حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَمْرَةَ بِنْتِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَائِشَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهَا قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا اعْتَكَفَ يُدْنِي إِلَىَّ رَأْسَهُ فَأُرَجِّلُهُ وَكَانَ لاَ يَدْخُلُ الْبَيْتَ إِلاَّ لِحَاجَةِ الإِنْسَانِ ‏.‏

Nabiy ﷺ ning zavjalari Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi. U dedi: «Rasululloh ﷺ eʼtikofda boʻlganlarida, boshlarini menga yaqinlashtirar edilar, men esa uni tarardim. U zot faqat inson hojati (tabiiy ehtiyoj) uchungina uyga kirar edilar».Набий ﷺ нинг завжалари Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади. У деди: «Расулуллоҳ ﷺ эътикофда бўлганларида, бошларини менга яқинлаштирар эдилар, мен эса уни тарардим. У зот фақат инсон ҳожати (табиий эҳтиёж) учунгина уйга кирар эдилар».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَمْرَةَ بِنْتِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ عَائِشَةَ، كَانَتْ إِذَا اعْتَكَفَتْ لاَ تَسْأَلُ عَنِ الْمَرِيضِ إِلاَّ وَهِيَ تَمْشِي لاَ تَقِفُ ‏.‏

Molik Ibn Shihobdan, u Amra bint Abdurrahmondan rivoyat qiladiki, Oisha (roziyallohu anho) eʼtikofda boʻlganida, kasalni faqat yurgan holida (yoʻl-yoʻlakay) soʻrar, (uning uchun) toʻxtab turmas edi.Молик Ибн Шиҳобдан, у Амра бинт Абдурраҳмондан ривоят қиладики, Оиша (розияллоҳу анҳо) эътикофда бўлганида, касални фақат юрган ҳолида (йўл-йўлакай) сўрар, (унинг учун) тўхтаб турмас эди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ سَأَلَ ابْنَ شِهَابٍ عَنِ الرَّجُلِ، يَعْتَكِفُ هَلْ يَدْخُلُ لِحَاجَتِهِ تَحْتَ سَقْفٍ فَقَالَ نَعَمْ لاَ بَأْسَ بِذَلِكَ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ الأَمْرُ عِنْدَنَا الَّذِي لاَ اخْتِلاَفَ فِيهِ أَنَّهُ لاَ يُكْرَهُ الاِعْتِكَافُ فِي كُلِّ مَسْجِدٍ يُجَمَّعُ فِيهِ وَلاَ أُرَاهُ كُرِهَ الاِعْتِكَافُ فِي الْمَسَاجِدِ الَّتِي لاَ يُجَمَّعُ فِيهَا إِلاَّ كَرَاهِيَةَ أَنْ يَخْرُجَ الْمُعْتَكِفُ مِنْ مَسْجِدِهِ الَّذِي اعْتَكَفَ فِيهِ إِلَى الْجُمُعَةِ أَوْ يَدَعَهَا فَإِنْ كَانَ مَسْجِدًا لاَ يُجَمَّعُ فِيهِ الْجُمُعَةُ وَلاَ يَجِبُ عَلَى صَاحِبِهِ إِتْيَانُ الْجُمُعَةِ فِي مَسْجِدٍ سِوَاهُ فَإِنِّي لاَ أَرَى بَأْسًا بِالاِعْتِكَافِ فِيهِ لأَنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى قَالَ ‏{‏وَأَنْتُمْ عَاكِفُونَ فِي الْمَسَاجِدِ‏}‏ فَعَمَّ اللَّهُ الْمَسَاجِدَ كُلَّهَا وَلَمْ يَخُصَّ شَيْئًا مِنْهَا ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ فَمِنْ هُنَالِكَ جَازَ لَهُ أَنْ يَعْتَكِفَ فِي الْمَسَاجِدِ الَّتِي لاَ يُجَمَّعُ فِيهَا الْجُمُعَةُ إِذَا كَانَ لاَ يَجِبُ عَلَيْهِ أَنْ يَخْرُجَ مِنْهُ إِلَى الْمَسْجِدِ الَّذِي تُجَمَّعُ فِيهِ الْجُمُعَةُ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَلاَ يَبِيتُ الْمُعْتَكِفُ إِلاَّ فِي الْمَسْجِدِ الَّذِي اعْتَكَفَ فِيهِ إِلاَّ أَنْ يَكُونَ خِبَاؤُهُ فِي رَحَبَةٍ مِنْ رِحَابِ الْمَسْجِدِ وَلَمْ أَسْمَعْ أَنَّ الْمُعْتَكِفَ يَضْرِبُ بِنَاءً يَبِيتُ فِيهِ إِلاَّ فِي الْمَسْجِدِ أَوْ فِي رَحَبَةٍ مِنْ رِحَابِ الْمَسْجِدِ وَمِمَّا يَدُلُّ عَلَى أَنَّهُ لاَ يَبِيتُ إِلاَّ فِي الْمَسْجِدِ قَوْلُ عَائِشَةَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا اعْتَكَفَ لاَ يَدْخُلُ الْبَيْتَ إِلاَّ لِحَاجَةِ الإِنْسَانِ ‏.‏ وَلاَ يَعْتَكِفُ فَوْقَ ظَهْرِ الْمَسْجِدِ وَلاَ فِي الْمَنَارِ يَعْنِي الصَّوْمَعَةَ ‏.‏ وَقَالَ مَالِكٌ يَدْخُلُ الْمُعْتَكِفُ الْمَكَانَ الَّذِي يُرِيدُ أَنْ يَعْتَكِفَ فِيهِ قَبْلَ غُرُوبِ الشَّمْسِ مِنَ اللَّيْلَةِ الَّتِي يُرِيدُ أَنْ يَعْتَكِفَ فِيهَا حَتَّى يَسْتَقْبِلَ بِاعْتِكَافِهِ أَوَّلَ اللَّيْلَةِ الَّتِي يُرِيدُ أَنْ يَعْتَكِفَ فِيهَا وَالْمُعْتَكِفُ مُشْتَغِلٌ بِاعْتِكَافِهِ لاَ يَعْرِضُ لِغَيْرِهِ مِمَّا يَشْتَغِلُ بِهِ مِنَ التِّجَارَاتِ أَوْ غَيْرِهَا وَلاَ بَأْسَ بِأَنْ يَأْمُرَ الْمُعْتَكِفُ بِبَعْضِ حَاجَتِهِ بِضَيْعَتِهِ وَمَصْلَحَةِ أَهْلِهِ وَأَنْ يَأْمُرَ بِبَيْعِ مَالِهِ أَوْ بِشَىْءٍ لاَ يَشْغَلُهُ فِي نَفْسِهِ فَلاَ بَأْسَ بِذَلِكَ إِذَا كَانَ خَفِيفًا أَنْ يَأْمُرَ بِذَلِكَ مَنْ يَكْفِيهِ إِيَّاهُ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ لَمْ أَسْمَعْ أَحَدًا مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ يَذْكُرُ فِي الاِعْتِكَافِ شَرْطًا وَإِنَّمَا الاِعْتِكَافُ عَمَلٌ مِنَ الأَعْمَالِ مِثْلُ الصَّلاَةِ وَالصِّيَامِ وَالْحَجِّ وَمَا أَشْبَهَ ذَلِكَ مِنَ الأَعْمَالِ مَا كَانَ مِنْ ذَلِكَ فَرِيضَةً أَوْ نَافِلَةً فَمَنْ دَخَلَ فِي شَىْءٍ مِنْ ذَلِكَ فَإِنَّمَا يَعْمَلُ بِمَا مَضَى مِنَ السُّنَّةِ وَلَيْسَ لَهُ أَنْ يُحْدِثَ فِي ذَلِكَ غَيْرَ مَا مَضَى عَلَيْهِ الْمُسْلِمُونَ لاَ مِنْ شَرْطٍ يَشْتَرِطُهُ وَلاَ يَبْتَدِعُهُ وَقَدِ اعْتَكَفَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَعَرَفَ الْمُسْلِمُونَ سُنَّةَ الاِعْتِكَافِ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَالاِعْتِكَافَ وَالْجِوَارُ سَوَاءٌ وَالاِعْتِكَافُ لِلْقَرَوِيِّ وَالْبَدَوِيِّ سَوَاءٌ ‏.‏

Molik rivoyat qiladiki, u Ibn Shihobdan eʼtikofdagi kishi hojati uchun tom (bino) ostiga kirsa boʻladimi, deb soʻradi. U: «Ha, bunda hech qanday zarar yoʻq», dedi. Molik aytdi: «Bizning nazdimizda ixtilofsiz (barcha qabul qilgan) narsa shuki, jumʼa oʻqiladigan har qanday masjidda eʼtikof qilish makruh emas. Jumʼa oʻqilmaydigan masjidlarda eʼtikof qilish makruh deyilishini esa men faqat shu sababdan (bilaman): eʼtikof qiluvchi oʻzi eʼtikof qilayotgan masjididan jumʼaga chiqishiga yoki jumʼani tark etishiga toʻgʻri keladi. Agar (u eʼtikof qilayotgan) masjidda jumʼa oʻqilmasa va uning egasiga (eʼtikof qiluvchiga) boshqa masjidga jumʼaga borish vojib boʻlmasa, men unda eʼtikof qilishda hech zarar koʻrmayman. Zero, Alloh tabaraka va taolo: {Masjidlarda eʼtikofda boʻlgan holingizda} deb, barcha masjidlarni umumiy zikr qildi va ulardan birortasini xoslamadi». Molik aytdi: «Mana shu (oyat) sababli, agar jumʼa oʻqiladigan masjidga chiqishi vojib boʻlmasa, unga jumʼa oʻqilmaydigan masjidlarda eʼtikof qilish joizdir». Molik aytdi: «Eʼtikof qiluvchi faqat oʻzi eʼtikof qilayotgan masjidda tunab qolsin, faqat uning chodiri masjid hovlilaridan bir hovlida boʻlsa (bundan mustasno). Men eʼtikof qiluvchi tunash uchun masjidning oʻzidan yoki masjid hovlilaridan bir hovlidan boshqa joyda bino (chodir) tikishini eshitmadim. Uning faqat masjidda tunashiga Oishaning: ‹Rasululloh ﷺ eʼtikofda boʻlganlarida, faqat inson hojati uchungina uyga kirar edilar› degan soʻzi ham dalildir. (Eʼtikof qiluvchi) masjidning tomida ham, minorada — yaʼni savmaʼada ham eʼtikof qilmaydi». Molik aytdi: «Eʼtikof qiluvchi eʼtikof qilmoqchi boʻlgan tunining avvalini eʼtikof bilan qarshi olishi uchun, oʻsha tun quyoshi botishidan avval eʼtikof qilmoqchi boʻlgan joyiga kirsin. Eʼtikof qiluvchi eʼtikofi bilan mashgʻul boʻladi, savdo-sotiq yoki boshqasi kabi (uni) band qiladigan narsalarga urinmaydi. Eʼtikof qiluvchining oʻz mol-mulki, oilasi manfaati borasidagi baʼzi hojatlarini (biror kishiga) buyurishida, molini sotishni yoki oʻzini (koʻnglini) band qilmaydigan bir narsani buyurishida zarar yoʻq. Agar u yengil (ish) boʻlsa, buni oʻrniga bajaruvchi kishiga buyurishida zarar yoʻq». Molik aytdi: «Men ilm ahlidan birortasi eʼtikofda (biror) shart borligini eslatganini eshitmadim. Eʼtikof — namoz, roʻza, haj va shularga oʻxshash amallar kabi, farz yoki nafl boʻlishidan qatʼi nazar, amallardan bir amaldir. Kim bulardan biriga kirishsa, u faqat oʻtgan sunnat boʻyicha amal qiladi; unda musulmonlar oʻtgan (yoʻl)dan boshqa — na oʻzi shart qoʻyadigan, na oʻzi bidʼat qiladigan biror yangilik kiritishga haqli emas. Rasululloh ﷺ eʼtikof qilganlar va musulmonlar eʼtikof sunnatini bilganlar». Molik aytdi: «Eʼtikof va jivor (masjidga yaqin turish) bir xildir; eʼtikof qishloqlik uchun ham, badaviy (koʻchmanchi) uchun ham bir xildir».Молик ривоят қиладики, у Ибн Шиҳобдан эътикофдаги киши ҳожати учун том (бино) остига кирса бўладими, деб сўради. У: «Ҳа, бунда ҳеч қандай зарар йўқ», деди. Молик айтди: «Бизнинг наздимизда ихтилофсиз (барча қабул қилган) нарса шуки, жумъа ўқиладиган ҳар қандай масжидда эътикоф қилиш макруҳ эмас. Жумъа ўқилмайдиган масжидларда эътикоф қилиш макруҳ дейилишини эса мен фақат шу сабабдан (биламан): эътикоф қилувчи ўзи эътикоф қилаётган масжидидан жумъага чиқишига ёки жумъани тарк этишига тўғри келади. Агар (у эътикоф қилаётган) масжидда жумъа ўқилмаса ва унинг эгасига (эътикоф қилувчига) бошқа масжидга жумъага бориш вожиб бўлмаса, мен унда эътикоф қилишда ҳеч зарар кўрмайман. Зеро, Аллоҳ табарака ва таоло: {Масжидларда эътикофда бўлган ҳолингизда} деб, барча масжидларни умумий зикр қилди ва улардан бирортасини хосламади». Молик айтди: «Мана шу (оят) сабабли, агар жумъа ўқиладиган масжидга чиқиши вожиб бўлмаса, унга жумъа ўқилмайдиган масжидларда эътикоф қилиш жоиздир». Молик айтди: «Эътикоф қилувчи фақат ўзи эътикоф қилаётган масжидда тунаб қолсин, фақат унинг чодири масжид ҳовлиларидан бир ҳовлида бўлса (бундан мустасно). Мен эътикоф қилувчи тунаш учун масжиднинг ўзидан ёки масжид ҳовлиларидан бир ҳовлидан бошқа жойда бино (чодир) тикишини эшитмадим. Унинг фақат масжидда тунашига Оишанинг: ‹Расулуллоҳ ﷺ эътикофда бўлганларида, фақат инсон ҳожати учунгина уйга кирар эдилар› деган сўзи ҳам далилдир. (Эътикоф қилувчи) масжиднинг томида ҳам, минорада — яъни савмаъада ҳам эътикоф қилмайди». Молик айтди: «Эътикоф қилувчи эътикоф қилмоқчи бўлган тунининг аввалини эътикоф билан қарши олиши учун, ўша тун қуёши ботишидан аввал эътикоф қилмоқчи бўлган жойига кирсин. Эътикоф қилувчи эътикофи билан машғул бўлади, савдо-сотиқ ёки бошқаси каби (уни) банд қиладиган нарсаларга уринмайди. Эътикоф қилувчининг ўз мол-мулки, оиласи манфаати борасидаги баъзи ҳожатларини (бирор кишига) буюришида, молини сотишни ёки ўзини (кўнглини) банд қилмайдиган бир нарсани буюришида зарар йўқ. Агар у енгил (иш) бўлса, буни ўрнига бажарувчи кишига буюришида зарар йўқ». Молик айтди: «Мен илм аҳлидан бирортаси эътикофда (бирор) шарт борлигини эслатганини эшитмадим. Эътикоф — намоз, рўза, ҳаж ва шуларга ўхшаш амаллар каби, фарз ёки нафл бўлишидан қатъи назар, амаллардан бир амалдир. Ким булардан бирига киришса, у фақат ўтган суннат бўйича амал қилади; унда мусулмонлар ўтган (йўл)дан бошқа — на ўзи шарт қўядиган, на ўзи бидъат қиладиган бирор янгилик киритишга ҳақли эмас. Расулуллоҳ ﷺ эътикоф қилганлар ва мусулмонлар эътикоф суннатини билганлар». Молик айтди: «Эътикоф ва живор (масжидга яқин туриш) бир хилдир; эътикоф қишлоқлик учун ҳам, бадавий (кўчманчи) учун ҳам бир хилдир».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ الْقَاسِمَ بْنَ مُحَمَّدٍ، وَنَافِعًا، مَوْلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ قَالاَ لاَ اعْتِكَافَ إِلاَّ بِصِيَامٍ بِقَوْلِ اللَّهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَى فِي كِتَابِهِ ‏{‏وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّيَامَ إِلَى اللَّيْلِ وَلاَ تُبَاشِرُوهُنَّ وَأَنْتُمْ عَاكِفُونَ فِي الْمَسَاجِدِ‏}‏ فَإِنَّمَا ذَكَرَ اللَّهُ الاِعْتِكَافَ مَعَ الصِّيَامِ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَعَلَى ذَلِكَ الأَمْرُ عِنْدَنَا أَنَّهُ لاَ اعْتِكَافَ إِلاَّ بِصِيَامٍ ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Qosim ibn Muhammad va Abdulloh ibn Umarning mavlosi Nofeʼ (rahimahulloh): «Eʼtikof faqat roʻza bilan (boʻladi)», deganlar — Alloh tabaraka va taolo oʻz Kitobida aytgani (asosida): {Va tong (yorugʻi)ning oq ipi qora ipdan sizga ajralib koʻringunicha yeng va iching, soʻng roʻzani tungacha toʻldiring va masjidlarda eʼtikofda boʻlgan holingizda ular (ayollaringiz) bilan yaqinlik qilmang} (Baqara 187). Alloh eʼtikofni faqat roʻza bilan birga zikr qildi. Molik aytdi: «Bizning nazdimizda ish shundayki, eʼtikof faqat roʻza bilan (boʻladi)».Моликка етиб келишича, Қосим ибн Муҳаммад ва Абдуллоҳ ибн Умарнинг мавлоси Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ): «Эътикоф фақат рўза билан (бўлади)», деганлар — Аллоҳ табарака ва таоло ўз Китобида айтгани (асосида): {Ва тонг (ёруғи)нинг оқ ипи қора ипдан сизга ажралиб кўрингунича енг ва ичинг, сўнг рўзани тунгача тўлдиринг ва масжидларда эътикофда бўлган ҳолингизда улар (аёлларингиз) билан яқинлик қилманг} (Бақара 187). Аллоҳ эътикофни фақат рўза билан бирга зикр қилди. Молик айтди: «Бизнинг наздимизда иш шундайки, эътикоф фақат рўза билан (бўлади)».

حَدَّثَنِي زِيَادٌ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَمْرَةَ بِنْتِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَرَادَ أَنْ يَعْتَكِفَ فَلَمَّا انْصَرَفَ إِلَى الْمَكَانِ الَّذِي أَرَادَ أَنْ يَعْتَكِفَ فِيهِ وَجَدَ أَخْبِيَةً خِبَاءَ عَائِشَةَ وَخِبَاءَ حَفْصَةَ وَخِبَاءَ زَيْنَبَ فَلَمَّا رَآهَا سَأَلَ عَنْهَا فَقِيلَ لَهُ هَذَا خِبَاءُ عَائِشَةَ وَحَفْصَةَ وَزَيْنَبَ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ آلْبِرَّ تَقُولُونَ بِهِنَّ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ انْصَرَفَ فَلَمْ يَعْتَكِفْ حَتَّى اعْتَكَفَ عَشْرًا مِنْ شَوَّالٍ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ eʼtikof qilmoqchi boʻldilar. Eʼtikof qilmoqchi boʻlgan joylariga borganlarida, chodirlarni — Oishaning chodiri, Hafsaning chodiri va Zaynabning chodirini koʻrdilar. Ularni koʻrgach, u haqda soʻradilar. Unga: «Bu Oisha, Hafsa va Zaynabning chodiri», deyildi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ular bilan yaxshilikni (savobni) qasd qilyapsizlarmi?» dedilar. Soʻng qaytib ketdilar va (Ramazonda) eʼtikof qilmadilar, toki Shavvoldan oʻn (kun) eʼtikof qildilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ эътикоф қилмоқчи бўлдилар. Эътикоф қилмоқчи бўлган жойларига борганларида, чодирларни — Оишанинг чодири, Ҳафсанинг чодири ва Зайнабнинг чодирини кўрдилар. Уларни кўргач, у ҳақда сўрадилар. Унга: «Бу Оиша, Ҳафса ва Зайнабнинг чодири», дейилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Улар билан яхшиликни (савобни) қасд қиляпсизларми?» дедилар. Сўнг қайтиб кетдилар ва (Рамазонда) эътикоф қилмадилар, токи Шавволдан ўн (кун) эътикоф қилдилар.

وَحَدَّثَنِي زِيَادٌ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، ‏.‏ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَذْهَبُ لِحَاجَةِ الإِنْسَانِ فِي الْبُيُوتِ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ لاَ يَخْرُجُ الْمُعْتَكِفُ مَعَ جَنَازَةِ أَبَوَيْهِ وَلاَ مَعَ غَيْرِهَا ‏.‏

Molik Ibn Shihobdan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ inson hojati uchun uylarga borar edilar. Molik aytdi: «Eʼtikof qiluvchi ota-onasining janozasi bilan ham, boshqasi bilan ham (masjiddan) chiqmaydi».Молик Ибн Шиҳобдан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ инсон ҳожати учун уйларга борар эдилар. Молик айтди: «Эътикоф қилувчи ота-онасининг жанозаси билан ҳам, бошқаси билан ҳам (масжиддан) чиқмайди».

حَدَّثَنِي زِيَادٌ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْهَادِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْحَارِثِ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّهُ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَعْتَكِفُ الْعَشْرَ الْوُسُطَ مِنْ رَمَضَانَ فَاعْتَكَفَ عَامًا حَتَّى إِذَا كَانَ لَيْلَةَ إِحْدَى وَعِشْرِينَ وَهِيَ اللَّيْلَةُ الَّتِي يَخْرُجُ فِيهَا مِنْ صُبْحِهَا مِنَ اعْتِكَافِهِ قَالَ ‏ "‏ مَنِ اعْتَكَفَ مَعِي فَلْيَعْتَكِفِ الْعَشْرَ الأَوَاخِرَ وَقَدْ رَأَيْتُ هَذِهِ اللَّيْلَةَ ثُمَّ أُنْسِيتُهَا وَقَدْ رَأَيْتُنِي أَسْجُدُ مِنْ صُبْحِهَا فِي مَاءٍ وَطِينٍ فَالْتَمِسُوهَا فِي الْعَشْرِ الأَوَاخِرِ وَالْتَمِسُوهَا فِي كُلِّ وِتْرٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ فَأُمْطِرَتِ السَّمَاءُ تِلْكَ اللَّيْلَةَ وَكَانَ الْمَسْجِدُ عَلَى عَرِيشٍ فَوَكَفَ الْمَسْجِدُ - قَالَ أَبُو سَعِيدٍ - فَأَبْصَرَتْ عَيْنَاىَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم انْصَرَفَ وَعَلَى جَبْهَتِهِ وَأَنْفِهِ أَثَرُ الْمَاءِ وَالطِّينِ مِنْ صُبْحِ لَيْلَةِ إِحْدَى وَعِشْرِينَ ‏.‏

Molik Yazid ibn Abdulloh ibn al-Hoddan, u Muhammad ibn Ibrohim ibn al-Horis at-Taymiydan, u Abu Salama ibn Abdurrahmondan, u Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladiki, u dedi: «Rasululloh ﷺ Ramazonning oʻrta oʻn kunligida eʼtikof qilar edilar. Bir yili eʼtikof qildilar, toki yigirma birinchi kecha — u ertasi tongida eʼtikofdan chiqadigan kechalari boʻlganida, u zot: ‹Kim men bilan eʼtikof qilgan boʻlsa, oxirgi oʻn (kun)da eʼtikof qilsin. Men bu kechani (Laylat ul-Qadrni) koʻrgan edim, soʻng u menga unutdirildi. Men oʻzimni uning tongida suv va loyda sajda qilayotganimni koʻrdim. Bas, uni oxirgi oʻn (kun)da izlang va uni har bir toq (kecha)da izlang›, dedilar». Abu Said dedi: «Oʻsha kecha osmondan yomgʻir yogʻdi. Masjid esa (xurmo shoxlaridan) chaylada (usti ochiq) edi, shunda masjid (tomi) oqdi». Abu Said dedi: «Yigirma birinchi kecha tongida ikki koʻzim Rasululloh ﷺ ni koʻrdi — u zot (namozdan) qaytdilar, peshonalari va burunlarida suv hamda loy izi bor edi».Молик Язид ибн Абдуллоҳ ибн ал-Ҳоддан, у Муҳаммад ибн Иброҳим ибн ал-Ҳорис ат-Таймийдан, у Абу Салама ибн Абдурраҳмондан, у Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қиладики, у деди: «Расулуллоҳ ﷺ Рамазоннинг ўрта ўн кунлигида эътикоф қилар эдилар. Бир йили эътикоф қилдилар, токи йигирма биринчи кеча — у эртаси тонгида эътикофдан чиқадиган кечалари бўлганида, у зот: ‹Ким мен билан эътикоф қилган бўлса, охирги ўн (кун)да эътикоф қилсин. Мен бу кечани (Лайлат ул-Қадрни) кўрган эдим, сўнг у менга унутдирилди. Мен ўзимни унинг тонгида сув ва лойда сажда қилаётганимни кўрдим. Бас, уни охирги ўн (кун)да изланг ва уни ҳар бир тоқ (кеча)да изланг›, дедилар». Абу Саид деди: «Ўша кеча осмондан ёмғир ёғди. Масжид эса (хурмо шохларидан) чайлада (усти очиқ) эди, шунда масжид (томи) оқди». Абу Саид деди: «Йигирма биринчи кеча тонгида икки кўзим Расулуллоҳ ﷺ ни кўрди — у зот (намоздан) қайтдилар, пешоналари ва бурунларида сув ҳамда лой изи бор эди».

وَحَدَّثَنِي زِيَادٌ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ تَحَرَّوْا لَيْلَةَ الْقَدْرِ فِي الْعَشْرِ الأَوَاخِرِ مِنْ رَمَضَانَ ‏"‏ ‏.‏

Urva ibn Zubayr (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Laylat ul-Qadrni Ramazonning oxirgi oʻn (kun)ida qidiringlar», dedilar.Урва ибн Зубайр (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Лайлат ул-Қадрни Рамазоннинг охирги ўн (кун)ида қидиринглар», дедилар.

وَحَدَّثَنِي زِيَادٌ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ تَحَرَّوْا لَيْلَةَ الْقَدْرِ فِي السَّبْعِ الأَوَاخِرِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Laylat ul-Qadrni oxirgi yetti (kun)da qidiringlar», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Лайлат ул-Қадрни охирги етти (кун)да қидиринглар», дедилар.

وَحَدَّثَنِي زِيَادٌ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي النَّضْرِ، مَوْلَى عُمَرَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أُنَيْسٍ الْجُهَنِيَّ، قَالَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي رَجُلٌ شَاسِعُ الدَّارِ فَمُرْنِي لَيْلَةً أَنْزِلُ لَهَا ‏.‏ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ انْزِلْ لَيْلَةَ ثَلاَثٍ وَعِشْرِينَ مِنْ رَمَضَانَ ‏"‏ ‏.‏

Molik Abu Nazr — Umar ibn Ubaydullohning mavlosidan rivoyat qiladiki, Abdulloh ibn Unays al-Juhaniy (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺga: «Yo Rasululloh, men uyi (juda) uzoqda boʻlgan kishiman. Menga bir kechani buyuring, men oʻsha (kecha) uchun (yoʻldan) toʻxtay», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ unga: «Ramazonning yigirma uchinchi kechasi toʻxta», dedilar.Молик Абу Назр — Умар ибн Убайдуллоҳнинг мавлосидан ривоят қиладики, Абдуллоҳ ибн Унайс ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺга: «Ё Расулуллоҳ, мен уйи (жуда) узоқда бўлган кишиман. Менга бир кечани буюринг, мен ўша (кеча) учун (йўлдан) тўхтай», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга: «Рамазоннинг йигирма учинчи кечаси тўхта», дедилар.

وَحَدَّثَنِي زِيَادٌ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ حُمَيْدٍ الطَّوِيلِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّهُ قَالَ خَرَجَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي رَمَضَانَ فَقَالَ ‏ "‏ إِنِّي أُرِيتُ هَذِهِ اللَّيْلَةَ فِي رَمَضَانَ حَتَّى تَلاَحَى رَجُلاَنِ فَرُفِعَتْ فَالْتَمِسُوهَا فِي التَّاسِعَةِ وَالسَّابِعَةِ وَالْخَامِسَةِ ‏"‏ ‏.‏

Molik Humayd at-Taviyldan, u Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladiki, u dedi: «Rasululloh ﷺ Ramazonda oldimizga chiqib: ‹Menga bu kecha (Laylat ul-Qadr) Ramazonda koʻrsatildi, biroq ikki kishi bir-biri bilan janjallashib qoldi-yu, u koʻtarib olindi (unutdirildi). Bas, uni toʻqqizinchi, yettinchi va beshinchi (kecha)da izlang›, dedilar».Молик Ҳумайд ат-Тавийлдан, у Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қиладики, у деди: «Расулуллоҳ ﷺ Рамазонда олдимизга чиқиб: ‹Менга бу кеча (Лайлат ул-Қадр) Рамазонда кўрсатилди, бироқ икки киши бир-бири билан жанжаллашиб қолди-ю, у кўтариб олинди (унутдирилди). Бас, уни тўққизинчи, еттинчи ва бешинчи (кеча)да изланг›, дедилар».

وَحَدَّثَنِي زِيَادٌ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رِجَالاً، مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أُرُوا لَيْلَةَ الْقَدْرِ فِي الْمَنَامِ فِي السَّبْعِ الأَوَاخِرِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ إِنِّي أَرَى رُؤْيَاكُمْ قَدْ تَوَاطَأَتْ فِي السَّبْعِ الأَوَاخِرِ فَمَنْ كَانَ مُتَحَرِّيَهَا فَلْيَتَحَرَّهَا فِي السَّبْعِ الأَوَاخِرِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ ning ashoblaridan baʼzi kishilarga Laylat ul-Qadr tushlarida oxirgi yetti (kun)da koʻrsatildi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Koʻryapmanki, sizlarning tushlaringiz oxirgi yetti (kun)da bir-biriga muvofiq keldi. Bas, kim uni qidirsa, oxirgi yetti (kun)da qidirsin», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ нинг ашобларидан баъзи кишиларга Лайлат ул-Қадр тушларида охирги етти (кун)да кўрсатилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Кўряпманки, сизларнинг тушларингиз охирги етти (кун)да бир-бирига мувофиқ келди. Бас, ким уни қидирса, охирги етти (кун)да қидирсин», дедилар.

وَحَدَّثَنِي زِيَادٌ، عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ سَمِعَ مَنْ، يَثِقُ بِهِ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ يَقُولُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أُرِيَ أَعْمَارَ النَّاسِ قَبْلَهُ أَوْ مَا شَاءَ اللَّهُ مِنْ ذَلِكَ فَكَأَنَّهُ تَقَاصَرَ أَعْمَارَ أُمَّتِهِ أَنْ لاَ يَبْلُغُوا مِنَ الْعَمَلِ مِثْلَ الَّذِي بَلَغَ غَيْرُهُمْ فِي طُولِ الْعُمْرِ فَأَعْطَاهُ اللَّهُ لَيْلَةَ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ ‏.‏

Molik ishonchli ilm ahlidan boʻlgan bir kishidan eshitdiki, u shunday dedi: «Rasululloh ﷺga oʻzlaridan avvalgi odamlarning umrlari — yoki Alloh xohlagancha (qismi) koʻrsatildi. Goʻyo u zot ummatlarining umrlari qisqaligidan, ular boshqalar uzoq umr davomida yetgan amalga yetolmaydilar (deb hisobladilar). Shunda Alloh unga ming oydan afzal boʻlgan Laylat ul-Qadrni ato etdi».Молик ишончли илм аҳлидан бўлган бир кишидан эшитдики, у шундай деди: «Расулуллоҳ ﷺга ўзларидан аввалги одамларнинг умрлари — ёки Аллоҳ хоҳлаганча (қисми) кўрсатилди. Гўё у зот умматларининг умрлари қисқалигидан, улар бошқалар узоқ умр давомида етган амалга етолмайдилар (деб ҳисобладилар). Шунда Аллоҳ унга минг ойдан афзал бўлган Лайлат ул-Қадрни ато этди».

وَحَدَّثَنِي زِيَادٌ، عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، كَانَ يَقُولُ مَنْ شَهِدَ الْعِشَاءَ مِنْ لَيْلَةِ الْقَدْرِ فَقَدْ أَخَذَ بِحَظِّهِ مِنْهَا ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh): «Kim Laylat ul-Qadr kechasi xufton (namozida) hozir boʻlsa, u undan oʻz nasibasini olibdi», derdi.Моликка етиб келишича, Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ): «Ким Лайлат ул-Қадр кечаси хуфтон (намозида) ҳозир бўлса, у ундан ўз насибасини олибди», дерди.