍ مِنْ قَرْنٍ ‏.‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ أَمَّا هَؤُلاَءِ الثَّلاَثُ فَسَمِعْتُهُنَّ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأُخْبِرْتُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ وَيُهِلُّ أَهْلُ الْيَمَنِ مِنْ يَلَمْلَمَ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Madina ahlini Zul-Hulayfadan, Shom ahlini Juhfadan, Najd ahlini Qarndan ihromga kirishga buyurdilar. Abdulloh ibn Umar dedi: «Bu uchtasini men Rasululloh ﷺ dan eshitdim; Rasululloh ﷺ ning: ‹Yaman ahli Yalamlamdan ihromga kirsin›, deganlaridan esa menga xabar berildi».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Мадина аҳлини Зул-Ҳулайфадан, Шом аҳлини Жуҳфадан, Нажд аҳлини Қарндан иҳромга киришга буюрдилар. Абдуллоҳ ибн Умар деди: «Бу учтасини мен Расулуллоҳ ﷺ дан эшитдим; Расулуллоҳ ﷺ нинг: ‹Яман аҳли Яламламдан иҳромга кирсин›, деганларидан эса менга хабар берилди».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، أَهَلَّ مِنَ الْفُرْعِ ‏.‏

Nofeʼdan rivoyat qilinishicha, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) Furʼ (degan joy)dan ihromga kirdi.Нофеъдан ривоят қилинишича, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Фуръ (деган жой)дан иҳромга кирди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنِ الثِّقَةِ، عِنْدَهُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، أَهَلَّ مِنْ إِيلْيَاءَ ‏.‏

Molik ishonchli kishidan rivoyat qilishicha, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) Iyliyo (Quddus)dan ihromga kirdi.Молик ишончли кишидан ривоят қилишича, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Ийлиё (Қуддус)дан иҳромга кирди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَهَلَّ مِنَ الْجِعِرَّانَةِ بِعُمْرَةٍ ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Rasululloh ﷺ Jiʼirronadan umra uchun ihromga kirdilar.Моликка етиб келишича, Расулуллоҳ ﷺ Жиъирронадан умра учун иҳромга кирдилар.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ تَلْبِيَةَ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ يَزِيدُ فِيهَا لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ وَسَعْدَيْكَ وَالْخَيْرُ بِيَدَيْكَ لَبَّيْكَ وَالرَّغْبَاءُ إِلَيْكَ وَالْعَمَلُ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ ning talbiyalari: «Labbayk Allohumma labbayk, labbayk, lo sharika laka labbayk, innal-hamda van-niʼmata laka val-mulk, lo sharika lak (Bizmillah, senga yuz tutdim, ey Alloh, yuz tutdim, yuz tutdim, sening sheriging yoʻq, yuz tutdim, albatta hamd, neʼmat va mulk seniki, sening sheriging yoʻq)» edi. Roviy aytdi: Abdulloh ibn Umar oʻz talbiyasiga: «Labbayk, labbayk, labbayk va saʼdayk, val-xayru bi-yadayk, var-ragʻbau ilayka val-amal» degan soʻzlarni qoʻshar edi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ нинг талбиялари: «Лаббайк Аллоҳумма лаббайк, лаббайк, ло шарика лака лаббайк, иннал-ҳамда ван-ниъмата лака вал-мулк, ло шарика лак (Бизмиллаҳ, сенга юз тутдим, эй Аллоҳ, юз тутдим, юз тутдим, сенинг шеригинг йўқ, юз тутдим, албатта ҳамд, неъмат ва мулк сеники, сенинг шеригинг йўқ)» эди. Ровий айтди: Абдуллоҳ ибн Умар ўз талбиясига: «Лаббайк, лаббайк, лаббайк ва саъдайк, вал-хайру би-ядайк, вар-рағбау илайка вал-амал» деган сўзларни қўшар эди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُصَلِّي فِي مَسْجِدِ ذِي الْحُلَيْفَةِ رَكْعَتَيْنِ فَإِذَا اسْتَوَتْ بِهِ رَاحِلَتُهُ أَهَلَّ ‏.‏

Urva (rahimahulloh)dan rivoyat qilinishicha, Rasululloh ﷺ Zul-Hulayfa masjidida ikki rakaat (namoz) oʻqir, ulovlari u zotni koʻtarib rostlanganida ihromga (talbiyaga) kirishar edilar.Урва (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинишича, Расулуллоҳ ﷺ Зул-Ҳулайфа масжидида икки ракаат (намоз) ўқир, уловлари у зотни кўтариб ростланганида иҳромга (талбияга) киришар эдилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَاهُ، يَقُولُ بَيْدَاؤُكُمْ هَذِهِ الَّتِي تَكْذِبُونَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيهَا مَا أَهَلَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ مِنْ عِنْدِ الْمَسْجِدِ يَعْنِي مَسْجِدَ ذِي الْحُلَيْفَةِ ‏.‏

Muso ibn Uqba Solim ibn Abdullohdan rivoyat qilishicha, u otasi Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning shunday deganini eshitdi: «Sizlar Rasululloh ﷺ nomlaridan yolgʻon toʻqiyotgan mana bu Baydoingizda Rasululloh ﷺ ihromga kirmadilar; u zot faqat masjid oldidan — yaʼni Zul-Hulayfa masjididan ihromga kirdilar».Мусо ибн Уқба Солим ибн Абдуллоҳдан ривоят қилишича, у отаси Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг шундай деганини эшитди: «Сизлар Расулуллоҳ ﷺ номларидан ёлғон тўқиётган мана бу Байдоингизда Расулуллоҳ ﷺ иҳромга кирмадилар; у зот фақат масжид олдидан — яъни Зул-Ҳулайфа масжидидан иҳромга кирдилар».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ جُرَيْجٍ، أَنَّهُ قَالَ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ رَأَيْتُكَ تَصْنَعُ أَرْبَعًا لَمْ أَرَ أَحَدًا مِنْ أَصْحَابِكَ يَصْنَعُهَا ‏.‏ قَالَ وَمَا هُنَّ يَا ابْنَ جُرَيْجٍ قَالَ رَأَيْتُكَ لاَ تَمَسُّ مِنَ الأَرْكَانِ إِلاَّ الْيَمَانِيَيْنِ وَرَأَيْتُكَ تَلْبَسُ النِّعَالَ السِّبْتِيَّةَ وَرَأَيْتُكَ تَصْبُغُ بِالصُّفْرَةِ وَرَأَيْتُكَ إِذَا كُنْتَ بِمَكَّةَ أَهَلَّ النَّاسُ إِذَا رَأَوُا الْهِلاَلَ وَلَمْ تُهْلِلْ أَنْتَ حَتَّى يَكُونَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ ‏.‏ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ أَمَّا الأَرْكَانُ فَإِنِّي لَمْ أَرَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَمَسُّ إِلاَّ الْيَمَانِيَّيْنِ وَأَمَّا النِّعَالُ السِّبْتِيَّةُ فَإِنِّي رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَلْبَسُ النِّعَالَ الَّتِي لَيْسَ فِيهَا شَعَرٌ وَيَتَوَضَّأُ فِيهَا فَأَنَا أُحِبُّ أَنْ أَلْبَسَهَا وَأَمَّا الصُّفْرَةُ فَإِنِّي رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصْبُغُ بِهَا فَأَنَا أُحِبُّ أَنْ أَصْبُغَ بِهَا وَأَمَّا الإِهْلاَلُ فَإِنِّي لَمْ أَرَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُهِلُّ حَتَّى تَنْبَعِثَ بِهِ رَاحِلَتُهُ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Ubayd ibn Jurayj unga shunday dedi: «Ey Abu Abdurahmon, men sizni toʻrt narsani qilayotganingizni koʻrdimki, sheriklaringizdan birortasining buni qilayotganini koʻrmaganman», — dedi. (Abdulloh ibn Umar): «Ular nimalar, ey Ibn Jurayj?» — dedi. (Ubayd): «Men sizni (Kaʼbani tavof qilganingizda) ruknlardan faqat Yamaniy ikkovini (Yaman tomonidagi ikki burchakni) ushlayotganingizni koʻrdim; sizni sibtiy (oshlangan teridan) qilingan choriqlar kiyayotganingizni koʻrdim; sizni (soch-soqolingizni) sariq rang bilan boʻyayotganingizni koʻrdim; va sizni Makkada boʻlganingizda, odamlar (Zulhijja) hilolini koʻrishlari bilan ehrom bogʻlab talbiya aytsalar ham, siz Tarviya kuni (Zulhijjaning sakkizinchisi) boʻlguncha ehrom bogʻlamayotganingizni koʻrdim», — dedi. Shunda Abdulloh ibn Umar: «Ruknlarga kelsak, men Rasululloh ﷺ ni Yamaniy ikkovidan boshqasini ushlayotganlarini koʻrmadim. Sibtiy choriqlarga kelsak, men Rasululloh ﷺ ni yungi boʻlmagan choriqlar kiyayotganlarini va ularda (ularni kiygan holda) tahorat olayotganlarini koʻrdim, shu sababli men ham ularni kiyishni yaxshi koʻraman. Sariq rangga kelsak, men Rasululloh ﷺ ni u bilan boʻyayotganlarini koʻrdim, shu sababli men ham u bilan boʻyashni yaxshi koʻraman. Ehrom bogʻlab talbiya aytishga kelsak, men Rasululloh ﷺ ni ulovlari u zotni koʻtarib yoʻlga chiqquncha ehrom bogʻlab talbiya aytayotganlarini koʻrmadim», — dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Убайд ибн Журайж унга шундай деди: «Эй Абу Абдураҳмон, мен сизни тўрт нарсани қилаётганингизни кўрдимки, шерикларингиздан бирортасининг буни қилаётганини кўрмаганман», — деди. (Абдуллоҳ ибн Умар): «Улар нималар, эй Ибн Журайж?» — деди. (Убайд): «Мен сизни (Каъбани тавоф қилганингизда) рукнлардан фақат Яманий икковини (Яман томонидаги икки бурчакни) ушлаётганингизни кўрдим; сизни сибтий (ошланган теридан) қилинган чориқлар кияётганингизни кўрдим; сизни (соч-соқолингизни) сариқ ранг билан бўяётганингизни кўрдим; ва сизни Маккада бўлганингизда, одамлар (Зулҳижжа) ҳилолини кўришлари билан эҳром боғлаб талбия айтсалар ҳам, сиз Тарвия куни (Зулҳижжанинг саккизинчиси) бўлгунча эҳром боғламаётганингизни кўрдим», — деди. Шунда Абдуллоҳ ибн Умар: «Рукнларга келсак, мен Расулуллоҳ ﷺ ни Яманий икковидан бошқасини ушлаётганларини кўрмадим. Сибтий чориқларга келсак, мен Расулуллоҳ ﷺ ни юнги бўлмаган чориқлар кияётганларини ва уларда (уларни кийган ҳолда) таҳорат олаётганларини кўрдим, шу сабабли мен ҳам уларни кийишни яхши кўраман. Сариқ рангга келсак, мен Расулуллоҳ ﷺ ни у билан бўяётганларини кўрдим, шу сабабли мен ҳам у билан бўяшни яхши кўраман. Эҳром боғлаб талбия айтишга келсак, мен Расулуллоҳ ﷺ ни уловлари у зотни кўтариб йўлга чиққунча эҳром боғлаб талбия айтаётганларини кўрмадим», — деди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ يُصَلِّي فِي مَسْجِدِ ذِي الْحُلَيْفَةِ

Nofeʼdan rivoyat qilinishicha, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) Zul-Hulayfa masjidida namoz oʻqir, soʻng tashqariga chiqib uloviga minar, ulovi koʻtarilib rostlanganida talbiyaga kirishar edi.Нофеъдан ривоят қилинишича, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Зул-Ҳулайфа масжидида намоз ўқир, сўнг ташқарига чиқиб уловига минар, улови кўтарилиб ростланганида талбияга киришар эди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ عَبْدَ الْمَلِكِ بْنَ مَرْوَانَ، أَهَلَّ مِنْ عِنْدِ مَسْجِدِ ذِي الْحُلَيْفَةِ حِينَ اسْتَوَتْ بِهِ رَاحِلَتُهُ وَأَنَّ أَبَانَ بْنَ عُثْمَانَ أَشَارَ عَلَيْهِ بِذَلِكَ ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Abdulmalik ibn Marvon ulovi uni koʻtarib rostlagan payt Zul-Hulayfa masjidi oldidan ihromga kirdi; bunga Abon ibn Usmon unga (shunday) ishora qilgan (maslahat bergan) edi.Моликка етиб келишича, Абдулмалик ибн Марвон улови уни кўтариб ростлаган пайт Зул-Ҳулайфа масжиди олдидан иҳромга кирди; бунга Абон ибн Усмон унга (шундай) ишора қилган (маслаҳат берган) эди.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي بَكْرِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ، عَنْ خَلاَّدِ بْنِ السَّائِبِ الأَنْصَارِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ أَتَانِي جِبْرِيلُ فَأَمَرَنِي أَنْ آمُرَ أَصْحَابِي أَوْ مَنْ مَعِي أَنْ يَرْفَعُوا أَصْوَاتَهُمْ بِالتَّلْبِيَةِ أَوْ بِالإِهْلاَلِ ‏"‏ ‏.‏ يُرِيدُ أَحَدَهُمَا ‏.‏

Xallod ibn Soʻib al-Ansoriy otasi (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilishicha, Rasululloh ﷺ: «Jibril mening oldimga kelib, ashoblarimga — yoki men bilan birga boʻlganlarga — talbiyada (yoki ihlolda) ovozlarini koʻtarishni buyurishimni amr etdi», dedilar. (Rivoyatchi) shu ikkisidan birini nazarda tutadi.Халлод ибн Сўиб ал-Ансорий отаси (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилишича, Расулуллоҳ ﷺ: «Жибрил менинг олдимга келиб, ашобларимга — ёки мен билан бирга бўлганларга — талбияда (ёки иҳлолда) овозларини кўтаришни буюришимни амр этди», дедилар. (Ривоятчи) шу иккисидан бирини назарда тутади.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الأَسْوَدِ، مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهَا قَالَتْ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَامَ حَجَّةِ الْوَدَاعِ فَمِنَّا مَنْ أَهَلَّ بِعُمْرَةٍ وَمِنَّا مَنْ أَهَلَّ بِحَجَّةٍ وَعُمْرَةٍ وَمِنَّا مَنْ أَهَلَّ بِالْحَجِّ وَأَهَلَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْحَجِّ فَأَمَّا مَنْ أَهَلَّ بِعُمْرَةٍ فَحَلَّ وَأَمَّا مَنْ أَهَلَّ بِحَجٍّ أَوْ جَمَعَ الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ فَلَمْ يُحِلُّوا حَتَّى كَانَ يَوْمُ النَّحْرِ ‏.‏

Oisha — Nabiy ﷺ ning zavjalari (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, u dedi: «Biz Rasululloh ﷺ bilan Vidoʼ haji yilida (yoʻlga) chiqdik. Baʼzimiz umraga, baʼzimiz haj va umraga, baʼzimiz esa hajga ihrom bogʻladik; Rasululloh ﷺ hajga ihrom bogʻladilar. Umraga ihrom bogʻlaganlar (umrani ado etib) ihromdan chiqdi; hajga yoki haj bilan umrani birga bogʻlaganlar esa nahr (qurbonlik) kunigacha ihromdan chiqmadilar».Оиша — Набий ﷺ нинг завжалари (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, у деди: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан Видоъ ҳажи йилида (йўлга) чиқдик. Баъзимиз умрага, баъзимиз ҳаж ва умрага, баъзимиз эса ҳажга иҳром боғладик; Расулуллоҳ ﷺ ҳажга иҳром боғладилар. Умрага иҳром боғлаганлар (умрани адо этиб) иҳромдан чиқди; ҳажга ёки ҳаж билан умрани бирга боғлаганлар эса наҳр (қурбонлик) кунигача иҳромдан чиқмадилар».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَفْرَدَ الْحَجَّ ‏.‏

Abdurahmon ibn al-Qosim otasidan, u Oisha — moʻminlarning onasi (roziyallohu anho)dan rivoyat qilishicha, Rasululloh ﷺ hajni yakka (ifrod) qilib ado etdilar.Абдураҳмон ибн ал-Қосим отасидан, у Оиша — мўминларнинг онаси (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилишича, Расулуллоҳ ﷺ ҳажни якка (ифрод) қилиб адо этдилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الأَسْوَدِ، مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ وَكَانَ يَتِيمًا فِي حَجْرِ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَفْرَدَ الْحَجَّ ‏.‏

Abul-Asvad Muhammad ibn Abdurahmon — u Urva ibn az-Zubayrning tarbiyasidagi yetim edi — Urva ibn az-Zubayrdan, u Oisha — moʻminlarning onasi (roziyallohu anho)dan rivoyat qilishicha, Rasululloh ﷺ hajni yakka (ifrod) qilib ado etdilar.Абул-Асвад Муҳаммад ибн Абдураҳмон — у Урва ибн аз-Зубайрнинг тарбиясидаги етим эди — Урва ибн аз-Зубайрдан, у Оиша — мўминларнинг онаси (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилишича, Расулуллоҳ ﷺ ҳажни якка (ифрод) қилиб адо этдилар.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ الْمِقْدَادَ بْنَ الأَسْوَدِ، دَخَلَ عَلَى عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ بِالسُّقْيَا وَهُوَ يَنْجَعُ بَكَرَاتٍ لَهُ دَقِيقًا وَخَبَطًا فَقَالَ هَذَا عُثْمَانُ بْنُ عَفَّانَ يَنْهَى عَنْ أَنْ يُقْرَنَ بَيْنَ الْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ ‏.‏ فَخَرَجَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ وَعَلَى يَدَيْهِ أَثَرُ الدَّقِيقِ وَالْخَبَطِ - فَمَا أَنْسَى أَثَرَ الدَّقِيقِ وَالْخَبَطِ عَلَى ذِرَاعَيْهِ - حَتَّى دَخَلَ عَلَى عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ فَقَالَ أَنْتَ تَنْهَى عَنْ أَنْ يُقْرَنَ بَيْنَ الْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ فَقَالَ عُثْمَانُ ذَلِكَ رَأْيِي ‏.‏ فَخَرَجَ عَلِيٌّ مُغْضَبًا وَهُوَ يَقُولُ لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ بِحَجَّةٍ وَعُمْرَةٍ مَعًا ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ الأَمْرُ عِنْدَنَا أَنَّ مَنْ قَرَنَ الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ لَمْ يَأْخُذْ مِنْ شَعَرِهِ شَيْئًا وَلَمْ يَحْلِلْ مِنْ شَىْءٍ حَتَّى يَنْحَرَ هَدْيًا إِنْ كَانَ مَعَهُ وَيَحِلُّ بِمِنًى يَوْمَ النَّحْرِ ‏.‏

Jaʼfar ibn Muhammad otasidan rivoyat qilishicha, Miqdod ibn al-Asvad (roziyallohu anhu) Suqyoda Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)ning oldiga kirdi — u (Ali) oʻzining yosh tuyalariga un va (daraxt) barglarini aralashtirib yedirayotgan edi — va: «Mana bu Usmon ibn Affon haj bilan umrani birga (qiron) qilishdan qaytaryapti», dedi. Shunda Ali ibn Abu Tolib — qoʻllarida un va barg izlari bilan, men uning bilaklaridagi un va barg izini hech unutmayman — Usmon ibn Affonning oldiga kirib: «Sen haj bilan umrani birga qilishdan qaytaryapsanmi?» dedi. Usmon: «Bu — mening fikrim», dedi. Ali gʻazablangan holda: «Labbayk Allohumma labbayk, haj va umra bilan birga (keldim)», deb chiqib ketdi. Molik aytdi: «Bizning oldimizdagi (hukm) shuki, kim haj bilan umrani birga (qiron) qilsa, sochidan hech narsa olmaydi va — yonida hadiy boʻlsa — uni soʻymaguncha hech narsadan (ihromdan) chiqmaydi; nahr kuni Minoda ihromdan chiqadi».Жаъфар ибн Муҳаммад отасидан ривоят қилишича, Миқдод ибн ал-Асвад (розияллоҳу анҳу) Суқёда Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)нинг олдига кирди — у (Али) ўзининг ёш туяларига ун ва (дарахт) баргларини аралаштириб едираётган эди — ва: «Мана бу Усмон ибн Аффон ҳаж билан умрани бирга (қирон) қилишдан қайтаряпти», деди. Шунда Али ибн Абу Толиб — қўлларида ун ва барг излари билан, мен унинг билакларидаги ун ва барг изини ҳеч унутмайман — Усмон ибн Аффоннинг олдига кириб: «Сен ҳаж билан умрани бирга қилишдан қайтаряпсанми?» деди. Усмон: «Бу — менинг фикрим», деди. Али ғазабланган ҳолда: «Лаббайк Аллоҳумма лаббайк, ҳаж ва умра билан бирга (келдим)», деб чиқиб кетди. Молик айтди: «Бизнинг олдимиздаги (ҳукм) шуки, ким ҳаж билан умрани бирга (қирон) қилса, сочидан ҳеч нарса олмайди ва — ёнида ҳадий бўлса — уни сўймагунча ҳеч нарсадан (иҳромдан) чиқмайди; наҳр куни Минода иҳромдан чиқади».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَامَ حَجَّةِ الْوَدَاعِ خَرَجَ إِلَى الْحَجِّ فَمِنْ أَصْحَابِهِ مَنْ أَهَلَّ بِحَجٍّ وَمِنْهُمْ مَنْ جَمَعَ الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ وَمِنْهُمْ مَنْ أَهَلَّ بِعُمْرَةٍ فَأَمَّا مَنْ أَهَلَّ بِحَجٍّ أَوْ جَمَعَ الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ فَلَمْ يَحْلِلْ وَأَمَّا مَنْ كَانَ أَهَلَّ بِعُمْرَةٍ فَحَلُّوا ‏.‏ وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ أَنَّهُ سَمِعَ بَعْضَ أَهْلِ الْعِلْمِ يَقُولُونَ مَنْ أَهَلَّ بِعُمْرَةٍ ثُمَّ بَدَا لَهُ أَنْ يُهِلَّ بِحَجٍّ مَعَهَا فَذَلِكَ لَهُ مَا لَمْ يَطُفْ بِالْبَيْتِ وَبَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ وَقَدْ صَنَعَ ذَلِكَ ابْنُ عُمَرَ حِينَ قَالَ إِنْ صُدِدْتُ عَنِ الْبَيْتِ صَنَعْنَا كَمَا صَنَعْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَى أَصْحَابِهِ فَقَالَ مَا أَمْرُهُمَا إِلاَّ وَاحِدٌ أُشْهِدُكُمْ أَنِّي أَوْجَبْتُ الْحَجَّ مَعَ الْعُمْرَةِ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَقَدْ أَهَلَّ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَامَ حَجَّةِ الْوَدَاعِ بِالْعُمْرَةِ ثُمَّ قَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَنْ كَانَ مَعَهُ هَدْىٌ فَلْيُهْلِلْ بِالْحَجِّ مَعَ الْعُمْرَةِ ثُمَّ لاَ يَحِلُّ حَتَّى يَحِلَّ مِنْهُمَا جَمِيعًا ‏"‏ ‏.‏

Sulaymon ibn Yasor (rahimahulloh)dan rivoyat qilinishicha, Rasululloh ﷺ Vidoʼ haji yilida hajga (yoʻlga) chiqqanlarida, ashoblaridan baʼzilari hajga, baʼzilari haj bilan umrani birga, baʼzilari esa umraga ihrom bogʻladi. Hajga yoki haj bilan umrani birga bogʻlaganlar ihromdan chiqmadi, umraga ihrom bogʻlaganlar esa ihromdan chiqdi. Molikka rivoyat qilinishicha, u baʼzi ilm ahlining shunday deganini eshitgan: «Kim umraga ihrom bogʻlab, soʻng u bilan birga hajni ham bogʻlashni istab qolsa — Baytni tavof qilib, Safo bilan Marva orasida (saʼy) qilmagan boʻlsa — buni qila oladi». Buni Ibn Umar (roziyallohu anhumo) qilgan edi: u: «Agar Baytdan toʻsilsam, Rasululloh ﷺ bilan birga qilganimizdek qilamiz», dedi, soʻng ashoblariga oʻgirilib: «Bu ikkovining ishi (hukmi) bir xil; men haj bilan birga umrani ham (oʻzimga) vojib qildim, sizlarni bunga guvoh qilaman», dedi. Molik aytdi: «Rasululloh ﷺ ning ashoblari Vidoʼ haji yilida umraga ihrom bogʻlagan edilar, soʻng Rasululloh ﷺ ularga: ‹Kimning yonida hadiy boʻlsa, haj bilan umrani birga bogʻlasin, soʻng har ikkovidan (ihromdan) chiqmaguncha ihromdan chiqmasin›, dedilar».Сулаймон ибн Ясор (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинишича, Расулуллоҳ ﷺ Видоъ ҳажи йилида ҳажга (йўлга) чиққанларида, ашобларидан баъзилари ҳажга, баъзилари ҳаж билан умрани бирга, баъзилари эса умрага иҳром боғлади. Ҳажга ёки ҳаж билан умрани бирга боғлаганлар иҳромдан чиқмади, умрага иҳром боғлаганлар эса иҳромдан чиқди. Моликка ривоят қилинишича, у баъзи илм аҳлининг шундай деганини эшитган: «Ким умрага иҳром боғлаб, сўнг у билан бирга ҳажни ҳам боғлашни истаб қолса — Байтни тавоф қилиб, Сафо билан Марва орасида (саъй) қилмаган бўлса — буни қила олади». Буни Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) қилган эди: у: «Агар Байтдан тўсилсам, Расулуллоҳ ﷺ билан бирга қилганимиздек қиламиз», деди, сўнг ашобларига ўгирилиб: «Бу икковининг иши (ҳукми) бир хил; мен ҳаж билан бирга умрани ҳам (ўзимга) вожиб қилдим, сизларни бунга гувоҳ қиламан», деди. Молик айтди: «Расулуллоҳ ﷺ нинг ашоблари Видоъ ҳажи йилида умрага иҳром боғлаган эдилар, сўнг Расулуллоҳ ﷺ уларга: ‹Кимнинг ёнида ҳадий бўлса, ҳаж билан умрани бирга боғласин, сўнг ҳар икковидан (иҳромдан) чиқмагунча иҳромдан чиқмасин›, дедилар».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ الثَّقَفِيِّ، أَنَّهُ سَأَلَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ - وَهُمَا غَادِيَانِ مِنْ مِنًى إِلَى عَرَفَةَ - كَيْفَ كُنْتُمْ تَصْنَعُونَ فِي هَذَا الْيَوْمِ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ كَانَ يُهِلُّ الْمُهِلُّ مِنَّا فَلاَ يُنْكَرُ عَلَيْهِ وَيُكَبِّرُ الْمُكَبِّرُ فَلاَ يُنْكَرُ عَلَيْهِ ‏.‏

Muhammad ibn Abu Bakr as-Saqafiy Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan — ikkovi Minodan Arafaga ketayotganlarida — soʻradi: «Bu kunda Rasululloh ﷺ bilan birga qanday qilardingizlar?» U: «Bizdan talbiya aytuvchi talbiya aytar, unga eʼtiroz bildirilmas; takbir aytuvchi takbir aytar, unga ham eʼtiroz bildirilmas edi», dedi.Муҳаммад ибн Абу Бакр ас-Сақафий Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан — иккови Минодан Арафага кетаётганларида — сўради: «Бу кунда Расулуллоҳ ﷺ билан бирга қандай қилардингизлар?» У: «Биздан талбия айтувчи талбия айтар, унга эътироз билдирилмас; такбир айтувчи такбир айтар, унга ҳам эътироз билдирилмас эди», деди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ، كَانَ يُلَبِّي فِي الْحَجِّ حَتَّى إِذَا زَاغَتِ الشَّمْسُ مِنْ يَوْمِ عَرَفَةَ قَطَعَ التَّلْبِيَةَ ‏.‏ قَالَ يَحْيَى قَالَ مَالِكٌ وَذَلِكَ الأَمْرُ الَّذِي لَمْ يَزَلْ عَلَيْهِ أَهْلُ الْعِلْمِ بِبَلَدِنَا ‏.‏

Jaʼfar ibn Muhammad otasidan rivoyat qilishicha, Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) hajda talbiya aytib turar, Arafa kuni quyosh ogʻgach, talbiyani toʻxtatar edi. Yahyo aytdi: Molik aytdi: «Bu — bizning yurtimizdagi ilm ahli hamon amal qilib kelayotgan ishdir».Жаъфар ибн Муҳаммад отасидан ривоят қилишича, Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) ҳажда талбия айтиб турар, Арафа куни қуёш оғгач, талбияни тўхтатар эди. Яҳё айтди: Молик айтди: «Бу — бизнинг юртимиздаги илм аҳли ҳамон амал қилиб келаётган ишдир».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهَا كَانَتْ تَتْرُكُ التَّلْبِيَةَ إِذَا رَجَعَتْ إِلَى الْمَوْقِفِ ‏.‏

Abdurahmon ibn al-Qosim otasidan, u Oisha — Nabiy ﷺ ning zavjalari (roziyallohu anho)dan rivoyat qilishicha, u mavqifga (Arafaga) qaytganida talbiyani tark etar edi.Абдураҳмон ибн ал-Қосим отасидан, у Оиша — Набий ﷺ нинг завжалари (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилишича, у мавқифга (Арафага) қайтганида талбияни тарк этар эди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ يَقْطَعُ التَّلْبِيَةَ فِي الْحَجِّ إِذَا انْتَهَى إِلَى الْحَرَمِ حَتَّى يَطُوفَ بِالْبَيْتِ وَبَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ثُمَّ يُلَبِّي حَتَّى يَغْدُوَ مِنْ مِنًى إِلَى عَرَفَةَ فَإِذَا غَدَا تَرَكَ التَّلْبِيَةَ وَكَانَ يَتْرُكُ التَّلْبِيَةَ فِي الْعُمْرَةِ إِذَا دَخَلَ الْحَرَمَ ‏.‏

Nofeʼdan rivoyat qilinishicha, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) hajda Haramga yetib borganida — Baytni tavof qilib, Safo bilan Marva orasida (saʼy qilib) boʻlguncha — talbiyani toʻxtatar, soʻng yana talbiya aytar, Minodan Arafaga chiqqunicha (davom ettirar), chiqqach talbiyani tark etar edi. Umrada esa Haramga kirganida talbiyani tark etar edi.Нофеъдан ривоят қилинишича, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ҳажда Ҳарамга етиб борганида — Байтни тавоф қилиб, Сафо билан Марва орасида (саъй қилиб) бўлгунча — талбияни тўхтатар, сўнг яна талбия айтар, Минодан Арафага чиққунича (давом эттирар), чиққач талбияни тарк этар эди. Умрада эса Ҳарамга кирганида талбияни тарк этар эди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ كَانَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ لاَ يُلَبِّي وَهُوَ يَطُوفُ بِالْبَيْتِ ‏.‏

Ibn Shihob (rahimahulloh) shunday der edi: «Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) Baytni tavof qilayotib talbiya aytmas edi».Ибн Шиҳоб (раҳимаҳуллоҳ) шундай дер эди: «Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Байтни тавоф қилаётиб талбия айтмас эди».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ أَبِي عَلْقَمَةَ، عَنْ أُمِّهِ، عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ، أَنَّهَا كَانَتْ تَنْزِلُ مِنْ عَرَفَةَ بِنَمِرَةَ ثُمَّ تَحَوَّلَتْ إِلَى الأَرَاكِ ‏.‏ قَالَتْ وَكَانَتْ عَائِشَةُ تُهِلُّ مَا كَانَتْ فِي مَنْزِلِهَا وَمَنْ كَانَ مَعَهَا فَإِذَا رَكِبَتْ فَتَوَجَّهَتْ إِلَى الْمَوْقِفِ تَرَكَتِ الإِهْلاَلَ ‏.‏ قَالَتْ وَكَانَتْ عَائِشَةُ تَعْتَمِرُ بَعْدَ الْحَجِّ مِنْ مَكَّةَ فِي ذِي الْحِجَّةِ ثُمَّ تَرَكَتْ ذَلِكَ فَكَانَتْ تَخْرُجُ قَبْلَ هِلاَلِ الْمُحَرَّمِ حَتَّى تَأْتِيَ الْجُحْفَةَ فَتُقِيمَ بِهَا حَتَّى تَرَى الْهِلاَلَ فَإِذَا رَأَتِ الْهِلاَلَ أَهَلَّتْ بِعُمْرَةٍ ‏.‏

Alqama ibn Abu Alqama onasidan, u Oisha — moʻminlarning onasi (roziyallohu anho)dan rivoyat qilishicha, u Arafada Namira (degan joy)da tushar, soʻng al-Arokga koʻchdi. (Onasi) aytdi: «Oisha oʻz manzilida boʻlgan chogʻida oʻzi ham, u bilan birga boʻlganlar ham talbiya aytar; ulovga minib, mavqif tomon yuzlanganida esa ihlolni (talbiyani) tark etar edi». (Yana) aytdi: «Oisha hajdan soʻng Makkadan Zul-hijjada umra qilar edi, soʻng buni tark etdi va Muharram hilolidan avval chiqib, Juhfaga borar, hilolni koʻrgunicha oʻsha yerda turar, hilolni koʻrgach umraga ihrom bogʻlar edi».Алқама ибн Абу Алқама онасидан, у Оиша — мўминларнинг онаси (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилишича, у Арафада Намира (деган жой)да тушар, сўнг ал-Арокга кўчди. (Онаси) айтди: «Оиша ўз манзилида бўлган чоғида ўзи ҳам, у билан бирга бўлганлар ҳам талбия айтар; уловга миниб, мавқиф томон юзланганида эса иҳлолни (талбияни) тарк этар эди». (Яна) айтди: «Оиша ҳаждан сўнг Маккадан Зул-ҳижжада умра қилар эди, сўнг буни тарк этди ва Муҳаррам ҳилолидан аввал чиқиб, Жуҳфага борар, ҳилолни кўргунича ўша ерда турар, ҳилолни кўргач умрага иҳром боғлар эди».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ، غَدَا يَوْمَ عَرَفَةَ مِنْ مِنًى فَسَمِعَ التَّكْبِيرَ عَالِيًا فَبَعَثَ الْحَرَسَ يَصِيحُونَ فِي النَّاسِ أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّهَا التَّلْبِيَةُ ‏.‏

Yahyo ibn Saʼiddan rivoyat qilinishicha, Umar ibn Abdulaziz (rahimahulloh) Arafa kuni Minodan (yoʻlga) chiqqanida takbir ovozi baland koʻtarilganini eshitib, posbonlarni odamlar orasida: «Ey odamlar, (aytiladigan narsa) talbiyadir!» deb baqirishga yubordi.Яҳё ибн Саъиддан ривоят қилинишича, Умар ибн Абдулазиз (раҳимаҳуллоҳ) Арафа куни Минодан (йўлга) чиққанида такбир овози баланд кўтарилганини эшитиб, посбонларни одамлар орасида: «Эй одамлар, (айтиладиган нарса) талбиядир!» деб бақиришга юборди.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، قَالَ يَا أَهْلَ مَكَّةَ مَا شَأْنُ النَّاسِ يَأْتُونَ شُعْثًا وَأَنْتُمْ مُدَّهِنُونَ أَهِلُّوا إِذَا رَأَيْتُمُ الْهِلاَلَ ‏.‏

Abdurahmon ibn al-Qosim otasidan rivoyat qilishicha, Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu): «Ey Makka ahli, odamlar changib-toʻzib kelib turibdi-yu, sizlar (soch-soqolga) moy surtib yurganingiz nechun? Hilolni koʻrsangiz, ihromga kiringlar!» dedi.Абдураҳмон ибн ал-Қосим отасидан ривоят қилишича, Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу): «Эй Макка аҳли, одамлар чангиб-тўзиб келиб турибди-ю, сизлар (соч-соқолга) мой суртиб юрганингиз нечун? Ҳилолни кўрсангиз, иҳромга киринглар!» деди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الزُّبَيْرِ، أَقَامَ بِمَكَّةَ تِسْعَ سِنِينَ يُهِلُّ بِالْحَجِّ لِهِلاَلِ ذِي الْحِجَّةِ وَعُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ مَعَهُ يَفْعَلُ ذَلِكَ ‏.‏ قَالَ يَحْيَى قَالَ مَالِكٌ وَإِنَّمَا يُهِلُّ أَهْلُ مَكَّةَ وَغَيْرُهُمْ بِالْحَجِّ إِذَا كَانُوا بِهَا وَمَنْ كَانَ مُقِيمًا بِمَكَّةَ مِنْ غَيْرِ أَهْلِهَا مِنْ جَوْفِ مَكَّةَ لاَ يَخْرُجُ مِنَ الْحَرَمِ ‏.‏ قَالَ يَحْيَى قَالَ مَالِكٌ وَمَنْ أَهَلَّ مِنْ مَكَّةَ بِالْحَجِّ فَلْيُؤَخِّرِ الطَّوَافَ بِالْبَيْتِ وَالسَّعْىَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ حَتَّى يَرْجِعَ مِنْ مِنًى وَكَذَلِكَ صَنَعَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ ‏.‏ وَسُئِلَ مَالِكٌ عَمَّنْ أَهَلَّ بِالْحَجِّ مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ أَوْ غَيْرِهِمْ مِنْ مَكَّةَ لِهِلاَلِ ذِي الْحِجَّةِ كَيْفَ يَصْنَعُ بِالطَّوَافِ قَالَ أَمَّا الطَّوَافُ الْوَاجِبُ فَلْيُؤَخِّرْهُ وَهُوَ الَّذِي يَصِلُ بَيْنَهُ وَبَيْنَ السَّعْىِ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ وَلْيَطُفْ مَا بَدَا لَهُ وَلْيُصَلِّ رَكْعَتَيْنِ كُلَّمَا طَافَ سُبْعًا وَقَدْ فَعَلَ ذَلِكَ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الَّذِينَ أَهَلُّوا بِالْحَجِّ فَأَخَّرُوا الطَّوَافَ بِالْبَيْتِ وَالسَّعْىَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ حَتَّى رَجَعُوا مِنْ مِنًى وَفَعَلَ ذَلِكَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ فَكَانَ يُهِلُّ لِهِلاَلِ ذِي الْحِجَّةِ بِالْحَجِّ مِنْ مَكَّةَ وَيُؤَخِّرُ الطَّوَافَ بِالْبَيْتِ وَالسَّعْىَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ حَتَّى يَرْجِعَ مِنْ مِنًى ‏.‏ وَسُئِلَ مَالِكٌ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَهْلِ مَكَّةَ هَلْ يُهِلُّ مِنْ جَوْفِ مَكَّةَ بِعُمْرَةٍ قَالَ بَلْ يَخْرُجُ إِلَى الْحِلِّ فَيُحْرِمُ مِنْهُ ‏.‏

Hishom ibn Urvadan rivoyat qilinishicha, Abdulloh ibn az-Zubayr (roziyallohu anhumo) Makkada toʻqqiz yil turdi; u Zul-hijja hiloli bilan hajga ihrom bogʻlar, uning yonidagi Urva ibn az-Zubayr ham shunday qilar edi. Yahyo aytdi: Molik aytdi: «Makka ahli va ulardan boʻlaklar Makkada boʻlsalar, hajga (Makkaning) oʻzidan ihrom bogʻlaydilar; Makka ahlidan boʻlmagan, ammo Makkada muqim kishi esa Makka ichkarisidan (ihrom bogʻlaydi), Haramdan chiqmaydi». Yahyo aytdi: Molik aytdi: «Kim Makkadan hajga ihrom bogʻlasa, Baytni tavof qilish va Safo bilan Marva orasida saʼy qilishni Minodan qaytguncha kechiktirsin; Abdulloh ibn Umar ham shunday qilgan». Molikdan Madina ahlidan yoki boshqalardan boʻlib, Makkada Zul-hijja hiloli bilan hajga ihrom bogʻlagan kishi tavofni qanday qilishi soʻralganda, u shunday dedi: «Vojib tavofni — yaʼni Safo bilan Marva orasidagi saʼyga ulanadiganini — kechiktirsin; ammo xohlagancha (nafl) tavof qilaversin va har yetti (marta) tavof qilganida ikki rakaat namoz oʻqisin. Rasululloh ﷺ ning hajga ihrom bogʻlagan ashoblari ham shunday qilgan: Baytni tavof qilish va Safo bilan Marva orasidagi saʼyni Minodan qaytguncha kechiktirganlar. Abdulloh ibn Umar ham shunday qilib, Makkada Zul-hijja hiloli bilan hajga ihrom bogʻlar va Baytni tavof qilish hamda Safo bilan Marva orasidagi saʼyni Minodan qaytguncha kechiktirar edi». Molikdan Makka ahlidan boʻlgan kishi Makka ichkarisidan umraga ihrom bogʻlaydimi, deb soʻralganda, u: «Yoʻq, balki Hillga (Haramdan tashqariga) chiqib, oʻsha yerdan ihrom bogʻlaydi», dedi.Ҳишом ибн Урвадан ривоят қилинишича, Абдуллоҳ ибн аз-Зубайр (розияллоҳу анҳумо) Маккада тўққиз йил турди; у Зул-ҳижжа ҳилоли билан ҳажга иҳром боғлар, унинг ёнидаги Урва ибн аз-Зубайр ҳам шундай қилар эди. Яҳё айтди: Молик айтди: «Макка аҳли ва улардан бўлаклар Маккада бўлсалар, ҳажга (Макканинг) ўзидан иҳром боғлайдилар; Макка аҳлидан бўлмаган, аммо Маккада муқим киши эса Макка ичкарисидан (иҳром боғлайди), Ҳарамдан чиқмайди». Яҳё айтди: Молик айтди: «Ким Маккадан ҳажга иҳром боғласа, Байтни тавоф қилиш ва Сафо билан Марва орасида саъй қилишни Минодан қайтгунча кечиктирсин; Абдуллоҳ ибн Умар ҳам шундай қилган». Моликдан Мадина аҳлидан ёки бошқалардан бўлиб, Маккада Зул-ҳижжа ҳилоли билан ҳажга иҳром боғлаган киши тавофни қандай қилиши сўралганда, у шундай деди: «Вожиб тавофни — яъни Сафо билан Марва орасидаги саъйга уланадиганини — кечиктирсин; аммо хоҳлаганча (нафл) тавоф қилаверсин ва ҳар етти (марта) тавоф қилганида икки ракаат намоз ўқисин. Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳажга иҳром боғлаган ашоблари ҳам шундай қилган: Байтни тавоф қилиш ва Сафо билан Марва орасидаги саъйни Минодан қайтгунча кечиктирганлар. Абдуллоҳ ибн Умар ҳам шундай қилиб, Маккада Зул-ҳижжа ҳилоли билан ҳажга иҳром боғлар ва Байтни тавоф қилиш ҳамда Сафо билан Марва орасидаги саъйни Минодан қайтгунча кечиктирар эди». Моликдан Макка аҳлидан бўлган киши Макка ичкарисидан умрага иҳром боғлайдими, деб сўралганда, у: «Йўқ, балки Ҳиллга (Ҳарамдан ташқарига) чиқиб, ўша ердан иҳром боғлайди», деди.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَمْرَةَ بِنْتِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّهَا أَخْبَرَتْهُ أَنَّ زِيَادَ بْنَ أَبِي سُفْيَانَ كَتَبَ إِلَى عَائِشَةَ زَوْجِ النِّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ قَالَ مَنْ أَهْدَى هَدْيًا حَرُمَ عَلَيْهِ مَا يَحْرُمُ عَلَى الْحَاجِّ حَتَّى يُنْحَرَ الْهَدْىُ وَقَدْ بَعَثْتُ بِهَدْىٍ فَاكْتُبِي إِلَىَّ بِأَمْرِكِ أَوْ مُرِي صَاحِبَ الْهَدْىِ ‏.‏ قَالَتْ عَمْرَةُ قَالَتْ عَائِشَةُ لَيْسَ كَمَا قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَنَا فَتَلْتُ قَلاَئِدَ هَدْىِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِيَدَىَّ ثُمَّ قَلَّدَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِيَدِهِ ثُمَّ بَعَثَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَعَ أَبِي فَلَمْ يَحْرُمْ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شَىْءٌ أَحَلَّهُ اللَّهُ لَهُ حَتَّى نُحِرَ الْهَدْىُ ‏.‏

Abdulloh ibn Abu Bakr ibn Muhammadga Amra bint Abdurahmon (rahimahalloh) xabar berishicha, Ziyod ibn Abu Sufyon Oisha — Nabiy ﷺ ning zavjalari (roziyallohu anho)ga: «Abdulloh ibn Abbos: ‹Kim hadiy (qurbonlik) joʻnatsa, hadiy soʻyilguncha unga hojiga harom boʻlgan narsalar harom boʻladi›, dedi; men esa hadiy joʻnatgan edim. Bas, menga oʻz amringni yozib yubor yoki hadiy egasiga (nima qilishni) buyur», deb xat yozdi. Amra aytdi: Oisha shunday dedi: «Ibn Abbos aytganidek emas. Rasululloh ﷺ ning hadiylarining boʻyinbogʻ (qiloda)larini oʻz qoʻllarim bilan men eshgan edim, soʻng Rasululloh ﷺ oʻz qoʻllari bilan uni (hadiyga) taqdilar, soʻng Rasululloh ﷺ uni otam bilan (Makkaga) joʻnatdilar; hadiy soʻyilguncha Alloh u zotga halol qilgan hech narsa Rasululloh ﷺ ga harom boʻlmadi».Абдуллоҳ ибн Абу Бакр ибн Муҳаммадга Амра бинт Абдураҳмон (раҳимаҳаллоҳ) хабар беришича, Зиёд ибн Абу Суфён Оиша — Набий ﷺ нинг завжалари (розияллоҳу анҳо)га: «Абдуллоҳ ибн Аббос: ‹Ким ҳадий (қурбонлик) жўнатса, ҳадий сўйилгунча унга ҳожига ҳаром бўлган нарсалар ҳаром бўлади›, деди; мен эса ҳадий жўнатган эдим. Бас, менга ўз амрингни ёзиб юбор ёки ҳадий эгасига (нима қилишни) буюр», деб хат ёзди. Амра айтди: Оиша шундай деди: «Ибн Аббос айтганидек эмас. Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳадийларининг бўйинбоғ (қилода)ларини ўз қўлларим билан мен эшган эдим, сўнг Расулуллоҳ ﷺ ўз қўллари билан уни (ҳадийга) тақдилар, сўнг Расулуллоҳ ﷺ уни отам билан (Маккага) жўнатдилар; ҳадий сўйилгунча Аллоҳ у зотга ҳалол қилган ҳеч нарса Расулуллоҳ ﷺ га ҳаром бўлмади».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، أَنَّهُ قَالَ سَأَلْتُ عَمْرَةَ بِنْتَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنِ الَّذِي، يَبْعَثُ بِهَدْيِهِ وَيُقِيمُ هَلْ يَحْرُمُ عَلَيْهِ شَىْءٌ فَأَخْبَرَتْنِي أَنَّهَا سَمِعَتْ عَائِشَةَ تَقُولُ لاَ يَحْرُمُ إِلاَّ مَنْ أَهَلَّ وَلَبَّى ‏.‏

Yahyo ibn Saʼid shunday dedi: «Men Amra bint Abdurahmondan hadiyini joʻnatib, oʻzi (uyida) qoladigan kishiga biror narsa harom boʻladimi, deb soʻradim. U menga Oisha (roziyallohu anho)ning: ‹Faqat ihrom bogʻlab, talbiya aytgan kishigagina (harom narsalar) harom boʻladi›, deganini eshitganini aytdi».Яҳё ибн Саъид шундай деди: «Мен Амра бинт Абдураҳмондан ҳадийини жўнатиб, ўзи (уйида) қоладиган кишига бирор нарса ҳаром бўладими, деб сўрадим. У менга Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг: ‹Фақат иҳром боғлаб, талбия айтган кишигагина (ҳаром нарсалар) ҳаром бўлади›, деганини эшитганини айтди».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْحَارِثِ التَّيْمِيِّ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْهُدَيْرِ، أَنَّهُ رَأَى رَجُلاً مُتَجَرِّدًا بِالْعِرَاقِ فَسَأَلَ النَّاسَ عَنْهُ فَقَالُوا إِنَّهُ أَمَرَ بِهَدْيِهِ أَنْ يُقَلَّدَ فَلِذَلِكَ تَجَرَّدَ ‏.‏ قَالَ رَبِيعَةُ فَلَقِيتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الزُّبَيْرِ فَذَكَرْتُ لَهُ ذَلِكَ فَقَالَ بِدْعَةٌ وَرَبِّ الْكَعْبَةِ ‏.‏ وَسُئِلَ مَالِكٌ عَمَّنْ خَرَجَ بِهَدْىٍ لِنَفْسِهِ فَأَشْعَرَهُ وَقَلَّدَهُ بِذِي الْحُلَيْفَةِ وَلَمْ يُحْرِمْ هُوَ حَتَّى جَاءَ الْجُحْفَةَ قَالَ لاَ أُحِبُّ ذَلِكَ وَلَمْ يُصِبْ مَنْ فَعَلَهُ وَلاَ يَنْبَغِي لَهُ أَنْ يُقَلِّدَ الْهَدْىَ وَلاَ يُشْعِرَهُ إِلاَّ عِنْدَ الإِهْلاَلِ إِلاَّ رَجُلٌ لاَ يُرِيدُ الْحَجَّ فَيَبْعَثُ بِهِ وَيُقِيمُ فِي أَهْلِهِ ‏.‏ وَسُئِلَ مَالِكٌ هَلْ يَخْرُجُ بِالْهَدْىِ غَيْرُ مُحْرِمٍ فَقَالَ نَعَمْ لاَ بَأْسَ بِذَلِكَ ‏.‏ وَسُئِلَ أَيْضًا عَمَّا اخْتَلَفَ فِيهِ النَّاسُ مِنَ الإِحْرَامِ لِتَقْلِيدِ الْهَدْىِ مِمَّنْ لاَ يُرِيدُ الْحَجَّ وَلاَ الْعُمْرَةَ فَقَالَ الأَمْرُ عِنْدَنَا الَّذِي نَأْخُذُ بِهِ فِي ذَلِكَ قَوْلُ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ بِهَدْيِهِ ثُمَّ أَقَامَ فَلَمْ يَحْرُمْ عَلَيْهِ شَىْءٌ مِمَّا أَحَلَّهُ اللَّهُ لَهُ حَتَّى نُحِرَ هَدْيُهُ ‏.‏

Yahyo ibn Saʼid Muhammad ibn Ibrohim ibn al-Horis at-Taymiydan, u Rabiʼa ibn Abdulloh ibn al-Hudayrdan rivoyat qilishicha, u Iroqda ihrom (uchun) yalangʻochlangan bir kishini koʻrib, odamlardan uning haqida soʻradi. Ular: «U hadiyisini boʻyinbogʻ taqishga buyurgan, shuning uchun yalangʻochlangan», dedilar. Rabiʼa aytdi: «Soʻng men Abdulloh ibn az-Zubayr (roziyallohu anhumo)ni uchratib, buni unga aytdim. U: ‹Kaʼbaning Robbiga qasamki, (bu) bidʼatdir!›, dedi». Molikdan oʻzining hadiyi bilan (yoʻlga) chiqib, uni Zul-Hulayfada ishʼor qilib (belgilab) va boʻyinbogʻ taqib, ammo Juhfaga yetguncha ihrom bogʻlamagan kishi haqida soʻralganda, u: «Buni yoqtirmayman; buni qilgan kishi toʻgʻri qilmabdi. Hadiyga boʻyinbogʻ taqish ham, uni ishʼor qilish ham faqat ihromga kirish chogʻida boʻlishi kerak — magar hajni istamay, hadiyini joʻnatib, oʻzi ahli orasida qoladigan kishi bundan mustasno», dedi. Molikdan: «Ihromsiz kishi hadiy bilan (yoʻlga) chiqsa boʻladimi?» deb soʻralganda, u: «Ha, bunda zarar yoʻq», dedi. Yana undan haj ham, umra ham istamagan kishining hadiyga boʻyinbogʻ taqishi uchun ihrom bogʻlashi xususida odamlar ixtilof qilgan masala soʻralganda, u: «Bu haqda biz amal qiladigan narsa — moʻminlarning onasi Oisha (roziyallohu anho)ning soʻzidir: ‹Rasululloh ﷺ hadiyini joʻnatib, soʻng (uyda) qoldilar; hadiyi soʻyilguncha Alloh u zotga halol qilgan hech narsa u zotga harom boʻlmadi›», dedi.Яҳё ибн Саъид Муҳаммад ибн Иброҳим ибн ал-Ҳорис ат-Таймийдан, у Рабиъа ибн Абдуллоҳ ибн ал-Ҳудайрдан ривоят қилишича, у Ироқда иҳром (учун) яланғочланган бир кишини кўриб, одамлардан унинг ҳақида сўради. Улар: «У ҳадийисини бўйинбоғ тақишга буюрган, шунинг учун яланғочланган», дедилар. Рабиъа айтди: «Сўнг мен Абдуллоҳ ибн аз-Зубайр (розияллоҳу анҳумо)ни учратиб, буни унга айтдим. У: ‹Каъбанинг Роббига қасамки, (бу) бидъатдир!›, деди». Моликдан ўзининг ҳадийи билан (йўлга) чиқиб, уни Зул-Ҳулайфада ишъор қилиб (белгилаб) ва бўйинбоғ тақиб, аммо Жуҳфага етгунча иҳром боғламаган киши ҳақида сўралганда, у: «Буни ёқтирмайман; буни қилган киши тўғри қилмабди. Ҳадийга бўйинбоғ тақиш ҳам, уни ишъор қилиш ҳам фақат иҳромга кириш чоғида бўлиши керак — магар ҳажни истамай, ҳадийини жўнатиб, ўзи аҳли орасида қоладиган киши бундан мустасно», деди. Моликдан: «Иҳромсиз киши ҳадий билан (йўлга) чиқса бўладими?» деб сўралганда, у: «Ҳа, бунда зарар йўқ», деди. Яна ундан ҳаж ҳам, умра ҳам истамаган кишининг ҳадийга бўйинбоғ тақиши учун иҳром боғлаши хусусида одамлар ихтилоф қилган масала сўралганда, у: «Бу ҳақда биз амал қиладиган нарса — мўминларнинг онаси Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг сўзидир: ‹Расулуллоҳ ﷺ ҳадийини жўнатиб, сўнг (уйда) қолдилар; ҳадийи сўйилгунча Аллоҳ у зотга ҳалол қилган ҳеч нарса у зотга ҳаром бўлмади›», деди.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ يَقُولُ الْمَرْأَةُ الْحَائِضُ الَّتِي تُهِلُّ بِالْحَجِّ أَوِ الْعُمْرَةِ إِنَّهَا تُهِلُّ بِحَجِّهَا أَوْ عُمْرَتِهَا إِذَا أَرَادَتْ وَلَكِنْ لاَ تَطُوفُ بِالْبَيْتِ وَلاَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ وَهِيَ تَشْهَدُ الْمَنَاسِكَ كُلَّهَا مَعَ النَّاسِ غَيْرَ أَنَّهَا لاَ تَطُوفُ بِالْبَيْتِ وَلاَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ وَلاَ تَقْرَبُ الْمَسْجِدَ حَتَّى تَطْهُرَ ‏.‏

Nofeʼdan rivoyat qilinishicha, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) shunday der edi: «Hajga yoki umraga ihrom bogʻlagan hayzli ayol, agar xohlasa, haji yoki umrasiga ihrom bogʻlayveradi; lekin Baytni tavof qilmaydi, Safo bilan Marva orasida ham (saʼy qilmaydi). U barcha manosiklarda odamlar bilan birga qatnashadi, faqat Baytni tavof qilmaydi, Safo bilan Marva orasida (saʼy) qilmaydi va poklanmaguncha masjidga yaqinlashmaydi».Нофеъдан ривоят қилинишича, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) шундай дер эди: «Ҳажга ёки умрага иҳром боғлаган ҳайзли аёл, агар хоҳласа, ҳажи ёки умрасига иҳром боғлайверади; лекин Байтни тавоф қилмайди, Сафо билан Марва орасида ҳам (саъй қилмайди). У барча маносикларда одамлар билан бирга қатнашади, фақат Байтни тавоф қилмайди, Сафо билан Марва орасида (саъй) қилмайди ва покланмагунча масжидга яқинлашмайди».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اعْتَمَرَ ثَلاَثًا عَامَ الْحُدَيْبِيَةِ وَعَامَ الْقَضِيَّةِ وَعَامَ الْجِعِرَّانَةِ ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Rasululloh ﷺ uch marta — Hudaybiya yilida, Qaziya yilida va Jiʼirrona yilida umra qildilar.Моликка етиб келишича, Расулуллоҳ ﷺ уч марта — Ҳудайбия йилида, Қазия йилида ва Жиъиррона йилида умра қилдилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَعْتَمِرْ إِلاَّ ثَلاَثًا إِحْدَاهُنَّ فِي شَوَّالٍ وَاثْنَتَيْنِ فِي ذِي الْقَعْدَةِ ‏.‏

Hishom ibn Urva otasidan rivoyat qilishicha, Rasululloh ﷺ faqat uch marta umra qildilar: bittasi Shavvolda, ikkitasi Zul-qaʼdada.Ҳишом ибн Урва отасидан ривоят қилишича, Расулуллоҳ ﷺ фақат уч марта умра қилдилар: биттаси Шавволда, иккитаси Зул-қаъдада.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَرْمَلَةَ الأَسْلَمِيِّ، أَنَّ رَجُلاً، سَأَلَ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ فَقَالَ أَعْتَمِرُ قَبْلَ أَنْ أَحُجَّ، فَقَالَ سَعِيدٌ نَعَمْ قَدِ اعْتَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَبْلَ أَنْ يَحُجَّ ‏.‏

Abdurahmon ibn Harmala al-Aslamiydan rivoyat qilinishicha, bir kishi Saʼid ibn al-Musayyabdan: «Haj qilishimdan avval umra qilaymi?» deb soʻradi. Saʼid: «Ha, Rasululloh ﷺ haj qilishlaridan avval umra qilganlar», dedi.Абдураҳмон ибн Ҳармала ал-Асламийдан ривоят қилинишича, бир киши Саъид ибн ал-Мусайябдан: «Ҳаж қилишимдан аввал умра қилайми?» деб сўради. Саъид: «Ҳа, Расулуллоҳ ﷺ ҳаж қилишларидан аввал умра қилганлар», деди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ أَبِي سَلَمَةَ، اسْتَأْذَنَ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ أَنْ يَعْتَمِرَ، فِي شَوَّالٍ فَأَذِنَ لَهُ فَاعْتَمَرَ ثُمَّ قَفَلَ إِلَى أَهْلِهِ وَلَمْ يَحُجَّ ‏.‏

Ibn Shihob Saʼid ibn al-Musayyabdan rivoyat qilishicha, Umar ibn Abu Salama Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan Shavvolda umra qilishga ruxsat soʻradi. U ruxsat berdi, shunda u umra qildi, soʻng hajni qilmasdan ahli oldiga qaytdi.Ибн Шиҳоб Саъид ибн ал-Мусайябдан ривоят қилишича, Умар ибн Абу Салама Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан Шавволда умра қилишга рухсат сўради. У рухсат берди, шунда у умра қилди, сўнг ҳажни қилмасдан аҳли олдига қайтди.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ كَانَ يَقْطَعُ التَّلْبِيَةَ فِي الْعُمْرَةِ إِذَا دَخَلَ الْحَرَمَ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ فِيمَنْ أَحْرَمَ مِنَ التَّنْعِيمِ إِنَّهُ يَقْطَعُ التَّلْبِيَةَ حِينَ يَرَى الْبَيْتَ ‏.‏ قَالَ يَحْيَى سُئِلَ مَالِكٌ عَنِ الرَّجُلِ يَعْتَمِرُ مِنْ بَعْضِ الْمَوَاقِيتِ وَهُوَ مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ أَوْ غَيْرِهِمْ مَتَى يَقْطَعُ التَّلْبِيَةَ قَالَ أَمَّا الْمُهِلُّ مِنَ الْمَوَاقِيتِ فَإِنَّهُ يَقْطَعُ التَّلْبِيَةَ إِذَا انْتَهَى إِلَى الْحَرَمِ ‏.‏ قَالَ وَبَلَغَنِي أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ كَانَ يَصْنَعُ ذَلِكَ ‏.‏

Hishom ibn Urva otasidan rivoyat qilishicha, u (Urva) umrada Haramga kirganida talbiyani toʻxtatar edi. Molik Tanʼimdan ihrom bogʻlagan kishi haqida: «U Baytni koʻrganida talbiyani toʻxtatadi», dedi. Yahyo aytdi: Molikdan Madina ahlidan yoki boshqalardan boʻlib, miyqotlardan birida umraga ihrom bogʻlagan kishi qachon talbiyani toʻxtatishi soʻralganda, u: «Miyqotlardan ihrom bogʻlagan kishi Haramga yetib borganida talbiyani toʻxtatadi», dedi. U (yana): «Menga Abdulloh ibn Umar shunday qilgani yetib kelgan», dedi.Ҳишом ибн Урва отасидан ривоят қилишича, у (Урва) умрада Ҳарамга кирганида талбияни тўхтатар эди. Молик Танъимдан иҳром боғлаган киши ҳақида: «У Байтни кўрганида талбияни тўхтатади», деди. Яҳё айтди: Моликдан Мадина аҳлидан ёки бошқалардан бўлиб, мийқотлардан бирида умрага иҳром боғлаган киши қачон талбияни тўхтатиши сўралганда, у: «Мийқотлардан иҳром боғлаган киши Ҳарамга етиб борганида талбияни тўхтатади», деди. У (яна): «Менга Абдуллоҳ ибн Умар шундай қилгани етиб келган», деди.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ نَوْفَلِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ، أَنَّهُ حَدَّثَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ سَعْدَ بْنَ أَبِي وَقَّاصٍ، وَالضَّحَّاكَ بْنَ قَيْسٍ، عَامَ حَجَّ مُعَاوِيَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ - وَهُمَا يَذْكُرَانِ التَّمَتُّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ - فَقَالَ الضَّحَّاكُ بْنُ قَيْسٍ لاَ يَفْعَلُ ذَلِكَ إِلاَّ مَنْ جَهِلَ أَمْرَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ ‏.‏ فَقَالَ سَعْدٌ بِئْسَ مَا قُلْتَ يَا ابْنَ أَخِي ‏.‏ فَقَالَ الضَّحَّاكُ فَإِنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ قَدْ نَهَى عَنْ ذَلِكَ ‏.‏ فَقَالَ سَعْدٌ قَدْ صَنَعَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَصَنَعْنَاهَا مَعَهُ ‏.‏

Ibn Shihobdan rivoyat qilinishicha, Muhammad ibn Abdulloh ibn al-Horis ibn Navfal ibn Abdulmuttalib unga xabar berib aytdiki, u Muoviya ibn Abu Sufyon haj qilgan yili Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu) bilan Zahhok ibn Qays (roziyallohu anhu)ni — ular umradan hajga tamattuʼ qilish haqida gaplashayotganlarida — eshitdi. Zahhok ibn Qays: «Buni faqat Alloh azza va jallaning amrini bilmagan kishigina qiladi», dedi. Shunda Saʼd: «Sen naqadar yomon (soʻz) aytding, ey birodarim oʻgʻli!» dedi. Zahhok: «Axir Umar ibn al-Xattob bundan qaytargan-ku», dedi. Saʼd: «Rasululloh ﷺ buni qilganlar, biz ham u zot bilan birga qilganmiz», dedi.Ибн Шиҳобдан ривоят қилинишича, Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн ал-Ҳорис ибн Навфал ибн Абдулмутталиб унга хабар бериб айтдики, у Муовия ибн Абу Суфён ҳаж қилган йили Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу) билан Заҳҳок ибн Қайс (розияллоҳу анҳу)ни — улар умрадан ҳажга таматтуъ қилиш ҳақида гаплашаётганларида — эшитди. Заҳҳок ибн Қайс: «Буни фақат Аллоҳ азза ва жалланинг амрини билмаган кишигина қилади», деди. Шунда Саъд: «Сен нақадар ёмон (сўз) айтдинг, эй биродарим ўғли!» деди. Заҳҳок: «Ахир Умар ибн ал-Хаттоб бундан қайтарган-ку», деди. Саъд: «Расулуллоҳ ﷺ буни қилганлар, биз ҳам у зот билан бирга қилганмиз», деди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ صَدَقَةَ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ قَالَ وَاللَّهِ لأَنْ أَعْتَمِرَ قَبْلَ الْحَجِّ وَأُهْدِيَ أَحَبُّ إِلَىَّ مِنْ أَنْ أَعْتَمِرَ بَعْدَ الْحَجِّ فِي ذِي الْحِجَّةِ ‏.‏

Sadaqa ibn Yasordan rivoyat qilinishicha, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo): «Allohga qasamki, mening hajdan avval umra qilib, hadiy soʻyishim, hajdan keyin Zul-hijjada umra qilishimdan koʻra menga sevimliroqdir», dedi.Садақа ибн Ясордан ривоят қилинишича, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо): «Аллоҳга қасамки, менинг ҳаждан аввал умра қилиб, ҳадий сўйишим, ҳаждан кейин Зул-ҳижжада умра қилишимдан кўра менга севимлироқдир», деди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ مَنِ اعْتَمَرَ فِي أَشْهُرِ الْحَجِّ فِي شَوَّالٍ أَوْ ذِي الْقَعْدَةِ أَوْ فِي ذِي الْحِجَّةِ قَبْلَ الْحَجِّ ثُمَّ أَقَامَ بِمَكَّةَ حَتَّى يُدْرِكَهُ الْحَجُّ فَهُوَ مُتَمَتِّعٌ إِنْ حَجَّ وَعَلَيْهِ مَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْىِ فَإِنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ فِي الْحَجِّ وَسَبْعَةٍ إِذَا رَجَعَ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَذَلِكَ إِذَا أَقَامَ حَتَّى الْحَجِّ ثُمَّ حَجَّ مِنْ عَامِهِ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ فِي رَجُلٍ مِنْ أَهْلِ مَكَّةَ انْقَطَعَ إِلَى غَيْرِهَا وَسَكَنَ سِوَاهَا ثُمَّ قَدِمَ مُعْتَمِرًا فِي أَشْهُرِ الْحَجِّ ثُمَّ أَقَامَ بِمَكَّةَ حَتَّى أَنْشَأَ الْحَجَّ مِنْهَا إِنَّهُ مُتَمَتِّعٌ يَجِبُ عَلَيْهِ الْهَدْىُ أَوِ الصِّيَامُ إِنْ لَمْ يَجِدْ هَدْيًا وَأَنَّهُ لاَ يَكُونُ مِثْلَ أَهْلِ مَكَّةَ ‏.‏ وَسُئِلَ مَالِكٌ عَنْ رَجُلٍ مِنْ غَيْرِ أَهْلِ مَكَّةَ دَخَلَ مَكَّةَ بِعُمْرَةٍ فِي أَشْهُرِ الْحَجِّ وَهُوَ يُرِيدُ الإِقَامَةَ بِمَكَّةَ حَتَّى يُنْشِئَ الْحَجَّ أَمُتَمَتِّعٌ هُوَ فَقَالَ نَعَمْ هُوَ مُتَمَتِّعٌ وَلَيْسَ هُوَ مِثْلَ أَهْلِ مَكَّةَ وَإِنْ أَرَادَ الإِقَامَةَ وَذَلِكَ أَنَّهُ دَخَلَ مَكَّةَ وَلَيْسَ هُوَ مِنْ أَهْلِهَا وَإِنَّمَا الْهَدْىُ أَوِ الصِّيَامُ عَلَى مَنْ لَمْ يَكُنْ مِنْ أَهْلِ مَكَّةَ وَأَنَّ هَذَا الرَّجُلَ يُرِيدُ الإِقَامَةَ وَلاَ يَدْرِي مَا يَبْدُو لَهُ بَعْدَ ذَلِكَ وَلَيْسَ هُوَ مِنْ أَهْلِ مَكَّةَ ‏.‏

Abdulloh ibn Dinordan rivoyat qilinishicha, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) shunday der edi: «Kim haj oylarida — Shavvol, Zul-qaʼda yoki hajdan avval Zul-hijjada — umra qilib, soʻng haj (vaqti) yetib kelguncha Makkada tursa, haj qilsa — u mutamattiʼdir; unga oson topilgan hadiy (soʻyish) vojib boʻladi. Agar topolmasa, hajda uch kun, (uyiga) qaytganida yetti kun roʻza tutadi». Molik aytdi: «Bu — u (kishi) haj (vaqti)gacha turib, soʻng oʻsha yili haj qilsagina shunday boʻladi». Molik Makka ahlidan boʻlib, boshqa yerga koʻchib, oʻzga joyda yashab, soʻng haj oylarida umra qilib kelgan va Makkada turib, hajni oʻsha yerdan boshlagan kishi haqida: «U — mutamattiʼdir; unga hadiy (soʻyish), hadiy topolmasa roʻza vojib boʻladi va u Makka ahli kabi boʻlmaydi», dedi. Molikdan Makka ahlidan boʻlmagan, haj oylarida Makkaga umra bilan kirgan va Makkada turib, hajni boshlashni istagan kishi mutamattiʼ boʻladimi, deb soʻralganda, u: «Ha, u — mutamattiʼdir va (Makkada) turishni istasa-da, Makka ahli kabi emas. Chunki u Makkaga (tashqaridan) kirgan va uning ahlidan emas. Hadiy yoki roʻza esa Makka ahlidan boʻlmagan kishiga (vojib); bu kishi (Makkada) turishni istasa-da, keyin unga nima yuz berishini bilmaydi va u Makka ahlidan emas», dedi.Абдуллоҳ ибн Динордан ривоят қилинишича, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) шундай дер эди: «Ким ҳаж ойларида — Шаввол, Зул-қаъда ёки ҳаждан аввал Зул-ҳижжада — умра қилиб, сўнг ҳаж (вақти) етиб келгунча Маккада турса, ҳаж қилса — у мутаматтиъдир; унга осон топилган ҳадий (сўйиш) вожиб бўлади. Агар тополмаса, ҳажда уч кун, (уйига) қайтганида етти кун рўза тутади». Молик айтди: «Бу — у (киши) ҳаж (вақти)гача туриб, сўнг ўша йили ҳаж қилсагина шундай бўлади». Молик Макка аҳлидан бўлиб, бошқа ерга кўчиб, ўзга жойда яшаб, сўнг ҳаж ойларида умра қилиб келган ва Маккада туриб, ҳажни ўша ердан бошлаган киши ҳақида: «У — мутаматтиъдир; унга ҳадий (сўйиш), ҳадий тополмаса рўза вожиб бўлади ва у Макка аҳли каби бўлмайди», деди. Моликдан Макка аҳлидан бўлмаган, ҳаж ойларида Маккага умра билан кирган ва Маккада туриб, ҳажни бошлашни истаган киши мутаматтиъ бўладими, деб сўралганда, у: «Ҳа, у — мутаматтиъдир ва (Маккада) туришни истаса-да, Макка аҳли каби эмас. Чунки у Маккага (ташқаридан) кирган ва унинг аҳлидан эмас. Ҳадий ёки рўза эса Макка аҳлидан бўлмаган кишига (вожиб); бу киши (Маккада) туришни истаса-да, кейин унга нима юз беришини билмайди ва у Макка аҳлидан эмас», деди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، أَنَّهُ سَمِعَ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، يَقُولُ مَنِ اعْتَمَرَ فِي شَوَّالٍ أَوْ ذِي الْقَعْدَةِ أَوْ فِي ذِي الْحِجَّةِ ثُمَّ أَقَامَ بِمَكَّةَ حَتَّى يُدْرِكَهُ الْحَجُّ فَهُوَ مُتَمَتِّعٌ إِنْ حَجَّ وَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْىِ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ فِي الْحَجِّ وَسَبْعَةٍ إِذَا رَجَعَ ‏.‏

Yahyo ibn Saʼiddan rivoyat qilinishicha, u Saʼid ibn al-Musayyabning shunday deganini eshitdi: «Kim Shavvol, Zul-qaʼda yoki Zul-hijjada umra qilib, soʻng haj (vaqti) yetib kelguncha Makkada tursa, haj qilsa — u mutamattiʼdir; unga oson topilgan hadiy (vojib). Kim (hadiy) topolmasa, hajda uch kun, (uyiga) qaytganida yetti kun roʻza tutadi».Яҳё ибн Саъиддан ривоят қилинишича, у Саъид ибн ал-Мусайябнинг шундай деганини эшитди: «Ким Шаввол, Зул-қаъда ёки Зул-ҳижжада умра қилиб, сўнг ҳаж (вақти) етиб келгунча Маккада турса, ҳаж қилса — у мутаматтиъдир; унга осон топилган ҳадий (вожиб). Ким (ҳадий) тополмаса, ҳажда уч кун, (уйига) қайтганида етти кун рўза тутади».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ سُمَىٍّ، مَوْلَى أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِي صَالِحٍ السَّمَّانِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ الْعُمْرَةُ إِلَى الْعُمْرَةِ كَفَّارَةٌ لِمَا بَيْنَهُمَا وَالْحَجُّ الْمَبْرُورُ لَيْسَ لَهُ جَزَاءٌ إِلاَّ الْجَنَّةُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bir umradan ikkinchi umragacha — orasidagi (gunohlarga) kafforatdir. Mabrur haj (qabul boʻlgan haj)ning esa jannatdan boshqa mukofoti yoʻq», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бир умрадан иккинчи умрагача — орасидаги (гуноҳларга) каффоратдир. Мабрур ҳаж (қабул бўлган ҳаж)нинг эса жаннатдан бошқа мукофоти йўқ», — дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ سُمَىٍّ، مَوْلَى أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا بَكْرِ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، يَقُولُ جَاءَتِ امْرَأَةٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ إِنِّي قَدْ كُنْتُ تَجَهَّزْتُ لِلْحَجِّ فَاعْتَرَضَ لِي ‏.‏ فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ اعْتَمِرِي فِي رَمَضَانَ فَإِنَّ عُمْرَةً فِيهِ كَحِجَّةٍ ‏"‏ ‏.‏

Sumayy — Abu Bakr ibn Abdurahmonning mavlosi — Abu Bakr ibn Abdurahmon (rahimahulloh)ning shunday deganini eshitdi: «Bir ayol Rasululloh ﷺ oldilariga kelib: ‹Men haj uchun tayyorgarlik koʻrgan edim, biroq menga (bir toʻsiq) yuz berdi›, dedi. Rasululloh ﷺ unga: ‹Ramazonda umra qil, chunki undagi umra bir hajga (teng)dir›, dedilar».Сумайй — Абу Бакр ибн Абдураҳмоннинг мавлоси — Абу Бакр ибн Абдураҳмон (раҳимаҳуллоҳ)нинг шундай деганини эшитди: «Бир аёл Расулуллоҳ ﷺ олдиларига келиб: ‹Мен ҳаж учун тайёргарлик кўрган эдим, бироқ менга (бир тўсиқ) юз берди›, деди. Расулуллоҳ ﷺ унга: ‹Рамазонда умра қил, чунки ундаги умра бир ҳажга (тенг)дир›, дедилар».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، قَالَ افْصِلُوا بَيْنَ حَجِّكُمْ وَعُمْرَتِكُمْ فَإِنَّ ذَلِكَ أَتَمُّ لِحَجِّ أَحَدِكُمْ وَأَتَمُّ لِعُمْرَتِهِ أَنْ يَعْتَمِرَ فِي غَيْرِ أَشْهُرِ الْحَجِّ ‏.‏

Nofeʼ Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilishicha, Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu): «Hajingiz bilan umrangizni ajrating; zero, bu biringizning hajingiz uchun ham mukammalroq, umrasini haj oylaridan boshqa vaqtda qilishi esa umrasi uchun ham mukammalroqdir», dedi.Нофеъ Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилишича, Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу): «Ҳажингиз билан умрангизни ажратинг; зеро, бу бирингизнинг ҳажингиз учун ҳам мукаммалроқ, умрасини ҳаж ойларидан бошқа вақтда қилиши эса умраси учун ҳам мукаммалроқдир», деди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ، كَانَ إِذَا اعْتَمَرَ رُبَّمَا لَمْ يَحْطُطْ عَنْ رَاحِلَتِهِ حَتَّى يَرْجِعَ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ الْعُمْرَةُ سُنَّةٌ وَلاَ نَعْلَمُ أَحَدًا مِنَ الْمُسْلِمِينَ أَرْخَصَ فِي تَرْكِهَا ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَلاَ أَرَى لأَحَدٍ أَنْ يَعْتَمِرَ فِي السَّنَةِ مِرَارًا ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ فِي الْمُعْتَمِرِ يَقَعُ بِأَهْلِهِ إِنَّ عَلَيْهِ فِي ذَلِكَ الْهَدْىَ وَعُمْرَةً أُخْرَى يَبْتَدِئُ بِهَا بَعْدَ إِتْمَامِهِ الَّتِي أَفْسَدَ وَيُحْرِمُ مِنْ حَيْثُ أَحْرَمَ بِعُمْرَتِهِ الَّتِي أَفْسَدَ إِلاَّ أَنْ يَكُونَ أَحْرَمَ مِنْ مَكَانٍ أَبْعَدَ مِنْ مِيقَاتِهِ فَلَيْسَ عَلَيْهِ أَنْ يُحْرِمَ إِلاَّ مِنْ مِيقَاتِهِ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَمَنْ دَخَلَ مَكَّةَ بِعُمْرَةٍ فَطَافَ بِالْبَيْتِ وَسَعَى بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ وَهُوَ جُنُبٌ أَوْ عَلَى غَيْرِ وُضُوءٍ ثُمَّ وَقَعَ بِأَهْلِهِ ثُمَّ ذَكَرَ - قَالَ - يَغْتَسِلُ أَوْ يَتَوَضَّأُ ثُمَّ يَعُودُ فَيَطُوفُ بِالْبَيْتِ وَيَسْعَى بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ وَيَعْتَمِرُ عُمْرَةً أُخْرَى وَيُهْدِي وَعَلَى الْمَرْأَةِ إِذَا أَصَابَهَا زَوْجُهَا وَهِيَ مُحْرِمَةٌ مِثْلُ ذَلِكَ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ فَأَمَّا الْعُمْرَةُ مِنَ التَّنْعِيمِ فَإِنَّهُ مَنْ شَاءَ أَنْ يَخْرُجَ مِنَ الْحَرَمِ ثُمَّ يُحْرِمَ فَإِنَّ ذَلِكَ مُجْزِئٌ عَنْهُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ وَلَكِنِ الْفَضْلُ أَنْ يُهِلَّ مِنَ الْمِيقَاتِ الَّذِي وَقَّتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَوْ مَا هُوَ أَبْعَدُ مِنَ التَّنْعِيمِ ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu) umra qilganida baʼzan (Makkadan) qaytmaguncha ulovidan (yukini) tushirmasdi. Molik aytdi: «Umra — sunnatdir; musulmonlardan biror kishi uni tark etishga ruxsat berganini bilmaymiz». Molik aytdi: «Men hech kimning bir yilda bir necha marta umra qilishini maʼqul koʻrmayman». Molik ahliga (jinsiy) yaqinlik qilib qoʻygan umra qiluvchi haqida: «Bunda unga hadiy (soʻyish) va (yana) boshqa bir umra — buzgan umrasini tamomlagach yangidan boshlaydigan umra vojib boʻladi; buzgan umrasiga qayerdan ihrom bogʻlagan boʻlsa, oʻsha yerdan ihrom bogʻlaydi — magar miyqotidan uzoqroq joydan ihrom bogʻlagan boʻlsa, unga faqat miyqotidan ihrom bogʻlash (kifoya)», dedi. Molik aytdi: «Kim Makkaga umra bilan kirib, junub yoki tahoratsiz holda Baytni tavof qilsa, Safo bilan Marva orasida saʼy qilsa, soʻng ahliga yaqinlik qilsa, keyin (holatini) eslasa — gʻusl qiladi yoki tahorat oladi, soʻng qaytib Baytni tavof qiladi, Safo bilan Marva orasida saʼy qiladi, boshqa bir umra qiladi va hadiy soʻyadi. Eri ihromdagi ayoliga yaqinlik qilib qoʻysa, ayolga ham xuddi shu (hukm)». Molik aytdi: «Tanʼimdan umra qilishga kelsak — kim Haramdan chiqib, soʻng ihrom bogʻlashni istasa, inshaalloh, bu unga kifoya qiladi; lekin afzali — Rasululloh ﷺ belgilagan miyqotdan yoki Tanʼimdan uzoqroq (joy)dan ihrom bogʻlashdir».Моликка етиб келишича, Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу) умра қилганида баъзан (Маккадан) қайтмагунча уловидан (юкини) туширмасди. Молик айтди: «Умра — суннатдир; мусулмонлардан бирор киши уни тарк этишга рухсат берганини билмаймиз». Молик айтди: «Мен ҳеч кимнинг бир йилда бир неча марта умра қилишини маъқул кўрмайман». Молик аҳлига (жинсий) яқинлик қилиб қўйган умра қилувчи ҳақида: «Бунда унга ҳадий (сўйиш) ва (яна) бошқа бир умра — бузган умрасини тамомлагач янгидан бошлайдиган умра вожиб бўлади; бузган умрасига қаердан иҳром боғлаган бўлса, ўша ердан иҳром боғлайди — магар мийқотидан узоқроқ жойдан иҳром боғлаган бўлса, унга фақат мийқотидан иҳром боғлаш (кифоя)», деди. Молик айтди: «Ким Маккага умра билан кириб, жунуб ёки таҳоратсиз ҳолда Байтни тавоф қилса, Сафо билан Марва орасида саъй қилса, сўнг аҳлига яқинлик қилса, кейин (ҳолатини) эсласа — ғусл қилади ёки таҳорат олади, сўнг қайтиб Байтни тавоф қилади, Сафо билан Марва орасида саъй қилади, бошқа бир умра қилади ва ҳадий сўяди. Эри иҳромдаги аёлига яқинлик қилиб қўйса, аёлга ҳам худди шу (ҳукм)». Молик айтди: «Танъимдан умра қилишга келсак — ким Ҳарамдан чиқиб, сўнг иҳром боғлашни истаса, иншааллоҳ, бу унга кифоя қилади; лекин афзали — Расулуллоҳ ﷺ белгилаган мийқотдан ёки Танъимдан узоқроқ (жой)дан иҳром боғлашдир».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ أَبَا رَافِعٍ وَرَجُلاً مِنَ الأَنْصَارِ فَزَوَّجَاهُ مَيْمُونَةَ بِنْتَ الْحَارِثِ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْمَدِينَةِ قَبْلَ أَنْ يَخْرُجَ ‏.‏

Rabiʼa ibn Abu Abdurahmon Sulaymon ibn Yasordan rivoyat qilishicha, Rasululloh ﷺ Abu Rofeʼ va ansorlardan bir kishini yubordilar, ular u zotni Maymuna bint al-Horis (roziyallohu anho)ga uylantirdilar; Rasululloh ﷺ esa (umraga) chiqishlaridan avval Madinada edilar.Рабиъа ибн Абу Абдураҳмон Сулаймон ибн Ясордан ривоят қилишича, Расулуллоҳ ﷺ Абу Рофеъ ва ансорлардан бир кишини юбордилар, улар у зотни Маймуна бинт ал-Ҳорис (розияллоҳу анҳо)га уйлантирдилар; Расулуллоҳ ﷺ эса (умрага) чиқишларидан аввал Мадинада эдилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ نُبَيْهِ بْنِ وَهْبٍ، أَخِي بَنِي عَبْدِ الدَّارِ أَنَّ عُمَرَ بْنَ عُبَيْدِ اللَّهِ، أَرْسَلَ إِلَى أَبَانَ بْنِ عُثْمَانَ - وَأَبَانُ يَوْمَئِذٍ أَمِيرُ الْحَاجِّ وَهُمَا مُحْرِمَانِ - إِنِّي قَدْ أَرَدْتُ أَنْ أُنْكِحَ طَلْحَةَ بْنَ عُمَرَ بِنْتَ شَيْبَةَ بْنِ جُبَيْرٍ وَأَرَدْتُ أَنْ تَحْضُرَ ‏.‏ فَأَنْكَرَ ذَلِكَ عَلَيْهِ أَبَانُ وَقَالَ سَمِعْتُ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ لاَ يَنْكِحِ الْمُحْرِمُ وَلاَ يُنْكِحْ وَلاَ يَخْطُبْ ‏"‏ ‏.‏

Nofeʼ Nubayh ibn Vahbdan — u Abduddor oʻgʻillaridan edi — rivoyat qilishicha, Umar ibn Ubaydulloh Abon ibn Usmonga — Abon oʻsha kunlari haj amiri edi, ikkovi ham ihromda edilar — «Men Talha ibn Umarga Shayba ibn Jubayrning qizini nikohlab bermoqchiman va sizning hozir boʻlishingizni istayman», deb (odam) yubordi. Abon buni unga inkor qilib: «Men Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitganman: Rasululloh ﷺ: ‹Ihromdagi kishi (oʻzi) uylanmaydi, (boshqani) uylantirmaydi va sovchilik qilmaydi›, dedilar», dedi.Нофеъ Нубайҳ ибн Ваҳбдан — у Абдуддор ўғилларидан эди — ривоят қилишича, Умар ибн Убайдуллоҳ Абон ибн Усмонга — Абон ўша кунлари ҳаж амири эди, иккови ҳам иҳромда эдилар — «Мен Талҳа ибн Умарга Шайба ибн Жубайрнинг қизини никоҳлаб бермоқчиман ва сизнинг ҳозир бўлишингизни истайман», деб (одам) юборди. Абон буни унга инкор қилиб: «Мен Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитганман: Расулуллоҳ ﷺ: ‹Иҳромдаги киши (ўзи) уйланмайди, (бошқани) уйлантирмайди ва совчилик қилмайди›, дедилар», деди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ الْحُصَيْنِ، أَنَّ أَبَا غَطَفَانَ بْنَ طَرِيفٍ الْمُرِّيَّ، أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَاهُ طَرِيفًا تَزَوَّجَ امْرَأَةً وَهُوَ مُحْرِمٌ فَرَدَّ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ نِكَاحَهُ ‏.‏

Abu Gʻatafon ibn Tarif al-Murriy (rahimahulloh) xabar berishicha, uning otasi Tarif ehromda turib bir ayolga uylangan edi, shunda Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) uning nikohini bekor qildi.Абу Ғатафон ибн Тариф ал-Муррий (раҳимаҳуллоҳ) хабар беришича, унинг отаси Тариф эҳромда туриб бир аёлга уйланган эди, шунда Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) унинг никоҳини бекор қилди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ يَقُولُ لاَ يَنْكِحِ الْمُحْرِمُ وَلاَ

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) shunday der edi: «Ehromdagi kishi na uylanadi, na (birovni) uylantiradi».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) шундай дер эди: «Эҳромдаги киши на уйланади, на (бировни) уйлантиради».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، وَسَالِمَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، وَسُلَيْمَانَ بْنَ يَسَارٍ، سُئِلُوا عَنْ نِكَاحِ الْمُحْرِمِ، فَقَالُوا لاَ يَنْكِحِ الْمُحْرِمُ وَلاَ يُنْكِحْ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ فِي الرَّجُلِ الْمُحْرِمِ إِنَّهُ يُرَاجِعُ امْرَأَتَهُ إِنْ شَاءَ إِذَا كَانَتْ فِي عِدَّةٍ مِنْهُ ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Said ibn al-Musayyab, Solim ibn Abdulloh va Sulaymon ibn Yasordan ehromdagi kishining nikohi haqida soʻralganda, ular: «Ehromdagi kishi na uylanadi, na (birovni) uylantiradi», deyishdi. Molik ehromdagi kishi haqida: «Agar (talogʻidan keyin) ayoli hali undan iddada boʻlsa, xohlasa unga qaytishi (rajʼat qilishi) mumkin», dedi.Моликка етиб келишича, Саид ибн ал-Мусайяб, Солим ибн Абдуллоҳ ва Сулаймон ибн Ясордан эҳромдаги кишининг никоҳи ҳақида сўралганда, улар: «Эҳромдаги киши на уйланади, на (бировни) уйлантиради», дейишди. Молик эҳромдаги киши ҳақида: «Агар (талоғидан кейин) аёли ҳали ундан иддада бўлса, хоҳласа унга қайтиши (ражъат қилиши) мумкин», деди.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم احْتَجَمَ وَهُوَ مُحْرِمٌ فَوْقَ رَأْسِهِ وَهُوَ يَوْمَئِذٍ بِلَحْيَىْ جَمَلٍ مَكَانٌ بِطَرِيقِ مَكَّةَ ‏.‏

Sulaymon ibn Yasor (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ ehromda ekanlar boshlarining ustidan hijoma (qon oldirish) qildirdilar — bu voqea oʻsha kunlari Makka yoʻlidagi Lahyu Jamal degan joyda boʻlgan edi.Сулаймон ибн Ясор (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ эҳромда эканлар бошларининг устидан ҳижома (қон олдириш) қилдирдилар — бу воқеа ўша кунлари Макка йўлидаги Лаҳю Жамал деган жойда бўлган эди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ لاَ يَحْتَجِمُ الْمُحْرِمُ إِلاَّ مِمَّا لاَ بُدَّ لَهُ مِنْهُ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ لاَ يَحْتَجِمُ الْمُحْرِمُ إِلاَّ مِنْ ضَرُورَةٍ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) shunday der edi: «Ehromdagi kishi zarurat boʻlmasa hijoma qildirmaydi». Molik aytdi: «Ehromdagi kishi faqat zaruratdan hijoma qildiradi».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) шундай дер эди: «Эҳромдаги киши зарурат бўлмаса ҳижома қилдирмайди». Молик айтди: «Эҳромдаги киши фақат заруратдан ҳижома қилдиради».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي النَّضْرِ، مَوْلَى عُمَرَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ التَّيْمِيِّ عَنْ نَافِعٍ، مَوْلَى أَبِي قَتَادَةَ الأَنْصَارِيِّ عَنْ أَبِي قَتَادَةَ، أَنَّهُ كَانَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى إِذَا كَانُوا بِبَعْضِ طَرِيقِ مَكَّةَ تَخَلَّفَ مَعَ أَصْحَابٍ لَهُ مُحْرِمِينَ وَهُوَ غَيْرُ مُحْرِمٍ فَرَأَى حِمَارًا وَحْشِيًّا فَاسْتَوَى عَلَى فَرَسِهِ فَسَأَلَ أَصْحَابَهُ أَنْ يُنَاوِلُوهُ سَوْطَهُ فَأَبَوْا عَلَيْهِ فَسَأَلَهُمْ رُمْحَهُ فَأَبَوْا فَأَخَذَهُ ثُمَّ شَدَّ عَلَى الْحِمَارِ فَقَتَلَهُ فَأَكَلَ مِنْهُ بَعْضُ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبَى بَعْضُهُمْ فَلَمَّا أَدْرَكُوا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَأَلُوهُ عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ ‏ "‏ إِنَّمَا هِيَ طُعْمَةٌ أَطْعَمَكُمُوهَا اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Qatoda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺ bilan birga edi. Makka yoʻlining bir joyiga yetganlarida, u ehromda boʻlmagani holda ehromdagi baʼzi safardoshlari bilan orqada qoldi. Soʻng u yovvoyi eshakni koʻrib qolib, otiga mindi. U safardoshlaridan qamchisini berishlarini soʻradi, ular bermadilar. Keyin nayzasini soʻradi, ular yana bermadilar. Shunda u uni (oʻzi) olib, eshakka tashlanib, uni oʻldirdi. Rasululloh ﷺning baʼzi sahobalari undan yedilar, baʼzilari esa (yeyishdan) bosh tortdilar. Rasululloh ﷺ huzurlariga yetib kelganlarida, undan bu haqda soʻradilar. Shunda u zot: «U Alloh taolo sizlarga yedirgan taomdir, xolos», dedilar.Абу Қатода (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺ билан бирга эди. Макка йўлининг бир жойига етганларида, у эҳромда бўлмагани ҳолда эҳромдаги баъзи сафардошлари билан орқада қолди. Сўнг у ёввойи эшакни кўриб қолиб, отига минди. У сафардошларидан қамчисини беришларини сўради, улар бермадилар. Кейин найзасини сўради, улар яна бермадилар. Шунда у уни (ўзи) олиб, эшакка ташланиб, уни ўлдирди. Расулуллоҳ ﷺнинг баъзи саҳобалари ундан едилар, баъзилари эса (ейишдан) бош тортдилар. Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига етиб келганларида, ундан бу ҳақда сўрадилар. Шунда у зот: «У Аллоҳ таоло сизларга едирган таомдир, холос», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ الزُّبَيْرَ بْنَ الْعَوَّامِ، كَانَ يَتَزَوَّدُ صَفِيفَ الظِّبَاءِ وَهُوَ مُحْرِمٌ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَالصَّفِيفُ الْقَدِيدُ ‏.‏

Zubayr ibn al-Avvom (roziyallohu anhu) ehromda ekan yoʻlga ozuqa qilib ohu goʻshtining qoqisi (safif az-zibo)ni olar edi. Molik aytdi: «Safif — qoqi (quritilgan goʻsht)dir».Зубайр ибн ал-Аввом (розияллоҳу анҳу) эҳромда экан йўлга озуқа қилиб оҳу гўштининг қоқиси (сафиф аз-зибо)ни олар эди. Молик айтди: «Сафиф — қоқи (қуритилган гўшт)дир».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، أَنَّ عَطَاءَ بْنَ يَسَارٍ، أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِي قَتَادَةَ، فِي الْحِمَارِ الْوَحْشِيِّ مِثْلَ حَدِيثِ أَبِي النَّضْرِ إِلاَّ أَنَّ فِي، حَدِيثِ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ هَلْ مَعَكُمْ مِنْ لَحْمِهِ شَىْءٌ ‏"‏ ‏.‏

Zayd ibn Aslam (rahimahulloh) Ato ibn Yasordan, u Abu Qatoda (roziyallohu anhu)dan yovvoyi eshak haqida Abu Nazrning hadisiga oʻxshash rivoyat qildi. Faqat Zayd ibn Aslamning hadisida Rasululloh ﷺ: «Uning goʻshtidan yoningizda biror narsa bormi?» deganlari bor.Зайд ибн Аслам (раҳимаҳуллоҳ) Ато ибн Ясордан, у Абу Қатода (розияллоҳу анҳу)дан ёввойи эшак ҳақида Абу Назрнинг ҳадисига ўхшаш ривоят қилди. Фақат Зайд ибн Асламнинг ҳадисида Расулуллоҳ ﷺ: «Унинг гўштидан ёнингизда бирор нарса борми?» деганлари бор.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الأَنْصَارِيِّ، أَنَّهُ قَالَ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْحَارِثِ التَّيْمِيُّ، عَنْ عِيسَى بْنِ طَلْحَةَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ عُمَيْرِ بْنِ سَلَمَةَ الضَّمْرِيِّ، عَنِ الْبَهْزِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ يُرِيدُ مَكَّةَ وَهُوَ مُحْرِمٌ حَتَّى إِذَا كَانَ بِالرَّوْحَاءِ إِذَا حِمَارٌ وَحْشِيٌّ عَقِيرٌ فَذُكِرَ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏ "‏ دَعُوهُ فَإِنَّهُ يُوشِكُ أَنْ يَأْتِيَ صَاحِبُهُ ‏"‏ ‏.‏ فَجَاءَ الْبَهْزِيُّ وَهُوَ صَاحِبُهُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ شَأْنَكُمْ بِهَذَا الْحِمَارِ ‏.‏ فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَبَا بَكْرٍ فَقَسَمَهُ بَيْنَ الرِّفَاقِ ثُمَّ مَضَى حَتَّى إِذَا كَانَ بِالأَثَايَةِ - بَيْنَ الرُّوَيْثَةِ وَالْعَرْجِ - إِذَا ظَبْىٌ حَاقِفٌ فِي ظِلٍّ فِيهِ سَهْمٌ فَزَعَمَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمَرَ رَجُلاً أَنْ يَقِفَ عِنْدَهُ لاَ يَرِيبُهُ أَحَدٌ مِنَ النَّاسِ حَتَّى يُجَاوِزَهُ ‏.‏

Al-Bahziy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ ehromda Makka tomon yoʻlga chiqdilar. Ravho degan joyga yetganlarida, birdan jarohatlangan bir yovvoyi eshakka duch keldilar. Bu haqda Rasululloh ﷺ ga aytilgan edi, u zot: «Uni qoʻyib beringlar, hademay egasi kelib qoladi», dedilar. Shunda uning egasi — al-Bahziy Nabiy ﷺ ning oldilariga kelib: «Yo Rasululloh, bu eshak haqida ixtiyor sizniki», dedi. Rasululloh ﷺ Abu Bakrga buyurdilar, u esa uni hamrohlar orasida taqsimladi. Soʻng yoʻlida davom etdilar. Ruvaysa bilan Araj oraligʻidagi Asoya degan joyga yetganlarida, birdan soyada yonboshlab yotgan, badanida oʻq qolgan bir ohuga duch keldilar. Rovaiyning taʼkidlashicha, Rasululloh ﷺ bir kishiga uning yonida turib, hamma oʻtib ketguncha odamlardan hech kim unga tegmasligini buyurdilar.Ал-Баҳзий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ эҳромда Макка томон йўлга чиқдилар. Равҳо деган жойга етганларида, бирдан жароҳатланган бир ёввойи эшакка дуч келдилар. Бу ҳақда Расулуллоҳ ﷺ га айтилган эди, у зот: «Уни қўйиб беринглар, ҳадемай эгаси келиб қолади», дедилар. Шунда унинг эгаси — ал-Баҳзий Набий ﷺ нинг олдиларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, бу эшак ҳақида ихтиёр сизники», деди. Расулуллоҳ ﷺ Абу Бакрга буюрдилар, у эса уни ҳамроҳлар орасида тақсимлади. Сўнг йўлида давом этдилар. Рувайса билан Араж оралиғидаги Асоя деган жойга етганларида, бирдан сояда ёнбошлаб ётган, баданида ўқ қолган бир оҳуга дуч келдилар. Роваийнинг таъкидлашича, Расулуллоҳ ﷺ бир кишига унинг ёнида туриб, ҳамма ўтиб кетгунча одамлардан ҳеч ким унга тегмаслигини буюрдилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، أَنَّهُ سَمِعَ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّهُ أَقْبَلَ مِنَ الْبَحْرَيْنِ حَتَّى إِذَا كَانَ بِالرَّبَذَةِ وَجَدَ رَكْبًا مِنْ أَهْلِ الْعِرَاقِ مُحْرِمِينَ فَسَأَلُوهُ عَنْ لَحْمِ صَيْدٍ وَجَدُوهُ عِنْدَ أَهْلِ الرَّبَذَةِ فَأَمَرَهُمْ بِأَكْلِهِ قَالَ ثُمَّ إِنِّي شَكَكْتُ فِيمَا أَمَرْتُهُمْ بِهِ فَلَمَّا قَدِمْتُ الْمَدِينَةَ ذَكَرْتُ ذَلِكَ لِعُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ فَقَالَ عُمَرُ مَاذَا أَمَرْتَهُمْ بِهِ فَقَالَ أَمَرْتُهُمْ بِأَكْلِهِ ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ لَوْ أَمَرْتَهُمْ بِغَيْرِ ذَلِكَ لَفَعَلْتُ بِكَ يَتَوَاعَدُهُ ‏.‏

Said ibn al-Musayyab Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilishicha, u Bahrayndan qaytayotgan edi. Rabaza degan joyga yetganda, u yerda ehromdagi iroqlik bir karvonga duch keldi. Ular undan Rabaza ahlining oldida topgan ov goʻshti haqida soʻrashdi, u esa uni yeyishga buyurdi. Abu Hurayra dedi: «Soʻng men ularga buyurgan narsam haqida shubhaga tushdim. Madinaga kelganimda buni Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)ga aytdim. Umar: ‹Ularga nima deb buyurding?› dedi. Men: ‹Ularni yeyishga buyurdim›, dedim. Shunda Umar ibn al-Xattob meni ogohlantirib: ‹Agar ularga boshqacha buyurganingda, senga jazo berardim›, dedi».Саид ибн ал-Мусайяб Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилишича, у Баҳрайндан қайтаётган эди. Рабаза деган жойга етганда, у ерда эҳромдаги ироқлик бир карвонга дуч келди. Улар ундан Рабаза аҳлининг олдида топган ов гўшти ҳақида сўрашди, у эса уни ейишга буюрди. Абу Ҳурайра деди: «Сўнг мен уларга буюрган нарсам ҳақида шубҳага тушдим. Мадинага келганимда буни Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)га айтдим. Умар: ‹Уларга нима деб буюрдинг?› деди. Мен: ‹Уларни ейишга буюрдим›, дедим. Шунда Умар ибн ал-Хаттоб мени огоҳлантириб: ‹Агар уларга бошқача буюрганингда, сенга жазо берардим›, деди».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يُحَدِّثُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ أَنَّهُ مَرَّ بِهِ قَوْمٌ مُحْرِمُونَ بِالرَّبَذَةِ فَاسْتَفْتَوْهُ فِي لَحْمِ صَيْدٍ وَجَدُوا نَاسًا أَحِلَّةً يَأْكُلُونَهُ فَأَفْتَاهُمْ بِأَكْلِهِ قَالَ ثُمَّ قَدِمْتُ الْمَدِينَةَ عَلَى عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ فَسَأَلْتُهُ عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ بِمَ أَفْتَيْتَهُمْ قَالَ فَقُلْتُ أَفْتَيْتُهُمْ بِأَكْلِهِ ‏.‏ قَالَ فَقَالَ عُمَرُ لَوْ أَفْتَيْتَهُمْ بِغَيْرِ ذَلِكَ لأَوْجَعْتُكَ ‏.‏

Solim ibn Abdulloh eshitishicha, Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)ga soʻzlab berdiki, Rabazada uning yonidan ehromdagi bir qavm oʻtib, undan, ehromda boʻlmagan kishilar yeyayotgan ov goʻshti haqida fatvo soʻradilar, u esa uni yeyishga fatvo berdi. Abu Hurayra dedi: «Soʻng Madinaga, Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)ning oldiga keldim va undan bu haqda soʻradim. U: ‹Ularga nima deb fatvo berding?› dedi. Men: ‹Ularni yeyishga fatvo berdim›, dedim. Shunda Umar: ‹Agar ularga boshqacha fatvo berganingda, seni ogʻritardim (jazolardim)›, dedi».Солим ибн Абдуллоҳ эшитишича, Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)га сўзлаб бердики, Рабазада унинг ёнидан эҳромдаги бир қавм ўтиб, ундан, эҳромда бўлмаган кишилар еяётган ов гўшти ҳақида фатво сўрадилар, у эса уни ейишга фатво берди. Абу Ҳурайра деди: «Сўнг Мадинага, Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)нинг олдига келдим ва ундан бу ҳақда сўрадим. У: ‹Уларга нима деб фатво бердинг?› деди. Мен: ‹Уларни ейишга фатво бердим›, дедим. Шунда Умар: ‹Агар уларга бошқача фатво берганингда, сени оғритардим (жазолардим)›, деди».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، أَنَّ كَعْبَ الأَحْبَارِ، أَقْبَلَ مِنَ الشَّامِ فِي رَكْبٍ حَتَّى إِذَا كَانُوا بِبَعْضِ الطَّرِيقِ وَجَدُوا لَحْمَ صَيْدٍ فَأَفْتَاهُمْ كَعْبٌ بِأَكْلِهِ قَالَ فَلَمَّا قَدِمُوا عَلَى عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ بِالْمَدِينَةِ ذَكَرُوا ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ مَنْ أَفْتَاكُمْ بِهَذَا قَالُوا كَعْبٌ ‏.‏ قَالَ فَإِنِّي قَدْ أَمَّرْتُهُ عَلَيْكُمْ حَتَّى تَرْجِعُوا ثُمَّ لَمَّا كَانُوا بِبَعْضِ طَرِيقِ مَكَّةَ مَرَّتْ بِهِمْ رِجْلٌ مِنْ جَرَادٍ فَأَفْتَاهُمْ كَعْبٌ أَنْ يَأْخُذُوهُ فَيَأْكُلُوهُ فَلَمَّا قَدِمُوا عَلَى عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ ذَكَرُوا لَهُ ذَلِكَ فَقَالَ مَا حَمَلَكَ عَلَى أَنْ تُفْتِيَهُمْ بِهَذَا قَالَ هُوَ مِنْ صَيْدِ الْبَحْرِ ‏.‏ قَالَ وَمَا يُدْرِيكَ قَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ - وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ - إِنْ هِيَ إِلاَّ نَثْرَةُ حُوتٍ يَنْثُرُهُ فِي كُلِّ عَامٍ مَرَّتَيْنِ ‏.‏

Ato ibn Yasor (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Kaʼb al-Ahbor Shomdan bir karvonda qaytayotgan edi. Yoʻlning bir joyida ular ov goʻshtini topib qolishdi, Kaʼb esa uni yeyishga fatvo berdi. Ular Madinaga, Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)ning oldiga kelganlarida, buni unga aytishdi. Umar: «Kim sizlarga bunga fatvo berdi?» dedi. Ular: «Kaʼb», deyishdi. U: «Men uni sizlar qaytib kelguningizcha ustingizga amir qilib qoʻygan edim», dedi. Soʻng ular Makka yoʻlining bir joyida boʻlganlarida, yonlaridan bir toʻda chigirtka oʻtdi. Kaʼb ularni tutib yeyishlariga fatvo berdi. Ular Umar ibn al-Xattobning oldiga kelganlarida, buni unga aytishdi. Umar: «Ularga bunga fatvo berishingga nima sabab boʻldi?» dedi. Kaʼb: «U — dengiz ovidandir», dedi. Umar: «Buni qayoqdan bilasan?» dedi. Kaʼb: «Ey amiru-l-moʻʼminin, jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, u faqat baliqning har yili ikki marta sochadigan urugʻi (aksasi)dan oʻzga narsa emas», dedi.Ато ибн Ясор (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Каъб ал-Аҳбор Шомдан бир карвонда қайтаётган эди. Йўлнинг бир жойида улар ов гўштини топиб қолишди, Каъб эса уни ейишга фатво берди. Улар Мадинага, Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)нинг олдига келганларида, буни унга айтишди. Умар: «Ким сизларга бунга фатво берди?» деди. Улар: «Каъб», дейишди. У: «Мен уни сизлар қайтиб келгунингизча устингизга амир қилиб қўйган эдим», деди. Сўнг улар Макка йўлининг бир жойида бўлганларида, ёнларидан бир тўда чигиртка ўтди. Каъб уларни тутиб ейишларига фатво берди. Улар Умар ибн ал-Хаттобнинг олдига келганларида, буни унга айтишди. Умар: «Уларга бунга фатво беришингга нима сабаб бўлди?» деди. Каъб: «У — денгиз овидандир», деди. Умар: «Буни қаёқдан биласан?» деди. Каъб: «Эй амиру-л-мўъминин, жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, у фақат балиқнинг ҳар йили икки марта сочадиган уруғи (аксаси)дан ўзга нарса эмас», деди.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ الصَّعْبِ بْنِ جَثَّامَةَ اللَّيْثِيِّ، أَنَّهُ أَهْدَى لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِمَارًا وَحْشِيًّا وَهُوَ بِالأَبْوَاءِ أَوْ بِوَدَّانَ فَرَدَّهُ عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا رَأَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا فِي وَجْهِي قَالَ ‏ "‏ إِنَّا لَمْ نَرُدَّهُ عَلَيْكَ إِلاَّ أَنَّا حُرُمٌ ‏"‏ ‏.‏

As-Saʼb ibn Jassoma al-Laysiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺ ga — u zot Abvo yoki Vaddonda ekanlarida — bir yovvoyi eshak hadya qildi, Rasululloh ﷺ esa uni unga qaytarib berdilar. As-Saʼb aytadi: «Rasululloh ﷺ yuzimdagi xafalikni koʻrganlarida: ‹Biz uni senga faqat ehromda boʻlganimiz uchun qaytardik›, dedilar».Ас-Саъб ибн Жассома ал-Лайсий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺ га — у зот Абво ёки Ваддонда эканларида — бир ёввойи эшак ҳадя қилди, Расулуллоҳ ﷺ эса уни унга қайтариб бердилар. Ас-Саъб айтади: «Расулуллоҳ ﷺ юзимдаги хафаликни кўрганларида: ‹Биз уни сенга фақат эҳромда бўлганимиз учун қайтардик›, дедилар».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرِ بْنِ رَبِيعَةَ، قَالَ رَأَيْتُ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ بِالْعَرْجِ وَهُوَ مُحْرِمٌ فِي يَوْمٍ صَائِفٍ قَدْ غَطَّى وَجْهَهُ بِقَطِيفَةِ أُرْجُوَانٍ ثُمَّ أُتِيَ بِلَحْمِ صَيْدٍ فَقَالَ لأَصْحَابِهِ كُلُوا ‏.‏ فَقَالُوا أَوَلاَ تَأْكُلُ أَنْتَ فَقَالَ إِنِّي لَسْتُ كَهَيْئَتِكُمْ إِنَّمَا صِيدَ مِنْ أَجْلِي ‏.‏

Abdulloh ibn Omir ibn Rabiʼa (rahimahulloh) aytdi: «Men Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)ni Arajda, issiq bir kuni ehromda koʻrdim — u yuzini qizil jun choyshab bilan yopib olgan edi. Soʻng unga ov goʻshti keltirildi. U hamrohlariga: ‹Yenglar›, dedi. Ular: ‹Oʻzingiz yemaysizmi?› deyishdi. U: ‹Men sizlarning holatingizda emasman, u faqat men uchun ov qilingan›, dedi».Абдуллоҳ ибн Омир ибн Рабиъа (раҳимаҳуллоҳ) айтди: «Мен Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)ни Аражда, иссиқ бир куни эҳромда кўрдим — у юзини қизил жун чойшаб билан ёпиб олган эди. Сўнг унга ов гўшти келтирилди. У ҳамроҳларига: ‹Енглар›, деди. Улар: ‹Ўзингиз емайсизми?› дейишди. У: ‹Мен сизларнинг ҳолатингизда эмасман, у фақат мен учун ов қилинган›, деди».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ، أَنَّهَا قَالَتْ لَهُ يَا ابْنَ أُخْتِي إِنَّمَا هِيَ عَشْرُ لَيَالٍ فَإِنْ تَخَلَّجَ فِي نَفْسِكَ شَىْءٌ فَدَعْهُ تَعْنِي أَكْلَ لَحْمِ الصَّيْدِ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ فِي الرَّجُلِ الْمُحْرِمِ يُصَادُ مِنْ أَجْلِهِ صَيْدٌ فَيُصْنَعُ لَهُ ذَلِكَ الصَّيْدُ فَيَأْكُلُ مِنْهُ وَهُوَ يَعْلَمُ أَنَّهُ مِنْ أَجْلِهِ صِيدَ فَإِنَّ عَلَيْهِ جَزَاءَ ذَلِكَ الصَّيْدِ كُلِّهِ ‏.‏ وَسُئِلَ مَالِكٌ عَنِ الرَّجُلِ يُضْطَرُّ إِلَى أَكْلِ الْمَيْتَةِ وَهُوَ مُحْرِمٌ أَيَصِيدُ الصَّيْدَ فَيَأْكُلُهُ أَمْ يَأْكُلُ الْمَيْتَةَ فَقَالَ بَلْ يَأْكُلُ الْمَيْتَةَ وَذَلِكَ أَنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى لَمْ يُرَخِّصْ لِلْمُحْرِمِ فِي أَكْلِ الصَّيْدِ وَلاَ فِي أَخْذِهِ فِي حَالٍ مِنَ الأَحْوَالِ وَقَدْ أَرْخَصَ فِي الْمَيْتَةِ عَلَى حَالِ الضَّرُورَةِ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَأَمَّا مَا قَتَلَ الْمُحْرِمُ أَوْ ذَبَحَ مِنَ الصَّيْدِ فَلاَ يَحِلُّ أَكْلُهُ لِحَلاَلٍ وَلاَ لِمُحْرِمٍ لأَنَّهُ لَيْسَ بِذَكِيٍّ كَانَ خَطَأً أَوْ عَمْدًا فَأَكْلُهُ لاَ يَحِلُّ وَقَدْ سَمِعْتُ ذَلِكَ مِنْ غَيْرِ وَاحِدٍ وَالَّذِي يَقْتُلُ الصَّيْدَ ثُمَّ يَأْكُلُهُ إِنَّمَا عَلَيْهِ كَفَّارَةٌ وَاحِدَةٌ مِثْلُ مَنْ قَتَلَهُ وَلَمْ يَأْكُلْ مِنْهُ ‏.‏

Oisha ummul-moʻʼminin (roziyallohu anho) unga (Urvaga): «Ey jiyanim, bu — atigi oʻn kechadir; agar koʻnglingda biror narsaga mayl tugʻilsa, uni tark et», dedi — u ov goʻshtini yeyishni nazarda tutdi. Molik ehromdagi kishi haqida — agar uning uchun ov qilinib, oʻsha ov unga tayyorlansa va u buni oʻzi uchun ov qilinganini bilib turib yesa, u holda oʻsha ovning barchasi uchun jazo (kaffarat) uning zimmasiga tushishini aytdi. Molikdan ehromda ekan oʻlaksani yeyishga majbur boʻlgan kishi haqida — ov qilib uni yesinmi yoki oʻlaksani yesinmi, deb soʻralganda, u: «Balki oʻlaksani yesin. Chunki Alloh tabaraka va taolo ehromdagi kishiga ov goʻshtini yeyishga ham, uni olishga ham hech qanday holatda ruxsat bermagan, oʻlaksani esa zarurat holatida ruxsat qilgan», dedi. Molik aytdi: «Ehromdagi kishi ov qilgan yoki soʻygan narsani na ehromdan chiqqan, na ehromdagi kishi yeyishi halol emas — chunki u sharʼan zabh qilinmagan; xoh xato, xoh qasddan boʻlsin, uni yeyish halol emas. Buni men bir necha kishidan eshitganman. Ov qilib, soʻng uni yegan kishiga esa faqat bitta kaffarat lozim boʻladi — xuddi uni oʻldirib, ammo yemagan kishiga oʻxshab».Оиша уммул-мўъминин (розияллоҳу анҳо) унга (Урвага): «Эй жияним, бу — атиги ўн кечадир; агар кўнглингда бирор нарсага майл туғилса, уни тарк эт», деди — у ов гўштини ейишни назарда тутди. Молик эҳромдаги киши ҳақида — агар унинг учун ов қилиниб, ўша ов унга тайёрланса ва у буни ўзи учун ов қилинганини билиб туриб еса, у ҳолда ўша овнинг барчаси учун жазо (каффарат) унинг зиммасига тушишини айтди. Моликдан эҳромда экан ўлаксани ейишга мажбур бўлган киши ҳақида — ов қилиб уни есинми ёки ўлаксани есинми, деб сўралганда, у: «Балки ўлаксани есин. Чунки Аллоҳ табарака ва таоло эҳромдаги кишига ов гўштини ейишга ҳам, уни олишга ҳам ҳеч қандай ҳолатда рухсат бермаган, ўлаксани эса зарурат ҳолатида рухсат қилган», деди. Молик айтди: «Эҳромдаги киши ов қилган ёки сўйган нарсани на эҳромдан чиққан, на эҳромдаги киши ейиши ҳалол эмас — чунки у шаръан забҳ қилинмаган; хоҳ хато, хоҳ қасддан бўлсин, уни ейиш ҳалол эмас. Буни мен бир неча кишидан эшитганман. Ов қилиб, сўнг уни еган кишига эса фақат битта каффарат лозим бўлади — худди уни ўлдириб, аммо емаган кишига ўхшаб».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ خَمْسٌ مِنَ الدَّوَابِّ لَيْسَ عَلَى الْمُحْرِمِ فِي قَتْلِهِنَّ جُنَاحٌ الْغُرَابُ وَالْحِدَأَةُ وَالْعَقْرَبُ وَالْفَأْرَةُ وَالْكَلْبُ الْعَقُورُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Beshta jonivor borki, ularni oʻldirishda ehromdagi kishiga gunoh yoʻq: qargʻa, kalxat, chayon, sichqon va qopagʻon it», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бешта жонивор борки, уларни ўлдиришда эҳромдаги кишига гуноҳ йўқ: қарға, калхат, чаён, сичқон ва қопағон ит», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ خَمْسٌ مِنَ الدَّوَابِّ مَنْ قَتَلَهُنَّ وَهُوَ مُحْرِمٌ فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْهِ الْعَقْرَبُ وَالْفَأْرَةُ وَالْغُرَابُ وَالْحِدَأَةُ وَالْكَلْبُ الْعَقُورُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Beshta jonivor borki, kim ularni ehromda boʻlib oʻldirsa, unga gunoh yoʻq: chayon, sichqon, qargʻa, kalxat va qopagʻon it», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бешта жонивор борки, ким уларни эҳромда бўлиб ўлдирса, унга гуноҳ йўқ: чаён, сичқон, қарға, калхат ва қопағон ит», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ خَمْسٌ فَوَاسِقُ يُقْتَلْنَ فِي الْحَرَمِ الْفَأْرَةُ وَالْعَقْرَبُ وَالْغُرَابُ وَالْحِدَأَةُ وَالْكَلْبُ الْعَقُورُ ‏"‏ ‏.‏

Urva (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Beshta fosiq (zararkunanda) borki, ular Haramda oʻldiriladi: sichqon, chayon, qargʻa, kalxat va qopagʻon it», dedilar.Урва (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Бешта фосиқ (зараркунанда) борки, улар Ҳарамда ўлдирилади: сичқон, чаён, қарға, калхат ва қопағон ит», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، أَمَرَ بِقَتْلِ الْحَيَّاتِ فِي الْحَرَمِ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ فِي الْكَلْبِ الْعَقُورِ الَّذِي أُمِرَ بِقَتْلِهِ فِي الْحَرَمِ إِنَّ كُلَّ مَا عَقَرَ النَّاسَ وَعَدَا عَلَيْهِمْ وَأَخَافَهُمْ مِثْلُ الأَسَدِ وَالنَّمِرِ وَالْفَهْدِ وَالذِّئْبِ فَهُوَ الْكَلْبُ الْعَقُورُ وَأَمَّا مَا كَانَ مِنَ السِّبَاعِ لاَ يَعْدُو مِثْلُ الضَّبُعِ وَالثَّعْلَبِ وَالْهِرِّ وَمَا أَشْبَهَهُنَّ مِنَ السِّبَاعِ فَلاَ يَقْتُلُهُنَّ الْمُحْرِمُ فَإِنْ قَتَلَهُ فَدَاهُ وَأَمَّا مَا ضَرَّ مِنَ الطَّيْرِ فَإِنَّ الْمُحْرِمَ لاَ يَقْتُلُهُ إِلاَّ مَا سَمَّى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْغُرَابُ وَالْحِدَأَةُ وَإِنْ قَتَلَ الْمُحْرِمُ شَيْئًا مِنَ الطَّيْرِ سِوَاهُمَا فَدَاهُ ‏.‏

Ibn Shihob (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) Haramda ilonlarni oʻldirishga buyurdi. Molik Haramda oʻldirishga buyurilgan «qopagʻon it» haqida shunday dedi: «Odamlarni jarohatlaydigan, ularga tashlanadigan va ularni qoʻrqitadigan har bir narsa — masalan, arslon, qoplon, gepard va boʻri — ana shu qopagʻon itdir. Yirtqichlardan tashlanmaydiganlarini — masalan, sirtlon, tulki, mushuk va shularga oʻxshash yirtqichlarni esa ehromdagi kishi oʻldirmaydi; agar oʻldirsa, jazosini (fidyasini) toʻlaydi. Qushlardan zarar yetkazadiganini ham ehromdagi kishi oʻldirmaydi — faqat Nabiy ﷺ nomlaganlari, yaʼni qargʻa va kalxatdan boʻlak. Agar ehromdagi kishi bu ikkisidan boshqa biror qushni oʻldirsa, jazosini toʻlaydi».Ибн Шиҳоб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) Ҳарамда илонларни ўлдиришга буюрди. Молик Ҳарамда ўлдиришга буюрилган «қопағон ит» ҳақида шундай деди: «Одамларни жароҳатлайдиган, уларга ташланадиган ва уларни қўрқитадиган ҳар бир нарса — масалан, арслон, қоплон, гепард ва бўри — ана шу қопағон итдир. Йиртқичлардан ташланмайдиганларини — масалан, сиртлон, тулки, мушук ва шуларга ўхшаш йиртқичларни эса эҳромдаги киши ўлдирмайди; агар ўлдирса, жазосини (фидясини) тўлайди. Қушлардан зарар етказадиганини ҳам эҳромдаги киши ўлдирмайди — фақат Набий ﷺ номлаганлари, яъни қарға ва калхатдан бўлак. Агар эҳромдаги киши бу иккисидан бошқа бирор қушни ўлдирса, жазосини тўлайди».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْحَارِثِ التَّيْمِيِّ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْهُدَيْرِ، أَنَّهُ رَأَى عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ يُقَرِّدُ بَعِيرًا لَهُ فِي طِينٍ بِالسُّقْيَا وَهُوَ مُحْرِمٌ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَأَنَا أَكْرَهُهُ ‏.‏

Rabiʼa ibn Abdulloh ibn al-Hudayr (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)ni Suqyoda, ehromda ekan, oʻz tuyasini loyda kanalardan tozalayotganini koʻrdi. Molik aytdi: «Men buni yoqtirmayman».Рабиъа ибн Абдуллоҳ ибн ал-Ҳудайр (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)ни Суқёда, эҳромда экан, ўз туясини лойда каналардан тозалаётганини кўрди. Молик айтди: «Мен буни ёқтирмайман».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ أَبِي عَلْقَمَةَ، عَنْ أُمِّهِ، أَنَّهَا قَالَتْ سَمِعْتُ عَائِشَةَ، زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تُسْأَلُ عَنِ الْمُحْرِمِ أَيَحُكُّ جَسَدَهُ فَقَالَتْ نَعَمْ فَلْيَحْكُكْهُ وَلْيَشْدُدْ وَلَوْ رُبِطَتْ يَدَاىَ وَلَمْ أَجِدْ إِلاَّ رِجْلَىَّ لَحَكَكْتُ ‏.‏

Alqama ibn Abu Alqamaning onasi aytdi: «Men Nabiy ﷺ ning zavjalari Oisha (roziyallohu anho)dan ehromdagi kishi badanini qashisa boʻladimi, deb soʻralganini eshitdim. U: ‹Ha, qashisin va qattiq qashisin. Agar ikki qoʻlim bogʻlab qoʻyilib, faqat oyoqlarimdan boshqa vosita topmaganimda ham, albatta qashigan boʻlardim›, dedi».Алқама ибн Абу Алқаманинг онаси айтди: «Мен Набий ﷺ нинг завжалари Оиша (розияллоҳу анҳо)дан эҳромдаги киши баданини қашиса бўладими, деб сўралганини эшитдим. У: ‹Ҳа, қашисин ва қаттиқ қашисин. Агар икки қўлим боғлаб қўйилиб, фақат оёқларимдан бошқа восита топмаганимда ҳам, албатта қашиган бўлардим›, деди».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَيُّوبَ بْنِ مُوسَى، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، نَظَرَ فِي الْمِرْآةِ لِشَكْوٍ كَانَ بِعَيْنَيْهِ وَهُوَ مُحْرِمٌ ‏.‏

Ayyub ibn Muso (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) ehromda ekan, koʻzidagi ogʻriq sababli oynaga qaradi.Айюб ибн Мусо (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) эҳромда экан, кўзидаги оғриқ сабабли ойнага қаради.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ يَكْرَهُ أَنْ يَنْزِعَ الْمُحْرِمُ، حَلَمَةً أَوْ قُرَادًا عَنْ بَعِيرِهِ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَذَلِكَ أَحَبُّ مَا سَمِعْتُ إِلَىَّ فِي ذَلِكَ ‏.‏

Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) ehromdagi kishi tuyasidan yirik kana yoki kanani olib tashlashini yoqtirmas edi. Molik aytdi: «Bu — men shu haqda eshitgan narsalarim ichida menga eng maʼquli».Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) эҳромдаги киши туясидан йирик кана ёки канани олиб ташлашини ёқтирмас эди. Молик айтди: «Бу — мен шу ҳақда эшитган нарсаларим ичида менга энг маъқули».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ، ‏.‏ أَنَّهُ سَأَلَ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ عَنْ ظُفْرٍ، لَهُ انْكَسَرَ وَهُوَ مُحْرِمٌ فَقَالَ سَعِيدٌ اقْطَعْهُ ‏.‏ وَسُئِلَ مَالِكٌ عَنِ الرَّجُلِ يَشْتَكِي أُذُنَهُ أَيَقْطُرُ فِي أُذُنِهِ مِنَ الْبَانِ الَّذِي لَمْ يُطَيَّبْ وَهُوَ مُحْرِمٌ فَقَالَ لاَ أَرَى بِذَلِكَ بَأْسًا وَلَوْ جَعَلَهُ فِي فِيهِ لَمْ أَرَ بِذَلِكَ بَأْسًا ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَلاَ بَأْسَ أَنْ يَبُطَّ الْمُحْرِمُ خُرَاجَهُ وَيَفْقَأَ دُمَّلَهُ وَيَقْطَعَ عِرْقَهُ إِذَا احْتَاجَ إِلَى ذَلِكَ ‏.‏

Muhammad ibn Abdulloh ibn Abu Maryam (rahimahulloh) Said ibn al-Musayyabdan ehromda ekan singan tirnogʻi haqida soʻradi. Said: «Uni kesib tashla», dedi. Molikdan qulogʻi ogʻrigan kishi haqida — ehromda ekan qulogʻiga xushboʻylanmagan yogʻ (bon yogʻi)dan tomizsa boʻladimi, deb soʻralganda, u: «Men bunda zarar koʻrmayman; hatto uni ogʻziga solsa ham, bunda zarar koʻrmasdim», dedi. Molik aytdi: «Ehromdagi kishi zarurat boʻlsa yarasini yorishi, chippasini yorib tashlashi va tomirini kesishida (qon olishida) zarar yoʻq».Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Абу Марям (раҳимаҳуллоҳ) Саид ибн ал-Мусайябдан эҳромда экан синган тирноғи ҳақида сўради. Саид: «Уни кесиб ташла», деди. Моликдан қулоғи оғриган киши ҳақида — эҳромда экан қулоғига хушбўйланмаган ёғ (бон ёғи)дан томизса бўладими, деб сўралганда, у: «Мен бунда зарар кўрмайман; ҳатто уни оғзига солса ҳам, бунда зарар кўрмасдим», деди. Молик айтди: «Эҳромдаги киши зарурат бўлса ярасини ёриши, чиппасини ёриб ташлаши ва томирини кесишида (қон олишида) зарар йўқ».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ الْفَضْلُ بْنُ عَبَّاسٍ رَدِيفَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجَاءَتْهُ امْرَأَةٌ مِنْ خَثْعَمَ تَسْتَفْتِيهِ فَجَعَلَ الْفَضْلُ يَنْظُرُ إِلَيْهَا وَتَنْظُرُ إِلَيْهِ فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصْرِفُ وَجْهَ الْفَضْلِ إِلَى الشِّقِّ الآخَرِ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ فَرِيضَةَ اللَّهِ فِي الْحَجِّ أَدْرَكَتْ أَبِي شَيْخًا كَبِيرًا لاَ يَسْتَطِيعُ أَنْ يَثْبُتَ عَلَى الرَّاحِلَةِ أَفَأَحُجُّ عَنْهُ قَالَ ‏ "‏ نَعَمْ ‏"‏ ‏.‏ وَذَلِكَ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdilar: Fazl ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Rasululloh ﷺ ning ortlaridan (ulovga) mingashib ketayotgan edi. Shunda Xasʼam qabilasidan boʻlgan bir ayol u zotdan (haj haqida) fatvo soʻrab keldi. Fazl unga, u esa Fazlga qaray boshladi. Rasululloh ﷺ Fazlning yuzini boshqa tomonga burar edilar. Ayol: «Yo Rasululloh, Allohning bandalariga farz qilgan haji otamga u keksayib qolgan, ulov ustida turishga qodir boʻlmagan paytida yetdi. Men uning oʻrniga haj qilsam boʻladimi?» dedi. U zot ﷺ: «Ha», dedilar. Bu Vidolashuv hajjida boʻlgan edi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтдилар: Фазл ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Расулуллоҳ ﷺ нинг ортларидан (уловга) мингашиб кетаётган эди. Шунда Хасъам қабиласидан бўлган бир аёл у зотдан (ҳаж ҳақида) фатво сўраб келди. Фазл унга, у эса Фазлга қарай бошлади. Расулуллоҳ ﷺ Фазлнинг юзини бошқа томонга бурар эдилар. Аёл: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳнинг бандаларига фарз қилган ҳажи отамга у кексайиб қолган, улов устида туришга қодир бўлмаган пайтида етди. Мен унинг ўрнига ҳаж қилсам бўладими?» деди. У зот ﷺ: «Ҳа», дедилар. Бу Видолашув ҳажжида бўлган эди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَلَّ هُوَ وَأَصْحَابُهُ بِالْحُدَيْبِيَةِ فَنَحَرُوا الْهَدْىَ وَحَلَقُوا رُءُوسَهُمْ وَحَلُّوا مِنْ كُلِّ شَىْءٍ قَبْلَ أَنْ يَطُوفُوا بِالْبَيْتِ وَقَبْلَ أَنْ يَصِلَ إِلَيْهِ الْهَدْىُ ثُمَّ لَمْ يُعْلَمْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمَرَ أَحَدًا مِنْ أَصْحَابِهِ وَلاَ مِمَّنْ كَانَ مَعَهُ أَنْ يَقْضُوا شَيْئًا وَلاَ يَعُودُوا لِشَىْءٍ ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Rasululloh ﷺ va sahobalari Hudaybiyada ehromdan chiqib, hadya (qurbonlik)ni soʻyib, boshlarini oldirib, Baytni tavof qilishdan oldin va hadya Kaʼbaga yetib borishidan oldin har bir ehrom taqigʻidan halol boʻldilar. Soʻng Rasululloh ﷺ sahobalaridan yoki u zot bilan birga boʻlganlardan birortasiga biror narsani qazo qilishni yoki bajarmagan biror ishga qaytishni buyurganlari maʼlum emas.Моликка етиб келишича, Расулуллоҳ ﷺ ва саҳобалари Ҳудайбияда эҳромдан чиқиб, ҳадя (қурбонлик)ни сўйиб, бошларини олдириб, Байтни тавоф қилишдан олдин ва ҳадя Каъбага етиб боришидан олдин ҳар бир эҳром тақиғидан ҳалол бўлдилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ саҳобаларидан ёки у зот билан бирга бўлганлардан бирортасига бирор нарсани қазо қилишни ёки бажармаган бирор ишга қайтишни буюрганлари маълум эмас.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ قَالَ حِينَ خَرَجَ إِلَى مَكَّةَ مُعْتِمَرًا فِي الْفِتْنَةِ إِنْ صُدِدْتُ عَنِ الْبَيْتِ صَنَعْنَا كَمَا صَنَعْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَهَلَّ بِعُمْرَةٍ مِنْ أَجْلِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَهَلَّ بِعُمْرَةٍ عَامَ الْحُدَيْبِيَةِ ثُمَّ إِنَّ عَبْدَ اللَّهِ نَظَرَ فِي أَمْرِهِ فَقَالَ مَا أَمْرُهُمَا إِلاَّ وَاحِدٌ ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَى أَصْحَابِهِ فَقَالَ مَا أَمْرُهُمَا إِلاَّ وَاحِدٌ أُشْهِدُكُمْ أَنِّي قَدْ أَوْجَبْتُ الْحَجَّ مَعَ الْعُمْرَةِ ‏.‏ ثُمَّ نَفَذَ حَتَّى جَاءَ الْبَيْتَ فَطَافَ طَوَافًا وَاحِدًا وَرَأَى ذَلِكَ مُجْزِيًا عَنْهُ وَأَهْدَى ‏.‏

Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) fitna paytida Makkaga umra qilish uchun chiqarkan: «Agar Baytdan toʻsilsam, Rasululloh ﷺ bilan birga qilganimizdek qilamiz», dedi va umraga niyat qilib ehromga kirdi — chunki Rasululloh ﷺ Hudaybiya yili umraga niyat qilib ehromga kirgan edilar. Soʻng Abdulloh oʻz ishini oʻylab koʻrib: «Bularning (haj bilan umraning) ishi bittadan boshqa emas», dedi. Keyin sheriklariga oʻgirilib: «Bularning ishi bittadan boshqa emas. Sizlarni guvoh qilamanki, men umra bilan birga hajni ham oʻzimga vojib qildim», dedi. Soʻng yoʻlida davom etib, Baytga keldi va bir marta tavof qildi, buni oʻziga kifoya deb bildi va hadya (qurbonlik) qildi.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) фитна пайтида Маккага умра қилиш учун чиқаркан: «Агар Байтдан тўсилсам, Расулуллоҳ ﷺ билан бирга қилганимиздек қиламиз», деди ва умрага ният қилиб эҳромга кирди — чунки Расулуллоҳ ﷺ Ҳудайбия йили умрага ният қилиб эҳромга кирган эдилар. Сўнг Абдуллоҳ ўз ишини ўйлаб кўриб: «Буларнинг (ҳаж билан умранинг) иши биттадан бошқа эмас», деди. Кейин шерикларига ўгирилиб: «Буларнинг иши биттадан бошқа эмас. Сизларни гувоҳ қиламанки, мен умра билан бирга ҳажни ҳам ўзимга вожиб қилдим», деди. Сўнг йўлида давом этиб, Байтга келди ва бир марта тавоф қилди, буни ўзига кифоя деб билди ва ҳадя (қурбонлик) қилди.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ قَالَ الْمُحْصَرُ بِمَرَضٍ لاَ يَحِلُّ حَتَّى يَطُوفَ بِالْبَيْتِ وَيَسْعَى بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ فَإِذَا اضْطُرَّ إِلَى لُبْسِ شَىْءٍ مِنَ الثِّيَابِ الَّتِي لاَ بُدَّ لَهُ مِنْهَا أَوِ الدَّوَاءِ صَنَعَ ذَلِكَ وَافْتَدَى ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: «Kasallik sababli toʻsilib qolgan kishi Baytni tavof qilib, Safo bilan Marva orasida saʼy qilmaguncha ehromdan halol boʻlmaydi. Agar oʻziga zarur boʻlgan biror kiyimni kiyishga yoki dori ishlatishga majbur boʻlsa, buni qiladi va fidya toʻlaydi».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Касаллик сабабли тўсилиб қолган киши Байтни тавоф қилиб, Сафо билан Марва орасида саъй қилмагунча эҳромдан ҳалол бўлмайди. Агар ўзига зарур бўлган бирор кийимни кийишга ёки дори ишлатишга мажбур бўлса, буни қилади ва фидя тўлайди».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ عَنْ عَائِشَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهَا كَانَتْ تَقُولُ الْمُحْرِمُ لاَ يُحِلُّهُ إِلاَّ الْبَيْتُ ‏.‏

Yahyo ibn Saidga Nabiy ﷺ ning zavjalari Oisha (roziyallohu anho)dan yetib kelishicha, u: «Ehromdagi kishini Baytdan boshqa hech narsa ehromdan halol qilmaydi», der edi.Яҳё ибн Саидга Набий ﷺ нинг завжалари Оиша (розияллоҳу анҳо)дан етиб келишича, у: «Эҳромдаги кишини Байтдан бошқа ҳеч нарса эҳромдан ҳалол қилмайди», дер эди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَيُّوبَ بْنِ أَبِي تَمِيمَةَ السَّخْتِيَانِيِّ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ أَهْلِ الْبَصْرَةِ كَانَ قَدِيمًا أَنَّهُ قَالَ خَرَجْتُ إِلَى مَكَّةَ حَتَّى إِذَا كُنْتُ بِبَعْضِ الطَّرِيقِ كُسِرَتْ فَخِذِي فَأَرْسَلْتُ إِلَى مَكَّةَ وَبِهَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ وَالنَّاسُ فَلَمْ يُرَخِّصْ لِي أَحَدٌ أَنْ أَحِلَّ فَأَقَمْتُ عَلَى ذَلِكَ الْمَاءِ سَبْعَةَ أَشْهُرٍ حَتَّى أَحْلَلْتُ بِعُمْرَةٍ ‏.‏

Ayyub ibn Abu Tamima as-Saxtiyoniy (rahimahulloh) Basra ahlidan boʻlgan, oʻsha zamonlarda yashagan bir keksa kishidan rivoyat qildi. U shunday dedi: «Men Makkaga yoʻlga chiqdim. Yoʻlning bir joyiga yetganimda songim sindi. Shunda Makkaga xabar yubordim — u yerda Abdulloh ibn Abbos, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhum) va boshqa odamlar bor edi. Ammo hech kim menga ehromdan chiqishga ruxsat bermadi. Shu suv (manbai) yonida yetti oy turdim, toki umra bilan ehromdan halol boʻldim».Айюб ибн Абу Тамима ас-Сахтиёний (раҳимаҳуллоҳ) Басра аҳлидан бўлган, ўша замонларда яшаган бир кекса кишидан ривоят қилди. У шундай деди: «Мен Маккага йўлга чиқдим. Йўлнинг бир жойига етганимда сонгим синди. Шунда Маккага хабар юбордим — у ерда Абдуллоҳ ибн Аббос, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳум) ва бошқа одамлар бор эди. Аммо ҳеч ким менга эҳромдан чиқишга рухсат бермади. Шу сув (манбаи) ёнида етти ой турдим, токи умра билан эҳромдан ҳалол бўлдим».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ قَالَ مَنْ حُبِسَ دُونَ الْبَيْتِ بِمَرَضٍ فَإِنَّهُ لاَ يَحِلُّ حَتَّى يَطُوفَ بِالْبَيْتِ وَبَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: «Kim Baytga yetmasidan kasallik sababli toʻsilib qolsa, Baytni tavof qilib, Safo bilan Marva orasida saʼy qilmaguncha ehromdan halol boʻlmaydi».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Ким Байтга етмасидан касаллик сабабли тўсилиб қолса, Байтни тавоф қилиб, Сафо билан Марва орасида саъй қилмагунча эҳромдан ҳалол бўлмайди».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، أَنَّ مَعْبَدَ بْنَ حُزَابَةَ الْمَخْزُومِيَّ، صُرِعَ بِبَعْضِ طَرِيقِ مَكَّةَ وَهُوَ مُحْرِمٌ فَسَأَلَ مَنْ يَلِي عَلَى الْمَاءِ الَّذِي كَانَ عَلَيْهِ فَوَجَدَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ وَعَبْدَ اللَّهِ بْنَ الزُّبَيْرِ وَمَرْوَانَ بْنَ الْحَكَمِ فَذَكَرَ لَهُمُ الَّذِي عَرَضَ لَهُ فَكُلُّهُمْ أَمَرَهُ أَنْ يَتَدَاوَى بِمَا لاَ بُدَّ لَهُ مِنْهُ وَيَفْتَدِيَ فَإِذَا صَحَّ اعْتَمَرَ فَحَلَّ مِنْ إِحْرَامِهِ ثُمَّ عَلَيْهِ حَجُّ قَابِلٍ وَيُهْدِي مَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْىِ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَعَلَى هَذَا الأَمْرُ عِنْدَنَا فِيمَنْ أُحْصِرَ بِغَيْرِ عَدُوٍّ وَقَدْ أَمَرَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ أَبَا أَيُّوبَ الأَنْصَارِيَّ وَهَبَّارَ بْنَ الأَسْوَدِ حِينَ فَاتَهُمَا الْحَجُّ وَأَتَيَا يَوْمَ النَّحْرِ أَنْ يَحِلاَّ بِعُمْرَةٍ ثُمَّ يَرْجِعَا حَلاَلاً ثُمَّ يَحُجَّانِ عَامًا قَابِلاً وَيُهْدِيَانِ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ فِي الْحَجِّ وَسَبْعَةٍ إِذَا رَجَعَ إِلَى أَهْلِهِ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَكُلُّ مَنْ حُبِسَ عَنِ الْحَجِّ بَعْدَ مَا يُحْرِمُ إِمَّا بِمَرَضٍ أَوْ بِغَيْرِهِ أَوْ بِخَطَإٍ مِنَ الْعَدَدِ أَوْ خَفِيَ عَلَيْهِ الْهِلاَلُ فَهُوَ مُحْصَرٌ عَلَيْهِ مَا عَلَى الْمُحْصَرِ ‏.‏ قَالَ يَحْيَى سُئِلَ مَالِكٌ عَمَّنْ أَهَلَّ مِنْ أَهْلِ مَكَّةَ بِالْحَجِّ ثُمَّ أَصَابَهُ كَسْرٌ أَوْ بَطْنٌ مُتَحَرِّقٌ أَوِ امْرَأَةٌ تَطْلُقُ ‏.‏ قَالَ مَنْ أَصَابَهُ هَذَا مِنْهُمْ فَهُوَ مُحْصَرٌ يَكُونُ عَلَيْهِ مِثْلُ مَا عَلَى أَهْلِ الآفَاقِ إِذَا هُمْ أُحْصِرُوا ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ فِي رَجُلٍ قَدِمَ مُعْتَمِرًا فِي أَشْهُرِ الْحَجِّ حَتَّى إِذَا قَضَى عُمْرَتَهُ أَهَلَّ بِالْحَجِّ مِنْ مَكَّةَ ثُمَّ كُسِرَ أَوْ أَصَابَهُ أَمْرٌ لاَ يَقْدِرُ عَلَى أَنْ يَحْضُرَ مَعَ النَّاسِ الْمَوْقِفَ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ أَرَى أَنْ يُقِيمَ حَتَّى إِذَا بَرَأَ خَرَجَ إِلَى الْحِلِّ ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى مَكَّةَ فَيَطُوفُ بِالْبَيْتِ وَيَسْعَى بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ثُمَّ يَحِلُّ ثُمَّ عَلَيْهِ حَجُّ قَابِلٍ وَالْهَدْىُ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ فِيمَنْ أَهَلَّ بِالْحَجِّ مِنْ مَكَّةَ ثُمَّ طَافَ بِالْبَيْتِ وَسَعَى بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ثُمَّ مَرِضَ فَلَمْ يَسْتَطِعْ أَنْ يَحْضُرَ مَعَ النَّاسِ الْمَوْقِفَ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ إِذَا فَاتَهُ الْحَجُّ فَإِنِ اسْتَطَاعَ خَرَجَ إِلَى الْحِلِّ فَدَخَلَ بِعُمْرَةٍ فَطَافَ بِالْبَيْتِ وَسَعَى بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ لأَنَّ الطَّوَافَ الأَوَّلَ لَمْ يَكُنْ نَوَاهُ لِلْعُمْرَةِ فَلِذَلِكَ يَعْمَلُ بِهَذَا وَعَلَيْهِ حَجُّ قَابِلٍ وَالْهَدْىُ ‏.‏ فَإِنْ كَانَ مِنْ غَيْرِ أَهْلِ مَكَّةَ فَأَصَابَهُ مَرَضٌ حَالَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْحَجِّ فَطَافَ بِالْبَيْتِ وَسَعَى بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ حَلَّ بِعُمْرَةٍ وَطَافَ بِالْبَيْتِ طَوَافًا آخَرَ وَسَعَى بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ لأَنَّ طَوَافَهُ الأَوَّلَ وَسَعْيَهُ إِنَّمَا كَانَ نَوَاهُ لِلْحَجِّ وَعَلَيْهِ حَجُّ قَابِلٍ وَالْهَدْىُ ‏.‏

Sulaymon ibn Yasor (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Maʼbad ibn Huzoba al-Maxzumiy Makka yoʻlining bir joyida, ehromda ekan, ulovidan yiqilib tushdi. U oʻzi tushib qolgan suv (manbai)ning boshligʻini soʻrab, Abdulloh ibn Umar, Abdulloh ibn az-Zubayr (roziyallohu anhum) va Marvon ibn al-Hakamni topdi. Ularga oʻz boshiga tushgan ishni aytdi. Ularning barchasi unga oʻziga zarur boʻlgan narsa bilan davolanib, fidya toʻlashini, sogʻayganidan keyin umra qilib ehromdan chiqishini, soʻng kelasi yili haj qilishi va imkoni boricha hadya (qurbonlik) soʻyishi lozimligini buyurdilar. Molik aytdi: «Bizning oldimizda dushmandan boshqa sabab bilan toʻsilgan kishi haqidagi hukm shudir. Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) ham Abu Ayyub al-Ansoriy va Habbor ibn al-Asvadga — ular hajni boy berib, qurbonlik kuni kelganlarida — umra bilan ehromdan halol boʻlishni, soʻng halol holda qaytib, kelasi yili haj qilishni va hadya soʻyishni buyurgan edi. Kim hadya topmasa, hajda uch kun, ahliga qaytganida yetti kun roʻza tutadi». Molik aytdi: «Ehromga kirgach hajdan toʻsilgan har bir kishi — xoh kasallik, xoh boshqa sabab, xoh kunlarni sanashda yanglishish, xoh hilol koʻrinmay qolgani sababli boʻlsin — u muhsar (toʻsilgan) boʻlib, muhsarga tushadigan hukm unga ham tushadi». Yahyo aytdi: Molikdan Makka ahlidan boʻlib, hajga ehrom bogʻlagach, singan yoki qorni oʻtkir ogʻriq bilan kasallangan, yoxud tugʻayotgan ayol haqida soʻralganda, u: «Bulardan biriga shu narsa yuz bersa, u muhsardir; unga xuddi uzoq oʻlkalar ahli toʻsilganda tushadigan hukm tushadi», dedi. Molik haj oylarida umra qilish uchun kelib, umrasini ado etgach, Makkadan hajga ehrom bogʻlagan, soʻng suyagi singan yoki odamlar bilan birga Arafotda turolmaydigan bir holatga uchragan kishi haqida shunday dedi: «Menimcha, u sogʻayguncha oʻsha yerda turadi, soʻng Haramdan tashqariga (Hillga) chiqadi, keyin Makkaga qaytib, Baytni tavof qiladi va Safo bilan Marva orasida saʼy qiladi, soʻng ehromdan chiqadi. Keyin unga kelasi yili haj va hadya lozim boʻladi». Molik Makkadan hajga ehrom bogʻlab, Baytni tavof qilgan va Safo bilan Marva orasida saʼy qilgan, soʻng kasallanib, odamlar bilan birga Arafotda turolmagan kishi haqida shunday dedi: «Agar hajni boy bersa, imkoni boʻlsa, Haramdan tashqariga chiqib, umra niyatida qayta kiradi, Baytni tavof qiladi va Safo bilan Marva orasida saʼy qiladi — chunki avvalgi tavofni u umra uchun niyat qilmagan edi, shu sababli buni qayta qiladi. Unga kelasi yili haj va hadya lozim. Agar u Makka ahlidan boʻlmasa va hajga toʻsqinlik qiladigan kasallik uni tutsa-yu, Baytni tavof qilib, Safo bilan Marva orasida saʼy qilgan boʻlsa, umra bilan ehromdan halol boʻladi va Baytni yana bir bor tavof qilib, Safo bilan Marva orasida saʼy qiladi — chunki uning avvalgi tavofi va saʼyini haj uchun niyat qilgan edi. Unga ham kelasi yili haj va hadya lozim».Сулаймон ибн Ясор (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Маъбад ибн Ҳузоба ал-Махзумий Макка йўлининг бир жойида, эҳромда экан, уловидан йиқилиб тушди. У ўзи тушиб қолган сув (манбаи)нинг бошлиғини сўраб, Абдуллоҳ ибн Умар, Абдуллоҳ ибн аз-Зубайр (розияллоҳу анҳум) ва Марвон ибн ал-Ҳакамни топди. Уларга ўз бошига тушган ишни айтди. Уларнинг барчаси унга ўзига зарур бўлган нарса билан даволаниб, фидя тўлашини, соғайганидан кейин умра қилиб эҳромдан чиқишини, сўнг келаси йили ҳаж қилиши ва имкони борича ҳадя (қурбонлик) сўйиши лозимлигини буюрдилар. Молик айтди: «Бизнинг олдимизда душмандан бошқа сабаб билан тўсилган киши ҳақидаги ҳукм шудир. Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) ҳам Абу Айюб ал-Ансорий ва Ҳаббор ибн ал-Асвадга — улар ҳажни бой бериб, қурбонлик куни келганларида — умра билан эҳромдан ҳалол бўлишни, сўнг ҳалол ҳолда қайтиб, келаси йили ҳаж қилишни ва ҳадя сўйишни буюрган эди. Ким ҳадя топмаса, ҳажда уч кун, аҳлига қайтганида етти кун рўза тутади». Молик айтди: «Эҳромга киргач ҳаждан тўсилган ҳар бир киши — хоҳ касаллик, хоҳ бошқа сабаб, хоҳ кунларни санашда янглишиш, хоҳ ҳилол кўринмай қолгани сабабли бўлсин — у муҳсар (тўсилган) бўлиб, муҳсарга тушадиган ҳукм унга ҳам тушади». Яҳё айтди: Моликдан Макка аҳлидан бўлиб, ҳажга эҳром боғлагач, синган ёки қорни ўткир оғриқ билан касалланган, ёхуд туғаётган аёл ҳақида сўралганда, у: «Булардан бирига шу нарса юз берса, у муҳсардир; унга худди узоқ ўлкалар аҳли тўсилганда тушадиган ҳукм тушади», деди. Молик ҳаж ойларида умра қилиш учун келиб, умрасини адо этгач, Маккадан ҳажга эҳром боғлаган, сўнг суяги синган ёки одамлар билан бирга Арафотда туролмайдиган бир ҳолатга учраган киши ҳақида шундай деди: «Менимча, у соғайгунча ўша ерда туради, сўнг Ҳарамдан ташқарига (Ҳиллга) чиқади, кейин Маккага қайтиб, Байтни тавоф қилади ва Сафо билан Марва орасида саъй қилади, сўнг эҳромдан чиқади. Кейин унга келаси йили ҳаж ва ҳадя лозим бўлади». Молик Маккадан ҳажга эҳром боғлаб, Байтни тавоф қилган ва Сафо билан Марва орасида саъй қилган, сўнг касалланиб, одамлар билан бирга Арафотда туролмаган киши ҳақида шундай деди: «Агар ҳажни бой берса, имкони бўлса, Ҳарамдан ташқарига чиқиб, умра ниятида қайта киради, Байтни тавоф қилади ва Сафо билан Марва орасида саъй қилади — чунки аввалги тавофни у умра учун ният қилмаган эди, шу сабабли буни қайта қилади. Унга келаси йили ҳаж ва ҳадя лозим. Агар у Макка аҳлидан бўлмаса ва ҳажга тўсқинлик қиладиган касаллик уни тутса-ю, Байтни тавоф қилиб, Сафо билан Марва орасида саъй қилган бўлса, умра билан эҳромдан ҳалол бўлади ва Байтни яна бир бор тавоф қилиб, Сафо билан Марва орасида саъй қилади — чунки унинг аввалги тавофи ва саъйини ҳаж учун ният қилган эди. Унга ҳам келаси йили ҳаж ва ҳадя лозим».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ، أَخْبَرَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَلَمْ تَرَىْ أَنَّ قَوْمَكِ حِينَ بَنَوُا الْكَعْبَةَ اقْتَصَرُوا عَنْ قَوَاعِدِ إِبْرَاهِيمَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَفَلاَ تَرُدُّهَا عَلَى قَوَاعِدِ إِبْرَاهِيمَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَوْلاَ حِدْثَانُ قَوْمِكِ بِالْكُفْرِ لَفَعَلْتُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ لَئِنْ كَانَتْ عَائِشَةُ سَمِعَتْ هَذَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا أُرَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَرَكَ اسْتِلاَمَ الرُّكْنَيْنِ اللَّذَيْنِ يَلِيَانِ الْحِجْرَ إِلاَّ أَنَّ الْبَيْتَ لَمْ يُتَمَّمْ عَلَى قَوَاعِدِ إِبْرَاهِيمَ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Koʻrmaysanmi, qavming Kaʼbani qurganida Ibrohim (qoʻygan) poydevorlardan qisqartirib qoldirgan». (Oisha) dedi: Men: «Yo Rasululloh! Uni Ibrohim poydevorlari ustiga qaytarmaysizmi?» dedim. Shunda Rasululloh ﷺ: «Qavmingning kufrdan (chiqqani) yaqindaligi boʻlmaganida, albatta shunday qilar edim», dedilar. Abdulloh ibn Umar dedi: Agar Oisha buni Rasululloh ﷺ dan eshitgan boʻlsa, men Rasululloh ﷺ Hijrga tutash boʻlgan ikki rukn (burchak)ni istilom qilmay (silamay) qoldirganlarining sababi Baytning Ibrohim poydevorlari ustiga toʻla qurib bitkazilmaganidan boshqa narsa deb oʻylamayman.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Кўрмайсанми, қавминг Каъбани қурганида Иброҳим (қўйган) пойдеворлардан қисқартириб қолдирган». (Оиша) деди: Мен: «Ё Расулуллоҳ! Уни Иброҳим пойдеворлари устига қайтармайсизми?» дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Қавмингнинг куфрдан (чиққани) яқиндалиги бўлмаганида, албатта шундай қилар эдим», дедилар. Абдуллоҳ ибн Умар деди: Агар Оиша буни Расулуллоҳ ﷺ дан эшитган бўлса, мен Расулуллоҳ ﷺ Ҳижрга туташ бўлган икки рукн (бурчак)ни истилом қилмай (силамай) қолдирганларининг сабаби Байтнинг Иброҳим пойдеворлари устига тўла қуриб битказилмаганидан бошқа нарса деб ўйламайман.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ عَائِشَةَ أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ، قَالَتْ مَا أُبَالِي أَصَلَّيْتُ فِي الْحِجْرِ أَمْ فِي الْبَيْتِ ‏.‏

Oisha ummul-moʻʼminin (roziyallohu anho) aytdi: «Hijrda namoz oʻqidimmi yoki Baytning ichidami — menga farqi yoʻq».Оиша уммул-мўъминин (розияллоҳу анҳо) айтди: «Ҳижрда намоз ўқидимми ёки Байтнинг ичидами — менга фарқи йўқ».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ شِهَابٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ بَعْضَ، عُلَمَائِنَا يَقُولُ مَا حُجِرَ الْحِجْرُ فَطَافَ النَّاسُ مِنْ وَرَائِهِ إِلاَّ إِرَادَةَ أَنْ يَسْتَوْعِبَ النَّاسُ الطَّوَافَ بِالْبَيْتِ كُلِّهِ ‏.‏

Molik Ibn Shihobning shunday deganini eshitdi: «Men ulamolarimizdan birining shunday deganini eshitdim: ‹Hijr faqat odamlar uning ortidan tavof qilib, tavoflari butun Baytni qamrab olishi uchun devor bilan oʻralgan›».Молик Ибн Шиҳобнинг шундай деганини эшитди: «Мен уламоларимиздан бирининг шундай деганини эшитдим: ‹Ҳижр фақат одамлар унинг ортидан тавоф қилиб, тавофлари бутун Байтни қамраб олиши учун девор билан ўралган›».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَمَلَ مِنَ الْحَجَرِ الأَسْوَدِ حَتَّى انْتَهَى إِلَيْهِ ثَلاَثَةَ أَطْوَافٍ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) aytdi: «Men Rasululloh ﷺ ni Hajarul-Asvaddan (yugurishga oʻxshab) tez yurib (raml qilib), yana unga yetib kelgunlaricha uch tavof qilganlarini koʻrdim».Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Мен Расулуллоҳ ﷺ ни Ҳажарул-Асваддан (югуришга ўхшаб) тез юриб (рамл қилиб), яна унга етиб келгунларича уч тавоф қилганларини кўрдим».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ يَرْمُلُ مِنَ الْحَجَرِ الأَسْوَدِ إِلَى الْحَجَرِ الأَسْوَدِ ثَلاَثَةَ أَطْوَافٍ وَيَمْشِي أَرْبَعَةَ أَطْوَافٍ ‏.‏

Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) Hajarul-Asvaddan Hajarul-Asvadgacha uch tavofni raml (tez yurish) bilan, toʻrt tavofni esa oddiy yurib qilar edi.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Ҳажарул-Асваддан Ҳажарул-Асвадгача уч тавофни рамл (тез юриш) билан, тўрт тавофни эса оддий юриб қилар эди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، أَنَّ أَبَاهُ، كَانَ إِذَا طَافَ بِالْبَيْتِ يَسْعَى الأَشْوَاطَ الثَّلاَثَةَ يَقُولُ اللَّهُمَّ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَا وَأَنْتَ تُحْيِي بَعْدَ مَا أَمَتَّا يَخْفِضُ صَوْتَهُ بِذَلِكَ ‏.‏

Hishom ibn Urva (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, otasi Baytni tavof qilayotganida uch shavtda (aylanishda) raml qilib, ovozini pasaytirgan holda: «Allohumma, la ilaha illa Anta, va Anta tuhyi baʼda ma amatta (Ey Alloh, Sendan boʻlak iloh yoʻq, Sen oʻldirganingdan soʻng yana tiriltirasan)», der edi.Ҳишом ибн Урва (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, отаси Байтни тавоф қилаётганида уч шавтда (айланишда) рамл қилиб, овозини пасайтирган ҳолда: «Аллоҳумма, ла илаҳа илла Анта, ва Анта туҳйи баъда ма аматта (Эй Аллоҳ, Сендан бўлак илоҳ йўқ, Сен ўлдирганингдан сўнг яна тирилтирасан)», дер эди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ رَأَى عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الزُّبَيْرِ أَحْرَمَ بِعُمْرَةٍ مِنَ التَّنْعِيمِ - قَالَ - ثُمَّ رَأَيْتُهُ يَسْعَى حَوْلَ الْبَيْتِ الأَشْوَاطَ الثَّلاَثَةَ ‏.‏

Hishom ibn Urva (rahimahulloh) otasidan rivoyat qilishicha, u Abdulloh ibn az-Zubayr (roziyallohu anhumo)ni Tanʼimdan umraga ehrom bogʻlaganini koʻrdi. U aytdi: «Soʻng men uni Baytning atrofida uch shavtda raml qilganini koʻrdim».Ҳишом ибн Урва (раҳимаҳуллоҳ) отасидан ривоят қилишича, у Абдуллоҳ ибн аз-Зубайр (розияллоҳу анҳумо)ни Танъимдан умрага эҳром боғлаганини кўрди. У айтди: «Сўнг мен уни Байтнинг атрофида уч шавтда рамл қилганини кўрдим».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ إِذَا أَحْرَمَ مِنْ مَكَّةَ لَمْ يَطُفْ بِالْبَيْتِ وَلاَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ حَتَّى يَرْجِعَ مِنْ مِنًى وَكَانَ لاَ يَرْمُلُ إِذَا طَافَ حَوْلَ الْبَيْتِ إِذَا أَحْرَمَ مِنْ مَكَّةَ ‏.‏

Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) Makkadan ehrom bogʻlaganida, Minodan qaytmaguncha na Baytni tavof qilar, na Safo bilan Marva orasida saʼy qilar edi; Makkadan ehrom bogʻlagan boʻlsa, Baytni tavof qilganida raml ham qilmas edi.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Маккадан эҳром боғлаганида, Минодан қайтмагунча на Байтни тавоф қилар, на Сафо билан Марва орасида саъй қилар эди; Маккадан эҳром боғлаган бўлса, Байтни тавоф қилганида рамл ҳам қилмас эди.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا قَضَى طَوَافَهُ بِالْبَيْتِ وَرَكَعَ الرَّكْعَتَيْنِ وَأَرَادَ أَنْ يَخْرُجَ إِلَى الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ اسْتَلَمَ الرُّكْنَ الأَسْوَدَ قَبْلَ أَنْ يَخْرُجَ ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Rasululloh ﷺ Baytni tavof qilib boʻlib, ikki rakaat namoz oʻqiganlaridan soʻng Safo bilan Marva tomon chiqmoqchi boʻlganlarida, chiqishdan avval Qora rukn (Hajarul-Asvad)ni istilom qilar edilar.Моликка етиб келишича, Расулуллоҳ ﷺ Байтни тавоф қилиб бўлиб, икки ракаат намоз ўқиганларидан сўнг Сафо билан Марва томон чиқмоқчи бўлганларида, чиқишдан аввал Қора рукн (Ҳажарул-Асвад)ни истилом қилар эдилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ ‏"‏ كَيْفَ صَنَعْتَ يَا أَبَا مُحَمَّدٍ فِي اسْتِلاَمِ الرُّكْنِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ اسْتَلَمْتُ وَتَرَكْتُ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَصَبْتَ ‏"‏ ‏.‏

Urva (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Abdurrahmon ibn Avf (roziyallohu anhu)ga: «Ey Abu Muhammad, ruknni istilom qilishda qanday qilding?» dedilar. Abdurrahmon: «Istilom ham qildim, tark ham qildim (baʼzan qilib, baʼzan qoldirdim)», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ unga: «Toʻgʻri qilibsan», dedilar.Урва (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Абдурраҳмон ибн Авф (розияллоҳу анҳу)га: «Эй Абу Муҳаммад, рукнни истилом қилишда қандай қилдинг?» дедилар. Абдурраҳмон: «Истилом ҳам қилдим, тарк ҳам қилдим (баъзан қилиб, баъзан қолдирдим)», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга: «Тўғри қилибсан», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، أَنَّ أَبَاهُ، كَانَ إِذَا طَافَ بِالْبَيْتِ يَسْتَلِمُ الأَرْكَانَ كُلَّهَا وَكَانَ لاَ يَدَعُ الْيَمَانِيَ إِلاَّ أَنْ يُغْلَبَ عَلَيْهِ ‏.‏

Hishom ibn Urva (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, otasi Baytni tavof qilganida barcha ruknlarni istilom qilar va izdihom sababli ojiz qolmagunicha Yamoniy (rukn)ni tark etmas edi.Ҳишом ибн Урва (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, отаси Байтни тавоф қилганида барча рукнларни истилом қилар ва издиҳом сабабли ожиз қолмагунича Ямоний (рукн)ни тарк этмас эди.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، قَالَ وَهُوَ يَطُوفُ بِالْبَيْتِ لِلرُّكْنِ الأَسْوَدِ إِنَّمَا أَنْتَ حَجَرٌ وَلَوْلاَ أَنِّي رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَبَّلَكَ مَا قَبَّلْتُكَ ثُمَّ قَبَّلَهُ ‏.‏

Hishom ibn Urva (rahimahulloh) otasidan rivoyat qilishicha, Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) Baytni tavof qilayotganida Qora ruknga (Hajarul-Asvadga) qarab: «Sen shunchaki bir toshsan. Agar Rasululloh ﷺ ni seni oʻpganlarini koʻrmaganimda, seni oʻpmasdim», dedi. Soʻng uni oʻpdi.Ҳишом ибн Урва (раҳимаҳуллоҳ) отасидан ривоят қилишича, Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) Байтни тавоф қилаётганида Қора рукнга (Ҳажарул-Асвадга) қараб: «Сен шунчаки бир тошсан. Агар Расулуллоҳ ﷺ ни сени ўпганларини кўрмаганимда, сени ўпмасдим», деди. Сўнг уни ўпди.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ كَانَ لاَ يَجْمَعُ بَيْنَ السُّبْعَيْنِ لاَ يُصَلِّي بَيْنَهُمَا وَلَكِنَّهُ كَانَ يُصَلِّي بَعْدَ كُلِّ سُبْعٍ رَكْعَتَيْنِ فَرُبَّمَا صَلَّى عِنْدَ الْمَقَامِ أَوْ عِنْدَ غَيْرِهِ ‏.‏ وَسُئِلَ مَالِكٌ عَنِ الطَّوَافِ إِنْ كَانَ أَخَفَّ عَلَى الرَّجُلِ أَنْ يَتَطَوَّعَ بِهِ فَيَقْرُنَ بَيْنَ الأُسْبُوعَيْنِ أَوْ أَكْثَرَ ثُمَّ يَرْكَعُ مَا عَلَيْهِ مِنْ رُكُوعِ تِلْكَ السُّبُوعِ قَالَ لاَ يَنْبَغِي ذَلِكَ وَإِنَّمَا السُّنَّةُ أَنْ يُتْبِعَ كُلَّ سُبْعٍ رَكْعَتَيْنِ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ فِي الرَّجُلِ يَدْخُلُ فِي الطَّوَافِ فَيَسْهُو حَتَّى يَطُوفَ ثَمَانِيَةَ أَوْ تِسْعَةَ أَطْوَافٍ قَالَ يَقْطَعُ إِذَا عَلِمَ أَنَّهُ قَدْ زَادَ ثُمَّ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ وَلاَ يَعْتَدُّ بِالَّذِي كَانَ زَادَ وَلاَ يَنْبَغِي لَهُ أَنْ يَبْنِيَ عَلَى التِّسْعَةِ حَتَّى يُصَلِّيَ سُبْعَيْنِ جَمِيعًا لأَنَّ السُّنَّةَ فِي الطَّوَافِ أَنْ يُتْبِعَ كُلَّ سُبْعٍ رَكْعَتَيْنِ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَمَنْ شَكَّ فِي طَوَافِهِ بَعْدَ مَا يَرْكَعُ رَكْعَتَىِ الطَّوَافِ فَلْيَعُدْ فَلْيُتَمِّمْ طَوَافَهُ عَلَى الْيَقِينِ ثُمَّ لِيُعِدِ الرَّكْعَتَيْنِ لأَنَّهُ لاَ صَلاَةَ لِطَوَافٍ إِلاَّ بَعْدَ إِكْمَالِ السُّبْعِ ‏.‏ وَمَنْ أَصَابَهُ شَىْءٌ بِنَقْضِ وُضُوئِهِ وَهُوَ يَطُوفُ بِالْبَيْتِ أَوْ يَسْعَى بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ أَوْ بَيْنَ ذَلِكَ فَإِنَّهُ مَنْ أَصَابَهُ ذَلِكَ وَقَدْ طَافَ بَعْضَ الطَّوَافِ أَوْ كُلَّهُ وَلَمْ يَرْكَعْ رَكْعَتَىِ الطَّوَافِ فَإِنَّهُ يَتَوَضَّأُ وَيَسْتَأْنِفُ الطَّوَافَ وَالرَّكْعَتَيْنِ وَأَمَّا السَّعْىُ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ فَإِنَّهُ لاَ يَقْطَعُ ذَلِكَ عَلَيْهِ مَا أَصَابَهُ مِنِ انْتِقَاضِ وُضُوئِهِ وَلاَ يَدْخُلُ السَّعْىَ إِلاَّ وَهُوَ طَاهِرٌ بِوُضُوءٍ ‏.‏

Hishom ibn Urva (rahimahulloh) otasidan rivoyat qilishicha, u ikki yettilik tavofni birlashtirmas, ular orasida namoz oʻqimay qoʻymas edi; balki har yetti aylanishdan soʻng ikki rakaat oʻqir edi — baʼzan Maqomi Ibrohim yonida, baʼzan boshqa joyda. Molikdan tavof haqida — agar kishiga yengilroq boʻlsa, nafl tavofda ikki yoki undan koʻp yettilikni birlashtirib, soʻng oʻsha yettiliklar uchun oʻqilishi lozim boʻlgan rakaatlarni oʻqisa boʻladimi, deb soʻralganda, u: «Bunday qilish yaramaydi. Sunnat — har yetti aylanishga ikki rakaatni ergashtirishdir», dedi. Molik tavofga kirib, unutgani sababli sakkiz yoki toʻqqiz aylanib qolgan kishi haqida shunday dedi: «U aylanishlarni oshirib yuborganini bilgan zahoti toʻxtaydi, soʻng ikki rakaat oʻqiydi va oshib ketgan aylanishni hisobga olmaydi. Unga toʻqqizning ustiga qurib, ikki yettilikning rakaatlarini birga oʻqishi yaramaydi — chunki tavofdagi sunnat har yetti aylanishga ikki rakaatni ergashtirishdir». Molik aytdi: «Kim tavof rakaatlarini oʻqigach, tavofi haqida shubhaga tushsa, qaytib, tavofini aniq ishonch asosida toʻldirsin, soʻng ikki rakaatni qaytadan oʻqisin — chunki yetti aylanish tugatilmaguncha tavof namozi sahih boʻlmaydi. Kimning Baytni tavof qilayotganida yoki Safo bilan Marva orasida saʼy qilayotganida yoxud shular oʻrtasida tahorati buziladigan biror hol yuz bersa — kimga bu tavofning bir qismini yoki hammasini qilib boʻlib, biroq tavof ikki rakaatini oʻqimay turib yuz bersa, u tahorat qilib, tavofni ham, ikki rakaatni ham qaytadan boshlaydi. Safo bilan Marva orasidagi saʼyga kelsak, tahoratining buzilishi uni uzmaydi; biroq u saʼyga faqat tahoratli, pok holda kirsin».Ҳишом ибн Урва (раҳимаҳуллоҳ) отасидан ривоят қилишича, у икки еттилик тавофни бирлаштирмас, улар орасида намоз ўқимай қўймас эди; балки ҳар етти айланишдан сўнг икки ракаат ўқир эди — баъзан Мақоми Иброҳим ёнида, баъзан бошқа жойда. Моликдан тавоф ҳақида — агар кишига енгилроқ бўлса, нафл тавофда икки ёки ундан кўп еттиликни бирлаштириб, сўнг ўша еттиликлар учун ўқилиши лозим бўлган ракаатларни ўқиса бўладими, деб сўралганда, у: «Бундай қилиш ярамайди. Суннат — ҳар етти айланишга икки ракаатни эргаштиришдир», деди. Молик тавофга кириб, унутгани сабабли саккиз ёки тўққиз айланиб қолган киши ҳақида шундай деди: «У айланишларни ошириб юборганини билган заҳоти тўхтайди, сўнг икки ракаат ўқийди ва ошиб кетган айланишни ҳисобга олмайди. Унга тўққизнинг устига қуриб, икки еттиликнинг ракаатларини бирга ўқиши ярамайди — чунки тавофдаги суннат ҳар етти айланишга икки ракаатни эргаштиришдир». Молик айтди: «Ким тавоф ракаатларини ўқигач, тавофи ҳақида шубҳага тушса, қайтиб, тавофини аниқ ишонч асосида тўлдирсин, сўнг икки ракаатни қайтадан ўқисин — чунки етти айланиш тугатилмагунча тавоф намози саҳиҳ бўлмайди. Кимнинг Байтни тавоф қилаётганида ёки Сафо билан Марва орасида саъй қилаётганида ёхуд шулар ўртасида таҳорати бузиладиган бирор ҳол юз берса — кимга бу тавофнинг бир қисмини ёки ҳаммасини қилиб бўлиб, бироқ тавоф икки ракаатини ўқимай туриб юз берса, у таҳорат қилиб, тавофни ҳам, икки ракаатни ҳам қайтадан бошлайди. Сафо билан Марва орасидаги саъйга келсак, таҳоратининг бузилиши уни узмайди; бироқ у саъйга фақат таҳоратли, пок ҳолда кирсин».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ، أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَبْدٍ الْقَارِيَّ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، طَافَ بِالْبَيْتِ مَعَ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ بَعْدَ صَلاَةِ الصُّبْحِ فَلَمَّا قَضَى عُمَرُ طَوَافَهُ نَظَرَ فَلَمْ يَرَ الشَّمْسَ طَلَعَتْ فَرَكِبَ حَتَّى أَنَاخَ بِذِي طُوًى فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ ‏.‏

Abdurahmon ibn Abd al-Qoriy (rahimahulloh) xabar berishicha, u Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) bilan birga bomdod namozidan keyin Baytni (Kaʼbani) tavof qildi. Umar tavofini tugatgach, qarab, quyoshning hali chiqmaganini koʻrdi. Shunda u ulovga minib, Zu Tuvoga borib tuyasini choʻktirdi va ikki rakaat (namoz) oʻqidi.Абдураҳмон ибн Абд ал-Қорий (раҳимаҳуллоҳ) хабар беришича, у Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) билан бирга бомдод намозидан кейин Байтни (Каъбани) тавоф қилди. Умар тавофини тугатгач, қараб, қуёшнинг ҳали чиқмаганини кўрди. Шунда у уловга миниб, Зу Тувога бориб туясини чўктирди ва икки ракаат (намоз) ўқиди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ الْمَكِّيِّ، أَنَّهُ قَالَ رَأَيْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ يَطُوفُ بَعْدَ صَلاَةِ الْعَصْرِ ثُمَّ يَدْخُلُ حُجْرَتَهُ فَلاَ أَدْرِي مَا يَصْنَعُ ‏.‏

Abu Zubayr al-Makkiy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u: «Men Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ni asr namozidan keyin tavof qilayotganini koʻrdim, soʻng u hujrasiga kirib ketdi va nima qilganini bilmayman», dedi.Абу Зубайр ал-Маккий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у: «Мен Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)ни аср намозидан кейин тавоф қилаётганини кўрдим, сўнг у ҳужрасига кириб кетди ва нима қилганини билмайман», деди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ الْمَكِّيِّ، أَنَّهُ قَالَ لَقَدْ رَأَيْتُ الْبَيْتَ يَخْلُو بَعْدَ صَلاَةِ الصُّبْحِ وَبَعْدَ صَلاَةِ الْعَصْرِ مَا يَطُوفُ بِهِ أَحَدٌ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَمَنْ طَافَ بِالْبَيْتِ بَعْضَ أُسْبُوعِهِ ثُمَّ أُقِيمَتْ صَلاَةُ الصُّبْحِ أَوْ صَلاَةُ الْعَصْرِ فَإِنَّهُ يُصَلِّي مَعَ الإِمَامِ ثُمَّ يَبْنِي عَلَى مَا طَافَ حَتَّى يُكْمِلَ سُبْعًا ثُمَّ لاَ يُصَلِّي حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ أَوْ تَغْرُبَ ‏.‏ قَالَ وَإِنْ أَخَّرَهُمَا حَتَّى يُصَلِّيَ الْمَغْرِبَ فَلاَ بَأْسَ بِذَلِكَ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَلاَ بَأْسَ أَنْ يَطُوفَ الرَّجُلُ طَوَافًا وَاحِدًا بَعْدَ الصُّبْحِ وَبَعْدَ الْعَصْرِ لاَ يَزِيدُ عَلَى سُبْعٍ وَاحِدٍ وَيُؤَخِّرُ الرَّكْعَتَيْنِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ كَمَا صَنَعَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَيُؤَخِّرُهُمَا بَعْدَ الْعَصْرِ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ فَإِذَا غَرَبَتِ الشَّمْسُ صَلاَّهُمَا إِنْ شَاءَ وَإِنْ شَاءَ أَخَّرَهُمَا حَتَّى يُصَلِّيَ الْمَغْرِبَ لاَ بَأْسَ بِذَلِكَ ‏.‏

Abu Zubayr al-Makkiy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u: «Men Baytning bomdoddan keyin ham, asrdan keyin ham boʻsh qolganini, uni hech kim tavof qilmayotganini koʻrdim», dedi. Molik aytdi: «Kimki Baytni bir necha marta aylanib (tavofning bir qismini qilib) boʻlgach, bomdod yoki asr namozi uchun iqomat aytilsa, u imom bilan namoz oʻqiydi, soʻng tavofini yetti (aylanish)ni toʻldirguncha davom ettiradi, keyin quyosh chiqquncha yoki botguncha namoz oʻqimaydi». U aytdi: «Agar u ikki rakaatni shom namozini oʻqiguncha kechiktirsa, bunda hech qanday zarar yoʻq». Molik aytdi: «Kishining bomdoddan keyin va asrdan keyin bir marta tavof qilishida — bir yettidan oshirmagan holda — hamda Umar ibn al-Xattob qilganidek, ikki rakaatni quyosh chiqquncha kechiktirishida, asrdan keyin esa ularni quyosh botguncha kechiktirishida hech qanday zarar yoʻq. Quyosh botgach, xohlasa ularni oʻqiydi, xohlasa ularni shom namozini oʻqiguncha kechiktiradi — bunda hech qanday zarar yoʻq».Абу Зубайр ал-Маккий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у: «Мен Байтнинг бомдоддан кейин ҳам, асрдан кейин ҳам бўш қолганини, уни ҳеч ким тавоф қилмаётганини кўрдим», деди. Молик айтди: «Кимки Байтни бир неча марта айланиб (тавофнинг бир қисмини қилиб) бўлгач, бомдод ёки аср намози учун иқомат айтилса, у имом билан намоз ўқийди, сўнг тавофини етти (айланиш)ни тўлдиргунча давом эттиради, кейин қуёш чиққунча ёки ботгунча намоз ўқимайди». У айтди: «Агар у икки ракаатни шом намозини ўқигунча кечиктирса, бунда ҳеч қандай зарар йўқ». Молик айтди: «Кишининг бомдоддан кейин ва асрдан кейин бир марта тавоф қилишида — бир еттидан оширмаган ҳолда — ҳамда Умар ибн ал-Хаттоб қилганидек, икки ракаатни қуёш чиққунча кечиктиришида, асрдан кейин эса уларни қуёш ботгунча кечиктиришида ҳеч қандай зарар йўқ. Қуёш ботгач, хоҳласа уларни ўқийди, хоҳласа уларни шом намозини ўқигунча кечиктиради — бунда ҳеч қандай зарар йўқ».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، قَالَ لاَ يَصْدُرَنَّ أَحَدٌ مِنَ الْحَاجِّ حَتَّى يَطُوفَ بِالْبَيْتِ فَإِنَّ آخِرَ النُّسُكِ الطَّوَافُ بِالْبَيْتِ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ فِي قَوْلِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ فَإِنَّ آخِرَ النُّسُكِ الطَّوَافُ بِالْبَيْتِ إِنَّ ذَلِكَ - فِيمَا نُرَى وَاللَّهُ أَعْلَمُ - لِقَوْلِ اللَّهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَى ‏{‏وَمَنْ يُعَظِّمْ شَعَائِرَ اللَّهِ فَإِنَّهَا مِنْ تَقْوَى الْقُلُوبِ‏}‏ وَقَالَ ‏{‏ثُمَّ مَحِلُّهَا إِلَى الْبَيْتِ الْعَتِيقِ‏}‏ فَمَحِلُّ الشَّعَائِرِ كُلِّهَا وَانْقِضَاؤُهَا إِلَى الْبَيْتِ الْعَتِيقِ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu): «Hech kim hojilardan Baytni tavof qilmaguncha (hajdan) qaytib ketmasin, chunki ibodatlarning oxirgisi — Baytni tavof qilishdir», dedi. Molik Umar ibn al-Xattobning «ibodatlarning oxirgisi Baytni tavof qilishdir» degan soʻzi haqida aytdi: «Bizningcha — Alloh yaxshiroq biluvchi — bu Alloh taboraka va taoloning: {Kim Allohning shioralarini ulugʻlasa, bu qalblar taqvosidandir} (Haj, 32) degani hamda: {Soʻngra ularning (soʻyiladigan) joyi qadim (Kaʼba) Bayti tomonidadir} degani sababidandir. Demak, barcha shioralarning joyi va ularning nihoyasi qadim Bayt tomonidadir».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу): «Ҳеч ким ҳожилардан Байтни тавоф қилмагунча (ҳаждан) қайтиб кетмасин, чунки ибодатларнинг охиргиси — Байтни тавоф қилишдир», деди. Молик Умар ибн ал-Хаттобнинг «ибодатларнинг охиргиси Байтни тавоф қилишдир» деган сўзи ҳақида айтди: «Бизнингча — Аллоҳ яхшироқ билувчи — бу Аллоҳ таборака ва таолонинг: {Ким Аллоҳнинг шиораларини улуғласа, бу қалблар тақвосидандир} (Ҳаж, 32) дегани ҳамда: {Сўнгра уларнинг (сўйиладиган) жойи қадим (Каъба) Байти томонидадир} дегани сабабидандир. Демак, барча шиораларнинг жойи ва уларнинг ниҳояси қадим Байт томонидадир».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، ‏.‏ أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، رَدَّ رَجُلاً مِنْ مَرِّ الظَّهْرَانِ لَمْ يَكُنْ وَدَّعَ الْبَيْتَ حَتَّى وَدَّعَ ‏.‏

Yahyo ibn Said (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) Baytni vidolashmagan (xayrlashuv tavofini qilmagan) bir kishini Marr az-Zahrondan (Makkaga yaqin bir vodiy) — u Baytni vidolashib kelguncha — qaytardi.Яҳё ибн Саид (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) Байтни видолашмаган (хайрлашув тавофини қилмаган) бир кишини Марр аз-Заҳрондан (Маккага яқин бир водий) — у Байтни видолашиб келгунча — қайтарди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ قَالَ مَنْ أَفَاضَ فَقَدْ قَضَى اللَّهُ حَجَّهُ فَإِنَّهُ إِنْ لَمْ يَكُنْ حَبَسَهُ شَىْءٌ فَهُوَ حَقِيقٌ أَنْ يَكُونَ آخِرُ عَهْدِهِ الطَّوَافَ بِالْبَيْتِ وَإِنْ حَبَسَهُ شَىْءٌ أَوْ عَرَضَ لَهُ فَقَدْ قَضَى اللَّهُ حَجَّهُ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَلَوْ أَنَّ رَجُلاً جَهِلَ أَنْ يَكُونَ آخِرُ عَهْدِهِ الطَّوَافَ بِالْبَيْتِ حَتَّى صَدَرَ لَمْ أَرَ عَلَيْهِ شَيْئًا إِلاَّ أَنْ يَكُونَ قَرِيبًا فَيَرْجِعَ فَيَطُوفَ بِالْبَيْتِ ثُمَّ يَنْصَرِفَ إِذَا كَانَ قَدْ أَفَاضَ ‏.‏

Urva ibn Zubayr (rahimahulloh) aytdi: «Kimki ifoza (tavofi)ni qilgan boʻlsa, Alloh uning hajini bajo keltirgan (toʻliq qilgan) boʻladi. Agar uni biror narsa toʻsib qoʻymagan boʻlsa, uning oxirgi amali Baytni tavof qilish boʻlishi loyiqdir. Agar uni biror narsa toʻsib qoʻysa yoki unga bir toʻsiq yuzaga kelsa, Alloh uning hajini bajo keltirgan boʻladi». Molik aytdi: «Agar bir kishi oxirgi amali Baytni tavof qilish boʻlishi kerakligini bilmasdan (Makkadan) chiqib ketgan boʻlsa, men uning zimmasida biror narsa (vojib) deb bilmayman — magar u yaqin joyda boʻlib, qaytib kelib Baytni tavof qila olsa va ifozani qilgan holda soʻng ketsa (shunday qilsin)».Урва ибн Зубайр (раҳимаҳуллоҳ) айтди: «Кимки ифоза (тавофи)ни қилган бўлса, Аллоҳ унинг ҳажини бажо келтирган (тўлиқ қилган) бўлади. Агар уни бирор нарса тўсиб қўймаган бўлса, унинг охирги амали Байтни тавоф қилиш бўлиши лойиқдир. Агар уни бирор нарса тўсиб қўйса ёки унга бир тўсиқ юзага келса, Аллоҳ унинг ҳажини бажо келтирган бўлади». Молик айтди: «Агар бир киши охирги амали Байтни тавоф қилиш бўлиши кераклигини билмасдан (Маккадан) чиқиб кетган бўлса, мен унинг зиммасида бирор нарса (вожиб) деб билмайман — магар у яқин жойда бўлиб, қайтиб келиб Байтни тавоф қила олса ва ифозани қилган ҳолда сўнг кетса (шундай қилсин)».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الأَسْوَدِ، مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ نَوْفَلٍ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهَا قَالَتْ شَكَوْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنِّي أَشْتَكِي فَقَالَ ‏"‏ طُوفِي مِنْ وَرَاءِ النَّاسِ وَأَنْتِ رَاكِبَةٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ فَطُفْتُ رَاكِبَةً بَعِيرِي وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَئِذٍ يُصَلِّي إِلَى جَانِبِ الْبَيْتِ وَهُوَ يَقْرَأُ بِـ ‏{‏الطُّورِ وَكِتَابٍ مَسْطُورٍ ‏}‏‏.‏

Paygʻambar ﷺning zavjalari Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi. U aytdi: Men Rasululloh ﷺga betob ekanligimdan shikoyat qildim. Shunda u zot: «Sen ulovga minib, odamlarning ortidan tavof qilgin», dedilar. U (Ummu Salama) aytdi: Men tavof qildim, oʻsha paytda Rasululloh ﷺ Baytning yon tomonida namoz oʻqib turardilar va u zot {Tur (togʻi) bilan qasam. Va satrlangan kitob bilan qasam} (Tur 1-2) (oyatlari)ni qiroat qilardilar.Пайғамбар ﷺнинг завжалари Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади. У айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺга бетоб эканлигимдан шикоят қилдим. Шунда у зот: «Сен уловга миниб, одамларнинг ортидан тавоф қилгин», дедилар. У (Умму Салама) айтди: Мен тавоф қилдим, ўша пайтда Расулуллоҳ ﷺ Байтнинг ён томонида намоз ўқиб турардилар ва у зот {Тур (тоғи) билан қасам. Ва сатрланган китоб билан қасам} (Тур 1-2) (оятлари)ни қироат қилардилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ الْمَكِّيِّ، أَنَّ أَبَا مَاعِزٍ الأَسْلَمِيَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ سُفْيَانَ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، كَانَ جَالِسًا مَعَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ فَجَاءَتْهُ امْرَأَةٌ تَسْتَفْتِيهِ فَقَالَتْ إِنِّي أَقْبَلْتُ أُرِيدُ أَنْ أَطُوفَ بِالْبَيْتِ حَتَّى إِذَا كُنْتُ بِبَابِ الْمَسْجِدِ هَرَقْتُ الدِّمَاءَ فَرَجَعْتُ حَتَّى ذَهَبَ ذَلِكَ عَنِّي ثُمَّ أَقْبَلْتُ حَتَّى إِذَا كُنْتُ عِنْدَ بَابِ الْمَسْجِدِ هَرَقْتُ الدِّمَاءَ فَرَجَعْتُ حَتَّى ذَهَبَ ذَلِكَ عَنِّي ثُمَّ أَقْبَلْتُ حَتَّى إِذَا كُنْتُ عِنْدَ بَابِ الْمَسْجِدِ هَرَقْتُ الدِّمَاءَ ‏.‏ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ إِنَّمَا ذَلِكَ رَكْضَةٌ مِنَ الشَّيْطَانِ فَاغْتَسِلِي ثُمَّ اسْتَثْفِرِي بِثَوْبٍ ثُمَّ طُوفِي ‏.‏

Abu Moiz al-Aslamiy Abdulloh ibn Sufyon (rahimahulloh) xabar berishicha, u Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) bilan oʻtirgan edi, unga bir ayol fatvo soʻrab keldi va: «Men Baytni tavof qilmoqchi boʻlib yoʻlga chiqdim, masjid darvozasiga yetganimda qonim keldi, shunda u (qon) mendan ketguncha qaytdim. Soʻng yana keldim, masjid darvozasiga yetganimda yana qonim keldi, u mendan ketguncha yana qaytdim. Soʻng yana keldim, masjid darvozasiga yetganimda yana qonim keldi», dedi. Shunda Abdulloh ibn Umar: «Bu — shaytonning bir turtkisi, xolos. Gʻusl qilgin, soʻng bir mato bilan (avrat joyingni) bogʻlab, keyin tavof qilgin», dedi.Абу Моиз ал-Асламий Абдуллоҳ ибн Суфён (раҳимаҳуллоҳ) хабар беришича, у Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) билан ўтирган эди, унга бир аёл фатво сўраб келди ва: «Мен Байтни тавоф қилмоқчи бўлиб йўлга чиқдим, масжид дарвозасига етганимда қоним келди, шунда у (қон) мендан кетгунча қайтдим. Сўнг яна келдим, масжид дарвозасига етганимда яна қоним келди, у мендан кетгунча яна қайтдим. Сўнг яна келдим, масжид дарвозасига етганимда яна қоним келди», деди. Шунда Абдуллоҳ ибн Умар: «Бу — шайтоннинг бир турткиси, холос. Ғусл қилгин, сўнг бир мато билан (аврат жойингни) боғлаб, кейин тавоф қилгин», деди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ سَعْدَ بْنَ أَبِي وَقَّاصٍ، كَانَ إِذَا دَخَلَ مَكَّةَ مُرَاهِقًا خَرَجَ إِلَى عَرَفَةَ قَبْلَ أَنْ يَطُوفَ بِالْبَيْتِ وَبَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ثُمَّ يَطُوفُ بَعْدَ أَنْ يَرْجِعَ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَذَلِكَ وَاسِعٌ إِنْ شَاءَ اللَّهُ ‏.‏ وَسُئِلَ مَالِكٌ هَلْ يَقِفُ الرَّجُلُ فِي الطَّوَافِ بِالْبَيْتِ الْوَاجِبِ عَلَيْهِ يَتَحَدَّثُ مَعَ الرَّجُلِ فَقَالَ لاَ أُحِبُّ ذَلِكَ لَهُ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ لاَ يَطُوفُ أَحَدٌ بِالْبَيْتِ وَلاَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ إِلاَّ وَهُوَ طَاهِرٌ ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu) Makkaga kech (haj kunlariga oz qolib) kirganida, Baytni tavof qilishdan va Safo bilan Marva orasida saʼy qilishdan oldin Arafaga chiqib ketar, soʻng qaytib kelganidan keyin tavof qilar edi. Molik aytdi: «Bu — kengchilikdir, inshaalloh». Molikdan kishi oʻziga vojib boʻlgan Bayt tavofida toʻxtab, boshqa kishi bilan gaplashib turishi (mumkinmi) deb soʻralganda, u: «Men buni u uchun yoqtirmayman», dedi. Molik aytdi: «Hech kim faqat toza (tahoratli) holidagina Baytni tavof qiladi va Safo bilan Marva orasida saʼy qiladi (bundan boshqa holatda emas)».Моликка етиб келишича, Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу) Маккага кеч (ҳаж кунларига оз қолиб) кирганида, Байтни тавоф қилишдан ва Сафо билан Марва орасида саъй қилишдан олдин Арафага чиқиб кетар, сўнг қайтиб келганидан кейин тавоф қилар эди. Молик айтди: «Бу — кенгчиликдир, иншааллоҳ». Моликдан киши ўзига вожиб бўлган Байт тавофида тўхтаб, бошқа киши билан гаплашиб туриши (мумкинми) деб сўралганда, у: «Мен буни у учун ёқтирмайман», деди. Молик айтди: «Ҳеч ким фақат тоза (таҳоратли) ҳолидагина Байтни тавоф қилади ва Сафо билан Марва орасида саъй қилади (бундан бошқа ҳолатда эмас)».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ حِينَ خَرَجَ مِنَ الْمَسْجِدِ وَهُوَ يُرِيدُ الصَّفَا وَهُوَ يَقُولُ ‏ "‏ نَبْدَأُ بِمَا بَدَأَ اللَّهُ بِهِ ‏"‏ ‏.‏ فَبَدَأَ بِالصَّفَا ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u: «Men Rasululloh ﷺ masjiddan chiqib, Safo tomon yurayotganlarida: ‹Alloh nima bilan boshlagan boʻlsa, biz ham shu bilan boshlaymiz›, deganlarini eshitdim», dedi. Shunda u zot Safodan boshladilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у: «Мен Расулуллоҳ ﷺ масжиддан чиқиб, Сафо томон юраётганларида: ‹Аллоҳ нима билан бошлаган бўлса, биз ҳам шу билан бошлаймиз›, деганларини эшитдим», деди. Шунда у зот Сафодан бошладилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا وَقَفَ عَلَى الصَّفَا يُكَبِّرُ ثَلاَثًا وَيَقُولُ ‏ "‏ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ ‏"‏ ‏.‏ يَصْنَعُ ذَلِكَ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ وَيَدْعُو وَيَصْنَعُ عَلَى الْمَرْوَةِ مِثْلَ ذَلِكَ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Safo (tepasi)da turganlarida uch marta takbir aytar va: «La ilaha illalloh vahdahu la sharika lah, lahul-mulku va lahul-hamd, va huva ala kulli shayʼin qodir» (Yolgʻiz Allohdan oʻzga iloh yoʻq, Uning sherigi yoʻq, mulk Unikidir, hamd Unikidir va U har narsaga qodirdir) deb aytar edilar. Buni uch marta qilib, duo qilardilar va Marvada ham xuddi shunday qilardilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Сафо (тепаси)да турганларида уч марта такбир айтар ва: «Ла илаҳа иллаллоҳ ваҳдаҳу ла шарика лаҳ, лаҳул-мулку ва лаҳул-ҳамд, ва ҳува ала кулли шайъин қодир» (Ёлғиз Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ, Унинг шериги йўқ, мулк Уникидир, ҳамд Уникидир ва У ҳар нарсага қодирдир) деб айтар эдилар. Буни уч марта қилиб, дуо қилардилар ва Марвада ҳам худди шундай қилардилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، وَهُوَ عَلَى الصَّفَا يَدْعُو يَقُولُ اللَّهُمَّ إِنَّكَ قُلْتَ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ وَإِنَّكَ لاَ تُخْلِفُ الْمِيعَادَ وَإِنِّي أَسْأَلُكَ كَمَا هَدَيْتَنِي لِلإِسْلاَمِ أَنْ لاَ تَنْزِعَهُ مِنِّي حَتَّى تَتَوَفَّانِي وَأَنَا مُسْلِمٌ ‏.‏

Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning Safoda turib duo qilib: «Allohim, Sen: ‹Menga duo qilinglar, Men ijobat qilaman› deding va Sen vaʼdangga xilof qilmaysan. Men Sendan meni Islomga hidoyat qilganingdek, uni mendan tortib olmasligingni va meni musulmon holimda vafot ettirishingni soʻrayman», deb aytganini eshitdi.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг Сафода туриб дуо қилиб: «Аллоҳим, Сен: ‹Менга дуо қилинглар, Мен ижобат қиламан› дединг ва Сен ваъдангга хилоф қилмайсан. Мен Сендан мени Исломга ҳидоят қилганингдек, уни мендан тортиб олмаслигингни ва мени мусулмон ҳолимда вафот эттиришингни сўрайман», деб айтганини эшитди.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ قَالَ قُلْتُ لِعَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ وَأَنَا يَوْمَئِذٍ، حَدِيثُ السِّنِّ أَرَأَيْتِ قَوْلَ اللَّهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَى ‏{‏إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ أَوِ اعْتَمَرَ فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْهِ أَنْ يَطَّوَّفَ بِهِمَا‏}‏ فَمَا عَلَى الرَّجُلِ شَىْءٌ أَنْ لاَ يَطَّوَّفَ بِهِمَا ‏.‏ فَقَالَتْ عَائِشَةُ كَلاَّ لَوْ كَانَ كَمَا تَقُولُ لَكَانَتْ فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْهِ أَنْ لاَ يَطَّوَّفَ بِهِمَا إِنَّمَا أُنْزِلَتْ هَذِهِ الآيَةُ فِي الأَنْصَارِ كَانُوا يُهِلُّونَ لِمَنَاةَ وَكَانَتْ مَنَاةُ حَذْوَ قُدَيْدٍ وَكَانُوا يَتَحَرَّجُونَ أَنْ يَطُوفُوا بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ فَلَمَّا جَاءَ الإِسْلاَمُ سَأَلُوا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ ذَلِكَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى ‏{‏إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ أَوِ اعْتَمَرَ فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْهِ أَنْ يَطَّوَّفَ بِهِمَا ‏}‏

Hishom ibn Urva (rahimahulloh) otasidan rivoyat qilishicha, u (Urva) shunday dedi: «Men yosh boʻlgan chogʻimda Oisha — muʼminlarning onasi (roziyallohu anho)ga: ‹Alloh taboraka va taoloning: {Albatta Safo va Marva Allohning shioralaridandir. Bas, kim Baytni haj yoki umra qilsa, ularni tavof qilishida (aylanishida) unga hech gunoh yoʻqdir} (Baqara, 158) degan soʻzi haqida qanday deysiz? Shundan (koʻrinadiki), kishi ularni tavof qilmasa ham unga hech narsa (gunoh) boʻlmaydi›, dedim. Shunda Oisha: ‹Yoʻq! Agar sen aytganingdek boʻlsa edi, u «ularni tavof qilmasligida unga hech gunoh yoʻq» boʻlar edi. Bu oyat faqat ansorlar haqida nozil boʻlgan. Ular Manot (buti) uchun talbiya aytardilar — Manot Qudayd roʻparasida edi — va ular Safo bilan Marva orasida saʼy qilishdan hijolat qilardilar. Islom kelgach, ular Rasululloh ﷺ dan bu haqda soʻradilar, shunda Alloh taboraka va taolo: {Albatta Safo va Marva Allohning shioralaridandir. Bas, kim Baytni haj yoki umra qilsa, ularni tavof qilishida unga hech gunoh yoʻqdir}ni nozil qildi›, dedi».Ҳишом ибн Урва (раҳимаҳуллоҳ) отасидан ривоят қилишича, у (Урва) шундай деди: «Мен ёш бўлган чоғимда Оиша — муъминларнинг онаси (розияллоҳу анҳо)га: ‹Аллоҳ таборака ва таолонинг: {Албатта Сафо ва Марва Аллоҳнинг шиораларидандир. Бас, ким Байтни ҳаж ёки умра қилса, уларни тавоф қилишида (айланишида) унга ҳеч гуноҳ йўқдир} (Бақара, 158) деган сўзи ҳақида қандай дейсиз? Шундан (кўринадики), киши уларни тавоф қилмаса ҳам унга ҳеч нарса (гуноҳ) бўлмайди›, дедим. Шунда Оиша: ‹Йўқ! Агар сен айтганингдек бўлса эди, у «уларни тавоф қилмаслигида унга ҳеч гуноҳ йўқ» бўлар эди. Бу оят фақат ансорлар ҳақида нозил бўлган. Улар Манот (бути) учун талбия айтардилар — Манот Қудайд рўпарасида эди — ва улар Сафо билан Марва орасида саъй қилишдан ҳижолат қилардилар. Ислом келгач, улар Расулуллоҳ ﷺ дан бу ҳақда сўрадилар, шунда Аллоҳ таборака ва таоло: {Албатта Сафо ва Марва Аллоҳнинг шиораларидандир. Бас, ким Байтни ҳаж ёки умра қилса, уларни тавоф қилишида унга ҳеч гуноҳ йўқдир}ни нозил қилди›, деди».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، أَنَّ سَوْدَةَ بِنْتَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، كَانَتْ عِنْدَ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ فَخَرَجَتْ تَطُوفُ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ فِي حَجٍّ أَوْ عُمْرَةٍ مَاشِيَةً وَكَانَتِ امْرَأَةً ثَقِيلَةً فَجَاءَتْ حِينَ انْصَرَفَ النَّاسُ مِنَ الْعِشَاءِ فَلَمْ تَقْضِ طَوَافَهَا حَتَّى نُودِيَ بِالأُولَى مِنَ الصُّبْحِ فَقَضَتْ طَوَافَهَا فِيمَا بَيْنَهَا وَبَيْنَهُ ‏.‏ وَكَانَ عُرْوَةُ إِذَا رَآهُمْ يَطُوفُونَ عَلَى الدَّوَابِّ يَنْهَاهُمْ أَشَدَّ النَّهْىِ فَيَعْتَلُّونَ بِالْمَرَضِ حَيَاءً مِنْهُ فَيَقُولُ لَنَا فِيمَا بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ لَقَدْ خَابَ هَؤُلاَءِ وَخَسِرُوا ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ مَنْ نَسِيَ السَّعْىَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ فِي عُمْرَةٍ فَلَمْ يَذْكُرْ حَتَّى يَسْتَبْعِدَ مِنْ مَكَّةَ أَنَّهُ يَرْجِعُ فَيَسْعَى وَإِنْ كَانَ قَدْ أَصَابَ النِّسَاءَ فَلْيَرْجِعْ فَلْيَسْعَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ حَتَّى يُتِمَّ مَا بَقِيَ عَلَيْهِ مِنْ تِلْكَ الْعُمْرَةِ ثُمَّ عَلَيْهِ عُمْرَةٌ أُخْرَى وَالْهَدْىُ ‏.‏ وَسُئِلَ مَالِكٌ عَنِ الرَّجُلِ يَلْقَاهُ الرَّجُلُ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ فَيَقِفُ مَعَهُ يُحَدِّثُهُ فَقَالَ لاَ أُحِبُّ لَهُ ذَلِكَ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَمَنْ نَسِيَ مِنْ طَوَافِهِ شَيْئًا أَوْ شَكَّ فِيهِ فَلَمْ يَذْكُرْ إِلاَّ وَهُوَ يَسْعَى بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ فَإِنَّهُ يَقْطَعُ سَعْيَهُ ثُمَّ يُتِمُّ طَوَافَهُ بِالْبَيْتِ عَلَى مَا يَسْتَيْقِنُ وَيَرْكَعُ رَكْعَتَىِ الطَّوَافِ ثُمَّ يَبْتَدِئُ سَعْيَهُ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ‏.‏

Hishom ibn Urva (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Savda bint Abdulloh ibn Umar Urva ibn Zubayrning nikohida edi. U haj yoki umrada Safo bilan Marva orasida piyoda saʼy qilishga chiqdi. U ogʻir (vazmin) ayol edi. U odamlar xufton (namozi)dan qaytib ketayotgan paytda keldi va bomdodning birinchi azoni aytilguncha saʼyini tugatolmadi, saʼyini ikki (azon) orasida tamomladi. Urva odamlarni ulovlarga minib tavof (saʼy) qilayotganini koʻrsa, ularni juda qattiq qaytarardi, ular esa undan hijolat boʻlib, kasallikni bahona qilardilar. U bizga oʻzimizning oramizda: «Bular ziyon koʻrdilar va zarar tortdilar», derdi. Molik aytdi: «Kimki umrada Safo bilan Marva orasidagi saʼyni unutib, Makkadan uzoqlashguncha eslamasa, u qaytib kelib saʼy qiladi. Agar shu orada ayoliga yaqinlik qilgan boʻlsa, u qaytib kelib, oʻsha umradan zimmasida qolgan (amal)ni tugatguncha Safo bilan Marva orasida saʼy qilsin, soʻng uning zimmasida yana bir umra va hady (qurbonlik) boʻladi». Molikdan Safo bilan Marva orasida bir kishini uchratib, u bilan toʻxtab gaplashib turadigan kishi haqida soʻralganda, u: «Men buni u uchun yoqtirmayman», dedi. Molik aytdi: «Kimki tavofidan biror narsani unutsa yoki unda shak qilsa-yu, buni faqat Safo bilan Marva orasida saʼy qilayotib eslasa, u saʼyini toʻxtatadi, soʻng aniq bilganiga koʻra Baytdagi tavofini tugatadi, tavofning ikki rakaatini oʻqiydi, keyin Safo bilan Marva orasidagi saʼyini (yangidan) boshlaydi».Ҳишом ибн Урва (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Савда бинт Абдуллоҳ ибн Умар Урва ибн Зубайрнинг никоҳида эди. У ҳаж ёки умрада Сафо билан Марва орасида пиёда саъй қилишга чиқди. У оғир (вазмин) аёл эди. У одамлар хуфтон (намози)дан қайтиб кетаётган пайтда келди ва бомдоднинг биринчи азони айтилгунча саъйини тугатолмади, саъйини икки (азон) орасида тамомлади. Урва одамларни уловларга миниб тавоф (саъй) қилаётганини кўрса, уларни жуда қаттиқ қайтарарди, улар эса ундан ҳижолат бўлиб, касалликни баҳона қилардилар. У бизга ўзимизнинг орамизда: «Булар зиён кўрдилар ва зарар тортдилар», дерди. Молик айтди: «Кимки умрада Сафо билан Марва орасидаги саъйни унутиб, Маккадан узоқлашгунча эсламаса, у қайтиб келиб саъй қилади. Агар шу орада аёлига яқинлик қилган бўлса, у қайтиб келиб, ўша умрадан зиммасида қолган (амал)ни тугатгунча Сафо билан Марва орасида саъй қилсин, сўнг унинг зиммасида яна бир умра ва ҳадй (қурбонлик) бўлади». Моликдан Сафо билан Марва орасида бир кишини учратиб, у билан тўхтаб гаплашиб турадиган киши ҳақида сўралганда, у: «Мен буни у учун ёқтирмайман», деди. Молик айтди: «Кимки тавофидан бирор нарсани унутса ёки унда шак қилса-ю, буни фақат Сафо билан Марва орасида саъй қилаётиб эсласа, у саъйини тўхтатади, сўнг аниқ билганига кўра Байтдаги тавофини тугатади, тавофнинг икки ракаатини ўқийди, кейин Сафо билан Марва орасидаги саъйини (янгидан) бошлайди».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا نَزَلَ مِنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ مَشَى حَتَّى إِذَا انْصَبَّتْ قَدَمَاهُ فِي بَطْنِ الْوَادِي سَعَى حَتَّى يَخْرُجَ مِنْهُ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Safo va Marvadan tushganlarida yurar, oyoqlari vodiyning oʻrtasiga yetganda esa undan chiqib ketguncha yugurib (jadal yurib) borar edilar. Molik bilmasdan Baytni tavof qilishdan oldin Safo bilan Marva orasida saʼy qilib yuborgan kishi haqida aytdi: «U qaytib, Baytni tavof qiladi, soʻng Safo bilan Marva orasida saʼy qiladi. Agar bu haqda Makkadan chiqib, uzoqlashguncha bilmasa, u Makkaga qaytib, Baytni tavof qiladi va Safo bilan Marva orasida saʼy qiladi. Agar shu orada ayoliga yaqinlik qilgan boʻlsa, u qaytib, oʻsha umradan zimmasida qolgan (amal)ni tugatishi uchun Baytni tavof qiladi va Safo bilan Marva orasida saʼy qiladi. Soʻngra uning zimmasida yana bir umra va hady (qurbonlik) boʻladi».Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Сафо ва Марвадан тушганларида юрар, оёқлари водийнинг ўртасига етганда эса ундан чиқиб кетгунча югуриб (жадал юриб) борар эдилар. Молик билмасдан Байтни тавоф қилишдан олдин Сафо билан Марва орасида саъй қилиб юборган киши ҳақида айтди: «У қайтиб, Байтни тавоф қилади, сўнг Сафо билан Марва орасида саъй қилади. Агар бу ҳақда Маккадан чиқиб, узоқлашгунча билмаса, у Маккага қайтиб, Байтни тавоф қилади ва Сафо билан Марва орасида саъй қилади. Агар шу орада аёлига яқинлик қилган бўлса, у қайтиб, ўша умрадан зиммасида қолган (амал)ни тугатиши учун Байтни тавоф қилади ва Сафо билан Марва орасида саъй қилади. Сўнгра унинг зиммасида яна бир умра ва ҳадй (қурбонлик) бўлади».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي النَّضْرِ، مَوْلَى عُمَرَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ عُمَيْرٍ، مَوْلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أُمِّ الْفَضْلِ بِنْتِ الْحَارِثِ، أَنَّ نَاسًا، تَمَارَوْا عِنْدَهَا يَوْمَ عَرَفَةَ فِي صِيَامِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ بَعْضُهُمْ هُوَ صَائِمٌ وَقَالَ بَعْضُهُمْ لَيْسَ بِصَائِمٍ فَأَرْسَلْتُ إِلَيْهِ بِقَدَحِ لَبَنٍ وَهُوَ وَاقِفٌ عَلَى بَعِيرِهِ فَشَرِبَ ‏.‏

Ummul-Fadl bint al-Horis (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Arafa kuni odamlar uning huzurida Rasululloh ﷺ ning roʻzasi haqida bahslashdilar. Baʼzilari: «U roʻzador», dedi, baʼzilari: «U roʻzador emas», dedi. Shunda men u zotga bir kosa sut yubordim, u zot Arafotda tuyasi ustida turgan edilar, uni ichdilar.Уммул-Фадл бинт ал-Ҳорис (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Арафа куни одамлар унинг ҳузурида Расулуллоҳ ﷺ нинг рўзаси ҳақида баҳслашдилар. Баъзилари: «У рўзадор», деди, баъзилари: «У рўзадор эмас», деди. Шунда мен у зотга бир коса сут юбордим, у зот Арафотда туяси устида турган эдилар, уни ичдилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، أَنَّ عَائِشَةَ أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ، كَانَتْ تَصُومُ يَوْمَ عَرَفَةَ ‏.‏ قَالَ الْقَاسِمُ وَلَقَدْ رَأَيْتُهَا عَشِيَّةَ عَرَفَةَ يَدْفَعُ الإِمَامُ ثُمَّ تَقِفُ حَتَّى يَبْيَضَّ مَا بَيْنَهَا وَبَيْنَ النَّاسِ مِنَ الأَرْضِ ثُمَّ تَدْعُو بِشَرَابٍ فَتُفْطِرُ ‏.‏

Qosim ibn Muhammad (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Oisha — muʼminlarning onasi (roziyallohu anho) Arafa kuni roʻza tutar edilar. Qosim aytdi: «Men u kishini Arafa kechqurunida imom (Arafadan) qoʻzgʻalganida, u bilan odamlar orasidagi yer (odamlar ketib) oqarib (boʻshab) qolguncha turib, soʻng bir ichimlik soʻrab, roʻzasini ochganini koʻrdim».Қосим ибн Муҳаммад (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Оиша — муъминларнинг онаси (розияллоҳу анҳо) Арафа куни рўза тутар эдилар. Қосим айтди: «Мен у кишини Арафа кечқурунида имом (Арафадан) қўзғалганида, у билан одамлар орасидаги ер (одамлар кетиб) оқариб (бўшаб) қолгунча туриб, сўнг бир ичимлик сўраб, рўзасини очганини кўрдим».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي النَّضْر��، مَوْلَى عُمَرَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، ‏.‏ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ صِيَامِ أَيَّامِ مِنًى ‏.‏

Sulaymon ibn Yasor (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Mino kunlarida roʻza tutishdan qaytardilar.Сулаймон ибн Ясор (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Мино кунларида рўза тутишдан қайтардилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ حُذَافَةَ أَيَّامَ مِنًى يَطُوفُ يَقُولُ إِنَّمَا هِيَ أَيَّامُ أَكْلٍ وَشُرْبٍ وَذِكْرِ اللَّهِ ‏.‏

Ibn Shihob (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Mino kunlarida Abdulloh ibn Huzofani odamlar orasida aylanib: «Bu (kunlar) faqat yeyish, ichish va Allohni zikr qilish kunlaridir», deb (eʼlon qilib) yurish uchun yubordilar.Ибн Шиҳоб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Мино кунларида Абдуллоҳ ибн Ҳузофани одамлар орасида айланиб: «Бу (кунлар) фақат ейиш, ичиш ва Аллоҳни зикр қилиш кунларидир», деб (эълон қилиб) юриш учун юбордилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ صِيَامِ يَوْمَيْنِ يَوْمِ الْفِطْرِ وَيَوْمِ الأَضْحَى ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ ikki kunda — Iyd al-Fitr kuni va Iyd al-Azho kunida roʻza tutishdan qaytardilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ икки кунда — Ийд ал-Фитр куни ва Ийд ал-Азҳо кунида рўза тутишдан қайтардилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْهَادِي، عَنْ أَبِي مُرَّةَ، مَوْلَى أُمِّ هَانِئٍ أُخْتِ عَقِيلِ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، دَخَلَ عَلَى أَبِيهِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ فَوَجَدَهُ يَأْكُلُ قَالَ فَدَعَانِي قَالَ فَقُلْتُ لَهُ إِنِّي صَائِمٌ ‏.‏ فَقَالَ هَذِهِ الأَيَّامُ الَّتِي نَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ صِيَامِهِنَّ وَأَمَرَنَا بِفِطْرِهِنَّ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo) xabar berishicha, u otasi Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu)ning huzuriga kirib, uni ovqatlanayotgan holda topdi. (Otasi) uni (ovqatga) chorladi. U: «Men roʻzadorman», dedi. Shunda (otasi): «Bu kunlar — Rasululloh ﷺ bizni roʻza tutishdan qaytargan va ularda roʻzani ochishga buyurgan kunlardir», dedi. Molik aytdi: «Bu kunlar — tashriq kunlaridir».Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо) хабар беришича, у отаси Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурига кириб, уни овқатланаётган ҳолда топди. (Отаси) уни (овқатга) чорлади. У: «Мен рўзадорман», деди. Шунда (отаси): «Бу кунлар — Расулуллоҳ ﷺ бизни рўза тутишдан қайтарган ва уларда рўзани очишга буюрган кунлардир», деди. Молик айтди: «Бу кунлар — ташриқ кунларидир».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَهْدَى جَمَلاً كَانَ لأَبِي جَهْلِ بْنِ هِشَامٍ فِي حَجٍّ أَوْ عُمْرَةٍ ‏.‏

Abdulloh ibn Abu Bakr ibn Muhammad ibn Amr ibn Hazm (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ haj yoki umrada Abu Jahl ibn Hishomniki boʻlgan bir tuyani hady (qurbonlik) qildilar.Абдуллоҳ ибн Абу Бакр ибн Муҳаммад ибн Амр ибн Ҳазм (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ ҳаж ёки умрада Абу Жаҳл ибн Ҳишомники бўлган бир туяни ҳадй (қурбонлик) қилдилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَأَى رَجُلاً يَسُوقُ بَدَنَةً فَقَالَ ‏"‏ ارْكَبْهَا ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهَا بَدَنَةٌ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ ارْكَبْهَا وَيْلَكَ ‏"‏ ‏.‏ فِي الثَّانِيَةِ أَوِ الثَّالِثَةِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ bir kishini badana (qurbonlik tuya)ni haydab ketayotganini koʻrib: «Unga min», dedilar. U: «Yo Rasululloh, bu — badana (qurbonlik tuyasi)-ku», dedi. U zot ikkinchi yoki uchinchi (marta)da: «Unga min, holingga voy», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ бир кишини бадана (қурбонлик туя)ни ҳайдаб кетаётганини кўриб: «Унга мин», дедилар. У: «Ё Расулуллоҳ, бу — бадана (қурбонлик туяси)-ку», деди. У зот иккинчи ёки учинчи (марта)да: «Унга мин, ҳолингга вой», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، أَنَّهُ كَانَ يَرَى عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ يُهْدِي فِي الْحَجِّ بَدَنَتَيْنِ بَدَنَتَيْنِ وَفِي الْعُمْرَةِ بَدَنَةً بَدَنَةً ‏.‏ قَالَ وَرَأَيْتُهُ فِي الْعُمْرَةِ يَنْحَرُ بَدَنَةً وَهِيَ قَائِمَةٌ فِي دَارِ خَالِدِ بْنِ أَسِيدٍ وَكَانَ فِيهَا مَنْزِلُهُ ‏.‏ قَالَ وَلَقَدْ رَأَيْتُهُ طَعَنَ فِي لَبَّةِ بَدَنَتِهِ حَتَّى خَرَجَتِ الْحَرْبَةُ مِنْ تَحْتِ كَتِفِهَا ‏.‏

Abdulloh ibn Dinor (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning hajda ikkitadan, umrada esa bittadan badana (qurbonlik tuya) hady qilayotganini koʻrar edi. U aytdi: «Men uni umrada Xolid ibn Usaydning uyi oldida — u shu yerda turardi — tuyani tik turgan holida soʻyganini koʻrdim. Yana men uni badanasining boʻyin chuqurchasiga (nayzasini) sanchib, nayza uning kuragi ostidan chiqib ketganini koʻrdim».Абдуллоҳ ибн Динор (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг ҳажда иккитадан, умрада эса биттадан бадана (қурбонлик туя) ҳадй қилаётганини кўрар эди. У айтди: «Мен уни умрада Холид ибн Усайднинг уйи олдида — у шу ерда турарди — туяни тик турган ҳолида сўйганини кўрдим. Яна мен уни баданасининг бўйин чуқурчасига (найзасини) санчиб, найза унинг кураги остидан чиқиб кетганини кўрдим».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ، أَهْدَى جَمَلاً فِي حَجٍّ أَوْ عُمْرَةٍ ‏.‏

Yahyo ibn Said (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Umar ibn Abdulaziz (rahimahulloh) haj yoki umrada bir tuyani hady (qurbonlik) qildi.Яҳё ибн Саид (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Умар ибн Абдулазиз (раҳимаҳуллоҳ) ҳаж ёки умрада бир туяни ҳадй (қурбонлик) қилди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ الْقَارِئِ، ‏.‏ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَيَّاشِ بْنِ أَبِي رَبِيعَةَ الْمَخْزُومِيَّ، أَهْدَى بَدَنَتَيْنِ إِحْدَاهُمَا بُخْتِيَّةٌ ‏.‏

Abu Jaʼfar al-Qoriy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Abdulloh ibn Ayyosh ibn Abu Robia al-Maxzumiy ikkita badana (qurbonlik tuya) hady qildi, ulardan biri buxtiy (baland oʻrkachli tuya) edi.Абу Жаъфар ал-Қорий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Абдуллоҳ ибн Айёш ибн Абу Робиа ал-Махзумий иккита бадана (қурбонлик туя) ҳадй қилди, улардан бири бухтий (баланд ўркачли туя) эди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ يَقُولُ إِذَا نُتِجَتِ النَّاقَةُ فَلْيُحْمَلْ وَلَدُهَا حَتَّى يُنْحَرَ مَعَهَا فَإِنْ لَمْ يُوجَدْ لَهُ مَحْمَلٌ حُمِلَ عَلَى أُمِّهِ حَتَّى يُنْحَرَ مَعَهَا ‏.‏

Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo): «Agar (hadyga haydalayotgan) urgʻochi tuya bolalasa, uning bolasi ham u bilan birga soʻyilguncha (koʻtarib) olib borilsin. Agar uni koʻtarishga imkon topilmasa, u onasi bilan birga soʻyilguncha onasining ustiga ortib olib borilsin», derdi.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо): «Агар (ҳадйга ҳайдалаётган) урғочи туя болаласа, унинг боласи ҳам у билан бирга сўйилгунча (кўтариб) олиб борилсин. Агар уни кўтаришга имкон топилмаса, у онаси билан бирга сўйилгунча онасининг устига ортиб олиб борилсин», дерди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، أَنَّ أَبَاهُ، قَالَ إِذَا اضْطُرِرْتَ إِلَى بَدَنَتِكَ فَارْكَبْهَا رُكُوبًا غَيْرَ فَادِحٍ وَإِذَا اضْطُرِرْتَ إِلَى لَبَنِهَا فَاشْرَبْ بَعْدَ مَا يَرْوَى فَصِيلُهَا فَإِذَا نَحَرْتَهَا فَانْحَرْ فَصِيلَهَا مَعَهَا ‏.‏

Urva ibn Zubayr (rahimahulloh) aytdi: «Agar badanangga (minishga) muhtoj boʻlsang, unga ogʻirlik qilmaydigan darajada min. Agar uning sutiga muhtoj boʻlsang, uning boʻtasi toʻyib ichganidan keyin ich. Uni soʻyganingda esa, boʻtasini ham u bilan birga soʻy».Урва ибн Зубайр (раҳимаҳуллоҳ) айтди: «Агар баданангга (минишга) муҳтож бўлсанг, унга оғирлик қилмайдиган даражада мин. Агар унинг сутига муҳтож бўлсанг, унинг бўтаси тўйиб ичганидан кейин ич. Уни сўйганингда эса, бўтасини ҳам у билан бирга сўй».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ كَانَ إِذَا أَهْدَى هَدْيًا مِنَ الْمَدِينَةِ قَلَّدَهُ وَأَشْعَرَهُ بِذِي الْحُلَيْفَةِ يُقَلِّدُهُ قَبْلَ أَنْ يُشْعِرَهُ وَذَلِكَ فِي مَكَانٍ وَاحِدٍ وَهُوَ مُوَجَّهٌ لِلْقِبْلَةِ يُقَلِّدُهُ بِنَعْلَيْنِ وَيُشْعِرُهُ مِنَ الشِّقِّ الأَيْسَرِ ثُمَّ يُسَاقُ مَعَهُ حَتَّى يُوقَفَ بِهِ مَعَ النَّاسِ بِعَرَفَةَ ثُمَّ يَدْفَعُ بِهِ مَعَهُمْ إِذَا دَفَعُوا فَإِذَا قَدِمَ مِنًى غَدَاةَ النَّحْرِ نَحَرَهُ قَبْلَ أَنْ يَحْلِقَ أَوْ يُقَصِّرَ وَكَانَ هُوَ يَنْحَرُ هَدْيَهُ بِيَدِهِ يَصُفُّهُنَّ قِيَامًا وَيُوَجِّهُهُنَّ إِلَى الْقِبْلَةِ ثُمَّ يَأْكُلُ وَيُطْعِمُ ‏.‏

Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) Madinadan hady (qurbonlik) olib chiqqanida, uni Zul-Hulayfada qalladalar (boʻyniga belgi osar) va ishʼor qilar (belgi qoʻyish uchun jarohatlar) edi — ishʼordan oldin qalladalab, ikkalasini bir joyda, qiblaga yuzlangan holda qilardi. U (tuyani) ikki choriq (naʼl) bilan qalladalar va uni chap tomonidan ishʼor qilardi. Soʻng u (hady) u bilan birga haydalar, toki u bilan Arafada odamlar qatorida (vuquf uchun) turgʻizilar edi. Soʻng odamlar qoʻzgʻalganda, u ham u (hady) bilan birga qoʻzgʻalardi. Nahr (qurbonlik) kuni ertalab Minoga yetib kelganida, sochini oldirish yoki qisqartirishdan oldin uni soʻyar edi. U hadysini oʻz qoʻli bilan soʻyardi: ularni tik holda safga tizib, qiblaga yuzlantirardi, soʻng (goʻshtidan) yer va (boshqalarga) yedirardi.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Мадинадан ҳадй (қурбонлик) олиб чиққанида, уни Зул-Ҳулайфада қалладалар (бўйнига белги осар) ва ишъор қилар (белги қўйиш учун жароҳатлар) эди — ишъордан олдин қалладалаб, иккаласини бир жойда, қиблага юзланган ҳолда қиларди. У (туяни) икки чориқ (наъл) билан қалладалар ва уни чап томонидан ишъор қиларди. Сўнг у (ҳадй) у билан бирга ҳайдалар, токи у билан Арафада одамлар қаторида (вуқуф учун) турғизилар эди. Сўнг одамлар қўзғалганда, у ҳам у (ҳадй) билан бирга қўзғаларди. Наҳр (қурбонлик) куни эрталаб Минога етиб келганида, сочини олдириш ёки қисқартиришдан олдин уни сўяр эди. У ҳадйсини ўз қўли билан сўярди: уларни тик ҳолда сафга тизиб, қиблага юзлантирарди, сўнг (гўштидан) ер ва (бошқаларга) едирарди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ إِذَا طَعَنَ فِي سَنَامِ هَدْيِهِ وَهُوَ يُشْعِرُهُ قَالَ بِسْمِ اللَّهِ وَاللَّهُ أَكْبَرُ ‏.‏

Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) hadysining oʻrkachiga (belgi qoʻyish uchun) sanchayotib, ishʼor qilayotganda: «Bismillahi vallohu akbar» (Alloh nomi bilan, Alloh buyukdir) der edi.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ҳадйсининг ўркачига (белги қўйиш учун) санчаётиб, ишъор қилаётганда: «Бисмиллаҳи валлоҳу акбар» (Аллоҳ номи билан, Аллоҳ буюкдир) дер эди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ يَقُولُ الْهَدْىُ مَا قُلِّدَ وَأُشْعِرَ وَوُقِفَ بِهِ بِعَرَفَةَ ‏.‏

Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo): «Hady — qallada qilingan, ishʼor qilingan va u bilan Arafada (vuquf uchun) turilgan (hayvon)dir», der edi.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо): «Ҳадй — қаллада қилинган, ишъор қилинган ва у билан Арафада (вуқуф учун) турилган (ҳайвон)дир», дер эди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ يُجَلِّلُ بُدْنَهُ الْقُبَاطِيَّ وَالأَنْمَاطَ وَالْحُلَلَ ثُمَّ يَبْعَثُ بِهَا إِلَى الْكَعْبَةِ فَيَكْسُوهَا إِيَّاهَا ‏.‏

Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) oʻz badanalariga (qurbonlik tuyalariga) qubtiy (Misr matolari), anmot (naqshli gilamlar) va hullalar (kiyimlar) yopar, soʻng ularni Kaʼbaga yuborib, u (Kaʼba)ni oʻsha (matolar) bilan yopardi.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ўз баданаларига (қурбонлик туяларига) қубтий (Миср матолари), анмот (нақшли гиламлар) ва ҳуллалар (кийимлар) ёпар, сўнг уларни Каъбага юбориб, у (Каъба)ни ўша (матолар) билан ёпарди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ سَأَلَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ دِينَارٍ مَا كَانَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ يَصْنَعُ بِجِلاَلِ بُدْنِهِ حِينَ كُسِيَتِ الْكَعْبَةُ هَذِهِ الْكِسْوَةَ قَالَ كَانَ يَتَصَدَّقُ بِهَا ‏.‏

Molik Abdulloh ibn Dinordan Kaʼba mana shu kisva (parda) bilan yopilgan paytda Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) oʻz badanalarining yopingʻichlarini nima qilar edi, deb soʻradi. U: «Uni sadaqa qilardi», dedi.Молик Абдуллоҳ ибн Динордан Каъба мана шу кисва (парда) билан ёпилган пайтда Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ўз баданаларининг ёпинғичларини нима қилар эди, деб сўради. У: «Уни садақа қиларди», деди.

وَحَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ يَقُولُ فِي الضَّحَايَا وَالْبُدْنِ الثَّنِيُّ فَمَا فَوْقَهُ ‏.‏

Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) qurbonliklar (zahoyo) va badanalar haqida: «Saniy (belgilangan yoshga yetgan) va undan yuqorisi (soʻyiladi)», der edi.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) қурбонликлар (заҳоё) ва баданалар ҳақида: «Саний (белгиланган ёшга етган) ва ундан юқориси (сўйилади)», дер эди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ لاَ يَشُقُّ جِلاَلَ بُدْنِهِ وَلاَ يُجَلِّلُهَا حَتَّى يَغْدُوَ مِنْ مِنًى إِلَى عَرَفَةَ ‏.‏

Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) badanalarining yopingʻichlarini yirtmas va Minodan Arafaga ketguncha ularga (yopingʻich) yopmas edi.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) баданаларининг ёпинғичларини йиртмас ва Минодан Арафага кетгунча уларга (ёпинғич) ёпмас эди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ لِبَنِيهِ يَا بَنِيَّ لاَ يُهْدِيَنَّ أَحَدُكُمْ مِنَ الْبُدْنِ شَيْئًا يَسْتَحْيِي أَنْ يُهْدِيَهُ لِكَرِيمِهِ فَإِنَّ اللَّهَ أَكْرَمُ الْكُرَمَاءِ وَأَحَقُّ مَنِ اخْتِيرَ لَهُ ‏.‏

Urva ibn Zubayr (rahimahulloh) oʻgʻillariga: «Ey oʻgʻillarim, sizlardan hech biringiz badanalardan oʻzining hurmatli kishisiga hadya qilishdan uyaladigan biror (past) narsani (Allohga) hady qilmasin. Zero Alloh — karamlilarning eng karamlisi va (eng yaxshisi) Oʻzi uchun tanlanishga eng haqlisidir», der edi.Урва ибн Зубайр (раҳимаҳуллоҳ) ўғилларига: «Эй ўғилларим, сизлардан ҳеч бирингиз баданалардан ўзининг ҳурматли кишисига ҳадя қилишдан уяладиган бирор (паст) нарсани (Аллоҳга) ҳадй қилмасин. Зеро Аллоҳ — карамлиларнинг энг карамлиси ва (энг яхшиси) Ўзи учун танланишга энг ҳақлисидир», дер эди.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ صَاحِبَ، هَدْىِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ أَصْنَعُ بِمَا عَطِبَ مِنَ الْهَدْىِ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ كُلُّ بَدَنَةٍ عَطِبَتْ مِنَ الْهَدْىِ فَانْحَرْهَا ثُمَّ أَلْقِ قِلاَدَتَهَا فِي دَمِهَا ثُمَّ خَلِّ بَيْنَهَا وَبَيْنَ النَّاسِ يَأْكُلُونَهَا ‏"‏ ‏.‏

Urva ibn Zubayr (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ ning hadysi (qurbonligi)ga masʼul kishi: «Yo Rasululloh, hadydan halok boʻlay (jarohatlanay) deganini nima qilay?», dedi. Rasululloh ﷺ unga: «Hadydan halok boʻlay degan har qanday badanani soʻygin, soʻng uning boʻyin belgisini (qiloda) qoniga botir, keyin uni odamlar bilan (ochiq) qoldirib qoʻy, uni yeyaversinlar», dedilar.Урва ибн Зубайр (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳадйси (қурбонлиги)га масъул киши: «Ё Расулуллоҳ, ҳадйдан ҳалок бўлай (жароҳатланай) деганини нима қилай?», деди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Ҳадйдан ҳалок бўлай деган ҳар қандай баданани сўйгин, сўнг унинг бўйин белгисини (қилода) қонига ботир, кейин уни одамлар билан (очиқ) қолдириб қўй, уни еяверсинлар», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّهُ قَالَ مَنْ سَاقَ بَدَنَةً تَطَوُّعًا فَعَطِبَتْ فَنَحَرَهَا ثُمَّ خَلَّى بَيْنَهَا وَبَيْنَ النَّاسِ يَأْكُلُونَهَا فَلَيْسَ عَلَيْهِ شَىْءٌ وَإِنْ أَكَلَ مِنْهَا أَوْ أَمَرَ مَنْ يَأْكُلُ مِنْهَا غَرِمَهَا ‏.‏

Ibn Shihob (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Said ibn al-Musayyab: «Kimki nafl (ixtiyoriy) badanani haydab kelib, u (yoʻlda) halok boʻlay desa, u uni soʻyib, odamlar bilan (ochiq) qoldirib qoʻysa, ular uni yeyishsa, uning zimmasida hech narsa yoʻq. Agar u undan (oʻzi) yesa yoki (boshqa) birovga undan yeyishni buyursa, uni (oʻrniga) toʻlaydi (tovon boʻladi)», dedi.Ибн Шиҳоб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Саид ибн ал-Мусайяб: «Кимки нафл (ихтиёрий) баданани ҳайдаб келиб, у (йўлда) ҳалок бўлай деса, у уни сўйиб, одамлар билан (очиқ) қолдириб қўйса, улар уни ейишса, унинг зиммасида ҳеч нарса йўқ. Агар у ундан (ўзи) еса ёки (бошқа) бировга ундан ейишни буюрса, уни (ўрнига) тўлайди (товон бўлади)», деди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ ثَوْرِ بْنِ زَيْدٍ الدِّيلِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، مِثْلَ ذَلِكَ ‏.‏

Savr ibn Zayd ad-Diliy (rahimahulloh) Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan xuddi shunga oʻxshash (rivoyatni) rivoyat qildi.Савр ибн Зайд ад-Дилий (раҳимаҳуллоҳ) Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан худди шунга ўхшаш (ривоятни) ривоят қилди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّهُ قَالَ مَنْ أَهْدَى بَدَنَةً جَزَاءً أَوْ نَذْرًا أَوْ هَدْىَ تَمَتُّعٍ فَأُصِيبَتْ فِي الطَّرِيقِ فَعَلَيْهِ الْبَدَلُ ‏.‏

Ibn Shihob (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u: «Kimki jazo (kafforat), nazr yoki tamattuʼ hadysi sifatida bir badana atagan boʻlsa-yu, u yoʻlda (halokatga) uchrasa, uning zimmasida uning oʻrnini toʻldirish (badal) boʻladi», dedi.Ибн Шиҳоб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у: «Кимки жазо (каффорат), назр ёки таматтуъ ҳадйси сифатида бир бадана атаган бўлса-ю, у йўлда (ҳалокатга) учраса, унинг зиммасида унинг ўрнини тўлдириш (бадал) бўлади», деди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ قَالَ مَنْ أَهْدَى بَدَنَةً ثُمَّ ضَلَّتْ أَوْ مَاتَتْ فَإِنَّهَا إِنْ كَانَتْ نَذْرًا أَبْدَلَهَا وَإِنْ كَانَتْ تَطَوُّعًا فَإِنْ شَاءَ أَبْدَلَهَا وَإِنْ شَاءَ تَرَكَهَا ‏.‏ وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ أَنَّهُ سَمِعَ أَهْلَ الْعِلْمِ يَقُولُونَ لاَ يَأْكُلُ صَاحِبُ الْهَدْىِ مِنَ الْجَزَاءِ وَالنُّسُكِ ‏.‏

Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo): «Kimki bir badana atab, soʻng u yoʻqolib qolsa yoki oʻlib qolsa — agar u nazr boʻlgan boʻlsa, oʻrniga boshqasini qoʻyadi; agar nafl (ixtiyoriy) boʻlsa, xohlasa oʻrniga boshqasini qoʻyadi, xohlasa uni tark qiladi», dedi. Molik ilm ahlining: «Hady egasi jazo (kafforat) va nusuk (haj-umra qurbonligi)dan yemaydi», deb aytganlarini eshitdi.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо): «Кимки бир бадана атаб, сўнг у йўқолиб қолса ёки ўлиб қолса — агар у назр бўлган бўлса, ўрнига бошқасини қўяди; агар нафл (ихтиёрий) бўлса, хоҳласа ўрнига бошқасини қўяди, хоҳласа уни тарк қилади», деди. Молик илм аҳлининг: «Ҳадй эгаси жазо (каффорат) ва нусук (ҳаж-умра қурбонлиги)дан емайди», деб айтганларини эшитди.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، وَعَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ، وَأَبَا، هُرَيْرَةَ سُئِلُوا عَنْ رَجُلٍ، أَصَابَ أَهْلَهُ وَهُوَ مُحْرِمٌ بِالْحَجِّ فَقَالُوا يَنْفُذَانِ يَمْضِيَانِ لِوَجْهِهِمَا حَتَّى يَقْضِيَا حَجَّهُمَا ثُمَّ عَلَيْهِمَا حَجُّ قَابِلٍ وَالْهَدْىُ ‏.‏ قَالَ وَقَالَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ وَإِذَا أَهَلاَّ بِالْحَجِّ مِنْ عَامٍ قَابِلٍ تَفَرَّقَا حَتَّى يَقْضِيَا حَجَّهُمَا ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Umar ibn al-Xattob, Ali ibn Abu Tolib va Abu Hurayra (roziyallohu anhum)dan haj ihromida turib ayoliga yaqinlik qilgan kishi haqida soʻralgan edi. Ular: «Har ikkalasi (haj amallarini) davom ettirib, hajlarini tugatgunlaricha yoʻllarida ketaveradilar. Soʻngra ularning zimmasida kelgusi yildagi haj va hady (qurbonlik) boʻladi», dedilar. (Molik) aytdi: Ali ibn Abu Tolib: «Ular kelgusi yili haj uchun ihromga kirganlarida, hajlarini tugatgunlaricha bir-birlaridan ajralib tursinlar», dedi.Моликка етиб келишича, Умар ибн ал-Хаттоб, Али ибн Абу Толиб ва Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳум)дан ҳаж иҳромида туриб аёлига яқинлик қилган киши ҳақида сўралган эди. Улар: «Ҳар иккаласи (ҳаж амалларини) давом эттириб, ҳажларини тугатгунларича йўлларида кетаверадилар. Сўнгра уларнинг зиммасида келгуси йилдаги ҳаж ва ҳадй (қурбонлик) бўлади», дедилар. (Молик) айтди: Али ибн Абу Толиб: «Улар келгуси йили ҳаж учун иҳромга кирганларида, ҳажларини тугатгунларича бир-бирларидан ажралиб турсинлар», деди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، أَنَّهُ سَمِعَ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، يَقُولُ مَا تَرَوْنَ فِي رَجُلٍ وَقَعَ بِامْرَأَتِهِ وَهُوَ مُحْرِمٌ فَلَمْ يَقُلْ لَهُ الْقَوْمُ شَيْئًا فَقَالَ سَعِيدٌ إِنَّ رَجُلاً وَقَعَ بِامْرَأَتِهِ وَهُوَ مُحْرِمٌ فَبَعَثَ إِلَى الْمَدِينَةِ يَسْأَلُ عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ بَعْضُ النَّاسِ يُفَرَّقُ بَيْنَهُمَا إِلَى عَامٍ قَابِلٍ ‏.‏ فَقَالَ سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ لِيَنْفُذَا لِوَجْهِهِمَا فَلْيُتِمَّا حَجَّهُمَا الَّذِي أَفْسَدَاهُ فَإِذَا فَرَغَا رَجَعَا فَإِنْ أَدْرَكَهُمَا حَجٌّ قَابِلٌ فَعَلَيْهِمَا الْحَجُّ وَالْهَدْىُ وَيُهِلاَّنِ مِنْ حَيْثُ أَهَلاَّ بِحَجِّهِمَا الَّذِي أَفْسَدَاهُ ‏.‏ وَيَتَفَرَّقَانِ حَتَّى يَقْضِيَا حَجَّهُمَا ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ يُهْدِيَانِ جَمِيعًا بَدَنَةً بَدَنَةً ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ فِي رَجُلٍ وَقَعَ بِامْرَأَتِهِ فِي الْحَجِّ مَا بَيْنَهُ وَبَيْنَ أَنْ يَدْفَعَ مِنْ عَرَفَةَ وَيَرْمِيَ الْجَمْرَةَ إِنَّهُ يَجِبُ عَلَيْهِ الْهَدْىُ وَحَجُّ قَابِلٍ قَالَ فَإِنْ كَانَتْ إِصَابَتُهُ أَهْلَهُ بَعْدَ رَمْىِ الْجَمْرَةِ فَإِنَّمَا عَلَيْهِ أَنْ يَعْتَمِرَ وَيُهْدِيَ وَلَيْسَ عَلَيْهِ حَجُّ قَابِلٍ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَالَّذِي يُفْسِدُ الْحَجَّ أَوِ الْعُمْرَةَ حَتَّى يَجِبَ عَلَيْهِ فِي ذَلِكَ الْهَدْىُ فِي الْحَجِّ أَوِ الْعُمْرَةِ الْتِقَاءُ الْخِتَانَيْنِ وَإِنْ لَمْ يَكُنْ مَاءٌ دَافِقٌ ‏.‏ قَالَ وَيُوجِبُ ذَلِكَ أَيْضًا الْمَاءُ الدَّافِقُ إِذَا كَانَ مِنْ مُبَاشَرَةٍ فَأَمَّا رَجُلٌ ذَكَرَ شَيْئًا حَتَّى خَرَجَ مِنْهُ مَاءٌ دَافِقٌ فَلاَ أَرَى عَلَيْهِ شَيْئًا وَلَوْ أَنَّ رَجُلاً قَبَّلَ امْرَأَتَهُ وَلَمْ يَكُنْ مِنْ ذَلِكَ مَاءٌ دَافِقٌ لَمْ يَكُنْ عَلَيْهِ فِي الْقُبْلَةِ إِلاَّ الْهَدْىُ وَلَيْسَ عَلَى الْمَرْأَةِ الَّتِي يُصِيبُهَا زَوْجُهَا وَهِيَ مُحْرِمَةٌ مِرَارًا فِي الْحَجِّ أَوِ الْعُمْرَةِ وَهِيَ لَهُ فِي ذَلِكَ مُطَاوِعَةٌ إِلاَّ الْهَدْىُ وَحَجُّ قَابِلٍ إِنْ أَصَابَهَا فِي الْحَجِّ وَإِنْ كَانَ أَصَابَهَا فِي الْعُمْرَةِ فَإِنَّمَا عَلَيْهَا قَضَاءُ الْعُمْرَةِ الَّتِي أَفْسَدَتْ وَالْهَدْىُ ‏.‏

Yahyo ibn Said (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u Said ibn al-Musayyab bir jamoa (odam)dan: «Ihromda turib ayoliga yaqinlik qilgan kishi haqida nima deysizlar?», deb soʻraganini eshitdi. Odamlar unga hech narsa demadilar. Said: «Bir kishi ihromda turib ayoliga yaqinlik qilibdi va bu haqda soʻrab Madinaga (xabar) yuboribdi», dedi. Baʼzi odamlar: «Ular kelgusi yilgacha bir-biridan ajratiladi», dedi. Said ibn al-Musayyab esa: «Ular yoʻllarida ketaversin va oʻzlari buzgan hajlarini tugatsin. Tugatgach, qaytib ketadilar. Agar kelgusi yildagi haj ularga yetib kelsa, ularning zimmasida haj va hady boʻladi. Ular oʻzlari buzgan hajlariga ihrom bogʻlagan joydan ihromga kiradilar va hajlarini tugatgunlaricha bir-birlaridan ajralib turadilar», dedi. Molik aytdi: «Har ikkalasi birdan badana (qurbonlik) soʻyadi». Molik haj davomida Arafadan qaytishi bilan Jamrani otishi orasidagi vaqtda ayoliga yaqinlik qilgan kishi haqida: «Uning zimmasida hady va kelgusi yildagi haj vojib boʻladi», dedi. U aytdi: «Agar u ayoliga Jamrani otganidan keyin yaqinlik qilgan boʻlsa, uning zimmasida faqat umra qilish va hady soʻyish boʻladi, kelgusi yildagi haj uning zimmasida boʻlmaydi». Molik aytdi: «Hajni yoki umrani buzib, unda haj yoki umrada hadyni vojib qiladigan narsa — ikki xatna joyining uchrashuvidir, garchi otiluvchi suv (nutfa) chiqmasa ham. Buni yana otiluvchi suvning chiqishi ham — agar u (bevosita) tegishishdan (mubosharatdan) boʻlsa — vojib qiladi. Ammo bir narsani (xayolan) eslab, undan otiluvchi suv chiqib ketgan kishi haqida esa, men uning zimmasida biror narsa (vojib) deb bilmayman. Agar bir kishi ayolini oʻpsa-yu, bundan otiluvchi suv chiqmasa, oʻsha oʻpish uchun uning zimmasida faqat hady boʻladi. Eri ihromda turib haj yoki umrada bir necha bor yaqinlik qilgan — bunda eriga itoat qilgan (rozi boʻlgan) — ayolning zimmasida ham, agar (eri) unga hajda yaqinlik qilgan boʻlsa, faqat hady va kelgusi yildagi haj boʻladi. Agar u ayolga umrada yaqinlik qilgan boʻlsa, uning zimmasida faqat oʻzi buzgan umrani qazo qilish va hady boʻladi».Яҳё ибн Саид (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у Саид ибн ал-Мусайяб бир жамоа (одам)дан: «Иҳромда туриб аёлига яқинлик қилган киши ҳақида нима дейсизлар?», деб сўраганини эшитди. Одамлар унга ҳеч нарса демадилар. Саид: «Бир киши иҳромда туриб аёлига яқинлик қилибди ва бу ҳақда сўраб Мадинага (хабар) юборибди», деди. Баъзи одамлар: «Улар келгуси йилгача бир-биридан ажратилади», деди. Саид ибн ал-Мусайяб эса: «Улар йўлларида кетаверсин ва ўзлари бузган ҳажларини тугатсин. Тугатгач, қайтиб кетадилар. Агар келгуси йилдаги ҳаж уларга етиб келса, уларнинг зиммасида ҳаж ва ҳадй бўлади. Улар ўзлари бузган ҳажларига иҳром боғлаган жойдан иҳромга кирадилар ва ҳажларини тугатгунларича бир-бирларидан ажралиб турадилар», деди. Молик айтди: «Ҳар иккаласи бирдан бадана (қурбонлик) сўяди». Молик ҳаж давомида Арафадан қайтиши билан Жамрани отиши орасидаги вақтда аёлига яқинлик қилган киши ҳақида: «Унинг зиммасида ҳадй ва келгуси йилдаги ҳаж вожиб бўлади», деди. У айтди: «Агар у аёлига Жамрани отганидан кейин яқинлик қилган бўлса, унинг зиммасида фақат умра қилиш ва ҳадй сўйиш бўлади, келгуси йилдаги ҳаж унинг зиммасида бўлмайди». Молик айтди: «Ҳажни ёки умрани бузиб, унда ҳаж ёки умрада ҳадйни вожиб қиладиган нарса — икки хатна жойининг учрашувидир, гарчи отилувчи сув (нутфа) чиқмаса ҳам. Буни яна отилувчи сувнинг чиқиши ҳам — агар у (бевосита) тегишишдан (мубошаратдан) бўлса — вожиб қилади. Аммо бир нарсани (хаёлан) эслаб, ундан отилувчи сув чиқиб кетган киши ҳақида эса, мен унинг зиммасида бирор нарса (вожиб) деб билмайман. Агар бир киши аёлини ўпса-ю, бундан отилувчи сув чиқмаса, ўша ўпиш учун унинг зиммасида фақат ҳадй бўлади. Эри иҳромда туриб ҳаж ёки умрада бир неча бор яқинлик қилган — бунда эрига итоат қилган (рози бўлган) — аёлнинг зиммасида ҳам, агар (эри) унга ҳажда яқинлик қилган бўлса, фақат ҳадй ва келгуси йилдаги ҳаж бўлади. Агар у аёлга умрада яқинлик қилган бўлса, унинг зиммасида фақат ўзи бузган умрани қазо қилиш ва ҳадй бўлади».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، أَنَّهُ قَالَ أَخْبَرَنِي سُلَيْمَانُ بْنُ يَسَارٍ، أَنَّ أَبَا أَيُّوبَ الأَنْصَارِيَّ، خَرَجَ حَاجًّا حَتَّى إِذَا كَانَ بِالنَّازِيَةِ مِنْ طَرِيقِ مَكَّةَ أَضَلَّ رَوَاحِلَهُ وَإِنَّهُ قَدِمَ عَلَى عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ يَوْمَ النَّحْرِ فَذَكَرَ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ عُمَرُ اصْنَعْ كَمَا يَصْنَعُ الْمُعْتَمِرُ ثُمَّ قَدْ حَلَلْتَ فَإِذَا أَدْرَكَكَ الْحَجُّ قَابِلاً فَاحْجُجْ وَأَهْدِ مَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْىِ ‏.‏

Sulaymon ibn Yasor (rahimahulloh) xabar berishicha, Abu Ayyub al-Ansoriy (roziyallohu anhu) haj qilish uchun yoʻlga chiqdi. Makka yoʻlidagi Noziya (degan joy)ga yetganida ulovlari yoʻqolib qoldi. U nahr (qurbonlik) kuni Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)ning oldiga kelib, bu haqda unga aytdi. Umar: «Umra qiluvchi qiladigan (amal)ni qil, shunda ihromdan chiqasan (halol boʻlasan). Kelgusi yili haj senga yetib kelganda esa, haj qil va hadydan nimasi oson (topilsa), shuni soʻy», dedi.Сулаймон ибн Ясор (раҳимаҳуллоҳ) хабар беришича, Абу Айюб ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу) ҳаж қилиш учун йўлга чиқди. Макка йўлидаги Нозия (деган жой)га етганида уловлари йўқолиб қолди. У наҳр (қурбонлик) куни Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)нинг олдига келиб, бу ҳақда унга айтди. Умар: «Умра қилувчи қиладиган (амал)ни қил, шунда иҳромдан чиқасан (ҳалол бўласан). Келгуси йили ҳаж сенга етиб келганда эса, ҳаж қил ва ҳадйдан нимаси осон (топилса), шуни сўй», деди.

وَحَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، أَنَّ هَبَّارَ بْنَ الأَسْوَدِ، جَاءَ يَوْمَ النَّحْرِ وَعُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ يَنْحَرُ هَدْيَهُ فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ أَخْطَأْنَا الْعِدَّةَ كُنَّا نُرَى أَنَّ هَذَا الْيَوْمَ يَوْمُ عَرَفَةَ ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ اذْهَبْ إِلَى مَكَّةَ فَطُفْ أَنْتَ وَمَنْ مَعَكَ وَانْحَرُوا هَدْيًا إِنْ كَانَ مَعَكُمْ ثُمَّ احْلِقُوا أَوْ قَصِّرُوا وَارْجِعُوا فَإِذَا كَانَ عَامٌ قَابِلٌ فَحُجُّوا وَأَهْدُوا فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ فِي الْحَجِّ وَسَبْعَةٍ إِذَا رَجَعَ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَمَنْ قَرَنَ الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ ثُمَّ فَاتَهُ الْحَجُّ فَعَلَيْهِ أَنْ يَحُجَّ قَابِلاً وَيَقْرِنُ بَيْنَ الْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ وَيُهْدِي هَدْيَيْنِ هَدْيًا لِقِرَانِهِ الْحَجَّ مَعَ الْعُمْرَةِ وَهَدْيًا لِمَا فَاتَهُ مِنَ الْحَجِّ ‏.‏

Sulaymon ibn Yasor (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Habbor ibn al-Asvad nahr (qurbonlik) kuni, Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) oʻz hadysini soʻyayotgan paytda kelib: «Ey amirul-muʼminin, biz (kunlarni) sanashda xato qilibmiz — bu kunni Arafa kuni deb oʻylagan edik», dedi. Umar: «Makkaga bor, sen va sen bilan birga boʻlganlar tavof qilinglar, agar yoningizda hady boʻlsa, uni soʻyinglar. Soʻng sochlaringizni oldiringlar yoki qisqartiringlar, keyin qaytib ketinglar. Kelgusi yil boʻlganda haj qilinglar va hady soʻyinglar. Kimki (hadyni) topa olmasa — hajda uch kun va (uyiga) qaytganida yetti kun roʻza tutsin», dedi. Molik aytdi: «Kimki haj bilan umrani qiron (birga) qilib, soʻng haji (qazoga) oʻtib ketsa, uning zimmasida kelgusi yili haj qilish, haj bilan umrani qiron qilish va ikkita hady soʻyish — biri hajni umra bilan qiron qilgani uchun, biri esa qoldirib qoʻygan haji uchun — boʻladi».Сулаймон ибн Ясор (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Ҳаббор ибн ал-Асвад наҳр (қурбонлик) куни, Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) ўз ҳадйсини сўяётган пайтда келиб: «Эй амирул-муъминин, биз (кунларни) санашда хато қилибмиз — бу кунни Арафа куни деб ўйлаган эдик», деди. Умар: «Маккага бор, сен ва сен билан бирга бўлганлар тавоф қилинглар, агар ёнингизда ҳадй бўлса, уни сўйинглар. Сўнг сочларингизни олдиринглар ёки қисқартиринглар, кейин қайтиб кетинглар. Келгуси йил бўлганда ҳаж қилинглар ва ҳадй сўйинглар. Кимки (ҳадйни) топа олмаса — ҳажда уч кун ва (уйига) қайтганида етти кун рўза тутсин», деди. Молик айтди: «Кимки ҳаж билан умрани қирон (бирга) қилиб, сўнг ҳажи (қазога) ўтиб кетса, унинг зиммасида келгуси йили ҳаж қилиш, ҳаж билан умрани қирон қилиш ва иккита ҳадй сўйиш — бири ҳажни умра билан қирон қилгани учун, бири эса қолдириб қўйган ҳажи учун — бўлади».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ الْمَكِّيِّ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ رَجُلٍ، وَقَعَ بِأَهْلِهِ وَهُوَ بِمِنًى قَبْلَ أَنْ يُفِيضَ فَأَمَرَهُ أَنْ يَنْحَرَ بَدَنَةً ‏.‏

Ato ibn Abu Raboh (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan Minoda, ifoza tavofini qilishdan avval ahli (xotini) bilan yaqinlik qilgan kishi haqida soʻralgan edi. Shunda u kishiga bir tuya (badana) soʻyishni buyurdi.Ато ибн Абу Рабоҳ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан Минода, ифоза тавофини қилишдан аввал аҳли (хотини) билан яқинлик қилган киши ҳақида сўралган эди. Шунда у кишига бир туя (бадана) сўйишни буюрди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ ثَوْرِ بْنِ زَيْدٍ الدِّيلِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ لاَ أَظُنُّهُ إِلاَّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ قَالَ الَّذِي يُصِيبُ أَهْلَهُ قَبْلَ أَنْ يُفِيضَ يَعْتَمِرُ وَيُهْدِي ‏.‏

Savr ibn Zayd ad-Diliy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Ibn Abbosning mavlosi Ikrima (rahimahulloh) — Savr: «Buni faqat Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan (rivoyat qilinadi) deb oʻylayman», dedi — shunday dedi: «Ifoza tavofini qilishdan avval ahli bilan yaqinlik qilgan kishi umra qilsin va bir jonliq (hadiy) soʻysin».Савр ибн Зайд ад-Дилий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Ибн Аббоснинг мавлоси Икрима (раҳимаҳуллоҳ) — Савр: «Буни фақат Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан (ривоят қилинади) деб ўйлайман», деди — шундай деди: «Ифоза тавофини қилишдан аввал аҳли билан яқинлик қилган киши умра қилсин ва бир жонлиқ (ҳадий) сўйсин».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ سَمِعَ رَبِيعَةَ بْنَ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، يَقُولُ فِي ذَلِكَ مِثْلَ قَوْلِ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَذَلِكَ أَحَبُّ مَا سَمِعْتُ إِلَىَّ فِي ذَلِكَ ‏.‏ وَسُئِلَ مَالِكٌ عَنْ رَجُلٍ نَسِيَ الإِفَاضَةَ حَتَّى خَرَجَ مِنْ مَكَّةَ وَرَجَعَ إِلَى بِلاَدِهِ فَقَالَ أَرَى إِنْ لَمْ يَكُنْ أَصَابَ النِّسَاءَ فَلْيَرْجِعْ فَلْيُفِضْ وَإِنْ كَانَ أَصَابَ النِّسَاءَ فَلْيَرْجِعْ فَلْيُفِضْ ثُمَّ لِيَعْتَمِرْ وَلْيُهْدِ وَلاَ يَنْبَغِي لَهُ أَنْ يَشْتَرِيَ هَدْيَهُ مِنْ مَكَّةَ وَيَنْحَرَهُ بِهَا وَلَكِنْ إِنْ لَمْ يَكُنْ سَاقَهُ مَعَهُ مِنْ حَيْثُ اعْتَمَرَ فَلْيَشْتَرِهِ بِمَكَّةَ ثُمَّ لِيُخْرِجْهُ إِلَى الْحِلِّ فَلْيَسُقْهُ مِنْهُ إِلَى مَكَّةَ ثُمَّ يَنْحَرُهُ بِهَا ‏.‏

Molik Rabia ibn Abu Abdurrahmon (rahimahulloh)ning bu haqda Ikrima Ibn Abbosdan rivoyat qilgani kabi aytganini eshitdi. Molik aytdi: «Bu masalada eshitganlarimning ichida menga eng maʼquli shu». Molikdan ifozani unutib, Makkadan chiqib, oʻz yurtiga qaytib ketgan kishi haqida soʻralganda, u dedi: «Menimcha, agar ayollarga yaqinlik qilmagan boʻlsa, qaytib borib ifoza (tavofi)ni qilsin. Agar ayollarga yaqinlik qilgan boʻlsa, qaytib borib ifozani qilsin, soʻng umra qilsin va jonliq (hadiy) soʻysin. Uning hadiyni Makkadan sotib olib, oʻsha yerda soʻyishi durust emas; balki, agar uni umra qilgan joyidan oʻzi bilan olib kelmagan boʻlsa, Makkada sotib olib, soʻng uni Haram tashqarisiga (hillga) chiqarib, oʻsha yerdan Makkaga haydab kelib, shu yerda soʻysin».Молик Рабиа ибн Абу Абдурраҳмон (раҳимаҳуллоҳ)нинг бу ҳақда Икрима Ибн Аббосдан ривоят қилгани каби айтганини эшитди. Молик айтди: «Бу масалада эшитганларимнинг ичида менга энг маъқули шу». Моликдан ифозани унутиб, Маккадан чиқиб, ўз юртига қайтиб кетган киши ҳақида сўралганда, у деди: «Менимча, агар аёлларга яқинлик қилмаган бўлса, қайтиб бориб ифоза (тавофи)ни қилсин. Агар аёлларга яқинлик қилган бўлса, қайтиб бориб ифозани қилсин, сўнг умра қилсин ва жонлиқ (ҳадий) сўйсин. Унинг ҳадийни Маккадан сотиб олиб, ўша ерда сўйиши дуруст эмас; балки, агар уни умра қилган жойидан ўзи билан олиб келмаган бўлса, Маккада сотиб олиб, сўнг уни Ҳарам ташқарисига (ҳиллга) чиқариб, ўша ердан Маккага ҳайдаб келиб, шу ерда сўйсин».

وَحَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، كَانَ يَقُولُ ‏{‏مَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْىِ‏}‏ شَاةٌ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) shunday derdi: {Hadiydan oson boʻlgani (topilgani)} (Baqara 196) — bu bir qoʻydir.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) шундай дерди: {Ҳадийдан осон бўлгани (топилгани)} (Бақара 196) — бу бир қўйдир.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ، كَانَ يَقُولُ ‏{‏مَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْىِ‏}‏ شَاةٌ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَذَلِكَ أَحَبُّ مَا سَمِعْتُ إِلَىَّ فِي ذَلِكَ لأَنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى يَقُولُ فِي كِتَابِهِ ‏{‏يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تَقْتُلُوا الصَّيْدَ وَأَنْتُمْ حُرُمٌ وَمَنْ قَتَلَهُ مِنْكُمْ مُتَعَمِّدًا فَجَزَاءٌ مِثْلُ مَا قَتَلَ مِنَ النَّعَمِ يَحْكُمُ بِهِ ذَوَا عَدْلٍ مِنْكُمْ هَدْيًا بَالِغَ الْكَعْبَةِ أَوْ كَفَّارَةٌ طَعَامُ مَسَاكِينَ أَوْ عَدْلُ ذَلِكَ صِيَامًا‏}‏ فَمِمَّا يُحْكَمُ بِهِ فِي الْهَدْىِ شَاةٌ وَقَدْ سَمَّاهَا اللَّهُ هَدْيًا وَذَلِكَ الَّذِي لاَ اخْتِلاَفَ فِيهِ عِنْدَنَا وَكَيْفَ يَشُكُّ أَحَدٌ فِي ذَلِكَ وَكُلُّ شَىْءٍ لاَ يَبْلُغُ أَنْ يُحْكَمَ فِيهِ بِبَعِيرٍ أَوْ بَقَرَةٍ فَالْحُكْمُ فِيهِ شَاةٌ وَمَا لاَ يَبْلُغُ أَنْ يُحْكَمَ فِيهِ بِشَاةٍ فَهُوَ كَفَّارَةٌ مِنْ صِيَامٍ أَوْ إِطْعَامِ مَسَاكِينَ ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo) shunday derdi: {Hadiydan oson boʻlgani} (Baqara 196) — bu bir qoʻydir. Molik aytdi: «Bu masalada eshitganlarimning ichida menga eng maʼquli shu. Chunki Alloh taboraka va taolo Oʻz Kitobida: {Ey iymon keltirganlar! Ihromda ekaningizda ovni oʻldirmang. Sizlardan kim uni qasddan oʻldirsa, chorva hayvonlaridan oʻzi oʻldirganga oʻxshashini (jazo qilib berish lozim) — buni sizlardan ikki adolatli kishi hukm qiladi — Kaʼbaga yetib boradigan qurbonlik, yoki kafforat sifatida miskinlarga taom berish, yoxud shunga teng roʻza tutish (lozim)} (Moida 95), deydi. Hadiy sifatida hukm qilinadigan narsalardan biri — qoʻydir; Alloh uni hadiy deb atagan, bu esa bizning nazdimizda ixtilofsizdir. Buni qanday qilib kimdir shak keltirsin? Tuya yoki sigir bilan hukm qilishga yetmaydigan har bir narsaning hukmi — qoʻydir; qoʻy bilan hukm qilishga yetmaydigan narsa esa roʻza yoki miskinlarga taom berish koʻrinishidagi kafforatdir».Моликка етиб келишича, Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) шундай дерди: {Ҳадийдан осон бўлгани} (Бақара 196) — бу бир қўйдир. Молик айтди: «Бу масалада эшитганларимнинг ичида менга энг маъқули шу. Чунки Аллоҳ таборака ва таоло Ўз Китобида: {Эй иймон келтирганлар! Иҳромда эканингизда овни ўлдирманг. Сизлардан ким уни қасддан ўлдирса, чорва ҳайвонларидан ўзи ўлдирганга ўхшашини (жазо қилиб бериш лозим) — буни сизлардан икки адолатли киши ҳукм қилади — Каъбага етиб борадиган қурбонлик, ёки каффорат сифатида мискинларга таом бериш, ёхуд шунга тенг рўза тутиш (лозим)} (Моида 95), дейди. Ҳадий сифатида ҳукм қилинадиган нарсалардан бири — қўйдир; Аллоҳ уни ҳадий деб атаган, бу эса бизнинг наздимизда ихтилофсиздир. Буни қандай қилиб кимдир шак келтирсин? Туя ёки сигир билан ҳукм қилишга етмайдиган ҳар бир нарсанинг ҳукми — қўйдир; қўй билан ҳукм қилишга етмайдиган нарса эса рўза ёки мискинларга таом бериш кўринишидаги каффоратдир».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ يَقُولُ ‏{‏مَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْى‏}‏ بَدَنَةٌ أَوْ بَقَرَةٌ ‏.‏

Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) shunday derdi: {Hadiydan oson boʻlgani} (Baqara 196) — bu bir tuya (badana) yoki bir sigirdir.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) шундай дерди: {Ҳадийдан осон бўлгани} (Бақара 196) — бу бир туя (бадана) ёки бир сигирдир.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، أَنَّ مَوْلاَةً، لِعَمْرَةَ بِنْتِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ يُقَالُ لَهَا رُقَيَّةُ أَخْبَرَتْهُ أَنَّهَا، خَرَجَتْ مَعَ عَمْرَةَ بِنْتِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ إِلَى مَكَّةَ - قَالَتْ - فَدَخَلَتْ عَمْرَةُ مَكَّةَ يَوْمَ التَّرْوِيَةِ وَأَنَا مَعَهَا فَطَافَتْ بِالْبَيْتِ وَبَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ثُمَّ دَخَلَتْ صُفَّةَ الْمَسْجِدِ فَقَالَتْ أَمَعَكِ مِقَصَّانِ فَقُلْتُ لاَ ‏.‏ فَقَالَتْ فَالْتَمِسِيهِ لِي ‏.‏ فَالْتَمَسْتُهُ حَتَّى جِئْتُ بِهِ فَأَخَذَتْ مِنْ قُرُونِ رَأْسِهَا فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ النَّحْرِ ذَبَحَتْ شَاةً ‏.‏

Amra bint Abdurrahmonning Ruqayya ismli bir mavlosi (choʻrisi) xabar berib aytishicha, u Amra bint Abdurrahmon (rahimahalloh) bilan Makkaga chiqqan. U dedi: «Amra tarviya kuni (Zulhijjaning sakkizinchisi) Makkaga kirdi, men u bilan birga edim. U Baytni tavof qildi va Safo bilan Marva orasida (saʼy) qildi, soʻng masjidning soyabon (suffa) qismiga kirib: ‹Yoningda qaychi bormi?› dedi. Men: ‹Yoʻq›, dedim. U: ‹Menga uni izlab top›, dedi. Men izlab, olib keldim. Shunda u boshining kokillaridan (soch uchidan) oldi. Nahr kuni (qurbonlik kuni) boʻlganda esa bir qoʻy soʻydi».Амра бинт Абдурраҳмоннинг Руқайя исмли бир мавлоси (чўриси) хабар бериб айтишича, у Амра бинт Абдурраҳмон (раҳимаҳаллоҳ) билан Маккага чиққан. У деди: «Амра тарвия куни (Зулҳижжанинг саккизинчиси) Маккага кирди, мен у билан бирга эдим. У Байтни тавоф қилди ва Сафо билан Марва орасида (саъй) қилди, сўнг масжиднинг соябон (суффа) қисмига кириб: ‹Ёнингда қайчи борми?› деди. Мен: ‹Йўқ›, дедим. У: ‹Менга уни излаб топ›, деди. Мен излаб, олиб келдим. Шунда у бошининг кокилларидан (соч учидан) олди. Наҳр куни (қурбонлик куни) бўлганда эса бир қўй сўйди».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ صَدَقَةَ بْنِ يَسَارٍ الْمَكِّيِّ، أَنَّ رَجُلاً، مِنْ أَهْلِ الْيَمَنِ جَاءَ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ وَقَدْ ضَفَرَ رَأْسَهُ فَقَالَ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ إِنِّي قَدِمْتُ بِعُمْرَةٍ مُفْرَدَةٍ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ لَوْ كُنْتُ مَعَكَ أَوْ سَأَلْتَنِي لأَمَرْتُكَ أَنْ تَقْرِنَ ‏.‏ فَقَالَ الْيَمَانِيُّ قَدْ كَانَ ذَلِكَ ‏.‏ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ خُذْ مَا تَطَايَرَ مِنْ رَأْسِكَ وَأَهْدِ ‏.‏ فَقَالَتِ امْرَأَةٌ مِنْ أَهْلِ الْعِرَاقِ مَا هَدْيُهُ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ فَقَالَ هَدْيُهُ ‏.‏ فَقَالَتْ لَهُ مَا هَدْيُهُ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ لَوْ لَمْ أَجِدْ إِلاَّ أَنْ أَذْبَحَ شَاةً لَكَانَ أَحَبَّ إِلَىَّ مِنْ أَنْ أَصُومَ ‏.‏

Sadaqa ibn Yasor al-Makkiy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Yamanlik bir kishi boshini oʻrgan (soch oʻrgan) holda Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning oldiga kelib: ‹Ey Abu Abdurrahmon, men yakka umra (umra mufrada) qilib keldim›, dedi. Abdulloh ibn Umar unga: ‹Agar sen bilan birga boʻlganimda yoki mendan soʻraganingda, senga qiron qilishni (haj bilan umrani birga) buyurgan boʻlardim›, dedi. Yamanlik: ‹Endi shu boʻlib boʻldi›, dedi. Abdulloh ibn Umar: ‹Boshingdan chiqib turgan (soch)ni olgin va jonliq soʻygin›, dedi. Iroqlik bir ayol: ‹Ey Abu Abdurrahmon, uning hadiyi nima?› dedi. U: ‹Uning hadiyi›, dedi. Ayol unga: ‹Uning hadiyi nima?› dedi. Abdulloh ibn Umar: ‹Agar soʻyishga bir qoʻydan boshqa narsa topmasam ham, bu menga roʻza tutishimdan koʻra sevimliroqdir›, dedi.Садақа ибн Ясор ал-Маккий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Яманлик бир киши бошини ўрган (соч ўрган) ҳолда Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг олдига келиб: ‹Эй Абу Абдурраҳмон, мен якка умра (умра муфрада) қилиб келдим›, деди. Абдуллоҳ ибн Умар унга: ‹Агар сен билан бирга бўлганимда ёки мендан сўраганингда, сенга қирон қилишни (ҳаж билан умрани бирга) буюрган бўлардим›, деди. Яманлик: ‹Энди шу бўлиб бўлди›, деди. Абдуллоҳ ибн Умар: ‹Бошингдан чиқиб турган (соч)ни олгин ва жонлиқ сўйгин›, деди. Ироқлик бир аёл: ‹Эй Абу Абдурраҳмон, унинг ҳадийи нима?› деди. У: ‹Унинг ҳадийи›, деди. Аёл унга: ‹Унинг ҳадийи нима?› деди. Абдуллоҳ ибн Умар: ‹Агар сўйишга бир қўйдан бошқа нарса топмасам ҳам, бу менга рўза тутишимдан кўра севимлироқдир›, деди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ يَقُولُ الْمَرْأَةُ الْمُحْرِمَةُ إِذَا حَلَّتْ لَمْ تَمْتَشِطْ حَتَّى تَأْخُذَ مِنْ قُرُونِ رَأْسِهَا وَإِنْ كَانَ لَهَا هَدْىٌ لَمْ تَأْخُذْ مِنْ شَعْرِهَا شَيْئًا حَتَّى تَنْحَرَ هَدْيَهَا ‏.‏ وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ أَنَّهُ سَمِعَ بَعْضَ أَهْلِ الْعِلْمِ يَقُولُ لاَ يَشْتَرِكُ الرَّجُلُ وَامْرَأَتُهُ فِي بَدَنَةٍ وَاحِدَةٍ لِيُهْدِ كُلُّ وَاحِدٍ بَدَنَةً بَدَنَةً ‏.‏ وَسُئِلَ مَالِكٌ عَمَّنْ بُعِثَ مَعَهُ بِهَدْىٍ يَنْحَرُهُ فِي حَجٍّ وَهُوَ مُهِلٌّ بِعُمْرَةٍ هَلْ يَنْحَرُهُ إِذَا حَلَّ أَمْ يُؤَخِّرُهُ حَتَّى يَنْحَرَهُ فِي الْحَجِّ وَيُحِلُّ هُوَ مِنْ عُمْرَتِهِ فَقَالَ بَلْ يُؤَخِّرُهُ حَتَّى يَنْحَرَهُ فِي الْحَجِّ وَيُحِلُّ هُوَ مِنْ عُمْرَتِهِ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَالَّذِي يُحْكَمُ عَلَيْهِ بِالْهَدْىِ فِي قَتْلِ الصَّيْدِ أَوْ يَجِبُ عَلَيْهِ هَدْىٌ فِي غَيْرِ ذَلِكَ فَإِنَّ هَدْيَهُ لاَ يَكُونُ إِلاَّ بِمَكَّةَ كَمَا قَالَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى ‏{‏هَدْيًا بَالِغَ الْكَعْبَة‏}‏ وَأَمَّا مَا عُدِلَ بِهِ الْهَدْىُ مِنَ الصِّيَامِ أَوِ الصَّدَقَةِ فَإِنَّ ذَلِكَ يَكُونُ بِغَيْرِ مَكَّةَ حَيْثُ أَحَبَّ صَاحِبُهُ أَنْ يَفْعَلَهُ فَعَلَهُ ‏.‏

Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) shunday derdi: «Ihromdagi ayol (ihromdan) chiqqanida, boshining kokillaridan olmaguncha soch taramasin. Agar uning hadiysi boʻlsa, hadiysini soʻymaguncha sochidan hech narsa olmasin». Molik baʼzi ilm ahlining shunday deganini eshitdi: «Er va xotini bitta tuyada (badana) sherik boʻlmasin; har biri alohida bittadan tuya (badana) soʻysin». Molikdan haj (mavsumi)da soʻyish uchun oʻzi bilan hadiy berib yuborilgan, ammo umraga ihrom bogʻlagan kishi haqida — u (ihromdan) chiqqanida soʻysinmi yoki uni hajda soʻyguncha va oʻzi umradan chiqquncha keyinga qoldirsinmi, deb soʻralganda, u dedi: «Balki uni hajda soʻyguncha keyinga qoldirsin va oʻzi umrasidan chiqaversin». Molik aytdi: «Ov oʻldirgani uchun hadiy hukm qilingan yoki boshqa sabab bilan unga hadiy vojib boʻlgan kishining hadiysi faqat Makkada boʻladi — Alloh taboraka va taolo aytganidek: {Kaʼbaga yetib boradigan qurbonlik}. Hadiy oʻrniga (beriladigan) roʻza yoki sadaqaga kelsak, u Makkadan tashqarida — egasi qayerda ado etishni xohlasa, oʻsha yerda boʻladi».Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) шундай дерди: «Иҳромдаги аёл (иҳромдан) чиққанида, бошининг кокилларидан олмагунча соч тарамасин. Агар унинг ҳадийси бўлса, ҳадийсини сўймагунча сочидан ҳеч нарса олмасин». Молик баъзи илм аҳлининг шундай деганини эшитди: «Эр ва хотини битта туяда (бадана) шерик бўлмасин; ҳар бири алоҳида биттадан туя (бадана) сўйсин». Моликдан ҳаж (мавсуми)да сўйиш учун ўзи билан ҳадий бериб юборилган, аммо умрага иҳром боғлаган киши ҳақида — у (иҳромдан) чиққанида сўйсинми ёки уни ҳажда сўйгунча ва ўзи умрадан чиққунча кейинга қолдирсинми, деб сўралганда, у деди: «Балки уни ҳажда сўйгунча кейинга қолдирсин ва ўзи умрасидан чиқаверсин». Молик айтди: «Ов ўлдиргани учун ҳадий ҳукм қилинган ёки бошқа сабаб билан унга ҳадий вожиб бўлган кишининг ҳадийси фақат Маккада бўлади — Аллоҳ таборака ва таоло айтганидек: {Каъбага етиб борадиган қурбонлик}. Ҳадий ўрнига (бериладиган) рўза ёки садақага келсак, у Маккадан ташқарида — эгаси қаерда адо этишни хоҳласа, ўша ерда бўлади».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ خَالِدٍ الْمَخْزُومِيِّ، عَنْ أَبِي أَسْمَاءَ، مَوْلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، كَانَ مَعَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ فَخَرَجَ مَعَهُ مِنَ الْمَدِينَةِ فَمَرُّوا عَلَى حُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ وَهُوَ مَرِيضٌ بِالسُّقْيَا فَأَقَامَ عَلَيْهِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ حَتَّى إِذَا خَافَ الْفَوَاتَ خَرَجَ وَبَعَثَ إِلَى عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ وَأَسْمَاءَ بِنْتِ عُمَيْسٍ وَهُمَا بِالْمَدِينَةِ فَقَدِمَا عَلَيْهِ ثُمَّ إِنَّ حُسَيْنًا أَشَارَ إِلَى رَأْسِهِ فَأَمَرَ عَلِيٌّ بِرَأْسِهِ فَحُلِّقَ ثُمَّ نَسَكَ عَنْهُ بِالسُّقْيَا فَنَحَرَ عَنْهُ بَعِيرًا ‏.‏ قَالَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ وَكَانَ حُسَيْنٌ خَرَجَ مَعَ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ فِي سَفَرِهِ ذَلِكَ إِلَى مَكَّةَ ‏.‏

Abdulloh ibn Jaʼfarning mavlosi Abu Asmo (rahimahulloh)dan rivoyat qilinishicha, u Abdulloh ibn Jaʼfar (roziyallohu anhu) bilan birga boʻlib, u bilan Madinadan (yoʻlga) chiqqan. Ular Suqyo (degan joy)da kasal boʻlib yotgan Husayn ibn Ali (roziyallohu anhumo)ning yonidan oʻtishdi. Abdulloh ibn Jaʼfar (hajdan) kechikishdan qoʻrqquncha uning oldida turdi, soʻng (yoʻlga) chiqdi va Madinada boʻlgan Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) hamda Asmo bint Umays (roziyallohu anho)ga xabar yubordi; ikkisi uning (Husaynning) oldiga keldi. Soʻng Husayn boshiga ishora qildi, Ali uning boshini oldirdi, keyin Suqyoda u nomidan (qurbonlik) nusuk qilib, u uchun bir tuya soʻydi. Yahyo ibn Saʼid aytdi: Husayn oʻsha safarda Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu) bilan Makkaga (birga) chiqqan edi.Абдуллоҳ ибн Жаъфарнинг мавлоси Абу Асмо (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинишича, у Абдуллоҳ ибн Жаъфар (розияллоҳу анҳу) билан бирга бўлиб, у билан Мадинадан (йўлга) чиққан. Улар Суқё (деган жой)да касал бўлиб ётган Ҳусайн ибн Али (розияллоҳу анҳумо)нинг ёнидан ўтишди. Абдуллоҳ ибн Жаъфар (ҳаждан) кечикишдан қўрққунча унинг олдида турди, сўнг (йўлга) чиқди ва Мадинада бўлган Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) ҳамда Асмо бинт Умайс (розияллоҳу анҳо)га хабар юборди; иккиси унинг (Ҳусайннинг) олдига келди. Сўнг Ҳусайн бошига ишора қилди, Али унинг бошини олдирди, кейин Суқёда у номидан (қурбонлик) нусук қилиб, у учун бир туя сўйди. Яҳё ибн Саъид айтди: Ҳусайн ўша сафарда Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу) билан Маккага (бирга) чиққан эди.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ عَرَفَةُ كُلُّهَا مَوْقِفٌ وَارْتَفِعُوا عَنْ بَطْنِ عُرَنَةَ وَالْمُزْدَلِفَةُ كُلُّهَا مَوْقِفٌ وَارْتَفِعُوا عَنْ بَطْنِ مُحَسِّرٍ ‏"‏ ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Rasululloh ﷺ: «Butun Arafa — mavqif (turar joy)dir, biroq Urana vodiysining ichidan chetlaning (undan yuqorida turing); butun Muzdalifa ham mavqifdir, biroq Muhassir vodiysining ichidan chetlaning (undan yuqorida turing)», dedilar.Моликка етиб келишича, Расулуллоҳ ﷺ: «Бутун Арафа — мавқиф (турар жой)дир, бироқ Урана водийсининг ичидан четланинг (ундан юқорида туринг); бутун Муздалифа ҳам мавқифдир, бироқ Муҳассир водийсининг ичидан четланинг (ундан юқорида туринг)», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ اعْلَمُوا أَنَّ عَرَفَةَ كُلَّهَا مَوْقِفٌ إِلاَّ بَطْنَ عُرَنَةَ وَأَنَّ الْمُزْدَلِفَةَ كُلَّهَا مَوْقِفٌ إِلاَّ بَطْنَ مُحَسِّرٍ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ قَالَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى ‏{‏فَلاَ رَفَثَ وَلاَ فُسُوقَ وَلاَ جِدَالَ فِي الْحَجِّ ‏}‏ قَالَ فَالرَّفَثُ إِصَابَةُ النِّسَاءِ وَاللَّهُ أَعْلَمُ قَالَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى ‏{‏أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَى نِسَائِكُمْ ‏}‏ قَالَ وَالْفُسُوقُ الذَّبْحُ لِلأَنْصَابِ وَاللَّهُ أَعْلَمُ قَالَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى ‏{‏أَوْ فِسْقًا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ‏}‏ ‏.‏ قَالَ وَالْجِدَالُ فِي الْحَجِّ أَنَّ قُرَيْشًا كَانَتْ تَقِفُ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ بِالْمُزْدَلِفَةِ بِقُزَحَ وَكَانَتِ الْعَرَبُ وَغَيْرُهُمْ يَقِفُونَ بِعَرَفَةَ فَكَانُوا يَتَجَادَلُونَ يَقُولُ هَؤُلاَءِ نَحْنُ أَصْوَبُ وَيَقُولُ هَؤُلاَءِ نَحْنُ أَصْوَبُ فَقَالَ اللَّهُ تَعَالَى وَ ‏{‏لِكُلِّ أُمَّةٍ جَعَلْنَا مَنْسَكًا هُمْ نَاسِكُوهُ فَلاَ يُنَازِعُنَّكَ فِي الأَمْرِ وَادْعُ إِلَى رَبِّكَ إِنَّكَ لَعَلَى هُدًى مُسْتَقِيمٍ‏}‏ فَهَذَا الْجِدَالُ فِيمَا نُرَى وَاللَّهُ أَعْلَمُ وَقَدْ سَمِعْتُ ذَلِكَ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ ‏.‏

Hishom ibn Urva (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Zubayr (roziyallohu anhumo) shunday derdi: «Biling! Butun Arafa — mavqifdir, faqat Urana vodiysining ichi bundan mustasno; butun Muzdalifa ham mavqifdir, faqat Muhassir vodiysining ichi bundan mustasno». Molik aytdi: Alloh taboraka va taolo: {Bas, hajda rafas ham, fisq ham, jidol ham yoʻqdir} (Baqara 197), degan. U (Molik) dedi: Rafas — ayollarga yaqinlik qilishdir, Alloh aʼlam. Alloh taboraka va taolo: {Roʻza kechasida ayollaringizga yaqinlik (rafas) qilish sizlarga halol qilindi} (Baqara 187), degan. Fisq esa — butlarga (ansob) atab soʻyishdir, Alloh aʼlam. Alloh taboraka va taolo: {Yoxud Allohdan oʻzgaga atab soʻyilgan fisq boʻlsa} (Anʼom 145), degan. Hajdagi jidol (tortishuv)ga kelsak: Quraysh Muzdalifadagi Mashʼarul-Harom yonida, Quzahda turar, arablar va boshqalar esa Arafada turishardi. Ular bir-birlari bilan tortishib, bular: ‹Biz toʻgʻriroqmiz›, boshqalari: ‹Biz toʻgʻriroqmiz›, deyishardi. Shunda Alloh taolo: {Biz har bir ummat uchun ibodat (nusuk) tayin qildik, ular unga amal qiluvchidirlar. Bas, bu ishda sen bilan tortishmasinlar. Sen Robbingga (ibodatga) chaqir. Albatta, sen toʻgʻri hidoyatdadirsan} (Haj 67), dedi. Bizning nazarimizda jidol — mana shu, Alloh aʼlam. Buni men ilm ahlidan eshitganman.Ҳишом ибн Урва (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Зубайр (розияллоҳу анҳумо) шундай дерди: «Билинг! Бутун Арафа — мавқифдир, фақат Урана водийсининг ичи бундан мустасно; бутун Муздалифа ҳам мавқифдир, фақат Муҳассир водийсининг ичи бундан мустасно». Молик айтди: Аллоҳ таборака ва таоло: {Бас, ҳажда рафас ҳам, фисқ ҳам, жидол ҳам йўқдир} (Бақара 197), деган. У (Молик) деди: Рафас — аёлларга яқинлик қилишдир, Аллоҳ аълам. Аллоҳ таборака ва таоло: {Рўза кечасида аёлларингизга яқинлик (рафас) қилиш сизларга ҳалол қилинди} (Бақара 187), деган. Фисқ эса — бутларга (ансоб) атаб сўйишдир, Аллоҳ аълам. Аллоҳ таборака ва таоло: {Ёхуд Аллоҳдан ўзгага атаб сўйилган фисқ бўлса} (Анъом 145), деган. Ҳаждаги жидол (тортишув)га келсак: Қурайш Муздалифадаги Машъарул-Ҳаром ёнида, Қузаҳда турар, араблар ва бошқалар эса Арафада туришарди. Улар бир-бирлари билан тортишиб, булар: ‹Биз тўғрироқмиз›, бошқалари: ‹Биз тўғрироқмиз›, дейишарди. Шунда Аллоҳ таоло: {Биз ҳар бир уммат учун ибодат (нусук) тайин қилдик, улар унга амал қилувчидирлар. Бас, бу ишда сен билан тортишмасинлар. Сен Роббингга (ибодатга) чақир. Албатта, сен тўғри ҳидоятдадирсан} (Ҳаж 67), деди. Бизнинг назаримизда жидол — мана шу, Аллоҳ аълам. Буни мен илм аҳлидан эшитганман.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ يَقُولُ مَنْ لَمْ يَقِفْ بِعَرَفَةَ مِنْ لَيْلَةِ الْمُزْدَلِفَةِ قَبْلَ أَنْ يَطْلُعَ الْفَجْرُ فَقَدْ فَاتَهُ الْحَجُّ وَمَنْ وَقَفَ بِعَرَفَةَ مِنْ لَيْلَةِ الْمُزْدَلِفَةِ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَطْلُعَ الْفَجْرُ فَقَدْ أَدْرَكَ الْحَجَّ ‏.‏

Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) shunday derdi: «Kim Muzdalifa kechasida, tong yorishishidan avval Arafada turmasa, hajni qoʻldan boy beribdi; kim Muzdalifa kechasida, tong yorishishidan avval Arafada tursa, hajga yetibdi».Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) шундай дерди: «Ким Муздалифа кечасида, тонг ёришишидан аввал Арафада турмаса, ҳажни қўлдан бой берибди; ким Муздалифа кечасида, тонг ёришишидан аввал Арафада турса, ҳажга етибди».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ قَالَ مَنْ أَدْرَكَهُ الْفَجْرُ مِنْ لَيْلَةِ الْمُزْدَلِفَةِ وَلَمْ يَقِفْ بِعَرَفَةَ فَقَدْ فَاتَهُ الْحَجُّ وَمَنْ وَقَفَ بِعَرَفَةَ مِنْ لَيْلَةِ الْمُزْدَلِفَةِ قَبْلَ أَنْ يَطْلُعَ الْفَجْرُ فَقَدْ أَدْرَكَ الْحَجَّ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ فِي الْعَبْدِ يُعْتَقُ فِي الْمَوْقِفِ بِعَرَفَةَ فَإِنَّ ذَلِكَ لاَ يَجْزِي عَنْهُ مِنْ حَجَّةِ الإِسْلاَمِ إِلاَّ أَنْ يَكُونَ لَمْ يُحْرِمْ فَيُحْرِمُ بَعْدَ أَنْ يُعْتَقَ ثُمَّ يَقِفُ بِعَرَفَةَ مِنْ تِلْكَ اللَّيْلَةِ قَبْلَ أَنْ يَطْلُعَ الْفَجْرُ فَإِنْ فَعَلَ ذَلِكَ أَجْزَأَ عَنْهُ وَإِنْ لَمْ يُحْرِمْ حَتَّى طَلَعَ الْفَجْرُ كَانَ بِمَنْزِلَةِ مَنْ فَاتَهُ الْحَجُّ إِذَا لَمْ يُدْرِكِ الْوُقُوفَ بِعَرَفَةَ قَبْلَ طُلُوعِ الْفَجْرِ مِنْ لَيْلَةِ الْمُزْدَلِفَةِ وَيَكُونُ عَلَى الْعَبْدِ حَجَّةُ الإِسْلاَمِ يَقْضِيهَا ‏.‏

Hishom ibn Urva (rahimahulloh) otasi (Urva)dan rivoyat qiladi, u shunday dedi: «Kimni Muzdalifa kechasida, Arafada turmagan holida tong (fajr) topsa, hajni qoʻldan boy beribdi; kim Muzdalifa kechasida, tong yorishishidan avval Arafada tursa, hajga yetibdi». Molik Arafadagi vuqufda ozod qilingan qul haqida dedi: «Bu unga Islom haji oʻrnida oʻtmaydi; magar u ihrom bogʻlamagan boʻlib, ozod qilingach ihrom bogʻlasa va oʻsha kechada, tong yorishishidan avval Arafada tursa — agar shunday qilsa, bu unga kifoya qiladi. Agar u tong yorishguncha ihrom bogʻlamagan boʻlsa, Muzdalifa kechasida tong yorishishidan avval Arafadagi vuqufga yetolmasdan hajni boy bergan kishi kabi boʻladi va qul zimmasida ado etadigan Islom haji qoladi».Ҳишом ибн Урва (раҳимаҳуллоҳ) отаси (Урва)дан ривоят қилади, у шундай деди: «Кимни Муздалифа кечасида, Арафада турмаган ҳолида тонг (фажр) топса, ҳажни қўлдан бой берибди; ким Муздалифа кечасида, тонг ёришишидан аввал Арафада турса, ҳажга етибди». Молик Арафадаги вуқуфда озод қилинган қул ҳақида деди: «Бу унга Ислом ҳажи ўрнида ўтмайди; магар у иҳром боғламаган бўлиб, озод қилингач иҳром боғласа ва ўша кечада, тонг ёришишидан аввал Арафада турса — агар шундай қилса, бу унга кифоя қилади. Агар у тонг ёришгунча иҳром боғламаган бўлса, Муздалифа кечасида тонг ёришишидан аввал Арафадаги вуқуфга етолмасдан ҳажни бой берган киши каби бўлади ва қул зиммасида адо этадиган Ислом ҳажи қолади».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ سَالِمٍ، وَعُبَيْدِ اللَّهِ، ابْنَىْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ أَنَّ أَبَاهُمَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ يُقَدِّمُ أَهْلَهُ وَصِبْيَانَهُ مِنَ الْمُزْدَلِفَةِ إِلَى مِنًى حَتَّى يُصَلُّوا الصُّبْحَ بِمِنًى وَيَرْمُوا قَبْلَ أَنْ يَأْتِيَ النَّاسُ ‏.‏

Abdulloh ibn Umarning ikki oʻgʻli Solim va Ubaydulloh (rahimahumulloh)dan rivoyat qilinadi: otalari Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) ahli va bolalarini Muzdalifadan Minoga (oʻzidan) oldin joʻnatar, ular Minoda bomdodni oʻqib, odamlar kelishidan avval (jamraga) tosh otishlari uchun shunday qilardi.Абдуллоҳ ибн Умарнинг икки ўғли Солим ва Убайдуллоҳ (раҳимаҳумуллоҳ)дан ривоят қилинади: оталари Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) аҳли ва болаларини Муздалифадан Минога (ўзидан) олдин жўнатар, улар Минода бомдодни ўқиб, одамлар келишидан аввал (жамрага) тош отишлари учун шундай қиларди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، أَنَّ مَوْلاَةً، لأَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ أَخْبَرَتْهُ قَالَتْ، جِئْنَا مَعَ أَسْمَاءَ ابْنَةِ أَبِي بَكْرٍ مِنًى بِغَلَسٍ - قَالَتْ - فَقُلْتُ لَهَا لَقَدْ جِئْنَا مِنًى بِغَلَسٍ ‏.‏ فَقَالَتْ قَدْ كُنَّا نَصْنَعُ ذَلِكَ مَعَ مَنْ هُوَ خَيْرٌ مِنْكِ ‏.‏

Ato ibn Abu Raboh (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Asmo bint Abu Bakrning bir mavlosi unga xabar berib aytdi: «Biz Asmo bint Abu Bakr (roziyallohu anhumo) bilan Minoga qorongʻida (tong otishidan oldin) keldik. Men unga: ‹Biz Minoga qorongʻida kelibmiz-ku!› dedim. U: ‹Biz buni sendan koʻra yaxshiroq zot bilan (shunday) qilardik›, dedi».Ато ибн Абу Рабоҳ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Асмо бинт Абу Бакрнинг бир мавлоси унга хабар бериб айтди: «Биз Асмо бинт Абу Бакр (розияллоҳу анҳумо) билан Минога қоронғида (тонг отишидан олдин) келдик. Мен унга: ‹Биз Минога қоронғида келибмиз-ку!› дедим. У: ‹Биз буни сендан кўра яхшироқ зот билан (шундай) қилардик›, деди».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ طَلْحَةَ بْنَ عُبَيْدِ اللَّهِ، كَانَ يُقَدِّمُ نِسَاءَهُ وَصِبْيَانَهُ مِنَ الْمُزْدَلِفَةِ إِلَى مِنًى ‏.‏ وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ أَنَّهُ سَمِعَ بَعْضَ أَهْلِ الْعِلْمِ يَكْرَهُ رَمْىَ الْجَمْرَةِ حَتَّى يَطْلُعَ الْفَجْرُ مِنْ يَوْمِ النَّحْرِ وَمَنْ رَمَى فَقَدْ حَلَّ لَهُ النَّحْرُ ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Talha ibn Ubaydulloh (roziyallohu anhu) xotinlari va bolalarini Muzdalifadan Minoga (oʻzidan) oldin joʻnatardi. Molik baʼzi ilm ahlining nahr (qurbonlik) kuni tong yorishguncha jamraga tosh otishni makruh sanaganini eshitdi; kim (tosh) otsa, unga nahr (qurbonlik soʻyish) halol boʻlibdi.Моликка етиб келишича, Талҳа ибн Убайдуллоҳ (розияллоҳу анҳу) хотинлари ва болаларини Муздалифадан Минога (ўзидан) олдин жўнатарди. Молик баъзи илм аҳлининг наҳр (қурбонлик) куни тонг ёришгунча жамрага тош отишни макруҳ санаганини эшитди; ким (тош) отса, унга наҳр (қурбонлик сўйиш) ҳалол бўлибди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ الْمُنْذِرِ، أَخْبَرَتْهُ أَنَّهَا، كَانَتْ تَرَى أَسْمَاءَ بِنْتَ أَبِي بَكْرٍ بِالْمُزْدَلِفَةِ تَأْمُرُ الَّذِي يُصَلِّي لَهَا وَلأَصْحَابِهَا الصُّبْحَ يُصَلِّي لَهُمُ الصُّبْحَ حِينَ يَطْلُعُ الْفَجْرُ ثُمَّ تَرْكَبُ فَتَسِيرُ إِلَى مِنًى وَلاَ تَقِفُ ‏.‏

Fotima bint al-Munzir (rahimahalloh)dan rivoyat qilinadiki, u Asmo bint Abu Bakr (roziyallohu anhumo)ni Muzdalifada, oʻziga va hamrohlariga bomdod (namozi)ni oʻqib beradigan kishiga tong yorishgan paytda bomdodni oʻqib berishni buyurar, soʻng u ulovga minib, toʻxtamay Minoga qarab yoʻl olar edi — deb koʻrardi.Фотима бинт ал-Мунзир (раҳимаҳаллоҳ)дан ривоят қилинадики, у Асмо бинт Абу Бакр (розияллоҳу анҳумо)ни Муздалифада, ўзига ва ҳамроҳларига бомдод (намози)ни ўқиб берадиган кишига тонг ёришган пайтда бомдодни ўқиб беришни буюрар, сўнг у уловга миниб, тўхтамай Минога қараб йўл олар эди — деб кўрарди.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ قَالَ سُئِلَ أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ - وَأَنَا جَالِسٌ، مَعَهُ - كَيْفَ كَانَ يَسِيرُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ حِينَ دَفَعَ قَالَ كَانَ يَسِيرُ الْعَنَقَ فَإِذَا وَجَدَ فَجْوَةً نَصَّ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ قَالَ هِشَامٌ وَالنَّصُّ فَوْقَ الْعَنَقِ ‏.‏

Hishom ibn Urva (rahimahulloh) otasi (Urva)dan rivoyat qiladi, u shunday dedi: «Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan — men u bilan birga oʻtirgan holda — soʻraldi: ‹Rasululloh ﷺ Vidolashuv hajida (Arafadan) qaytganlarida qanday yurar edilar?› U: ‹U zot oʻrtacha tezlikda (anaq) yurar, keng joy (boʻshliq) topsalar, tezlatardilar (nass)›, dedi». Molik aytdi: Hishom aytdi: Nass — anaqdan tezroqdir.Ҳишом ибн Урва (раҳимаҳуллоҳ) отаси (Урва)дан ривоят қилади, у шундай деди: «Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан — мен у билан бирга ўтирган ҳолда — сўралди: ‹Расулуллоҳ ﷺ Видолашув ҳажида (Арафадан) қайтганларида қандай юрар эдилар?› У: ‹У зот ўртача тезликда (анақ) юрар, кенг жой (бўшлиқ) топсалар, тезлатардилар (насс)›, деди». Молик айтди: Ҳишом айтди: Насс — анақдан тезроқдир.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ يُحَرِّكُ رَاحِلَتَهُ فِي بَطْنِ مُحَسِّرٍ قَدْرَ رَمْيَةٍ بِحَجَرٍ ‏.‏

Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) Muhassir vodiysining ichida bir tosh otimi masofasicha ulovini tezlatardi (haydardi).Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Муҳассир водийсининг ичида бир тош отими масофасича уловини тезлатарди (ҳайдарди).

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ بِمِنًى ‏"‏ هَذَا الْمَنْحَرُ وَكُلُّ مِنًى مَنْحَرٌ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ فِي الْعُمْرَةِ ‏"‏ هَذَا الْمَنْحَرُ - يَعْنِي الْمَرْوَةَ - وَكُلُّ فِجَاجِ مَكَّةَ وَطُرُقِهَا مَنْحَرٌ ‏"‏ ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Rasululloh ﷺ Minoda: «Bu — nahr (soʻyish) joyidir va butun Mino nahr joyidir», dedilar. Umra haqida esa: «Bu — nahr joyidir — yaʼni Marva — va Makkaning barcha dara va yoʻllari nahr joyidir», dedilar.Моликка етиб келишича, Расулуллоҳ ﷺ Минода: «Бу — наҳр (сўйиш) жойидир ва бутун Мино наҳр жойидир», дедилар. Умра ҳақида эса: «Бу — наҳр жойидир — яъни Марва — ва Макканинг барча дара ва йўллари наҳр жойидир», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، قَالَ أَخْبَرَتْنِي عَمْرَةُ بِنْتُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّهَا سَمِعَتْ عَائِشَةَ أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ، تَقُولُ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِخَمْسِ لَيَالٍ بَقِينَ مِنْ ذِي الْقَعْدَةِ وَلاَ نُرَى إِلاَّ أَنَّهُ الْحَجُّ فَلَمَّا دَنَوْنَا مِنْ مَكَّةَ أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَنْ لَمْ يَكُنْ مَعَهُ هَدْىٌ إِذَا طَافَ بِالْبَيْتِ وَسَعَى بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ أَنْ يَحِلَّ ‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ فَدُخِلَ عَلَيْنَا يَوْمَ النَّحْرِ بِلَحْمِ بَقَرٍ فَقُلْتُ مَا هَذَا فَقَالُوا نَحَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَزْوَاجِهِ ‏.‏ قَالَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ فَذَكَرْتُ هَذَا الْحَدِيثَ لِلْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ فَقَالَ أَتَتْكَ وَاللَّهِ بِالْحَدِيثِ عَلَى وَجْهِهِ ‏.‏

Amra bint Abdurrahmon (rahimahalloh)dan rivoyat qilinadiki, u Oisha ummul-moʻminin (roziyallohu anho)ning shunday deganini eshitgan: «Biz Rasululloh ﷺ bilan Zulqaʼdadan besh kecha qolganda, buni faqat haj deb oʻylagan holda yoʻlga chiqdik. Makkaga yaqinlashganimizda Rasululloh ﷺ yonida hadiysi boʻlmagan kishilarga Baytni tavof qilib, Safo bilan Marva orasida (saʼy) qilgach, ihromdan chiqishni buyurdilar». Oisha dedi: «Nahr kuni bizga mol goʻshti keltirildi. Men: ‹Bu nima?› dedim. Ular: ‹Rasululloh ﷺ ayollari nomidan (qurbonlik) soʻydilar›, dedilar». Yahyo ibn Saʼid dedi: «Men bu hadisni Qosim ibn Muhammadga aytdim, u: ‹Allohga qasamki, u senga hadisni aynan oʻz holicha keltiribdi›, dedi».Амра бинт Абдурраҳмон (раҳимаҳаллоҳ)дан ривоят қилинадики, у Оиша уммул-мўминин (розияллоҳу анҳо)нинг шундай деганини эшитган: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан Зулқаъдадан беш кеча қолганда, буни фақат ҳаж деб ўйлаган ҳолда йўлга чиқдик. Маккага яқинлашганимизда Расулуллоҳ ﷺ ёнида ҳадийси бўлмаган кишиларга Байтни тавоф қилиб, Сафо билан Марва орасида (саъй) қилгач, иҳромдан чиқишни буюрдилар». Оиша деди: «Наҳр куни бизга мол гўшти келтирилди. Мен: ‹Бу нима?› дедим. Улар: ‹Расулуллоҳ ﷺ аёллари номидан (қурбонлик) сўйдилар›, дедилар». Яҳё ибн Саъид деди: «Мен бу ҳадисни Қосим ибн Муҳаммадга айтдим, у: ‹Аллоҳга қасамки, у сенга ҳадисни айнан ўз ҳолича келтирибди›, деди».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ حَفْصَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ، أَنَّهَا قَالَتْ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا شَأْنُ النَّاسِ حَلُّوا وَلَمْ تَحْلِلْ أَنْتَ مِنْ عُمْرَتِكَ فَقَالَ ‏ "‏ إِنِّي لَبَّدْتُ رَأْسِي وَقَلَّدْتُ هَدْيِي فَلاَ أَحِلُّ حَتَّى أَنْحَرَ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) Hafsa ummul-moʻminin (roziyallohu anho)dan rivoyat qiladiki, u Rasululloh ﷺga: «Odamlarga nima boʻldi — ular ihromdan chiqdilar, Siz esa umrangizdan ihromdan chiqmadingiz?» dedi. U zot: «Men sochimni yelimlab qoʻydim va hadiyimga (boʻyin belgisini) taqdim, shuning uchun (hadiyni) soʻymagunimcha ihromdan chiqmayman», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Ҳафса уммул-мўминин (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қиладики, у Расулуллоҳ ﷺга: «Одамларга нима бўлди — улар иҳромдан чиқдилар, Сиз эса умрангиздан иҳромдан чиқмадингиз?» деди. У зот: «Мен сочимни елимлаб қўйдим ва ҳадийимга (бўйин белгисини) тақдим, шунинг учун (ҳадийни) сўймагунимча иҳромдан чиқмайман», дедилар.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَحَرَ بَعْضَ هَدْيِهِ وَنَحَرَ غَيْرُهُ بَعْضَهُ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ hadiylarining bir qismini oʻzlari soʻydilar, boshqasini esa boshqa kishi soʻydi.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳадийларининг бир қисмини ўзлари сўйдилар, бошқасини эса бошқа киши сўйди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، قَالَ مَنْ نَذَرَ بَدَنَةً فَإِنَّهُ يُقَلِّدُهَا نَعْلَيْنِ وَيُشْعِرُهَا ثُمَّ يَنْحَرُهَا عِنْدَ الْبَيْتِ أَوْ بِمِنًى يَوْمَ النَّحْرِ لَيْسَ لَهَا مَحِلٌّ دُونَ ذَلِكَ وَمَنْ نَذَرَ جَزُورًا مِنَ الإِبِلِ أَوِ الْبَقَرِ فَلْيَنْحَرْهَا حَيْثُ شَاءَ ‏.‏

Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) dedi: «Kim tuya (badana) nazr qilsa, uning boʻyniga ikkita poyabzal (belgi) osadi va (qon chiqarib) belgi qoʻyadi, soʻng uni Bayt oldida yoki Minoda nahr kuni soʻyadi — bundan boshqa joyi yoʻq. Kim tuya yoki sigirdan (shunchaki) soʻyiladigan jonliq (jazur) nazr qilsa, uni xohlagan joyida soʻyaversin».Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) деди: «Ким туя (бадана) назр қилса, унинг бўйнига иккита поябзал (белги) осади ва (қон чиқариб) белги қўяди, сўнг уни Байт олдида ёки Минода наҳр куни сўяди — бундан бошқа жойи йўқ. Ким туя ёки сигирдан (шунчаки) сўйиладиган жонлиқ (жазур) назр қилса, уни хоҳлаган жойида сўяверсин».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، أَنَّ أَبَاهُ، كَانَ يَنْحَرُ بُدْنَهُ قِيَامًا ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ لاَ يَجُوزُ لأَحَدٍ أَنْ يَحْلِقَ رَأْسَهُ حَتَّى يَنْحَرَ هَدْيَهُ وَلاَ يَنْبَغِي لأَحَدٍ أَنْ يَنْحَرَ قَبْلَ الْفَجْرِ يَوْمَ النَّحْرِ وَإِنَّمَا الْعَمَلُ كُلُّهُ يَوْمَ النَّحْرِ الذَّبْحُ وَلُبْسُ الثِّيَابِ وَإِلْقَاءُ التَّفَثِ وَالْحِلاَقُ لاَ يَكُونُ شَىْءٌ مِنْ ذَلِكَ يُفْعَلُ قَبْلَ يَوْمِ النَّحْرِ ‏.‏

Hishom ibn Urva (rahimahulloh) otasi (Urva) oʻz tuyalarini (budn) tik turgan holda soʻyardi. Molik aytdi: «Hech kimga hadiysini soʻymaguncha boshini oldirishi mumkin emas; hech kim nahr kuni tongdan avval soʻymasin. Nahr kunidagi barcha amal — soʻyish, kiyim kiyish, tafas (badanni tozalash)ni ketkazish va soch oldirishdir; bulardan hech biri nahr kunidan oldin qilinmaydi».Ҳишом ибн Урва (раҳимаҳуллоҳ) отаси (Урва) ўз туяларини (будн) тик турган ҳолда сўярди. Молик айтди: «Ҳеч кимга ҳадийсини сўймагунча бошини олдириши мумкин эмас; ҳеч ким наҳр куни тонгдан аввал сўймасин. Наҳр кунидаги барча амал — сўйиш, кийим кийиш, тафас (баданни тозалаш)ни кетказиш ва соч олдиришдир; булардан ҳеч бири наҳр кунидан олдин қилинмайди».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ ارْحَمِ الْمُحَلِّقِينَ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا وَالْمُقَصِّرِينَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ ارْحَمِ الْمُحَلِّقِينَ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا وَالْمُقَصِّرِينَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَالْمُقَصِّرِينَ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Allohim, sochini oldirganlarga rahm qilgin», dedilar. Ular (sahobalar): «Qisqartirganlarga (ham), yo Rasululloh!» dedilar. (U zot:) «Allohim, sochini oldirganlarga rahm qilgin», dedilar. Ular: «Qisqartirganlarga (ham), yo Rasululloh!» dedilar. (U zot:) «Va qisqartirganlarga (ham)», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳим, сочини олдирганларга раҳм қилгин», дедилар. Улар (саҳобалар): «Қисқартирганларга (ҳам), ё Расулуллоҳ!» дедилар. (У зот:) «Аллоҳим, сочини олдирганларга раҳм қилгин», дедилар. Улар: «Қисқартирганларга (ҳам), ё Расулуллоҳ!» дедилар. (У зот:) «Ва қисқартирганларга (ҳам)», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ كَانَ يَدْخُلُ مَكَّةَ لَيْلاً وَهُوَ مُعْتَمِرٌ فَيَطُوفُ بِالْبَيْتِ وَبَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ وَيُؤَخِّرُ الْحِلاَقَ حَتَّى يُصْبِحَ ‏.‏ قَالَ وَلَكِنَّهُ لاَ يَعُودُ إِلَى الْبَيْتِ فَيَطُوفُ بِهِ حَتَّى يَحْلِقَ رَأْسَهُ ‏.‏ قَالَ وَرُبَّمَا دَخَلَ الْمَسْجِدَ فَأَوْتَرَ فِيهِ وَلاَ يَقْرَبُ الْبَيْتَ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ التَّفَثُ حِلاَقُ الشَّعَرِ وَلُبْسُ الثِّيَابِ وَمَا يَتْبَعُ ذَلِكَ ‏.‏ قَالَ يَحْيَى سُئِلَ مَالِكٌ عَنْ رَجُلٍ نَسِيَ الْحِلاَقَ بِمِنًى فِي الْحَجِّ هَلْ لَهُ رُخْصَةٌ فِي أَنْ يَحْلِقَ بِمَكَّةَ قَالَ ذَلِكَ وَاسِعٌ وَالْحِلاَقُ بِمِنًى أَحَبُّ إِلَىَّ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ الأَمْرُ الَّذِي لاَ اخْتِلاَفَ فِيهِ عِنْدَنَا أَنَّ أَحَدًا لاَ يَحْلِقُ رَأْسَهُ وَلاَ يَأْخُذُ مِنْ شَعَرِهِ حَتَّى يَنْحَرَ هَدْيًا إِنْ كَانَ مَعَهُ وَلاَ يَحِلُّ مِنْ شَىْءٍ حَرُمَ عَلَيْهِ حَتَّى يَحِلَّ بِمِنًى يَوْمَ النَّحْرِ وَذَلِكَ أَنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى قَالَ ‏{‏وَلاَ تَحْلِقُوا رُءُوسَكُمْ حَتَّى يَبْلُغَ الْهَدْىُ مَحِلَّهُ ‏}‏

Abdurrahmon ibn al-Qosim (rahimahulloh) otasi (al-Qosim)dan rivoyat qiladiki, u umra qilayotganida Makkaga kechasi kirib, Baytni hamda Safo bilan Marva orasini tavof qilar, soch oldirishni tonggacha kechiktirar edi; ammo boshini oldirmaguncha Baytga qaytib, uni tavof qilmas edi. U dedi: Baʼzan u masjidga kirib, unda vitr (namozi)ni oʻqir, lekin Baytga yaqinlashmas edi. Molik aytdi: «Tafas — soch oldirish, kiyim kiyish va shunga ergashgan narsalardir». Yahyo dedi: Molikdan hajda Minoda soch oldirishni unutgan kishi haqida — unga Makkada oldirishga ruxsat bormi, deb soʻraldi. U: «Bu — keng (joiz) ish, ammo Minoda oldirish menga sevimliroq», dedi. Molik aytdi: «Bizning huzurimizda ixtilofsiz boʻlgan ish shuki, hech kim, agar yonida hadiysi boʻlsa, uni soʻymaguncha boshini oldirmaydi va sochidan olmaydi; Minoda nahr kuni ihromdan chiqmaguncha unga harom boʻlgan hech narsa halol boʻlmaydi. Chunki Alloh taboraka va taolo: {Hadiy oʻz joyiga yetib bormaguncha boshlaringizni oldirmang} (Baqara 196), degan».Абдурраҳмон ибн ал-Қосим (раҳимаҳуллоҳ) отаси (ал-Қосим)дан ривоят қиладики, у умра қилаётганида Маккага кечаси кириб, Байтни ҳамда Сафо билан Марва орасини тавоф қилар, соч олдиришни тонггача кечиктирар эди; аммо бошини олдирмагунча Байтга қайтиб, уни тавоф қилмас эди. У деди: Баъзан у масжидга кириб, унда витр (намози)ни ўқир, лекин Байтга яқинлашмас эди. Молик айтди: «Тафас — соч олдириш, кийим кийиш ва шунга эргашган нарсалардир». Яҳё деди: Моликдан ҳажда Минода соч олдиришни унутган киши ҳақида — унга Маккада олдиришга рухсат борми, деб сўралди. У: «Бу — кенг (жоиз) иш, аммо Минода олдириш менга севимлироқ», деди. Молик айтди: «Бизнинг ҳузуримизда ихтилофсиз бўлган иш шуки, ҳеч ким, агар ёнида ҳадийси бўлса, уни сўймагунча бошини олдирмайди ва сочидан олмайди; Минода наҳр куни иҳромдан чиқмагунча унга ҳаром бўлган ҳеч нарса ҳалол бўлмайди. Чунки Аллоҳ таборака ва таоло: {Ҳадий ўз жойига етиб бормагунча бошларингизни олдирманг} (Бақара 196), деган».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ إِذَا أَفْطَرَ مِنْ رَمَضَانَ وَهُوَ يُرِيدُ الْحَجَّ لَمْ يَأْخُذْ مِنْ رَأْسِهِ وَلاَ مِنْ لِحْيَتِهِ شَيْئًا حَتَّى يَحُجَّ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ لَيْسَ ذَلِكَ عَلَى النَّاسِ ‏.‏

Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) Ramazon (roʻzasi)dan chiqib, haj qilmoqchi boʻlsa, haj qilmaguncha boshidan ham, soqolidan ham hech narsa olmas edi. Molik aytdi: «Bu — odamlar zimmasida (vojib) emas».Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Рамазон (рўзаси)дан чиқиб, ҳаж қилмоқчи бўлса, ҳаж қилмагунча бошидан ҳам, соқолидан ҳам ҳеч нарса олмас эди. Молик айтди: «Бу — одамлар зиммасида (вожиб) эмас».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ إِذَا حَلَقَ فِي حَجٍّ أَوْ عُمْرَةٍ أَخَذَ مِنْ لِحْيَتِهِ وَشَارِبِهِ ‏.‏

Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) haj yoki umrada soch oldirganida, soqoli va moʻylovidan ham olardi.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ҳаж ёки умрада соч олдирганида, соқоли ва мўйловидан ҳам оларди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ رَجُلاً، أَتَى الْقَاسِمَ بْنَ مُحَمَّدٍ فَقَالَ إِنِّي أَفَضْتُ وَأَفَضْتُ مَعِي بِأَهْلِي ثُمَّ عَدَلْتُ إِلَى شِعْبٍ فَذَهَبْتُ لأَدْنُوَ مِنْ أَهْلِي فَقَالَتْ إِنِّي لَمْ أُقَصِّرْ مِنْ شَعَرِي بَعْدُ فَأَخَذْتُ مِنْ شَعَرِهَا بِأَسْنَانِي ثُمَّ وَقَعْتُ بِهَا فَضَحِكَ الْقَاسِمُ وَقَالَ مُرْهَا فَلْتَأْخُذْ مِنْ شَعَرِهَا بِالْجَلَمَيْنِ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ أَسْتَحِبُّ فِي مِثْلِ هَذَا أَنْ يُهْرِقَ دَمًا وَذَلِكَ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ قَالَ مَنْ نَسِيَ مِنْ نُسُكِهِ شَيْئًا فَلْيُهْرِقْ دَمًا ‏.‏

Rabia ibn Abu Abdurrahmon (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Qosim ibn Muhammad (rahimahulloh)ning oldiga kelib dedi: «Men ifoza tavofini qildim, ayolim ham men bilan birga qildi. Soʻng men bir togʻ yoʻliga burilib, ayolimga yaqinlashmoqchi boʻldim. U: ‹Men hali sochimni kaltalatmadim›, dedi. Shunda men uning sochidan tishim bilan (bir oz) uzib oldim, soʻng u bilan yaqinlik qildim». Qosim kulib dedi: «Unga buyur, sochini qaychi bilan olsin». Molik aytdi: «Men bunga oʻxshash holatda qon toʻkishni (jonliq soʻyishni) mustahab sanayman, chunki Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo): ‹Kim oʻz ibodatidan (manosikdan) biror narsani unutsa, qon toʻksin›, degan».Рабиа ибн Абу Абдурраҳмон (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Бир киши Қосим ибн Муҳаммад (раҳимаҳуллоҳ)нинг олдига келиб деди: «Мен ифоза тавофини қилдим, аёлим ҳам мен билан бирга қилди. Сўнг мен бир тоғ йўлига бурилиб, аёлимга яқинлашмоқчи бўлдим. У: ‹Мен ҳали сочимни калталатмадим›, деди. Шунда мен унинг сочидан тишим билан (бир оз) узиб олдим, сўнг у билан яқинлик қилдим». Қосим кулиб деди: «Унга буюр, сочини қайчи билан олсин». Молик айтди: «Мен бунга ўхшаш ҳолатда қон тўкишни (жонлиқ сўйишни) мустаҳаб санайман, чунки Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо): ‹Ким ўз ибодатидан (маносикдан) бирор нарсани унутса, қон тўксин›, деган».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ لَقِيَ رَجُلاً مِنْ أَهْلِهِ يُقَالُ لَهُ الْمُجَبَّرُ قَدْ أَفَاضَ وَلَمْ يَحْلِقْ وَلَمْ يُقَصِّرْ جَهِلَ ذَلِكَ فَأَمَرَهُ عَبْدُ اللَّهِ أَنْ يَرْجِعَ فَيَحْلِقَ أَوْ يُقَصِّرَ ثُمَّ يَرْجِعَ إِلَى الْبَيْتِ فَيُفِيضَ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u al-Mujabbar deb ataluvchi oʻz xeshlaridan bir kishiga yoʻliqdi — u ifoza tavofini qilgan, ammo bilmaganidan boshini oldirmagan va kaltalatmagan edi. Abdulloh unga qaytib borib, soch oldirishni yoki kaltalatishni, soʻng Baytga qaytib, ifoza (tavofi)ni qilishni buyurdi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у ал-Мужаббар деб аталувчи ўз хешларидан бир кишига йўлиқди — у ифоза тавофини қилган, аммо билмаганидан бошини олдирмаган ва калталатмаган эди. Абдуллоҳ унга қайтиб бориб, соч олдиришни ёки калталатишни, сўнг Байтга қайтиб, ифоза (тавофи)ни қилишни буюрди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ سَالِمَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، كَانَ إِذَا أَرَادَ أَنْ يُحْرِمَ دَعَا بِالْجَلَمَيْنِ فَقَصَّ شَارِبَهُ وَأَخَذَ مِنْ لِحْيَتِهِ قَبْلَ أَنْ يَرْكَبَ وَقَبْلَ أَنْ يُهِلَّ مُحْرِمًا ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Solim ibn Abdulloh (rahimahulloh) ihrom bogʻlamoqchi boʻlsa, qaychi keltirishni soʻrar, minishdan avval va ihromga talbiya aytishdan oldin moʻylovini qirqar hamda soqolidan olardi.Моликка етиб келишича, Солим ибн Абдуллоҳ (раҳимаҳуллоҳ) иҳром боғламоқчи бўлса, қайчи келтиришни сўрар, минишдан аввал ва иҳромга талбия айтишдан олдин мўйловини қирқар ҳамда соқолидан оларди.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، قَالَ مَنْ ضَفَرَ رَأْسَهُ فَلْيَحْلِقْ وَلاَ تَشَبَّهُوا بِالتَّلْبِيدِ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu): «Kim boshini oʻrsa (soch oʻrsa), (hajda) oldirsin va (sochni) yelimlab qoʻyishga oʻxshatmanglar (talbidga taqlid qilmanglar)», dedi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу): «Ким бошини ўрса (соч ўрса), (ҳажда) олдирсин ва (сочни) елимлаб қўйишга ўхшатманглар (талбидга тақлид қилманглар)», деди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، قَالَ مَنْ عَقَصَ رَأْسَهُ أَوْ ضَفَرَ أَوْ لَبَّدَ فَقَدْ وَجَبَ عَلَيْهِ الْحِلاَقُ ‏.‏

Saʼid ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu): «Kim boshini tugsa (sochini tugib qoʻysa), yoki oʻrsa, yoki yelimlab qoʻysa, unga (hajda) soch oldirish vojib boʻladi», dedi.Саъид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу): «Ким бошини тугса (сочини тугиб қўйса), ёки ўрса, ёки елимлаб қўйса, унга (ҳажда) соч олдириш вожиб бўлади», деди.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ الْكَعْبَةَ هُوَ وَأُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ وَبِلاَلُ بْنُ رَبَاحٍ وَعُثْمَانُ بْنُ طَلْحَةَ الْحَجَبِيُّ فَأَغْلَقَهَا عَلَيْهِ وَمَكَثَ فِيهَا ‏.‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَسَأَلْتُ بِلاَلاً حِينَ خَرَجَ مَا صَنَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ جَعَلَ عَمُودًا عَنْ يَمِينِهِ وَعَمُودَيْنِ عَنْ يَسَارِهِ وَثَلاَثَةَ أَعْمِدَةٍ وَرَاءَهُ - وَكَانَ الْبَيْتُ يَوْمَئِذٍ عَلَى سِتَّةِ أَعْمِدَةٍ - ثُمَّ صَلَّى ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo), Bilol ibn Raboh (roziyallohu anhu) va Usmon ibn Talha al-Hajabiy (roziyallohu anhu) bilan birga Kaʼbaga kirdilar, eshikni yopdilar va ichkarida (bir muddat) turdilar. Abdulloh dedi: «Bilol chiqqanida undan: ‹Rasululloh ﷺ (ichkarida) nima qildilar?› deb soʻradim. U: ‹U zot bir ustunni oʻng tomonlariga, ikki ustunni chap tomonlariga va uch ustunni ortlariga qilib turdilar — oʻsha kuni Bayt oltita ustun ustida edi — soʻng namoz oʻqidilar›, dedi».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо), Билол ибн Рабоҳ (розияллоҳу анҳу) ва Усмон ибн Талҳа ал-Ҳажабий (розияллоҳу анҳу) билан бирга Каъбага кирдилар, эшикни ёпдилар ва ичкарида (бир муддат) турдилар. Абдуллоҳ деди: «Билол чиққанида ундан: ‹Расулуллоҳ ﷺ (ичкарида) нима қилдилар?› деб сўрадим. У: ‹У зот бир устунни ўнг томонларига, икки устунни чап томонларига ва уч устунни ортларига қилиб турдилар — ўша куни Байт олтита устун устида эди — сўнг намоз ўқидилар›, деди».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ قَالَ كَتَبَ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ مَرْوَانَ إِلَى الْحَجَّاجِ بْنِ يُوسُفَ أَنْ لاَ تُخَالِفَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ فِي شَىْءٍ مِنْ أَمْرِ الْحَجِّ ‏.‏ قَالَ فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ عَرَفَةَ جَاءَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ حِينَ زَالَتِ الشَّمْسُ وَأَنَا مَعَهُ فَصَاحَ بِهِ عِنْدَ سُرَادِقِهِ أَيْنَ هَذَا فَخَرَجَ عَلَيْهِ الْحَجَّاجُ وَعَلَيْهِ مِلْحَفَةٌ مُعَصْفَرَةٌ فَقَالَ مَا لَكَ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ فَقَالَ الرَّوَاحَ إِنْ كُنْتَ تُرِيدُ السُّنَّةَ ‏.‏ فَقَالَ أَهَذِهِ السَّاعَةَ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ فَأَنْظِرْنِي حَتَّى أُفِيضَ عَلَىَّ مَاءً ثُمَّ أَخْرُجَ ‏.‏ فَنَزَلَ عَبْدُ اللَّهِ حَتَّى خَرَجَ الْحَجَّاجُ فَسَارَ بَيْنِي وَبَيْنَ أَبِي فَقُلْتُ لَهُ إِنْ كُنْتَ تُرِيدُ أَنْ تُصِيبَ السُّنَّةَ الْيَوْمَ فَاقْصُرِ الْخُطْبَةَ وَعَجِّلِ الصَّلاَةَ - قَالَ - فَجَعَلَ يَنْظُرُ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ كَيْمَا يَسْمَعَ ذَلِكَ مِنْهُ فَلَمَّا رَأَى ذَلِكَ عَبْدُ اللَّهِ قَالَ صَدَقَ سَالِمٌ ‏.‏

Ibn Shihob az-Zuhriy (rahimahulloh) Solim ibn Abdulloh (rahimahulloh)dan rivoyat qiladiki, u shunday dedi: «Abdulmalik ibn Marvon al-Hajjoj ibn Yusufga: ‹Haj ishida Abdulloh ibn Umarga hech narsada xilof qilma›, deb yozdi. Arafa kuni boʻlganida, quyosh ogʻqan (peshin) paytda Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) uning oldiga keldi, men u bilan birga edim. U uning chodiri (surodiq) oldida: ‹Bu kishi qani?› deb qichqirdi. Al-Hajjoj usti saflor bilan boʻyalgan izor kiygan holda uning oldiga chiqib: ‹Senga nima boʻldi, ey Abu Abdurrahmon?› dedi. U: ‹Agar sunnatni istasang, (Arafaga) yur›, dedi. U: ‹Shu soatdami?› dedi. U: ‹Ha›, dedi. U: ‹Menga muhlat ber, ustimga suv quyay, soʻng chiqay›, dedi. Shunda Abdulloh al-Hajjoj chiqquncha (ulovidan) tushib turdi. U men bilan otamning orasida yurdi. Men unga: ‹Agar bugun sunnatga muvofiq ish qilmoqchi boʻlsang, xutbani qisqa qil, namozni kechiktirma va tez oʻqi›, dedim. Shunda u buni (oʻzidan eshitishni istab) Abdulloh ibn Umarga qaray boshladi. Abdulloh buni koʻrgach: ‹Solim rost aytdi›, dedi».Ибн Шиҳоб аз-Зуҳрий (раҳимаҳуллоҳ) Солим ибн Абдуллоҳ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қиладики, у шундай деди: «Абдулмалик ибн Марвон ал-Ҳажжож ибн Юсуфга: ‹Ҳаж ишида Абдуллоҳ ибн Умарга ҳеч нарсада хилоф қилма›, деб ёзди. Арафа куни бўлганида, қуёш оғқан (пешин) пайтда Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) унинг олдига келди, мен у билан бирга эдим. У унинг чодири (суродиқ) олдида: ‹Бу киши қани?› деб қичқирди. Ал-Ҳажжож усти сафлор билан бўялган изор кийган ҳолда унинг олдига чиқиб: ‹Сенга нима бўлди, эй Абу Абдурраҳмон?› деди. У: ‹Агар суннатни истасанг, (Арафага) юр›, деди. У: ‹Шу соатдами?› деди. У: ‹Ҳа›, деди. У: ‹Менга муҳлат бер, устимга сув қуяй, сўнг чиқай›, деди. Шунда Абдуллоҳ ал-Ҳажжож чиққунча (уловидан) тушиб турди. У мен билан отамнинг орасида юрди. Мен унга: ‹Агар бугун суннатга мувофиқ иш қилмоқчи бўлсанг, хутбани қисқа қил, намозни кечиктирма ва тез ўқи›, дедим. Шунда у буни (ўзидан эшитишни истаб) Абдуллоҳ ибн Умарга қарай бошлади. Абдуллоҳ буни кўргач: ‹Солим рост айтди›, деди».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ يُصَلِّي الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ وَالْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ وَالصُّبْحَ بِمِنًى ثُمَّ يَغْدُو إِذَا طَلَعَتِ الشَّمْسُ إِلَى عَرَفَةَ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَالأَمْرُ الَّذِي لاَ اخْتِلاَفَ فِيهِ عِنْدَنَا أَنَّ الإِمَامَ لاَ يَجْهَرُ بِالْقُرْآنِ فِي الظُّهْرِ يَوْمَ عَرَفَةَ وَأَنَّهُ يَخْطُبُ النَّاسَ يَوْمَ عَرَفَةَ وَأَنَّ الصَّلاَةَ يَوْمَ عَرَفَةَ إِنَّمَا هِيَ ظُهْرٌ وَإِنْ وَافَقَتِ الْجُمُعَةَ فَإِنَّمَا هِيَ ظُهْرٌ وَلَكِنَّهَا قُصِرَتْ مِنْ أَجْلِ السَّفَرِ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ فِي إِمَامِ الْحَاجِّ إِذَا وَافَقَ يَوْمُ الْجُمُعَةِ يَوْمَ عَرَفَةَ أَوْ يَوْمَ النَّحْرِ أَوْ بَعْضَ أَيَّامِ التَّشْرِيقِ إِنَّهُ لاَ يُجَمِّعُ فِي شَىْءٍ مِنْ تِلْكَ الأَيَّامِ ‏.‏

Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) peshin, asr, shom, xufton va bomdodni Minoda oʻqir, soʻng quyosh chiqqach ertalab Arafaga yoʻl olardi. Molik aytdi: «Bizning huzurimizda ixtilofsiz boʻlgan ish shuki, imom Arafa kuni peshinda Qurʼonni ovoz chiqarib oʻqimaydi, Arafa kuni odamlarga xutba qiladi va Arafa kunidagi namoz — aslida peshindir; agar jumʼaga toʻgʻri kelsa ham, u peshindir, lekin safar tufayli qasr qilingan (qisqartirilgan)». Molik haj imomi haqida aytdi: «Agar jumʼa kuni Arafa kuniga, yoki nahr kuniga, yoxud tashriq kunlarining biriga toʻgʻri kelsa, u bu kunlarning hech birida jumʼa (namozi) oʻqimaydi».Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) пешин, аср, шом, хуфтон ва бомдодни Минода ўқир, сўнг қуёш чиққач эрталаб Арафага йўл оларди. Молик айтди: «Бизнинг ҳузуримизда ихтилофсиз бўлган иш шуки, имом Арафа куни пешинда Қуръонни овоз чиқариб ўқимайди, Арафа куни одамларга хутба қилади ва Арафа кунидаги намоз — аслида пешиндир; агар жумъага тўғри келса ҳам, у пешиндир, лекин сафар туфайли қаср қилинган (қисқартирилган)». Молик ҳаж имоми ҳақида айтди: «Агар жумъа куни Арафа кунига, ёки наҳр кунига, ёхуд ташриқ кунларининг бирига тўғри келса, у бу кунларнинг ҳеч бирида жумъа (намози) ўқимайди».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى الْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ بِالْمُزْدَلِفَةِ جَمِيعًا ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Muzdalifada shom va xufton namozlarini birga (jamlab) oʻqidilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Муздалифада шом ва хуфтон намозларини бирга (жамлаб) ўқидилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ كُرَيْبٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، أَنَّهُ سَمِعَهُ يَقُولُ دَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ عَرَفَةَ حَتَّى إِذَا كَانَ بِالشِّعْبِ نَزَلَ فَبَالَ فَتَوَضَّأَ فَلَمْ يُسْبِغِ الْوُضُوءَ فَقُلْتُ لَهُ الصَّلاَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ فَقَالَ ‏ "‏ الصَّلاَةُ أَمَامَكَ ‏"‏ ‏.‏ فَرَكِبَ فَلَمَّا جَاءَ الْمُزْدَلِفَةَ نَزَلَ فَتَوَضَّأَ فَأَسْبَغَ الْوُضُوءَ ثُمَّ أُقِيمَتِ الصَّلاَةُ فَصَلَّى الْمَغْرِبَ ثُمَّ أَنَاخَ كُلُّ إِنْسَانٍ بَعِيرَهُ فِي مَنْزِلِهِ ثُمَّ أُقِيمَتِ الْعِشَاءُ فَصَلاَّهَا وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Arafotdan (qaytib) yoʻlga chiqdilar; togʻ dovoniga yetganda tushib, bavl qildilar va toʻliq boʻlmagan (yengil) tahorat oldilar. Men: «Namoz (vaqti boʻldimi), yo Rasululloh?» — dedim. U zot: «Namoz(joyi) oldingda», — dedilar. U zot (ulovga) minib, Muzdalifaga yetganda tushib, mukammal tahorat oldilar. Soʻng iqomat aytilib, u zot shom namozini oʻqidilar. Soʻng har kim tuyasini oʻz joyiga choʻktirdi. Keyin xufton namozi uchun iqomat aytildi va u zot uni oʻqidilar; bu ikki namoz (shom va xufton) orasida boshqa namoz oʻqilmadi.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Арафотдан (қайтиб) йўлга чиқдилар; тоғ довонига етганда тушиб, бавл қилдилар ва тўлиқ бўлмаган (енгил) таҳорат олдилар. Мен: «Намоз (вақти бўлдими), ё Расулуллоҳ?» — дедим. У зот: «Намоз(жойи) олдингда», — дедилар. У зот (уловга) миниб, Муздалифага етганда тушиб, мукаммал таҳорат олдилар. Сўнг иқомат айтилиб, у зот шом намозини ўқидилар. Сўнг ҳар ким туясини ўз жойига чўктирди. Кейин хуфтон намози учун иқомат айтилди ва у зот уни ўқидилар; бу икки намоз (шом ва хуфтон) орасида бошқа намоз ўқилмади.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ الأَنْصَارِيِّ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ يَزِيدَ الْخَطْمِيَّ، أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا أَيُّوبَ الأَنْصَارِيَّ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، صَلَّى مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ الْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ بِالْمُزْدَلِفَةِ جَمِيعًا ‏.‏

Adiy ibn Sobit al-Ansoriy (rahimahulloh) Abdulloh ibn Yazid al-Xatmiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladiki, unga Abu Ayyub al-Ansoriy (roziyallohu anhu) xabar berib aytishicha, u Vidolashuv hajida Rasululloh ﷺ bilan birga Muzdalifada shom bilan xuftonni birga (jamlab) oʻqigan.Адий ибн Собит ал-Ансорий (раҳимаҳуллоҳ) Абдуллоҳ ибн Язид ал-Хатмий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қиладики, унга Абу Айюб ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу) хабар бериб айтишича, у Видолашув ҳажида Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Муздалифада шом билан хуфтонни бирга (жамлаб) ўқиган.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ يُصَلِّي الْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ بِالْمُزْدَلِفَةِ جَمِيعًا ‏.‏

Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) Muzdalifada shom bilan xuftonni birga (jamlab) oʻqirdi.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Муздалифада шом билан хуфтонни бирга (жамлаб) ўқирди.

وَحَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى الصَّلاَةَ الرُّبَاعِيَّةَ بِمِنًى رَكْعَتَيْنِ وَأَنَّ أَبَا بَكْرٍ صَلاَّهَا بِمِنًى رَكْعَتَيْنِ وَأَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ صَلاَّهَا بِمِنًى رَكْعَتَيْنِ وَأَنَّ عُثْمَانَ صَلاَّهَا بِمِنًى رَكْعَتَيْنِ شَطْرَ إِمَارَتِهِ ثُمَّ أَتَمَّهَا بَعْدُ ‏.‏

Hishom ibn Urva (rahimahulloh) otasi (Urva)dan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ Minoda toʻrt rakaatli namozni ikki rakaat (qilib) oʻqidilar; Abu Bakr (roziyallohu anhu) uni Minoda ikki rakaat oʻqidi; Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) uni Minoda ikki rakaat oʻqidi; Usmon (roziyallohu anhu) esa uni Minoda xilofatining bir qismi (yarmi)da ikki rakaat oʻqidi, soʻng keyinchalik uni toʻliq (toʻrt rakaat) oʻqiydigan boʻldi.Ҳишом ибн Урва (раҳимаҳуллоҳ) отаси (Урва)дан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ Минода тўрт ракаатли намозни икки ракаат (қилиб) ўқидилар; Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) уни Минода икки ракаат ўқиди; Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) уни Минода икки ракаат ўқиди; Усмон (розияллоҳу анҳу) эса уни Минода хилофатининг бир қисми (ярми)да икки ракаат ўқиди, сўнг кейинчалик уни тўлиқ (тўрт ракаат) ўқийдиган бўлди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، ‏.‏ أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، لَمَّا قَدِمَ مَكَّةَ صَلَّى بِهِمْ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ انْصَرَفَ فَقَالَ يَا أَهْلَ مَكَّةَ أَتِمُّوا صَلاَتَكُمْ فَإِنَّا قَوْمٌ سَفْرٌ ‏.‏ ثُمَّ صَلَّى عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَكْعَتَيْنِ بِمِنًى وَلَمْ يَبْلُغْنَا أَنَّهُ قَالَ لَهُمْ شَيْئًا ‏.‏

Saʼid ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) Makkaga kelganida, ularga ikki rakaat (namoz) oʻqib berdi, soʻng (namozdan) burilib: ‹Ey Makka ahli, namozingizni toʻliq (toʻrt rakaat) oʻqinglar, chunki biz — musofir qavmmiz›, dedi. Keyin Umar ibn al-Xattob Minoda ikki rakaat oʻqidi, ammo ularga biror narsa deganligi bizga yetib kelmadi.Саъид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) Маккага келганида, уларга икки ракаат (намоз) ўқиб берди, сўнг (намоздан) бурилиб: ‹Эй Макка аҳли, намозингизни тўлиқ (тўрт ракаат) ўқинглар, чунки биз — мусофир қавммиз›, деди. Кейин Умар ибн ал-Хаттоб Минода икки ракаат ўқиди, аммо уларга бирор нарса деганлиги бизга етиб келмади.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، صَلَّى لِلنَّاسِ بِمَكَّةَ رَكْعَتَيْنِ فَلَمَّا انْصَرَفَ قَالَ يَا أَهْلَ مَكَّةَ أَتِمُّوا صَلاَتَكُمْ فَإِنَّا قَوْمٌ سَفْرٌ ‏.‏ ثُمَّ صَلَّى عُمَرُ رَكْعَتَيْنِ بِمِنًى وَلَمْ يَبْلُغْنَا أَنَّهُ قَالَ لَهُمْ شَيْئًا ‏.‏ سُئِلَ مَالِكٌ عَنْ أَهْلِ مَكَّةَ كَيْفَ صَلاَتُهُمْ بِعَرَفَةَ أَرَكْعَتَانِ أَمْ أَرْبَعٌ وَكَيْفَ بِأَمِيرِ الْحَاجِّ إِنْ كَانَ مِنْ أَهْلِ مَكَّةَ أَيُصَلِّي الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ بِعَرَفَةَ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ أَوْ رَكْعَتَيْنِ وَكَيْفَ صَلاَةُ أَهْلِ مَكَّةَ فِي إِقَامَتِهِمْ فَقَالَ مَالِكٌ يُصَلِّي أَهْلُ مَكَّةَ بِعَرَفَةَ وَمِنًى مَا أَقَامُوا بِهِمَا رَكْعَتَيْنِ رَكْعَتَيْنِ يَقْصُرُونَ الصَّلاَةَ حَتَّى يَرْجِعُوا إِلَى مَكَّةَ ‏.‏ قَالَ وَأَمِيرُ الْحَاجِّ أَيْضًا إِذَا كَانَ مِنْ أَهْلِ مَكَّةَ قَصَرَ الصَّلاَةَ بِعَرَفَةَ وَأَيَّامَ مِنًى وَإِنْ كَانَ أَحَدٌ سَاكِنًا بِمِنًى مُقِيمًا بِهَا فَإِنَّ ذَلِكَ يُتِمُّ الصَّلاَةَ بِمِنًى وَإِنْ كَانَ أَحَدٌ سَاكِنًا بِعَرَفَةَ مُقِيمًا بِهَا فَإِنَّ ذَلِكَ يُتِمُّ الصَّلاَةَ بِهَا أَيْضًا ‏.‏

Zayd ibn Aslam (rahimahulloh) otasi (Aslam)dan rivoyat qiladi: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) Makka ahliga ikki rakaat (namoz) oʻqib berdi, soʻng (namozdan) burilib: ‹Ey Makka ahli, namozingizni toʻliq oʻqinglar, chunki biz — musofir qavmmiz›, dedi. Keyin Umar Minoda ikki rakaat oʻqidi, ammo ularga biror narsa deganligi bizga yetib kelmadi. Molikdan Makka ahli haqida — ular Arafada namozni qanday oʻqiydilar, ikki rakaatmi yoki toʻrt rakaatmi; agar haj amiri Makka ahlidan boʻlsa, u Arafada peshin va asrni toʻrt rakaatmi yoki ikki rakaat oʻqiydimi; hamda Makka ahli (Arafa-Minoda) turganlarida namozni qanday oʻqiydilar, deb soʻraldi. Molik aytdi: «Makka ahli Arafa va Minoda, u yerlarda turgan muddatda, ikki rakaatdan oʻqiydilar, Makkaga qaytgunlaricha namozni qasr qiladilar». U dedi: «Haj amiri ham, agar Makka ahlidan boʻlsa, Arafada va Mino kunlarida namozni qasr qiladi. Agar kimdir Minoda yashovchi, oʻsha yerda muqim boʻlsa, u Minoda namozni toʻliq oʻqiydi; agar kimdir Arafada yashovchi, oʻsha yerda muqim boʻlsa, u ham oʻsha yerda namozni toʻliq oʻqiydi».Зайд ибн Аслам (раҳимаҳуллоҳ) отаси (Аслам)дан ривоят қилади: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) Макка аҳлига икки ракаат (намоз) ўқиб берди, сўнг (намоздан) бурилиб: ‹Эй Макка аҳли, намозингизни тўлиқ ўқинглар, чунки биз — мусофир қавммиз›, деди. Кейин Умар Минода икки ракаат ўқиди, аммо уларга бирор нарса деганлиги бизга етиб келмади. Моликдан Макка аҳли ҳақида — улар Арафада намозни қандай ўқийдилар, икки ракаатми ёки тўрт ракаатми; агар ҳаж амири Макка аҳлидан бўлса, у Арафада пешин ва асрни тўрт ракаатми ёки икки ракаат ўқийдими; ҳамда Макка аҳли (Арафа-Минода) турганларида намозни қандай ўқийдилар, деб сўралди. Молик айтди: «Макка аҳли Арафа ва Минода, у ерларда турган муддатда, икки ракаатдан ўқийдилар, Маккага қайтгунларича намозни қаср қиладилар». У деди: «Ҳаж амири ҳам, агар Макка аҳлидан бўлса, Арафада ва Мино кунларида намозни қаср қилади. Агар кимдир Минода яшовчи, ўша ерда муқим бўлса, у Минода намозни тўлиқ ўқийди; агар кимдир Арафада яшовчи, ўша ерда муқим бўлса, у ҳам ўша ерда намозни тўлиқ ўқийди».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، خَرَجَ الْغَدَ مِنْ يَوْمِ النَّحْرِ حِينَ ارْتَفَعَ النَّهَارُ شَيْئًا فَكَبَّرَ فَكَبَّرَ النَّاسُ بِتَكْبِيرِهِ ثُمَّ خَرَجَ الثَّانِيَةَ مِنْ يَوْمِهِ ذَلِكَ بَعْدَ ارْتِفَاعِ النَّهَارِ فَكَبَّرَ فَكَبَّرَ النَّاسُ بِتَكْبِيرِهِ ثُمَّ خَرَجَ الثَّالِثَةَ حِينَ زَاغَتِ الشَّمْسُ فَكَبَّرَ فَكَبَّرَ النَّاسُ بِتَكْبِيرِهِ حَتَّى يَتَّصِلَ التَّكْبِيرُ وَيَبْلُغَ الْبَيْتَ فَيُعْلَمَ أَنَّ عُمَرَ قَدْ خَرَجَ يَرْمِي ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ الأَمْرُ عِنْدَنَا أَنَّ التَّكْبِيرَ فِي أَيَّامِ التَّشْرِيقِ دُبُرَ الصَّلَوَاتِ وَأَوَّلُ ذَلِكَ تَكْبِيرُ الإِمَامِ وَالنَّاسُ مَعَهُ دُبُرَ صَلاَةِ الظُّهْرِ مِنْ يَوْمِ النَّحْرِ وَآخِرُ ذَلِكَ تَكْبِيرُ الإِمَامِ وَالنَّاسُ مَعَهُ دُبُرَ صَلاَةِ الصُّبْحِ مِنْ آخِرِ أَيَّامِ التَّشْرِيقِ ثُمَّ يَقْطَعُ التَّكْبِيرَ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَالتَّكْبِيرُ فِي أَيَّامِ التَّشْرِيقِ عَلَى الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ مَنْ كَانَ فِي جَمَاعَةٍ أَوْ وَحْدَهُ بِمِنًى أَوْ بِالآفَاقِ كُلِّهَا وَاجِبٌ وَإِنَّمَا يَأْتَمُّ النَّاسُ فِي ذَلِكَ بِإِمَامِ الْحَاجِّ وَبِالنَّاسِ بِمِنًى لأَنَّهُمْ إِذَا رَجَعُوا وَانْقَضَى الإِحْرَامُ ائْتَمُّوا بِهِمْ حَتَّى يَكُونُوا مِثْلَهُمْ فِي الْحِلِّ فَأَمَّا مَنْ لَمْ يَكُنْ حَاجًّا فَإِنَّهُ لاَ يَأْتَمُّ بِهِمْ إِلاَّ فِي تَكْبِيرِ أَيَّامِ التَّشْرِيقِ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ الأَيَّامُ الْمَعْدُودَاتُ أَيَّامُ التَّشْرِيقِ ‏.‏

Yahyo ibn Saidga yetib kelishicha, Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) qurbon kunining ertasiga, kun bir oz koʻtarilgan paytda chiqib takbir aytdi, odamlar ham uning takbiriga (ergashib) takbir aytishdi. Soʻng oʻsha kuni ikkinchi marta, kun koʻtarilganidan keyin chiqib takbir aytdi, odamlar ham uning takbiriga takbir aytishdi. Soʻng uchinchi marta, quyosh ogʻgan paytda chiqib takbir aytdi, odamlar ham uning takbiriga takbir aytishdi — hatto takbir ulanib ketib, Baytga (Kaʼbaga) yetib borar va Umar (jamralarni) toshboʻron qilgani chiqqani bilinar edi. Molik aytdi: «Bizning nazdimizda ish shundayki, tashriq kunlaridagi takbir namozlardan keyin aytiladi. Uning boshlanishi — imom va u bilan birga odamlarning qurbon kuni peshin namozidan keyin aytadigan takbiri, oxiri esa imom va u bilan birga odamlarning tashriq kunlarining oxirgisida bomdod namozidan keyin aytadigan takbiridir, soʻng takbir toʻxtatiladi». Molik aytdi: «Tashriq kunlaridagi takbir erkaklar va ayollarga — jamoatda boʻlsin yoki yolgʻiz, Minoda boʻlsin yoki barcha oʻlkalarda boʻlsin — vojibdir. Odamlar bu borada haj imomiga va Minodagi odamlarga ergashadilar, chunki ular (Makkaga) qaytib, ihrom tugaganda ham, hill (ihromdan chiqqan) holatida ularga oʻxshab qolgunlaricha ularga ergashaveradilar. Haj qilmagan kishi esa ularga faqat tashriq kunlarining takbirida ergashadi». Molik aytdi: «‹Al-ayyomul maʼdudot› (sanoqli kunlar) — tashriq kunlaridir».Яҳё ибн Саидга етиб келишича, Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) қурбон кунининг эртасига, кун бир оз кўтарилган пайтда чиқиб такбир айтди, одамлар ҳам унинг такбирига (эргашиб) такбир айтишди. Сўнг ўша куни иккинчи марта, кун кўтарилганидан кейин чиқиб такбир айтди, одамлар ҳам унинг такбирига такбир айтишди. Сўнг учинчи марта, қуёш оғган пайтда чиқиб такбир айтди, одамлар ҳам унинг такбирига такбир айтишди — ҳатто такбир уланиб кетиб, Байтга (Каъбага) етиб борар ва Умар (жамраларни) тошбўрон қилгани чиққани билинар эди. Молик айтди: «Бизнинг наздимизда иш шундайки, ташриқ кунларидаги такбир намозлардан кейин айтилади. Унинг бошланиши — имом ва у билан бирга одамларнинг қурбон куни пешин намозидан кейин айтадиган такбири, охири эса имом ва у билан бирга одамларнинг ташриқ кунларининг охиргисида бомдод намозидан кейин айтадиган такбиридир, сўнг такбир тўхтатилади». Молик айтди: «Ташриқ кунларидаги такбир эркаклар ва аёлларга — жамоатда бўлсин ёки ёлғиз, Минода бўлсин ёки барча ўлкаларда бўлсин — вожибдир. Одамлар бу борада ҳаж имомига ва Минодаги одамларга эргашадилар, чунки улар (Маккага) қайтиб, иҳром тугаганда ҳам, ҳилл (иҳромдан чиққан) ҳолатида уларга ўхшаб қолгунларича уларга эргашаверадилар. Ҳаж қилмаган киши эса уларга фақат ташриқ кунларининг такбирида эргашади». Молик айтди: «‹Ал-айёмул маъдудот› (саноқли кунлар) — ташриқ кунларидир».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَاخَ بِالْبَطْحَاءِ الَّتِي بِذِي الْحُلَيْفَةِ فَصَلَّى بِهَا ‏.‏ قَالَ نَافِعٌ وَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ يَفْعَلُ ذَلِكَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Zul-Hulayfadagi Bathoda tuyasini choʻktirib, oʻsha yerda namoz oʻqidilar. Nofeʼ aytdi: «Abdulloh ibn Umar ham shunday qilardi».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Зул-Ҳулайфадаги Батҳода туясини чўктириб, ўша ерда намоз ўқидилар. Нофеъ айтди: «Абдуллоҳ ибн Умар ҳам шундай қиларди».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ يُصَلِّي الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ وَالْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ بِالْمُحَصَّبِ ثُمَّ يَدْخُلُ مَكَّةَ مِنَ اللَّيْلِ فَيَطُوفُ بِالْبَيْتِ ‏.‏

Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) peshin, asr, shom va xufton namozlarini Muhassabda oʻqir, soʻng kechasi Makkaga kirib, Baytni tavof qilar edi.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) пешин, аср, шом ва хуфтон намозларини Муҳассабда ўқир, сўнг кечаси Маккага кириб, Байтни тавоф қилар эди.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّهُ قَالَ زَعَمُوا أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، كَانَ يَبْعَثُ رِجَالاً يُدْخِلُونَ النَّاسَ مِنْ وَرَاءِ الْعَقَبَةِ ‏.‏

Nofeʼ (rahimahulloh) aytdi: «Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) odamlarni Aqabaning ortidan (Minoga) kiritish uchun kishilar yuborar edi, deyishadi».Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ) айтди: «Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) одамларни Ақабанинг ортидан (Минога) киритиш учун кишилар юборар эди, дейишади».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، قَالَ لاَ يَبِيتَنَّ أَحَدٌ مِنَ الْحَاجِّ لَيَالِيَ مِنًى مِنْ وَرَاءِ الْعَقَبَةِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu): «Hojilardan hech biri Mino kechalarini Aqabaning ortida oʻtkazmasin», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу): «Ҳожилардан ҳеч бири Мино кечаларини Ақабанинг ортида ўтказмасин», деди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ قَالَ فِي الْبَيْتُوتَةِ بِمَكَّةَ لَيَالِيَ مِنًى لاَ يَبِيتَنَّ أَحَدٌ إِلاَّ بِمِنًى ‏.‏

Urva (rahimahulloh) Mino kechalarini Makkada oʻtkazish haqida shunday dedi: «Hech kim Minodan boshqa joyda tunamasin».Урва (раҳимаҳуллоҳ) Мино кечаларини Маккада ўтказиш ҳақида шундай деди: «Ҳеч ким Минодан бошқа жойда тунамасин».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، كَانَ يَقِفُ عِنْدَ الْجَمْرَتَيْنِ الأُولَيَيْنِ وُقُوفًا طَوِيلاً حَتَّى يَمَلَّ الْقَائِمُ ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) dastlabki ikki jamra oldida shu qadar uzoq turar ediki, tik turgan kishi charchab ketardi.Моликка етиб келишича, Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) дастлабки икки жамра олдида шу қадар узоқ турар эдики, тик турган киши чарчаб кетарди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ يَقِفُ عِنْدَ الْجَمْرَتَيْنِ الأُولَيَيْنِ وُقُوفًا طَوِيلاً يُكَبِّرُ اللَّهَ وَيُسَبِّحُهُ وَيَحْمَدُهُ وَيَدْعُو اللَّهَ وَلاَ يَقِفُ عِنْدَ جَمْرَةِ الْعَقَبَةِ ‏.‏

Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) dastlabki ikki jamra oldida uzoq turib, Allohga takbir, tasbeh va hamd aytar, Allohga duo qilar, ammo Aqaba jamrasi oldida turmas edi.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) дастлабки икки жамра олдида узоқ туриб, Аллоҳга такбир, тасбеҳ ва ҳамд айтар, Аллоҳга дуо қилар, аммо Ақаба жамраси олдида турмас эди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ يُكَبِّرُ عِنْدَ رَمْىِ الْجَمْرَةِ كُلَّمَا رَمَى بِحَصَاةٍ ‏.‏ وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ أَنَّهُ سَمِعَ بَعْضَ أَهْلِ الْعِلْمِ يَقُولُ الْحَصَى الَّتِي يُرْمَى بِهَا الْجِمَارُ مِثْلُ حَصَى الْخَذْفِ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَأَكْبَرُ مِنْ ذَلِكَ قَلِيلاً أَعْجَبُ إِلَىَّ ‏.‏

Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) jamrani toshboʻron qilayotganda har bir toshni otganida takbir aytardi. Molik ilm ahlidan baʼzilarning shunday deganini eshitdi: «Jamralar toshboʻron qilinadigan toshlar — xazaf toshi (palaxmon toshi) kabidir». Molik aytdi: «Bundan bir oz kattaroq boʻlgani menga koʻproq maʼqul».Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) жамрани тошбўрон қилаётганда ҳар бир тошни отганида такбир айтарди. Молик илм аҳлидан баъзиларнинг шундай деганини эшитди: «Жамралар тошбўрон қилинадиган тошлар — хазаф тоши (палахмон тоши) кабидир». Молик айтди: «Бундан бир оз каттароқ бўлгани менга кўпроқ маъқул».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ يَقُولُ مَنْ غَرَبَتْ لَهُ الشَّمْسُ مِنْ أَوْسَطِ أَيَّامِ التَّشْرِيقِ وَهُوَ بِمِنًى فَلاَ يَنْفِرَنَّ حَتَّى يَرْمِيَ الْجِمَارَ مِنَ الْغَدِ ‏.‏

Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) shunday der edi: «Kim tashriq kunlarining oʻrtasida Minoda turib, unga quyosh botsa, ertasi kuni jamralarni toshboʻron qilmaguncha (Minodan) ketmasin».Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) шундай дер эди: «Ким ташриқ кунларининг ўртасида Минода туриб, унга қуёш ботса, эртаси куни жамраларни тошбўрон қилмагунча (Минодан) кетмасин».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّاسَ، كَانُوا إِذَا رَمَوُا الْجِمَارَ مَشَوْا ذَاهِبِينَ وَرَاجِعِينَ وَأَوَّلُ مَنْ رَكِبَ مُعَاوِيَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ ‏.‏

Al-Qosim (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Odamlar jamralarni toshboʻron qilganlarida borishda ham, qaytishda ham piyoda yurar edilar. Birinchi boʻlib (ulov) mingan kishi Muoviya ibn Abu Sufyon (roziyallohu anhu) boʻldi.Ал-Қосим (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Одамлар жамраларни тошбўрон қилганларида боришда ҳам, қайтишда ҳам пиёда юрар эдилар. Биринчи бўлиб (улов) минган киши Муовия ибн Абу Суфён (розияллоҳу анҳу) бўлди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ سَأَلَ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ الْقَاسِمِ مِنْ أَيْنَ كَانَ الْقَاسِمُ يَرْمِي جَمْرَةَ الْعَقَبَةِ فَقَالَ مِنْ حَيْثُ تَيَسَّرَ ‏.‏ قَالَ يَحْيَى سُئِلَ مَالِكٌ هَلْ يُرْمَى عَنِ الصَّبِيِّ وَالْمَرِيضِ فَقَالَ نَعَمْ وَيَتَحَرَّى الْمَرِيضُ حِينَ يُرْمَى عَنْهُ فَيُكَبِّرُ وَهُوَ فِي مَنْزِلِهِ وَيُهَرِيقُ دَمًا فَإِنْ صَحَّ الْمَرِيضُ فِي أَيَّامِ التَّشْرِيقِ رَمَى الَّذِي رُمِيَ عَنْهُ وَأَهْدَى وُجُوبًا ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ لاَ أَرَى عَلَى الَّذِي يَرْمِي الْجِمَارَ أَوْ يَسْعَى بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ وَهُوَ غَيْرُ مُتَوَضِّئٍ إِعَادَةً وَلَكِنْ لاَ يَتَعَمَّدُ ذَلِكَ ‏.‏

Molik Abdurrahmon ibn al-Qosimdan: «Al-Qosim Aqaba jamrasini qaysi tomondan toshboʻron qilar edi?» — deb soʻradi. U: «Qulay boʻlgan joydan», dedi. Yahyo aytdi: Molikdan bola va bemor uchun (boshqa birov) toshboʻron qilishi mumkinmi, deb soʻralganda, u shunday dedi: «Ha; bemor oʻrniga toshboʻron qilinadigan vaqtni tanlab, uyida turib takbir aytadi va qon toʻkadi (qurbonlik soʻyadi). Agar bemor tashriq kunlarida sogʻayib qolsa, oʻrniga otilgan toshlarni oʻzi qayta otadi va vojib sifatida qurbonlik (hadiy) qiladi». Molik aytdi: «Jamralarni toshboʻron qiladigan yoki Safo bilan Marva orasida saʼy qiladigan kishi tahoratsiz boʻlsa, uning (amalini) qayta qilishi shart emas deb bilaman; lekin buni ataylab qilmasin».Молик Абдурраҳмон ибн ал-Қосимдан: «Ал-Қосим Ақаба жамрасини қайси томондан тошбўрон қилар эди?» — деб сўради. У: «Қулай бўлган жойдан», деди. Яҳё айтди: Моликдан бола ва бемор учун (бошқа биров) тошбўрон қилиши мумкинми, деб сўралганда, у шундай деди: «Ҳа; бемор ўрнига тошбўрон қилинадиган вақтни танлаб, уйида туриб такбир айтади ва қон тўкади (қурбонлик сўяди). Агар бемор ташриқ кунларида соғайиб қолса, ўрнига отилган тошларни ўзи қайта отади ва вожиб сифатида қурбонлик (ҳадий) қилади». Молик айтди: «Жамраларни тошбўрон қиладиган ёки Сафо билан Марва орасида саъй қиладиган киши таҳоратсиз бўлса, унинг (амалини) қайта қилиши шарт эмас деб биламан; лекин буни атайлаб қилмасин».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ يَقُولُ لاَ تُرْمَى الْجِمَارُ فِي الأَيَّامِ الثَّلاَثَةِ حَتَّى تَزُولَ الشَّمْسُ ‏.‏

Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) shunday der edi: «Uch (tashriq) kunida jamralar quyosh zavolga ogʻmaguncha toshboʻron qilinmaydi».Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) шундай дер эди: «Уч (ташриқ) кунида жамралар қуёш заволга оғмагунча тошбўрон қилинмайди».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرِ بْنِ حَزْمٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ أَبَا الْبَدَّاحِ بْنَ عَاصِمِ بْنِ عَدِيٍّ، أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَرْخَصَ لِرِعَاءِ الإِبِلِ فِي الْبَيْتُوتَةِ خَارِجِينَ عَنْ مِنًى يَرْمُونَ يَوْمَ النَّحْرِ ثُمَّ يَرْمُونَ الْغَدَ وَمِنْ بَعْدِ الْغَدِ لِيَوْمَيْنِ ثُمَّ يَرْمُونَ يَوْمَ النَّفْرِ ‏.‏

Osim ibn Adiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ tuya choʻponlariga Minodan tashqarida tunashga ruxsat berdilar; ular qurbon kuni toshboʻron qiladilar, soʻng ertangi va undan keyingi kun — ikki kun uchun toshboʻron qiladilar, keyin (Minodan) ketish kuni toshboʻron qiladilar.Осим ибн Адий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ туя чўпонларига Минодан ташқарида тунашга рухсат бердилар; улар қурбон куни тошбўрон қиладилар, сўнг эртанги ва ундан кейинги кун — икки кун учун тошбўрон қиладилар, кейин (Минодан) кетиш куни тошбўрон қиладилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، أَنَّهُ سَمِعَهُ يَذْكُرُ، أَنَّهُ أُرْخِصَ لِلرِّعَاءِ أَنْ يَرْمُوا، بِاللَّيْلِ يَقُولُ فِي الزَّمَانِ الأَوَّلِ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ تَفْسِيرُ الْحَدِيثِ الَّذِي أَرْخَصَ فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِرِعَاءِ الإِبِلِ فِي تَأْخِيرِ رَمْىِ الْجِمَارِ فِيمَا نُرَى - وَاللَّهُ أَعْلَمُ - أَنَّهُمْ يَرْمُونَ يَوْمَ النَّحْرِ فَإِذَا مَضَى الْيَوْمُ الَّذِي يَلِي يَوْمَ النَّحْرِ رَمَوْا مِنَ الْغَدِ وَذَلِكَ يَوْمُ النَّفْرِ الأَوَّلِ فَيَرْمُونَ لِلْيَوْمِ الَّذِي مَضَى ثُمَّ يَرْمُونَ لِيَوْمِهِمْ ذَلِكَ لأَنَّهُ لاَ يَقْضِي أَحَدٌ شَيْئًا حَتَّى يَجِبَ عَلَيْهِ فَإِذَا وَجَبَ عَلَيْهِ وَمَضَى كَانَ الْقَضَاءُ بَعْدَ ذَلِكَ فَإِنْ بَدَا لَهُمُ النَّفْرُ فَقَدْ فَرَغُوا وَإِنْ أَقَامُوا إِلَى الْغَدِ رَمَوْا مَعَ النَّاسِ يَوْمَ النَّفْرِ الآخِرِ وَنَفَرُوا ‏.‏

Yahyo ibn Said (rahimahulloh) Ato ibn Abu Raboh (rahimahulloh)dan eshitib rivoyat qildi: Choʻponlarga kechasi toshboʻron qilishga ruxsat berilgan edi. U (Ato) buni «avvalgi zamonda (shunday boʻlgan)», deb aytardi. Molik aytdi: «Rasululloh ﷺ tuya choʻponlariga jamralarni toshboʻron qilishni kechiktirishga ruxsat bergan hadisning izohi — bizning fikrimizcha, Alloh yaxshiroq biluvchi — shuki, ular qurbon kuni toshboʻron qiladilar; qurbon kunidan keyingi kun oʻtganda esa ertasiga toshboʻron qiladilar. Bu — birinchi nafr (ketish) kuni boʻlib, ular oʻtib ketgan kun uchun toshboʻron qiladilar, soʻng oʻsha kunlari uchun toshboʻron qiladilar. Chunki hech kim biror narsani oʻzi ustiga vojib boʻlmaguncha qazo qilmaydi; vojib boʻlib, (vaqti) oʻtgach, qazosi shundan keyin boʻladi. Agar ularga (Minodan) ketish (maʼqul) koʻrinsa, ishlarini bitirgan boʻladilar; agar ertangacha qolsalar, odamlar bilan birga oxirgi nafr kunida toshboʻron qilib, soʻng joʻnab ketadilar».Яҳё ибн Саид (раҳимаҳуллоҳ) Ато ибн Абу Рабоҳ (раҳимаҳуллоҳ)дан эшитиб ривоят қилди: Чўпонларга кечаси тошбўрон қилишга рухсат берилган эди. У (Ато) буни «аввалги замонда (шундай бўлган)», деб айтарди. Молик айтди: «Расулуллоҳ ﷺ туя чўпонларига жамраларни тошбўрон қилишни кечиктиришга рухсат берган ҳадиснинг изоҳи — бизнинг фикримизча, Аллоҳ яхшироқ билувчи — шуки, улар қурбон куни тошбўрон қиладилар; қурбон кунидан кейинги кун ўтганда эса эртасига тошбўрон қиладилар. Бу — биринчи нафр (кетиш) куни бўлиб, улар ўтиб кетган кун учун тошбўрон қиладилар, сўнг ўша кунлари учун тошбўрон қиладилар. Чунки ҳеч ким бирор нарсани ўзи устига вожиб бўлмагунча қазо қилмайди; вожиб бўлиб, (вақти) ўтгач, қазоси шундан кейин бўлади. Агар уларга (Минодан) кетиш (маъқул) кўринса, ишларини битирган бўладилар; агар эртангача қолсалар, одамлар билан бирга охирги нафр кунида тошбўрон қилиб, сўнг жўнаб кетадилар».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ نَافِعٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ ابْنَةَ أَخٍ، لِصَفِيَّةَ بِنْتِ أَبِي عُبَيْدٍ نُفِسَتْ بِالْمُزْدَلِفَةِ فَتَخَلَّفَتْ هِيَ وَصَفِيَّةُ حَتَّى أَتَتَا مِنًى بَعْدَ أَنْ غَرَبَتِ الشَّمْسُ مِنْ يَوْمِ النَّحْرِ فَأَمَرَهُمَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ أَنْ تَرْمِيَا الْجَمْرَةَ حِينَ أَتَتَا وَلَمْ يَرَ عَلَيْهِمَا شَيْئًا ‏.‏ قَالَ يَحْيَى سُئِلَ مَالِكٌ عَمَّنْ نَسِيَ جَمْرَةً مِنَ الْجِمَارِ فِي بَعْضِ أَيَّامِ مِنًى حَتَّى يُمْسِيَ قَالَ لِيَرْمِ أَىَّ سَاعَةٍ ذَكَرَ مِنْ لَيْلٍ أَوْ نَهَارٍ كَمَا يُصَلِّي الصَّلاَةَ إِذَا نَسِيَهَا ثُمَّ ذَكَرَهَا لَيْلاً أَوْ نَهَارًا فَإِنْ كَانَ ذَلِكَ بَعْدَ مَا صَدَرَ وَهُوَ بِمَكَّةَ أَوْ بَعْدَ مَا يَخْرُجُ مِنْهَا فَعَلَيْهِ الْهَدْىُ ‏.‏

Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Safiya bint Abu Ubaydning aka-ukalaridan birining qizi Muzdalifada tugʻruqdan soʻng qon koʻrdi (nifos boʻldi). Shu sababli u va Safiya (yoʻlda) kechikib, qurbon kuni quyosh botganidan keyin Minoga yetib keldilar. Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) ikkalasiga yetib kelgan zahoti jamrani toshboʻron qilishni buyurdi va ular zimmasiga hech narsa (lozim) deb koʻrmadi. Yahyo aytdi: Molikdan Mino kunlarining birida biror jamrani (toshboʻron qilishni) unutib, kech kirguncha (esiga tushmagan) kishi haqida soʻralganda, u shunday dedi: «Xuddi namozni unutib, keyin kechasi yoki kunduzi esiga tushganda oʻqiganidek, u ham qaysi soatda — kechasimi yoki kunduzimi — esga olsa, toshboʻron qilaversin. Agar bu (Minodan) qaytib, Makkada boʻlgan yoki Makkadan chiqib ketgan paytda esiga tushsa, uning zimmasiga hadiy (qurbonlik) lozim boʻladi».Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Сафия бинт Абу Убайднинг ака-укаларидан бирининг қизи Муздалифада туғруқдан сўнг қон кўрди (нифос бўлди). Шу сабабли у ва Сафия (йўлда) кечикиб, қурбон куни қуёш ботганидан кейин Минога етиб келдилар. Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) иккаласига етиб келган заҳоти жамрани тошбўрон қилишни буюрди ва улар зиммасига ҳеч нарса (лозим) деб кўрмади. Яҳё айтди: Моликдан Мино кунларининг бирида бирор жамрани (тошбўрон қилишни) унутиб, кеч киргунча (эсига тушмаган) киши ҳақида сўралганда, у шундай деди: «Худди намозни унутиб, кейин кечаси ёки кундузи эсига тушганда ўқиганидек, у ҳам қайси соатда — кечасими ёки кундузими — эсга олса, тошбўрон қилаверсин. Агар бу (Минодан) қайтиб, Маккада бўлган ёки Маккадан чиқиб кетган пайтда эсига тушса, унинг зиммасига ҳадий (қурбонлик) лозим бўлади».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، خَطَبَ النَّاسَ بِعَرَفَةَ وَعَلَّمَهُمْ أَمْرَ الْحَجِّ وَقَالَ لَهُمْ فِيمَا قَالَ إِذَا جِئْتُمْ مِنًى فَمَنْ رَمَى الْجَمْرَةَ فَقَدْ حَلَّ لَهُ مَا حَرُمَ عَلَى الْحَاجِّ إِلاَّ النِّسَاءَ وَالطِّيبَ لاَ يَمَسَّ أَحَدٌ نِسَاءً وَلاَ طِيبًا حَتَّى يَطُوفَ بِالْبَيْتِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) Arafada odamlarga xutba qilib, ularga haj amrini oʻrgatdi va aytgan gaplari orasida shularni dedi: «Minoga kelganingizda, kim jamrani toshboʻron qilsa, hojiga harom boʻlgan narsalar unga halol boʻladi — faqat ayollar va xushbuʼy (atir) bundan mustasno. Baytni tavof qilmaguncha hech kim ayolga ham, atirga ham tegmasin».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) Арафада одамларга хутба қилиб, уларга ҳаж амрини ўргатди ва айтган гаплари орасида шуларни деди: «Минога келганингизда, ким жамрани тошбўрон қилса, ҳожига ҳаром бўлган нарсалар унга ҳалол бўлади — фақат аёллар ва хушбуъй (атир) бундан мустасно. Байтни тавоф қилмагунча ҳеч ким аёлга ҳам, атирга ҳам тегмасин».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، قَالَ مَنْ رَمَى الْجَمْرَةَ ثُمَّ حَلَقَ أَوْ قَصَّرَ وَنَحَرَ هَدْيًا - إِنْ كَانَ مَعَهُ - فَقَدْ حَلَّ لَهُ مَا حَرُمَ عَلَيْهِ إِلاَّ النِّسَاءَ وَالطِّيبَ حَتَّى يَطُوفَ بِالْبَيْتِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu): «Kim jamrani toshboʻron qilib, soch oldirsa yoki qisqartirsa va — agar bor boʻlsa — hadiyni soʻysa, unga harom boʻlgan narsalar halol boʻladi; faqat Baytni tavof qilmaguncha ayollar va atir mustasno», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу): «Ким жамрани тошбўрон қилиб, соч олдирса ёки қисқартирса ва — агар бор бўлса — ҳадийни сўйса, унга ҳаром бўлган нарсалар ҳалол бўлади; фақат Байтни тавоф қилмагунча аёллар ва атир мустасно», деди.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ، أَنَّهَا قَالَتْ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَامَ حَجَّةِ الْوَدَاعِ فَأَهْلَلْنَا بِعُمْرَةٍ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ كَانَ مَعَهُ هَدْىٌ فَلْيُهْلِلْ بِالْحَجِّ مَعَ الْعُمْرَةِ ثُمَّ لاَ يَحِلُّ حَتَّى يَحِلَّ مِنْهُمَا جَمِيعًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ فَقَدِمْتُ مَكَّةَ وَأَنَا حَائِضٌ فَلَمْ أَطُفْ بِالْبَيْتِ وَلاَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ فَشَكَوْتُ ذَلِكَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ انْقُضِي رَأْسَكِ وَامْتَشِطِي وَأَهِلِّي بِالْحَجِّ وَدَعِي الْعُمْرَةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ فَفَعَلْتُ فَلَمَّا قَضَيْنَا الْحَجَّ أَرْسَلَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَعَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ إِلَى التَّنْعِيمِ فَاعْتَمَرْتُ فَقَالَ ‏"‏ هَذَا مَكَانُ عُمْرَتِكِ ‏"‏ ‏.‏ فَطَافَ الَّذِينَ أَهَلُّوا بِالْعُمْرَةِ بِالْبَيْتِ وَبَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ثُمَّ حَلُّوا مِنْهَا ثُمَّ طَافُوا طَوَافًا آخَرَ بَعْدَ أَنْ رَجَعُوا مِنْ مِنًى لِحَجِّهِمْ وَأَمَّا الَّذِينَ كَانُوا أَهَلُّوا بِالْحَجِّ أَوْ جَمَعُوا الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ فَإِنَّمَا طَافُوا طَوَافًا وَاحِدًا ‏.‏ وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، بِمِثْلِ ذَلِكَ ‏

Oisha — moʻʼminlar onasi (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: «Biz Rasululloh ﷺ bilan Vidoʼ (xayrlashuv) haji yilida yoʻlga chiqib, umraga niyat qilib ihromga kirdik. Soʻng Rasululloh ﷺ: ‹Kimning yonida hadiy (qurbonlik) boʻlsa, umra bilan birga hajga ham niyat qilib ihromga kirsin, soʻng ikkalasidan birdaniga chiqmaguncha ihromdan chiqmasin›, dedilar. Men Makkaga hayzli holimda keldim, shuning uchun Baytni ham, Safo bilan Marva orasini ham tavof qilmadim. Buni Rasululloh ﷺga shikoyat qildim. U zot: ‹Sochingni yoz va tara, umrani qoʻyib, hajga niyat qilib ihromga kir›, dedilar. Men shunday qildim. Hajni ado etganimizda, Rasululloh ﷺ meni Abdurrahmon ibn Abu Bakr as-Siddiq bilan Tanʼimga joʻnatdilar, men umra qildim. U zot: ‹Bu — sening umrangning oʻrniga›, dedilar. Umraga niyat qilib ihromga kirganlar Baytni hamda Safo bilan Marva orasini tavof qilib, soʻng ihromdan chiqdilar; keyin Minodan qaytganlaridan soʻng hajlari uchun yana bir tavof qildilar. Hajga niyat qilganlar yoki haj bilan umrani jamlaganlar esa faqat bitta tavof qildilar». Molik buni Ibn Shihobdan, u Urva ibn az-Zubayrdan, u Oishadan xuddi shunday rivoyat qildi.Оиша — мўъминлар онаси (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан Видоъ (хайрлашув) ҳажи йилида йўлга чиқиб, умрага ният қилиб иҳромга кирдик. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: ‹Кимнинг ёнида ҳадий (қурбонлик) бўлса, умра билан бирга ҳажга ҳам ният қилиб иҳромга кирсин, сўнг иккаласидан бирданига чиқмагунча иҳромдан чиқмасин›, дедилар. Мен Маккага ҳайзли ҳолимда келдим, шунинг учун Байтни ҳам, Сафо билан Марва орасини ҳам тавоф қилмадим. Буни Расулуллоҳ ﷺга шикоят қилдим. У зот: ‹Сочингни ёз ва тара, умрани қўйиб, ҳажга ният қилиб иҳромга кир›, дедилар. Мен шундай қилдим. Ҳажни адо этганимизда, Расулуллоҳ ﷺ мени Абдурраҳмон ибн Абу Бакр ас-Сиддиқ билан Танъимга жўнатдилар, мен умра қилдим. У зот: ‹Бу — сенинг умрангнинг ўрнига›, дедилар. Умрага ният қилиб иҳромга кирганлар Байтни ҳамда Сафо билан Марва орасини тавоф қилиб, сўнг иҳромдан чиқдилар; кейин Минодан қайтганларидан сўнг ҳажлари учун яна бир тавоф қилдилар. Ҳажга ният қилганлар ёки ҳаж билан умрани жамлаганлар эса фақат битта тавоф қилдилар». Молик буни Ибн Шиҳобдан, у Урва ибн аз-Зубайрдан, у Оишадан худди шундай ривоят қилди.

حَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا قَالَتْ قَدِمْتُ مَكَّةَ وَأَنَا حَائِضٌ، فَلَمْ أَطُفْ بِالْبَيْتِ وَلاَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ فَشَكَوْتُ ذَلِكَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏ "‏ افْعَلِي مَا يَفْعَلُ الْحَاجُّ غَيْرَ أَنْ لاَ تَطُوفِي بِالْبَيْتِ وَلاَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ حَتَّى تَطْهُرِي ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: «Men Makkaga hayzli holimda keldim, shuning uchun Baytni ham, Safo bilan Marva orasini ham tavof qilmadim. Buni Rasululloh ﷺga shikoyat qildim. U zot: ‹Poklanmaguningcha Baytni tavof qilmasliging va Safo bilan Marva orasida (saʼy qilib) yurmasligingdan boshqa, hoji qiladigan barcha ishni qilaver›, dedilar».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: «Мен Маккага ҳайзли ҳолимда келдим, шунинг учун Байтни ҳам, Сафо билан Марва орасини ҳам тавоф қилмадим. Буни Расулуллоҳ ﷺга шикоят қилдим. У зот: ‹Покланмагунингча Байтни тавоф қилмаслигинг ва Сафо билан Марва орасида (саъй қилиб) юрмаслигингдан бошқа, ҳожи қиладиган барча ишни қилавер›, дедилар».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ، أَنَّ صَفِيَّةَ بِنْتَ حُيَىٍّ، حَاضَتْ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ أَحَابِسَتُنَا هِيَ ‏"‏ ‏.‏ فَقِيلَ إِنَّهَا قَدْ أَفَاضَتْ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ فَلاَ إِذًا ‏"‏ ‏.‏

Oisha — moʻʼminlar onasi (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Safiya bint Huyay hayz koʻrdi. Buni Nabiy ﷺga aytishdi. U zot: «U bizni ushlab qoladiganmi?», dedilar. «U ifoza (tavofi)ni qilib boʻlgan», deyildi. Shunda u zot: «Unda yoʻq (ushlab qolmaydi)», dedilar.Оиша — мўъминлар онаси (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Сафия бинт Ҳуяй ҳайз кўрди. Буни Набий ﷺга айтишди. У зот: «У бизни ушлаб қоладиганми?», дедилар. «У ифоза (тавофи)ни қилиб бўлган», дейилди. Шунда у зот: «Унда йўқ (ушлаб қолмайди)», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرِ بْنِ حَزْمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَمْرَةَ بِنْتِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ، أَنَّهَا قَالَتْ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ صَفِيَّةَ بِنْتَ حُيَىٍّ قَدْ حَاضَتْ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَعَلَّهَا تَحْبِسُنَا أَلَمْ تَكُنْ طَافَتْ مَعَكُنَّ بِالْبَيْتِ ‏"‏ ‏.‏ قُلْنَ بَلَى ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَاخْرُجْنَ ‏"‏ ‏.‏

Amra bint Abdurrahmon (rahimahalloh)dan rivoyat qilinadiki, Oisha — moʻʼminlar onasi (roziyallohu anho) Rasululloh ﷺga: «Yo Rasululloh, Safiya bint Huyay hayz koʻrdi», dedi. Rasululloh ﷺ: «Ehtimol u bizni ushlab qolar. U sizlar bilan Baytni tavof qilmaganmidi?», dedilar. Ular: «Ha, qilgan», dedilar. U zot: «Unda joʻnab ketaveringlar», dedilar.Амра бинт Абдурраҳмон (раҳимаҳаллоҳ)дан ривоят қилинадики, Оиша — мўъминлар онаси (розияллоҳу анҳо) Расулуллоҳ ﷺга: «Ё Расулуллоҳ, Сафия бинт Ҳуяй ҳайз кўрди», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Эҳтимол у бизни ушлаб қолар. У сизлар билан Байтни тавоф қилмаганмиди?», дедилар. Улар: «Ҳа, қилган», дедилар. У зот: «Унда жўнаб кетаверинглар», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الرِّجَالِ، مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عَمْرَةَ بِنْتِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، ‏.‏ أَنَّ عَائِشَةَ أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ، كَانَتْ إِذَا حَجَّتْ وَمَعَهَا نِسَاءٌ تَخَافُ أَنْ يَحِضْنَ قَدَّمَتْهُنَّ يَوْمَ النَّحْرِ فَأَفَضْنَ فَإِنْ حِضْنَ بَعْدَ ذَلِكَ لَمْ تَنْتَظِرْهُنَّ فَتَنْفِرُ بِهِنَّ - وَهُنَّ حُيَّضٌ - إِذَا كُنَّ قَدْ أَفَضْنَ ‏.‏

Amra bint Abdurrahmon (rahimahalloh)dan rivoyat qilinadiki, Oisha — moʻʼminlar onasi (roziyallohu anho) yonida hayz koʻrishidan xavf qilingan ayollar bilan haj qilganda, ularni qurbon kuni oldinroq joʻnatib, ifoza (tavofi)ni qildirar edi. Agar undan keyin hayz koʻrsalar, ularni kutmas, — modomiki ifozani qilib boʻlgan boʻlsalar — hayzli hollarida ularni (olib) joʻnab ketaverardi.Амра бинт Абдурраҳмон (раҳимаҳаллоҳ)дан ривоят қилинадики, Оиша — мўъминлар онаси (розияллоҳу анҳо) ёнида ҳайз кўришидан хавф қилинган аёллар билан ҳаж қилганда, уларни қурбон куни олдинроқ жўнатиб, ифоза (тавофи)ни қилдирар эди. Агар ундан кейин ҳайз кўрсалар, уларни кутмас, — модомики ифозани қилиб бўлган бўлсалар — ҳайзли ҳолларида уларни (олиб) жўнаб кетаверарди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَكَرَ صَفِيَّةَ بِنْتَ حُيَىٍّ فَقِيلَ لَهُ قَدْ حَاضَتْ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَعَلَّهَا حَابِسَتُنَا ‏"‏ ‏.‏ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهَا قَدْ طَافَتْ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَلاَ إِذًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ قَالَ هِشَامٌ قَالَ عُرْوَةُ قَالَتْ عَائِشَةُ ‏.‏ وَنَحْنُ نَذْكُرُ ذَلِكَ فَلِمَ يُقَدِّمُ النَّاسُ نِسَاءَهُمْ إِنْ كَانَ ذَلِكَ لاَ يَنْفَعُهُنَّ وَلَوْ كَانَ الَّذِي يَقُولُونَ لأَصْبَحَ بِمِنًى أَكْثَرُ مِنْ سِتَّةِ آلاَفِ امْرَأَةٍ حَائِضٍ كُلُّهُنَّ قَدْ أَفَاضَتْ ‏.‏

Oisha — moʻʼminlar onasi (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Safiya bint Huyayni tilga oldilar, u zotga: «U hayz koʻrdi», deyildi. Rasululloh ﷺ: «Ehtimol u bizni ushlab qolar», dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, u tavof qilib boʻlgan», dedilar. Rasululloh ﷺ: «Unda yoʻq (ushlab qolmaydi)», dedilar. Molik aytdi: Hishom aytdi, Urva aytdi, Oisha (roziyallohu anho) aytdi: «Biz buni eslatib turibmiz-ku; agar (hayzli tavof) ularga foyda bermasa, odamlar nega ayollarini oldinroq joʻnatishadi? Agar ular aytgandek boʻlganida, Minoda erta bilan olti mingdan ortiq hayzli ayol boʻlar, ularning barchasi ifozani qilib boʻlgan boʻlardi».Оиша — мўъминлар онаси (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Сафия бинт Ҳуяйни тилга олдилар, у зотга: «У ҳайз кўрди», дейилди. Расулуллоҳ ﷺ: «Эҳтимол у бизни ушлаб қолар», дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, у тавоф қилиб бўлган», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Унда йўқ (ушлаб қолмайди)», дедилар. Молик айтди: Ҳишом айтди, Урва айтди, Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: «Биз буни эслатиб турибмиз-ку; агар (ҳайзли тавоф) уларга фойда бермаса, одамлар нега аёлларини олдинроқ жўнатишади? Агар улар айтгандек бўлганида, Минода эрта билан олти мингдан ортиқ ҳайзли аёл бўлар, уларнинг барчаси ифозани қилиб бўлган бўларди».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ أَبَا سَلَمَةَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَخْبَرَهُ أَنَّ أُمَّ سُلَيْمٍ بِنْتَ مِلْحَانَ اسْتَفْتَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَحَاضَتْ - أَوْ وَلَدَتْ - بَعْدَ مَا أَفَاضَتْ يَوْمَ النَّحْرِ فَأَذِنَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَخَرَجَتْ ‏.‏

Abu Salama ibn Abdurrahmon (rahimahulloh)ning xabar berishicha, Umm Sulaym bint Milhon (roziyallohu anho) Rasululloh ﷺdan fatvo soʻradi — u qurbon kuni ifoza (tavofi)ni qilganidan keyin hayz koʻrgan, yoki tugʻruq qilgan edi. Shunda Rasululloh ﷺ unga (ketishga) ruxsat berdilar, u ham joʻnab ketdi.Абу Салама ибн Абдурраҳмон (раҳимаҳуллоҳ)нинг хабар беришича, Умм Сулайм бинт Милҳон (розияллоҳу анҳо) Расулуллоҳ ﷺдан фатво сўради — у қурбон куни ифоза (тавофи)ни қилганидан кейин ҳайз кўрган, ёки туғруқ қилган эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга (кетишга) рухсат бердилар, у ҳам жўнаб кетди.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، قَضَى فِي الضَّبُعِ بِكَبْشٍ وَفِي الْغَزَالِ بِعَنْزٍ وَفِي الأَرْنَبِ بِعَنَاقٍ وَفِي الْيَرْبُوعِ بِجَفْرَةٍ ‏.‏

Abuz-Zubayr (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) sirtlon uchun qoʻchqor, kiyik uchun urgʻochi echki, quyon uchun bir yoshgacha boʻlgan echki (anoq) va yumronqoziq uchun toʻrt oylik uloq (jafra) toʻlash hukmini chiqardi.Абуз-Зубайр (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) сиртлон учун қўчқор, кийик учун урғочи эчки, қуён учун бир ёшгача бўлган эчки (аноқ) ва юмронқозиқ учун тўрт ойлик улоқ (жафра) тўлаш ҳукмини чиқарди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ قُرَيْرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، أَنَّ رَجُلاً، جَاءَ إِلَى عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ فَقَالَ إِنِّي أَجْرَيْتُ أَنَا وَصَاحِبٌ، لِي فَرَسَيْنِ نَسْتَبِقُ إِلَى ثُغْرَةِ ثَنِيَّةٍ فَأَصَبْنَا ظَبْيًا وَنَحْنُ مُحْرِمَانِ فَمَاذَا تَرَى فَقَالَ عُمَرُ لِرَجُلٍ إِلَى جَنْبِهِ تَعَالَ حَتَّى أَحْكُمَ أَنَا وَأَنْتَ ‏.‏ قَالَ فَحَكَمَا عَلَيْهِ بِعَنْزٍ فَوَلَّى الرَّجُلُ وَهُوَ يَقُولُ هَذَا أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ لاَ يَسْتَطِيعُ أَنْ يَحْكُمَ فِي ظَبْىٍ حَتَّى دَعَا رَجُلاً يَحْكُمُ مَعَهُ ‏.‏ فَسَمِعَ عُمَرُ قَوْلَ الرَّجُلِ فَدَعَاهُ فَسَأَلَهُ هَلْ تَقْرَأُ سُورَةَ الْمَائِدَةِ قَالَ لاَ ‏.‏ قَالَ فَهَلْ تَعْرِفُ هَذَا الرَّجُلَ الَّذِي حَكَمَ مَعِي فَقَالَ لاَ ‏.‏ فَقَالَ لَوْ أَخْبَرْتَنِي أَنَّكَ تَقْرَأُ سُورَةَ الْمَائِدَةِ لأَوْجَعْتُكَ ضَرْبًا ثُمَّ قَالَ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى يَقُولُ فِي كِتَابِهِ ‏{‏يَحْكُمُ بِهِ ذَوَا عَدْلٍ مِنْكُمْ هَدْيًا بَالِغَ الْكَعْبَةِ‏}‏ وَهَذَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ ‏.‏

Muhammad ibn Sirin (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)ning oldiga kelib: «Men bir sherigim bilan ikki otni choptirib, togʻ dovonining boʻgʻziga poyga qildik va ikkalamiz ihromda boʻlgan holda bir kiyikni (oʻldirib) qoʻydik. Bu haqda nima deysiz?», dedi. Umar yonidagi bir kishiga: «Kel, men bilan sen hukm qilaylik», dedi. Ular unga urgʻochi echkini (jarima qilib) hukm qildilar. Shunda haligi kishi: «Bu — amirul-moʻʼminin bir kiyik haqida oʻzi bilan birga hukm qilishga bir kishini chaqirmaguncha hukm qila olmaydi-ya», deb orqasiga qaytdi. Umar u kishining gapini eshitib, uni chaqirdi va: «Sen Moida surasini oʻqiysanmi?», deb soʻradi. U: «Yoʻq», dedi. Umar: «Men bilan birga hukm qilgan bu kishini tanaysanmi?», dedi. U: «Yoʻq», dedi. Shunda Umar: «Agar menga Moida surasini oʻqiyman deganingda, seni ogʻriqli qilib urardim», dedi. Soʻng: «Alloh tabaraka va taolo oʻz Kitobida: {…sizlardan ikki adolatli kishi hukm qiladigan, Kaʼbaga yetib boradigan qurbonlik…} (Moida, 95), — degan. Bu esa Abdurrahmon ibn Avf (roziyallohu anhu)dir», dedi.Муҳаммад ибн Сирин (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, бир киши Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)нинг олдига келиб: «Мен бир шеригим билан икки отни чоптириб, тоғ довонининг бўғзига пойга қилдик ва иккаламиз иҳромда бўлган ҳолда бир кийикни (ўлдириб) қўйдик. Бу ҳақда нима дейсиз?», деди. Умар ёнидаги бир кишига: «Кел, мен билан сен ҳукм қилайлик», деди. Улар унга урғочи эчкини (жарима қилиб) ҳукм қилдилар. Шунда ҳалиги киши: «Бу — амирул-мўъминин бир кийик ҳақида ўзи билан бирга ҳукм қилишга бир кишини чақирмагунча ҳукм қила олмайди-я», деб орқасига қайтди. Умар у кишининг гапини эшитиб, уни чақирди ва: «Сен Моида сурасини ўқийсанми?», деб сўради. У: «Йўқ», деди. Умар: «Мен билан бирга ҳукм қилган бу кишини танайсанми?», деди. У: «Йўқ», деди. Шунда Умар: «Агар менга Моида сурасини ўқийман деганингда, сени оғриқли қилиб урардим», деди. Сўнг: «Аллоҳ табарака ва таоло ўз Китобида: {…сизлардан икки адолатли киши ҳукм қиладиган, Каъбага етиб борадиган қурбонлик…} (Моида, 95), — деган. Бу эса Абдурраҳмон ибн Авф (розияллоҳу анҳу)дир», деди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، أَنَّ أَبَاهُ، كَانَ يَقُولُ فِي الْبَقَرَةِ مِنَ الْوَحْشِ بَقَرَةٌ وَفِي الشَّاةِ مِنَ الظِّبَاءِ شَاةٌ ‏.‏

Urva (rahimahulloh) shunday der edi: «Yovvoyi sigir uchun sigir, kiyiklardan (qoʻyga oʻxshaydigani) uchun qoʻy (beriladi)».Урва (раҳимаҳуллоҳ) шундай дер эди: «Ёввойи сигир учун сигир, кийиклардан (қўйга ўхшайдигани) учун қўй (берилади)».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ فِي حَمَامِ مَكَّةَ إِذَا قُتِلَ شَاةٌ ‏.‏ وَقَالَ مَالِكٌ فِي الرَّجُلِ مِنْ أَهْلِ مَكَّةَ يُحْرِمُ بِالْحَجِّ أَوِ الْعُمْرَةِ وَفِي بَيْتِهِ فِرَاخٌ مِنْ حَمَامِ مَكَّةَ فَيُغْلَقُ عَلَيْهَا فَتَمُوتُ فَقَالَ أَرَى بِأَنْ يَفْدِيَ ذَلِكَ عَنْ كُلِّ فَرْخٍ بِشَاةٍ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ لَمْ أَزَلْ أَسْمَعُ أَنَّ فِي النَّعَامَةِ إِذَا قَتَلَهَا الْمُحْرِمُ بَدَنَةً ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ أَرَى أَنَّ فِي بَيْضَةِ النَّعَامَةِ عُشْرَ ثَمَنِ الْبَدَنَةِ كَمَا يَكُونُ فِي جَنِينِ الْحُرَّةِ غُرَّةٌ عَبْدٌ أَوْ وَلِيدَةٌ وَقِيمَةُ الْغُرَّةِ خَمْسُونَ دِينَارًا وَذَلِكَ عُشْرُ دِيَةِ أُمِّهِ وَكُلُّ شَىْءٍ مِنَ النُّسُورِ أَوِ الْعِقْبَانِ أَوِ الْبُزَاةِ أَوِ الرَّخَمِ فَإِنَّهُ صَيْدٌ يُودَى كَمَا يُودَى الصَّيْدُ إِذَا قَتَلَهُ الْمُحْرِمُ وَكُلُّ شَىْءٍ فُدِيَ فَفِي صِغَارِهِ مِثْلُ مَا يَكُونُ فِي كِبَارِهِ وَإِنَّمَا مَثَلُ ذَلِكَ مَثَلُ دِيَةِ الْحُرِّ الصَّغِيرِ وَالْكَبِيرِ فَهُمَا بِمَنْزِلَةٍ وَاحِدَةٍ سَوَاءٌ ‏.‏

Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh) Makka kaptari haqida — u oʻldirilsa — «qoʻy (lozim)», der edi. Molik aytdi: Makka ahlidan biror kishi hajga yoki umraga ihromga kirsa-yu, uyida Makka kaptarining polaponlari boʻlib, ular ustiga (eshik) yopilib qolib, oʻlib qolsa: «Har bir polapon evaziga bittadan qoʻy toʻlaydi deb bilaman», dedi. Molik aytdi: «Muhrim tuyaqushni oʻldirsa, evaziga tuya (badana lozim) ekanini hamisha eshitib kelaman». Molik aytdi: «Tuyaqush tuxumi uchun tuyaning bahosining oʻndan biri (lozim) deb bilaman — xuddi hur ayolning homilasi (nobud boʻlgani) uchun gʻurra: erkak yoki qiz qul (lozim) boʻlganidek. Gʻurraning qiymati ellik dinordir, bu esa uning onasi diyatining oʻndan biridir. Tasqara, burgut, lochin yoki (oq) qarchigʻaydan boʻlgan har bir narsa — ovdir; muhrim uni oʻldirsa, ov (jazosi) qanday toʻlansa, shunday toʻlanadi. Jarima toʻlanadigan har bir narsaning kichigi uchun ham kattasi (uchun boʻlgani) kabidir. Bunga misol — hurning kichigi va kattasining diyati: ikkalasi barobar, bir xildir».Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ) Макка каптари ҳақида — у ўлдирилса — «қўй (лозим)», дер эди. Молик айтди: Макка аҳлидан бирор киши ҳажга ёки умрага иҳромга кирса-ю, уйида Макка каптарининг полапонлари бўлиб, улар устига (эшик) ёпилиб қолиб, ўлиб қолса: «Ҳар бир полапон эвазига биттадан қўй тўлайди деб биламан», деди. Молик айтди: «Муҳрим туяқушни ўлдирса, эвазига туя (бадана лозим) эканини ҳамиша эшитиб келаман». Молик айтди: «Туяқуш тухуми учун туянинг баҳосининг ўндан бири (лозим) деб биламан — худди ҳур аёлнинг ҳомиласи (нобуд бўлгани) учун ғурра: эркак ёки қиз қул (лозим) бўлганидек. Ғурранинг қиймати эллик динордир, бу эса унинг онаси диятининг ўндан биридир. Тасқара, бургут, лочин ёки (оқ) қарчиғайдан бўлган ҳар бир нарса — овдир; муҳрим уни ўлдирса, ов (жазоси) қандай тўланса, шундай тўланади. Жарима тўланадиган ҳар бир нарсанинг кичиги учун ҳам каттаси (учун бўлгани) кабидир. Бунга мисол — ҳурнинг кичиги ва каттасининг дияти: иккаласи баробар, бир хилдир».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، أَنَّ رَجُلاً، جَاءَ إِلَى عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ إِنِّي أَصَبْتُ جَرَادَاتٍ بِسَوْطِي وَأَنَا مُحْرِمٌ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ عُمَرُ أَطْعِمْ قَبْضَةً مِنْ طَعَامٍ ‏.‏

Zayd ibn Aslam (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)ning oldiga kelib: «Yo amirul-moʻʼminin, men ihromda boʻlgan holimda qamchim bilan bir necha chigirtkani (urib oʻldirib) qoʻydim», dedi. Umar unga: «Bir hovuch taom (sadaqa qilib) ber», dedi.Зайд ибн Аслам (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, бир киши Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)нинг олдига келиб: «Ё амирул-мўъминин, мен иҳромда бўлган ҳолимда қамчим билан бир неча чигирткани (уриб ўлдириб) қўйдим», деди. Умар унга: «Бир ҳовуч таом (садақа қилиб) бер», деди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، أَنَّ رَجُلاً، جَاءَ إِلَى عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ فَسَأَلَهُ عَنْ جَرَادَاتٍ، قَتَلَهَا وَهُوَ مُحْرِمٌ فَقَالَ عُمَرُ لِكَعْبٍ تَعَالَ حَتَّى نَحْكُمَ ‏.‏ فَقَالَ كَعْبٌ دِرْهَمٌ ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ لِكَعْبٍ إِنَّكَ لَتَجِدُ الدَّرَاهِمَ لَتَمْرَةٌ خَيْرٌ مِنْ جَرَادَةٍ ‏.‏

Yahyo ibn Said (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)ning oldiga kelib, ihromda boʻlgan holida oʻldirgan chigirtkalari haqida soʻradi. Umar Kaʼbga: «Kel, hukm qilaylik», dedi. Kaʼb: «Bir dirham», dedi. Umar Kaʼbga: «Sen dirhamni (osongina) topasan; bir dona xurmo bir chigirtkadan yaxshiroqdir», dedi.Яҳё ибн Саид (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, бир киши Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)нинг олдига келиб, иҳромда бўлган ҳолида ўлдирган чигирткалари ҳақида сўради. Умар Каъбга: «Кел, ҳукм қилайлик», деди. Каъб: «Бир дирҳам», деди. Умар Каъбга: «Сен дирҳамни (осонгина) топасан; бир дона хурмо бир чигирткадан яхшироқдир», деди.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ بْنِ مَالِكٍ الْجَزَرِيِّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ، أَنَّهُ كَانَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُحْرِمًا فَآذَاهُ الْقَمْلُ فِي رَأْسِهِ فَأَمَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَحْلِقَ رَأْسَهُ وَقَالَ ‏ "‏ صُمْ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ أَوْ أَطْعِمْ سِتَّةَ مَسَاكِينَ مُدَّيْنِ مُدَّيْنِ لِكُلِّ إِنْسَانٍ أَوِ انْسُكْ بِشَاةٍ أَىَّ ذَلِكَ فَعَلْتَ أَجْزَأَ عَنْكَ ‏"‏ ‏.‏

Kaʼb ibn Ujra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺ bilan birga ihromda edi, boshidagi bitlar unga ozor berdi. Shunda Rasululloh ﷺ unga boshini oldirishni buyurib: «Uch kun roʻza tut, yoki olti miskinga — har biriga ikki muddan — taom ber, yoxud bir qoʻy soʻy (qurbonlik qil). Bulardan qay birini qilsang, senga kifoya qiladi», dedilar.Каъб ибн Ужра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺ билан бирга иҳромда эди, бошидаги битлар унга озор берди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга бошини олдиришни буюриб: «Уч кун рўза тут, ёки олти мискинга — ҳар бирига икки муддан — таом бер, ёхуд бир қўй сўй (қурбонлик қил). Булардан қай бирини қилсанг, сенга кифоя қилади», дедилар.

حَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ قَيْسٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ أَبِي الْحَجَّاجِ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهُ ‏"‏ لَعَلَّكَ آذَاكَ هَوَامُّكَ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ احْلِقْ رَأْسَكَ وَصُمْ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ أَوْ أَطْعِمْ سِتَّةَ مَسَاكِينَ أَوِ انْسُكْ بِشَاةٍ ‏"‏ ‏.‏

Kaʼb ibn Ujra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ unga: «Ehtimol boshingdagi bitlar senga ozor berayotgandir?», dedilar. Men: «Ha, yo Rasululloh», dedim. Shunda Rasululloh ﷺ: «Boshingni oldirib, uch kun roʻza tut, yoki olti miskinga taom ber, yoxud bir qoʻy soʻy», dedilar.Каъб ибн Ужра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ унга: «Эҳтимол бошингдаги битлар сенга озор бераётгандир?», дедилар. Мен: «Ҳа, ё Расулуллоҳ», дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Бошингни олдириб, уч кун рўза тут, ёки олти мискинга таом бер, ёхуд бир қўй сўй», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْخُرَاسَانِيِّ، أَنَّهُ قَالَ حَدَّثَنِي شَيْخٌ، بِسُوقِ الْبُرَمِ بِالْكُوفَةِ عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ، أَنَّهُ قَالَ جَاءَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا أَنْفُخُ تَحْتَ قِدْرٍ لأَصْحَابِي وَقَدِ امْتَلأَ رَأْسِي وَلِحْيَتِي قَمْلاً فَأَخَذَ بِجَبْهَتِي ثُمَّ قَالَ ‏ "‏ احْلِقْ هَذَا الشَّعَرَ وَصُمْ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ أَوْ أَطْعِمْ سِتَّةَ مَسَاكِينَ ‏"‏ ‏.‏ وَقَدْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلِمَ أَنَّهُ لَيْسَ عِنْدِي مَا أَنْسُكُ بِهِ ‏.‏

Ato ibn Abdulloh al-Xurosoniy (rahimahulloh) shunday dedi: Kufadagi Suq al-Buramda bir shayx menga Kaʼb ibn Ujra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilib berdi. U (Kaʼb) shunday degan: «Rasululloh ﷺ mening oldimga keldilar, men sheriklarim uchun qozon tagida (olov) puflab turgan, boshim va soqolim bitga toʻlgan edi. U zot mening peshonamdan ushlab, soʻng: ‹Bu sochni oldir va uch kun roʻza tut, yoki olti miskinga taom ber›, dedilar. Rasululloh ﷺ mening qurbonlik qiladigan biror narsam yoʻqligini bilar edilar».Ато ибн Абдуллоҳ ал-Хуросоний (раҳимаҳуллоҳ) шундай деди: Куфадаги Суқ ал-Бурамда бир шайх менга Каъб ибн Ужра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилиб берди. У (Каъб) шундай деган: «Расулуллоҳ ﷺ менинг олдимга келдилар, мен шерикларим учун қозон тагида (олов) пуфлаб турган, бошим ва соқолим битга тўлган эди. У зот менинг пешонамдан ушлаб, сўнг: ‹Бу сочни олдир ва уч кун рўза тут, ёки олти мискинга таом бер›, дедилар. Расулуллоҳ ﷺ менинг қурбонлик қиладиган бирор нарсам йўқлигини билар эдилар».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَيُّوبَ بْنِ أَبِي تَمِيمَةَ السَّخْتِيَانِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ مَنْ نَسِيَ مِنْ نُسُكِهِ شَيْئًا أَوْ تَرَكَهُ فَلْيُهْرِقْ دَمًا ‏.‏ قَالَ أَيُّوبُ لاَ أَدْرِي قَالَ تَرَكَ أَوْ نَسِيَ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ مَا كَانَ مِنْ ذَلِكَ هَدْيًا فَلاَ يَكُونُ إِلاَّ بِمَكَّةَ وَمَا كَانَ مِنْ ذَلِكَ نُسُكًا فَهُوَ يَكُونُ حَيْثُ أَحَبَّ صَاحِبُ النُّسُكِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) shunday dedi: «Kim ibodat (manosik)idan biror narsani unutsa yoki tark qilsa, qon toʻksin (qurbonlik qilsin)». Ayyub aytdi: «U ‹tark qildi› dedimi yoki ‹unutdi› dedimi — bilmayman». Molik aytdi: «Bundan hadiy boʻlgani faqat Makkada boʻladi; nusuk (umumiy qurbonlik) boʻlgani esa qurbonlik egasi xohlagan joyda boʻladi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) шундай деди: «Ким ибодат (маносик)идан бирор нарсани унутса ёки тарк қилса, қон тўксин (қурбонлик қилсин)». Айюб айтди: «У ‹тарк қилди› дедими ёки ‹унутди› дедими — билмайман». Молик айтди: «Бундан ҳадий бўлгани фақат Маккада бўлади; нусук (умумий қурбонлик) бўлгани эса қурбонлик эгаси хоҳлаган жойда бўлади».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عِيسَى بْنِ طَلْحَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، أَنَّهُ قَالَ وَقَفَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِلنَّاسِ بِمِنًى وَالنَّاسُ يَسْأَلُونَهُ فَجَاءَهُ رَجُلٌ فَقَالَ لَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَمْ أَشْعُرْ فَحَلَقْتُ قَبْلَ أَنْ أَنْحَرَ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ انْحَرْ وَلاَ حَرَجَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ جَاءَهُ آخَرُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَمْ أَشْعُرْ فَنَحَرْتُ قَبْلَ أَنْ أَرْمِيَ قَالَ ‏"‏ ارْمِ وَلاَ حَرَجَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَمَا سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ شَىْءٍ قُدِّمَ وَلاَ أُخِّرَ إِلاَّ قَالَ ‏"‏ افْعَلْ وَلاَ حَرَجَ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Rasululloh ﷺ Minoda odamlar uchun (savollariga javob berib) turdilar, odamlar u zotdan soʻrardilar. Bir kishi kelib: «Yo Rasululloh, men bilmasdan, qurbonlik qilishdan oldin soch oldirib qoʻydim», dedi. Rasululloh ﷺ: «Qurbonlik qilaver, hech gap yoʻq», dedilar. Soʻng boshqa birov kelib: «Yo Rasululloh, men bilmasdan, toshboʻron qilishdan oldin qurbonlik qilib qoʻydim», dedi. U zot: «Toshboʻron qilaver, hech gap yoʻq», dedilar. (Rovi) aytdi: Rasululloh ﷺdan (oʻsha kuni amallardan) oldinga surilgan yoki keyinga qoldirilgan har qanday narsa haqida soʻralsa, faqat: «Qilaver, hech gap yoʻq», deyaverdilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ Минода одамлар учун (саволларига жавоб бериб) турдилар, одамлар у зотдан сўрардилар. Бир киши келиб: «Ё Расулуллоҳ, мен билмасдан, қурбонлик қилишдан олдин соч олдириб қўйдим», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Қурбонлик қилавер, ҳеч гап йўқ», дедилар. Сўнг бошқа биров келиб: «Ё Расулуллоҳ, мен билмасдан, тошбўрон қилишдан олдин қурбонлик қилиб қўйдим», деди. У зот: «Тошбўрон қилавер, ҳеч гап йўқ», дедилар. (Рови) айтди: Расулуллоҳ ﷺдан (ўша куни амаллардан) олдинга сурилган ёки кейинга қолдирилган ҳар қандай нарса ҳақида сўралса, фақат: «Қилавер, ҳеч гап йўқ», деявердилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا قَفَلَ مِنْ غَزْوٍ أَوْ حَجٍّ أَوْ عُمْرَةٍ يُكَبِّرُ عَلَى كُلِّ شَرَفٍ مِنَ الأَرْضِ ثَلاَثَ تَكْبِيرَاتٍ ثُمَّ يَقُولُ ‏ "‏ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ آيِبُونَ تَائِبُونَ عَابِدُونَ سَاجِدُونَ لِرَبِّنَا حَامِدُونَ صَدَقَ اللَّهُ وَعْدَهُ وَنَصَرَ عَبْدَهُ وَهَزَمَ الأَحْزَابَ وَحْدَهُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ gʻazot, haj yoki umradan qaytgan har safar, har bir balandlikka (chiqqanda) uch marta takbir aytar, soʻng: «Laa ilaaha illalloh, vahdahu laa shariyka lah, lahul-mulku va lahul-hamdu va huva alaa kulli shay-in qadiyr. Aayibuna, taaibuna, aabiduna, saajiduna, li-Robbinaa haamiduun. Sadaqallohu vaʼdah, va nasara abdah, va hazamal-ahzaaba vahdah (Allohdan oʻzga (haq) iloh yoʻq, U yagonadir, Uning sherigi yoʻq; mulk Unikidir va hamd Ungadir, U har bir narsaga qodirdir. Biz — (gunohlardan) qaytuvchilar, tavba qiluvchilar, ibodat qiluvchilar, sajda qiluvchilar va Robbimizga hamd aytuvchilarmiz. Alloh oʻz vaʼdasini rost qildi, oʻz bandasiga yordam berdi va (kofir) guruhlarni yolgʻiz oʻzi tor-mor qildi)», — der edilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ ғазот, ҳаж ёки умрадан қайтган ҳар сафар, ҳар бир баландликка (чиққанда) уч марта такбир айтар, сўнг: «Лаа илааҳа иллаллоҳ, ваҳдаҳу лаа шарийка лаҳ, лаҳул-мулку ва лаҳул-ҳамду ва ҳува алаа кулли шай-ин қадийр. Аайибуна, тааибуна, аабидуна, саажидуна, ли-Роббинаа ҳаамидуун. Садақаллоҳу ваъдаҳ, ва насара абдаҳ, ва ҳазамал-аҳзааба ваҳдаҳ (Аллоҳдан ўзга (ҳақ) илоҳ йўқ, У ягонадир, Унинг шериги йўқ; мулк Уникидир ва ҳамд Унгадир, У ҳар бир нарсага қодирдир. Биз — (гуноҳлардан) қайтувчилар, тавба қилувчилар, ибодат қилувчилар, сажда қилувчилар ва Роббимизга ҳамд айтувчилармиз. Аллоҳ ўз ваъдасини рост қилди, ўз бандасига ёрдам берди ва (кофир) гуруҳларни ёлғиз ўзи тор-мор қилди)», — дер эдилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ كُرَيْبٍ، مَوْلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَرَّ بِامْرَأَةٍ وَهِيَ فِي مِحَفَّتِهَا فَقِيلَ لَهَا هَذَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخَذَتْ بِضَبْعَىْ صَبِيٍّ كَانَ مَعَهَا فَقَالَتْ أَلِهَذَا حَجٌّ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏ "‏ نَعَمْ وَلَكِ أَجْرٌ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ kajavasida (mahofasida) ketayotgan bir ayolning yonidan oʻtdilar. Unga: «Bu — Rasululloh ﷺ», deyildi. Shunda u yonidagi bir bolani ikki bilagidan ushlab: «Yo Rasululloh, buning haji boʻladimi?», dedi. U zot: «Ha; senga esa (buning uchun) ajr bor», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ кажавасида (маҳофасида) кетаётган бир аёлнинг ёнидан ўтдилар. Унга: «Бу — Расулуллоҳ ﷺ», дейилди. Шунда у ёнидаги бир болани икки билагидан ушлаб: «Ё Расулуллоҳ, бунинг ҳажи бўладими?», деди. У зот: «Ҳа; сенга эса (бунинг учун) ажр бор», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ أَبِي عَبْلَةَ، عَنْ طَلْحَةَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ كَرِيزٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَا رُئِيَ الشَّيْطَانُ يَوْمًا هُوَ فِيهِ أَصْغَرُ وَلاَ أَدْحَرُ وَلاَ أَحْقَرُ وَلاَ أَغْيَظُ مِنْهُ فِي يَوْمِ عَرَفَةَ وَمَا ذَاكَ إِلاَّ لِمَا رَأَى مِنْ تَنَزُّلِ الرَّحْمَةِ وَتَجَاوُزِ اللَّهِ عَنِ الذُّنُوبِ الْعِظَامِ إِلاَّ مَا أُرِيَ يَوْمَ بَدْرٍ ‏"‏ ‏.‏ قِيلَ وَمَا رَأَى يَوْمَ بَدْرٍ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ أَمَا إِنَّهُ قَدْ رَأَى جِبْرِيلَ يَزَعُ الْمَلاَئِكَةَ ‏"‏ ‏.‏

Talha ibn Ubaydulloh ibn Kariz (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Shayton Arafa kunidagichalik oʻzini kichik, quvilgan, xor va gʻazabnok his qilgan boshqa bir kun koʻrilmagan. Bu — faqat uning rahmat nozil boʻlishini va Allohning ulkan gunohlardan oʻtishini koʻrgani sababidandir; Badr kunida koʻrsatilgan narsa bundan mustasno». «Yo Rasululloh, u Badr kunida nimani koʻrgan edi?», deyildi. U zot: «Darhaqiqat, u Jibrilning farishtalarni saf tortayotganini koʻrgan edi», dedilar.Талҳа ибн Убайдуллоҳ ибн Кариз (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Шайтон Арафа кунидагичалик ўзини кичик, қувилган, хор ва ғазабнок ҳис қилган бошқа бир кун кўрилмаган. Бу — фақат унинг раҳмат нозил бўлишини ва Аллоҳнинг улкан гуноҳлардан ўтишини кўргани сабабидандир; Бадр кунида кўрсатилган нарса бундан мустасно». «Ё Расулуллоҳ, у Бадр кунида нимани кўрган эди?», дейилди. У зот: «Дарҳақиқат, у Жибрилнинг фаришталарни саф тортаётганини кўрган эди», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ زِيَادِ بْنِ أَبِي زِيَادٍ، مَوْلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَيَّاشِ بْنِ أَبِي رَبِيعَةَ عَنْ طَلْحَةَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ كَرِيزٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ أَفْضَلُ الدُّعَاءِ دُعَاءُ يَوْمِ عَرَفَةَ وَأَفْضَلُ مَا قُلْتُ أَنَا وَالنَّبِيُّونَ مِنْ قَبْلِي لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ ‏"‏ ‏.‏

Talha ibn Ubaydulloh ibn Kariz (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Duolarning eng afzali — Arafa kunidagi duodir. Men va mendan avvalgi paygʻambarlar aytgan eng afzal (soʻz) — ‹Lo ilaha illalloh, vahdahu lo sharika lah› (Yagona Allohdan boshqa iloh yoʻq, Uning sherigi yoʻqdir)dir».Талҳа ибн Убайдуллоҳ ибн Кариз (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Дуоларнинг энг афзали — Арафа кунидаги дуодир. Мен ва мендан аввалги пайғамбарлар айтган энг афзал (сўз) — ‹Ло илаҳа иллаллоҳ, ваҳдаҳу ло шарика лаҳ› (Ягона Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ, Унинг шериги йўқдир)дир».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ مَكَّةَ عَامَ الْفَتْحِ وَعَلَى رَأْسِهِ الْمِغْفَرُ فَلَمَّا نَزَعَهُ جَاءَهُ رَجُلٌ فَقَالَ لَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ابْنُ خَطَلٍ مُتَعَلِّقٌ بِأَسْتَارِ الْكَعْبَةِ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ اقْتُلُوهُ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Fath (Makka fathi) yili boshlarida boshlariga temir dubulgʻa (migʻfar) kiyib Makkaga kirdilar. Uni yechganlarida bir kishi kelib: «Yo Rasululloh, Ibn Xatal Kaʼba pardalariga yopishib olibdi», dedi. Rasululloh ﷺ: «Uni oʻldiringlar», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Фатҳ (Макка фатҳи) йили бошларида бошларига темир дубулға (миғфар) кийиб Маккага кирдилар. Уни ечганларида бир киши келиб: «Ё Расулуллоҳ, Ибн Хатал Каъба пардаларига ёпишиб олибди», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Уни ўлдиринглар», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، أَقْبَلَ مِنْ مَكَّةَ حَتَّى إِذَا كَانَ بِقُدَيْدٍ جَاءَهُ خَبَرٌ مِنَ الْمَدِينَةِ فَرَجَعَ فَدَخَلَ مَكَّةَ بِغَيْرِ إِحْرَامٍ ‏.‏ وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، بِمِثْلِ ذَلِكَ ‏

Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) Makkadan (chiqib) kelayotgan edi; Qudayd degan joyga yetganda unga Madinadan bir xabar keldi va u qaytib, Makkaga ihromsiz kirdi. Molik buni Ibn Shihobdan ham xuddi shunday rivoyat qildi.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Маккадан (чиқиб) келаётган эди; Қудайд деган жойга етганда унга Мадинадан бир хабар келди ва у қайтиб, Маккага иҳромсиз кирди. Молик буни Ибн Шиҳобдан ҳам худди шундай ривоят қилди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَلْحَلَةَ الدِّيلِيِّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِمْرَانَ الأَنْصَارِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ قَالَ عَدَلَ إِلَىَّ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ وَأَنَا نَازِلٌ، تَحْتَ سَرْحَةٍ بِطَرِيقِ مَكَّةَ فَقَالَ مَا أَنْزَلَكَ تَحْتَ هَذِهِ السَّرْحَةِ فَقُلْتُ أَرَدْتُ ظِلَّهَا ‏.‏ فَقَالَ هَلْ غَيْرُ ذَلِكَ فَقُلْتُ لاَ مَا أَنْزَلَنِي إِلاَّ ذَلِكَ ‏.‏ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ إِذَا كُنْتَ بَيْنَ الأَخْشَبَيْنِ مِنْ مِنًى - وَنَفَخَ بِيَدِهِ نَحْوَ الْمَشْرِقِ - فَإِنَّ هُنَاكَ وَادِيًا يُقَالُ لَهُ السُّرَرُ بِهِ شَجَرَةٌ سُرَّ تَحْتَهَا سَبْعُونَ نَبِيًّا ‏"‏ ‏.‏

Muhammad ibn Imron al-Ansoriy (rahimahulloh) otasidan rivoyat qildi. U (otasi) shunday dedi: Men Makka yoʻlida baland bir daraxt (sarha) tagida toʻxtab turganimda, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) menikiga burildi va: «Seni bu daraxt tagida nima toʻxtatdi?», dedi. Men: «Uning soyasini istadim», dedim. U: «Boshqa narsa yoʻqmi?», dedi. Men: «Yoʻq, meni faqat shu toʻxtatdi», dedim. Shunda Abdulloh ibn Umar dedi: Rasululloh ﷺ: «Minoning ikki Axshab (togʻi) orasida boʻlsang, — u qoʻli bilan sharq tomonga ishora qildi, — oʻsha yerda Surar deb ataladigan bir vodiy bor; unda bir daraxt boʻlib, uning tagida yetmish paygʻambarning kindigi kesilgan», dedilar.Муҳаммад ибн Имрон ал-Ансорий (раҳимаҳуллоҳ) отасидан ривоят қилди. У (отаси) шундай деди: Мен Макка йўлида баланд бир дарахт (сарҳа) тагида тўхтаб турганимда, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) меникига бурилди ва: «Сени бу дарахт тагида нима тўхтатди?», деди. Мен: «Унинг соясини истадим», дедим. У: «Бошқа нарса йўқми?», деди. Мен: «Йўқ, мени фақат шу тўхтатди», дедим. Шунда Абдуллоҳ ибн Умар деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Минонинг икки Ахшаб (тоғи) орасида бўлсанг, — у қўли билан шарқ томонга ишора қилди, — ўша ерда Сурар деб аталадиган бир водий бор; унда бир дарахт бўлиб, унинг тагида етмиш пайғамбарнинг киндиги кесилган», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرِ بْنِ حَزْمٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، مَرَّ بِامْرَأَةٍ مَجْذُومَةٍ وَهِيَ تَطُوفُ بِالْبَيْتِ فَقَالَ لَهَا يَا أَمَةَ اللَّهِ لاَ تُؤْذِي النَّاسَ لَوْ جَلَسْتِ فِي بَيْتِكِ ‏.‏ فَجَلَسَتْ فَمَرَّ بِهَا رَجُلٌ بَعْدَ ذَلِكَ فَقَالَ لَهَا إِنَّ الَّذِي كَانَ قَدْ نَهَاكِ قَدْ مَاتَ فَاخْرُجِي ‏.‏ فَقَالَتْ مَا كُنْتُ لأُطِيعَهُ حَيًّا وَأَعْصِيَهُ مَيِّتًا ‏.‏

Ibn Abu Mulayka (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) Baytni tavof qilayotgan moxov ayolning yonidan oʻtib qoldi va unga: «Ey Allohning choʻrisi, odamlarga ozor berma; uyingda oʻtirsang (yaxshiroq boʻlardi)», dedi. Shunda u (ayol uyida) oʻtirdi. Oradan (vaqt) oʻtib, bir kishi uning yonidan oʻtib: «Seni qaytargan kishi vafot etdi, endi (tavofga) chiqaver», dedi. U (ayol): «Men uni tirikligida-yu, oʻlganidan keyin unga itoatsizlik qiladiganlardan emasman», dedi.Ибн Абу Мулайка (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) Байтни тавоф қилаётган мохов аёлнинг ёнидан ўтиб қолди ва унга: «Эй Аллоҳнинг чўриси, одамларга озор берма; уйингда ўтирсанг (яхшироқ бўларди)», деди. Шунда у (аёл уйида) ўтирди. Орадан (вақт) ўтиб, бир киши унинг ёнидан ўтиб: «Сени қайтарган киши вафот этди, энди (тавофга) чиқавер», деди. У (аёл): «Мен уни тириклигида-ю, ўлганидан кейин унга итоатсизлик қиладиганлардан эмасман», деди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ، كَانَ يَقُولُ مَا بَيْنَ الرُّكْنِ وَالْبَابِ الْمُلْتَزَمُ ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Ibn Abbos (roziyallohu anhumo): «Rukn (Hajarul-Asvad burchagi) bilan (Kaʼba) eshigi orasi — al-Multazamdir», der edi.Моликка етиб келишича, Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо): «Рукн (Ҳажарул-Асвад бурчаги) билан (Каъба) эшиги ораси — ал-Мултазамдир», дер эди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، أَنَّهُ سَمِعَهُ يَذْكُرُ، أَنَّ رَجُلاً، مَرَّ عَلَى أَبِي ذَرٍّ بِالرَّبَذَةِ وَأَنَّ أَبَا ذَرٍّ سَأَلَهُ أَيْنَ تُرِيدُ فَقَالَ أَرَدْتُ الْحَجَّ ‏.‏ فَقَالَ هَلْ نَزَعَكَ غَيْرُهُ فَقَالَ لاَ ‏.‏ قَالَ فَأْتَنِفِ الْعَمَلَ ‏.‏ قَالَ الرَّجُلُ فَخَرَجْتُ حَتَّى قَدِمْتُ مَكَّةَ فَمَكَثْتُ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ إِذَا أَنَا بِالنَّاسِ مُنْقَصِفِينَ عَلَى رَجُلٍ فَضَاغَطْتُ عَلَيْهِ النَّاسَ فَإِذَا أَنَا بِالشَّيْخِ الَّذِي وَجَدْتُ بِالرَّبَذَةِ يَعْنِي أَبَا ذَرٍّ قَالَ فَلَمَّا رَآنِي عَرَفَنِي فَقَالَ هُوَ الَّذِي حَدَّثْتُكَ ‏.‏

Muhammad ibn Yahyo ibn Habbon (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi ar-Rabaza (deb ataluvchi joy)da Abu Zar (roziyallohu anhu)ning yonidan oʻtdi. Abu Zar undan: «Qayoqqa moʻljal qilyapsan?» deb soʻradi. U: «Haj qilmoqchiman», dedi. Abu Zar: «Seni undan boshqa narsa (yoʻlga) chiqardimi?» dedi. U: «Yoʻq», dedi. Abu Zar: «Unda amalni yangidan boshla (chunki gunohlaring kechiriladi)», dedi. Oʻsha kishi (shunday) hikoya qildi: «Men yoʻlga chiqib, Makkaga keldim va Alloh xohlagancha turdim. Soʻng bir vaqt qarasam, odamlar bir kishining atrofiga toʻplanib olishibdi. Men odamlarni yorib, uning oldiga bordim. Qarasam, ar-Rabazada uchratgan oʻsha keksa kishi — yaʼni Abu Zar — ekan. U meni koʻrgach, tanidi va: ‹Bu — men senga aytganim (roʻy berdi)›, dedi».Муҳаммад ибн Яҳё ибн Ҳаббон (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Бир киши ар-Рабаза (деб аталувчи жой)да Абу Зар (розияллоҳу анҳу)нинг ёнидан ўтди. Абу Зар ундан: «Қаёққа мўлжал қиляпсан?» деб сўради. У: «Ҳаж қилмоқчиман», деди. Абу Зар: «Сени ундан бошқа нарса (йўлга) чиқардими?» деди. У: «Йўқ», деди. Абу Зар: «Унда амални янгидан бошла (чунки гуноҳларинг кечирилади)», деди. Ўша киши (шундай) ҳикоя қилди: «Мен йўлга чиқиб, Маккага келдим ва Аллоҳ хоҳлаганча турдим. Сўнг бир вақт қарасам, одамлар бир кишининг атрофига тўпланиб олишибди. Мен одамларни ёриб, унинг олдига бордим. Қарасам, ар-Рабазада учратган ўша кекса киши — яъни Абу Зар — экан. У мени кўргач, таниди ва: ‹Бу — мен сенга айтганим (рўй берди)›, деди».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ سَأَلَ ابْنَ شِهَابٍ عَنْ الاِسْتِثْنَاءِ، فِي الْحَجِّ فَقَالَ أَوَيَصْنَعُ ذَلِكَ أَحَدٌ وَأَنْكَرَ ذَلِكَ ‏.‏ سُئِلَ مَالِكٌ هَلْ يَحْتَشُّ الرَّجُلُ لِدَابَّتِهِ مِنَ الْحَرَمِ فَقَالَ لاَ ‏.‏

Molik Ibn Shihob (rahimahulloh)dan hajda istisno qilish (yaʼni ‹biror toʻsiq boʻlsa, shu joyda ehromdan chiqaman› deb shart qoʻyish) haqida soʻradi. U: «Buni kimdir qiladimi?» deb, uni inkor qildi. Molikdan: kishi Haram (hududi)dan ulovi uchun oʻt oʻrishi mumkinmi, deb soʻralganda, u: «Yoʻq», dedi.Молик Ибн Шиҳоб (раҳимаҳуллоҳ)дан ҳажда истисно қилиш (яъни ‹бирор тўсиқ бўлса, шу жойда эҳромдан чиқаман› деб шарт қўйиш) ҳақида сўради. У: «Буни кимдир қиладими?» деб, уни инкор қилди. Моликдан: киши Ҳарам (ҳудуди)дан улови учун ўт ўриши мумкинми, деб сўралганда, у: «Йўқ», деди.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ، أَنَّهَا كَانَتْ تَقُولُ الصِّيَامُ لِمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ لِمَنْ لَمْ يَجِدْ هَدْيًا مَا بَيْنَ أَنْ يُهِلَّ بِالْحَجِّ إِلَى يَوْمِ عَرَفَةَ فَإِنْ لَمْ يَصُمْ صَامَ أَيَّامَ مِنًى ‏.‏ وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ فِي ذَلِكَ مِثْلَ قَوْلِ عَائِشَةَ رضى الله تعالى عنها ‏

Oisha — ummul moʻminin (roziyallohu anho) shunday der edi: «Hadya (qurbonlik hayvoni) topa olmagan, umradan hajga tamattuʼ qilgan kishi uchun roʻza — hajga ehrom bogʻlagandan to Arafa kunigacha (tutiladi). Agar (shu kunlarda) roʻza tutmasa, Mino kunlari roʻza tutadi». Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) ham bu haqda Oisha (roziyallohu anho)ning soʻzi kabi (yaʼni xuddi shunday) der edi.Оиша — уммул мўминин (розияллоҳу анҳо) шундай дер эди: «Ҳадя (қурбонлик ҳайвони) топа олмаган, умрадан ҳажга таматтуъ қилган киши учун рўза — ҳажга эҳром боғлагандан то Арафа кунигача (тутилади). Агар (шу кунларда) рўза тутмаса, Мино кунлари рўза тутади». Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ҳам бу ҳақда Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг сўзи каби (яъни худди шундай) дер эди.