حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَكَرَ رَمَضَانَ فَقَالَ ‏ "‏ لاَ تَصُومُوا حَتَّى تَرَوُا الْهِلاَلَ وَلاَ تُفْطِرُوا حَتَّى تَرَوْهُ فَإِنْ غُمَّ عَلَيْكُمْ فَاقْدُرُوا لَهُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Ramazonni zikr qilib: «Hilolni koʻrmaguningizcha roʻza tutmanglar va uni koʻrmaguningizcha (roʻzani) ochmanglar. Agar u sizga (bulut bilan) berkitilsa, unga (kunlarni) taqdirlab (chamalab) qoʻyinglar», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Рамазонни зикр қилиб: «Ҳилолни кўрмагунингизча рўза тутманглар ва уни кўрмагунингизча (рўзани) очманглар. Агар у сизга (булут билан) беркитилса, унга (кунларни) тақдирлаб (чамалаб) қўйинглар», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ الشَّهْرُ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ فَلاَ تَصُومُوا حَتَّى تَرَوُا الْهِلاَلَ وَلاَ تُفْطِرُوا حَتَّى تَرَوْهُ فَإِنْ غُمَّ عَلَيْكُمْ فَاقْدُرُوا لَهُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Oy yigirma toʻqqiz (kun)dir. Bas, hilolni koʻrmaguningizcha roʻza tutmanglar va uni koʻrmaguningizcha (roʻzani) ochmanglar. Agar u sizga berkitilsa, unga (kunlarni) taqdirlab qoʻyinglar», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ой йигирма тўққиз (кун)дир. Бас, ҳилолни кўрмагунингизча рўза тутманглар ва уни кўрмагунингизча (рўзани) очманглар. Агар у сизга беркитилса, унга (кунларни) тақдирлаб қўйинглар», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ ثَوْرِ بْنِ زَيْدٍ الدِّيلِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَكَرَ رَمَضَانَ فَقَالَ ‏ "‏ لاَ تَصُومُوا حَتَّى تَرَوُا الْهِلاَلَ وَلاَ تُفْطِرُوا حَتَّى تَرَوْهُ فَإِنْ غُمَّ عَلَيْكُمْ فَأَكْمِلُوا الْعِدَّةَ ثَلاَثِينَ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Ramazonni zikr qilib: «Hilolni koʻrmaguningizcha roʻza tutmanglar va uni koʻrmaguningizcha (roʻzani) ochmanglar. Agar u sizga berkitilsa, sanoqni oʻttizga toʻldiringlar», dedilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Рамазонни зикр қилиб: «Ҳилолни кўрмагунингизча рўза тутманглар ва уни кўрмагунингизча (рўзани) очманглар. Агар у сизга беркитилса, саноқни ўттизга тўлдиринглар», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ الْهِلاَلَ، رُئِيَ فِي زَمَانِ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ بِعَشِيٍّ فَلَمْ يُفْطِرْ عُثْمَانُ حَتَّى أَمْسَى وَغَابَتِ الشَّمْسُ ‏.‏ قَالَ يَحْيَى سَمِعْتُ مَالِكًا يَقُولُ فِي الَّذِي يَرَى هِلاَلَ رَمَضَانَ وَحْدَهُ أَنَّهُ يَصُومُ لاَ يَنْبَغِي لَهُ أَنْ يُفْطِرَ وَهُوَ يَعْلَمُ أَنَّ ذَلِكَ الْيَوْمَ مِنْ رَمَضَانَ ‏.‏ قَالَ وَمَنْ رَأَى هِلاَلَ شَوَّالٍ وَحْدَهُ فَإِنَّهُ لاَ يُفْطِرُ لأَنَّ النَّاسَ يَتَّهِمُونَ عَلَى أَنْ يُفْطِرَ مِنْهُمْ مَنْ لَيْسَ مَأْمُونًا وَيَقُولُ أُولَئِكَ إِذَا ظَهَرَ عَلَيْهِمْ قَدْ رَأَيْنَا الْهِلاَلَ وَمَنْ رَأَى هِلاَلَ شَوَّالٍ نَهَارًا فَلاَ يُفْطِرْ وَيُتِمُّ صِيَامَ يَوْمِهِ ذَلِكَ فَإِنَّمَا هُوَ هِلاَلُ اللَّيْلَةِ الَّتِي تَأْتِي ‏.‏ قَالَ يَحْيَى وَسَمِعْتُ مَالِكًا يَقُولُ إِذَا صَامَ النَّاسُ يَوْمَ الْفِطْرِ - وَهُمْ يَظُنُّونَ أَنَّهُ مِنْ رَمَضَانَ - فَجَاءَهُمْ ثَبَتٌ أَنَّ هِلاَلَ رَمَضَانَ قَدْ رُئِيَ قَبْلَ أَنْ يَصُومُوا بِيَوْمٍ وَأَنَّ يَوْمَهُمْ ذَلِكَ أَحَدٌ وَثَلاَثُونَ فَإِنَّهُمْ يُفْطِرُونَ فِي ذَلِكَ الْيَوْمِ أَيَّةَ سَاعَةٍ جَاءَهُمُ الْخَبَرُ غَيْرَ أَنَّهُمْ لاَ يُصَلُّونَ صَلاَةَ الْعِيدِ إِنْ كَانَ ذَلِكَ جَاءَهُمْ بَعْدَ زَوَالِ الشَّمْسِ ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu) zamonida hilol kunduzning oxirida (kechqurun) koʻrildi, biroq Usmon oqshom kirib, quyosh botmaguncha (roʻzasini) ochmadi. Yahyo aytdi: Men Molikning Ramazon hilolini yolgʻiz oʻzi koʻrgan kishi haqida shunday deganini eshitdim: «U roʻza tutadi; oʻsha kun Ramazondan ekanini bilib turib, (roʻzani) ochishi durust emas». U aytdi: «Shavvol hilolini yolgʻiz oʻzi koʻrgan kishi esa (roʻzani) ochmaydi. Chunki odamlar (bunda) gumon qilinadilar — ular orasidan ishonchsiz kishi (roʻzani) ochib qoʻyishi mumkin; ana oʻshalar ular ustidan (haqiqat) oshkor boʻlganda: ‹Biz hilolni koʻrgan edik›, deydilar. Kim Shavvol hilolini kunduzi koʻrsa, (roʻzani) ochmasin va oʻsha kuni roʻzasini toʻldirsin; chunki u — keladigan kechaning hilolidir». Yahyo aytdi: Men Molikning shunday deganini eshitdim: «Agar odamlar Fitr kunida — uni Ramazondan deb oʻylab — roʻza tutayotgan boʻlsalar, soʻng ularga Ramazon hiloli ular roʻza tuta boshlashidan bir kun avval koʻrilgani va oʻsha kunlari oʻttiz birinchi (kun) ekani haqida aniq dalil (sabot) kelsa, ular oʻsha kuni — xabar ularga qaysi soatda kelsa, oʻsha (soatda) — (roʻzani) ochadilar; faqat agar bu ularga quyosh ogʻgandan (zavoldan) keyin kelgan boʻlsa, iyd namozini oʻqimaydilar».Моликка етиб келишича, Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу) замонида ҳилол кундузнинг охирида (кечқурун) кўрилди, бироқ Усмон оқшом кириб, қуёш ботмагунча (рўзасини) очмади. Яҳё айтди: Мен Моликнинг Рамазон ҳилолини ёлғиз ўзи кўрган киши ҳақида шундай деганини эшитдим: «У рўза тутади; ўша кун Рамазондан эканини билиб туриб, (рўзани) очиши дуруст эмас». У айтди: «Шаввол ҳилолини ёлғиз ўзи кўрган киши эса (рўзани) очмайди. Чунки одамлар (бунда) гумон қилинадилар — улар орасидан ишончсиз киши (рўзани) очиб қўйиши мумкин; ана ўшалар улар устидан (ҳақиқат) ошкор бўлганда: ‹Биз ҳилолни кўрган эдик›, дейдилар. Ким Шаввол ҳилолини кундузи кўрса, (рўзани) очмасин ва ўша куни рўзасини тўлдирсин; чунки у — келадиган кечанинг ҳилолидир». Яҳё айтди: Мен Моликнинг шундай деганини эшитдим: «Агар одамлар Фитр кунида — уни Рамазондан деб ўйлаб — рўза тутаётган бўлсалар, сўнг уларга Рамазон ҳилоли улар рўза тута бошлашидан бир кун аввал кўрилгани ва ўша кунлари ўттиз биринчи (кун) экани ҳақида аниқ далил (сабот) келса, улар ўша куни — хабар уларга қайси соатда келса, ўша (соатда) — (рўзани) очадилар; фақат агар бу уларга қуёш оғгандан (заволдан) кейин келган бўлса, ийд намозини ўқимайдилар».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ لاَ يَصُومُ إِلاَّ مَنْ أَجْمَعَ الصِّيَامَ قَبْلَ الْفَجْرِ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u: «Faqat tong (fajr)dan avval roʻza (niyatini) qatʼiy qilgan kishigina roʻza tutgan boʻladi», derdi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у: «Фақат тонг (фажр)дан аввал рўза (ниятини) қатъий қилган кишигина рўза тутган бўлади», дерди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَائِشَةَ، وَحَفْصَةَ، زَوْجَىِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِ ذَلِكَ ‏.‏

Ibn Shihob (rahimahulloh)dan rivoyat qilinishicha, Nabiy ﷺ ning zavjalari Oisha va Hafsa (roziyallohu anhumo) ham xuddi shunga oʻxshash (soʻz) aytganlar.Ибн Шиҳоб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинишича, Набий ﷺ нинг завжалари Оиша ва Ҳафса (розияллоҳу анҳумо) ҳам худди шунга ўхшаш (сўз) айтганлар.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي حَازِمِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ لاَ يَزَالُ النَّاسُ بِخَيْرٍ مَا عَجَّلُوا الْفِطْرَ ‏"‏ ‏.‏

Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Odamlar iftorni tezlatib turar ekanlar, doimo yaxshilikda boʻladilar», dedilar.Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одамлар ифторни тезлатиб турар эканлар, доимо яхшиликда бўладилар», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَرْمَلَةَ الأَسْلَمِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ لاَ يَزَالُ النَّاسُ بِخَيْرٍ مَا عَجَّلُوا الْفِطْرَ ‏"‏ ‏.‏

Saʼid ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Odamlar iftorni tezlatib turar ekanlar, doimo yaxshilikda boʻladilar», dedilar.Саъид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одамлар ифторни тезлатиб турар эканлар, доимо яхшиликда бўладилар», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، وَعُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ، كَانَا يُصَلِّيَانِ الْمَغْرِبَ حِينَ يَنْظُرَانِ إِلَى اللَّيْلِ الأَسْوَدِ قَبْلَ أَنْ يُفْطِرَا ثُمَّ يُفْطِرَانِ بَعْدَ الصَّلاَةِ وَذَلِكَ فِي رَمَضَانَ ‏.‏

Humayd ibn Abdurrahmon (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Umar ibn al-Xattob va Usmon ibn Affon (roziyallohu anhumo) Ramazonda tunning qorongʻusiga qarab, iftor qilishdan oldin shom namozini oʻqir, soʻng namozdan keyin iftor qilar edilar.Ҳумайд ибн Абдурраҳмон (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Умар ибн ал-Хаттоб ва Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳумо) Рамазонда туннинг қоронғусига қараб, ифтор қилишдан олдин шом намозини ўқир, сўнг намоздан кейин ифтор қилар эдилар.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مَعْمَرٍ الأَنْصَارِيِّ، عَنْ أَبِي يُونُسَ، مَوْلَى عَائِشَةَ عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَجُلاً، قَالَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ وَاقِفٌ عَلَى الْبَابِ وَأَنَا أَسْمَعُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أُصْبِحُ جُنُبًا وَأَنَا أُرِيدُ الصِّيَامَ ‏.‏ فَقَالَ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَأَنَا أُصْبِحُ جُنُبًا وَأَنَا أُرِيدُ الصِّيَامَ فَأَغْتَسِلُ وَأَصُومُ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ الرَّجُلُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّكَ لَسْتَ مِثْلَنَا قَدْ غَفَرَ اللَّهُ لَكَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ ‏.‏ فَغَضِبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَالَ ‏"‏ وَاللَّهِ إِنِّي لأَرْجُو أَنْ أَكُونَ أَخْشَاكُمْ لِلَّهِ وَأَعْلَمَكُمْ بِمَا أَتَّقِي ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi eshik oldida turib, Rasululloh ﷺga — men eshitib turgan holimda — dedi: «Yo Rasululloh, men junub holimda tongga chiqaman, roʻza tutmoqchiman». Shunda u zot ﷺ: «Men ham junub holimda tongga chiqaman, roʻza tutmoqchi boʻlaman, bas gʻusl qilib, roʻza tutaman», dedilar. Haligi kishi unga: «Yo Rasululloh, siz bizga oʻxshamaysiz, Alloh sizning avvalgi va keyingi gunohlaringizni kechirgan», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ gʻazablanib: «Allohga qasamki, men sizlarning Allohdan eng qoʻrqadiganingiz va nimadan saqlanishni eng yaxshi biladiganingiz boʻlishimni umid qilaman», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, бир киши эшик олдида туриб, Расулуллоҳ ﷺга — мен эшитиб турган ҳолимда — деди: «Ё Расулуллоҳ, мен жунуб ҳолимда тонгга чиқаман, рўза тутмоқчиман». Шунда у зот ﷺ: «Мен ҳам жунуб ҳолимда тонгга чиқаман, рўза тутмоқчи бўламан, бас ғусл қилиб, рўза тутаман», дедилар. Ҳалиги киши унга: «Ё Расулуллоҳ, сиз бизга ўхшамайсиз, Аллоҳ сизнинг аввалги ва кейинги гуноҳларингизни кечирган», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ ғазабланиб: «Аллоҳга қасамки, мен сизларнинг Аллоҳдан энг қўрқадиганингиз ва нимадан сақланишни энг яхши биладиганингиз бўлишимни умид қиламан», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ رَبِّهِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ، عَنْ عَائِشَةَ، وَأُمِّ سَلَمَةَ زَوْجَىِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُمَا قَالَتَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصْبِحُ جُنُبًا مِنْ جِمَاعٍ غَيْرِ احْتِلاَمٍ فِي رَمَضَانَ ثُمَّ يَصُومُ ‏.‏

Nabiy ﷺ ning zavjalari Oisha va Ummu Salama (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, ikkovlari: «Rasululloh ﷺ Ramazonda ehtilomdan emas, jimoʼdan junub boʻlgan holda tongga chiqar, soʻng roʻza tutar edilar», dedilar.Набий ﷺ нинг завжалари Оиша ва Умму Салама (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, икковлари: «Расулуллоҳ ﷺ Рамазонда эҳтиломдан эмас, жимоъдан жунуб бўлган ҳолда тонгга чиқар, сўнг рўза тутар эдилар», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ سُمَىٍّ، مَوْلَى أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا بَكْرِ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ، يَقُولُ كُنْتُ أَنَا وَأَبِي، عِنْدَ مَرْوَانَ بْنِ الْحَكَمِ - وَهُوَ أَمِيرُ الْمَدِينَةِ - فَذُكِرَ لَهُ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ يَقُولُ مَنْ أَصْبَحَ جُنُبًا أَفْطَرَ ذَلِكَ الْيَوْمَ ‏.‏ فَقَالَ مَرْوَانُ أَقْسَمْتُ عَلَيْكَ يَا عَبْدَ الرَّحْمَنِ لَتَذْهَبَنَّ إِلَى أُمَّىِ الْمُؤْمِنِينَ عَائِشَةَ وَأُمِّ سَلَمَةَ فَلَتَسْأَلَنَّهُمَا عَنْ ذَلِكَ فَذَهَبَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ وَذَهَبْتُ مَعَهُ حَتَّى دَخَلْنَا عَلَى عَائِشَةَ فَسَلَّمَ عَلَيْهَا ثُمَّ قَالَ يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ إِنَّا كُنَّا عِنْدَ مَرْوَانَ بْنِ الْحَكَمِ فَذُكِرَ لَهُ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ يَقُولُ مَنْ أَصْبَحَ جُنُبًا أَفْطَرَ ذَلِكَ الْيَوْمَ ‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ لَيْسَ كَمَا قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ يَا عَبْدَ الرَّحْمَنِ أَتَرْغَبُ عَمَّا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصْنَعُ فَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ لاَ وَاللَّهِ ‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ فَأَشْهَدُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ كَانَ يُصْبِحُ جُنُبًا مِنْ جِمَاعٍ غَيْرِ احْتِلاَمٍ ثُمَّ يَصُومُ ذَلِكَ الْيَوْمَ ‏.‏ قَالَ ثُمَّ خَرَجْنَا حَتَّى دَخَلْنَا عَلَى أُمِّ سَلَمَةَ فَسَأَلَهَا عَنْ ذَلِكَ فَقَالَتْ مِثْلَ مَا قَالَتْ عَائِشَةُ ‏.‏ قَالَ فَخَرَجْنَا حَتَّى جِئْنَا مَرْوَانَ بْنَ الْحَكَمِ فَذَكَرَ لَهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ مَا قَالَتَا فَقَالَ مَرْوَانُ أَقْسَمْتُ عَلَيْكَ يَا أَبَا مُحَمَّدٍ لَتَرْكَبَنَّ دَابَّتِي فَإِنَّهَا بِالْبَابِ فَلْتَذْهَبَنَّ إِلَى أَبِي هُرَيْرَةَ فَإِنَّهُ بِأَرْضِهِ بِالْعَقِيقِ فَلْتُخْبِرَنَّهُ ذَلِكَ ‏.‏ فَرَكِبَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ وَرَكِبْتُ مَعَهُ حَتَّى أَتَيْنَا أَبَا هُرَيْرَةَ فَتَحَدَّثَ مَعَهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ سَاعَةً ثُمَّ ذَكَرَ لَهُ ذَلِكَ فَقَالَ لَهُ أَبُو هُرَيْرَةَ لاَ عِلْمَ لِي بِذَاكَ إِنَّمَا أَخْبَرَنِيهِ مُخْبِرٌ ‏.‏

Sumayy — Abu Bakrning mavlosi — dan rivoyat qilinishicha, u Abu Bakr ibn Abdurrahmon ibn al-Horis ibn Hishomning bunday deganini eshitgan: «Men va otam Marvon ibn al-Hakamning oldida edik — u Madina amiri edi. Unga Abu Hurayra: ‹Kim junub holida tongga chiqsa, oʻsha kuni roʻzasi buziladi›, deb aytishi eslatildi. Marvon: ‹Ey Abdurrahmon, senga qasam ichamanki, albatta muʼminlarning onalari Oisha va Ummu Salamaning oldiga borib, bu haqda ulardan soʻrab kelasan›, dedi. Abdurrahmon bordi, men ham u bilan bordim, nihoyat Oishaning huzuriga kirdik. U unga salom berdi, soʻng: ‹Ey muʼminlarning onasi, biz Marvon ibn al-Hakamning oldida edik, unga Abu Hurayra: ‹Kim junub holida tongga chiqsa, oʻsha kuni roʻzasi buziladi›, deb aytishi eslatildi›, dedi. Oisha: ‹Abu Hurayra aytganidek emas. Ey Abdurrahmon, sen Rasululloh ﷺ qilar edilar (qilgan ish)dan yuz oʻgirasanmi?›, dedi. Abdurrahmon: ‹Yoʻq, Allohga qasam›, dedi. Oisha: ‹Men Rasululloh ﷺ haqlarida guvohlik beramanki, u zot ehtilomdan emas, jimoʼdan junub boʻlgan holda tongga chiqar, soʻng oʻsha kuni roʻza tutar edilar›, dedi. (Abu Bakr) dedi: Soʻng biz chiqib, Ummu Salamaning huzuriga kirdik. U undan shu haqda soʻradi, u ham Oisha aytganidek dedi. (Abu Bakr) dedi: Soʻng biz chiqib, Marvon ibn al-Hakamning oldiga keldik. Abdurrahmon unga ikkovi aytgan (soʻz)ni aytdi. Marvon: ‹Ey Abu Muhammad, senga qasam ichamanki, albatta eshik oldidagi ulovimga minib, Abu Hurayraning oldiga borasan — u al-Aqiqdagi yerida — va bu (gap)ni unga xabar qilasan›, dedi. Abdurrahmon minib joʻnadi, men ham u bilan mindim, nihoyat Abu Hurayraning oldiga keldik. Abdurrahmon u bilan bir muddat suhbatlashdi, soʻng unga bu (masala)ni eslatdi. Shunda Abu Hurayra unga: ‹Bu haqda menda ilm yoʻq, uni menga faqat bir xabarchi xabar qilgan edi, xolos›, dedi.»Сумайй — Абу Бакрнинг мавлоси — дан ривоят қилинишича, у Абу Бакр ибн Абдурраҳмон ибн ал-Ҳорис ибн Ҳишомнинг бундай деганини эшитган: «Мен ва отам Марвон ибн ал-Ҳакамнинг олдида эдик — у Мадина амири эди. Унга Абу Ҳурайра: ‹Ким жунуб ҳолида тонгга чиқса, ўша куни рўзаси бузилади›, деб айтиши эслатилди. Марвон: ‹Эй Абдурраҳмон, сенга қасам ичаманки, албатта муъминларнинг оналари Оиша ва Умму Саламанинг олдига бориб, бу ҳақда улардан сўраб келасан›, деди. Абдурраҳмон борди, мен ҳам у билан бордим, ниҳоят Оишанинг ҳузурига кирдик. У унга салом берди, сўнг: ‹Эй муъминларнинг онаси, биз Марвон ибн ал-Ҳакамнинг олдида эдик, унга Абу Ҳурайра: ‹Ким жунуб ҳолида тонгга чиқса, ўша куни рўзаси бузилади›, деб айтиши эслатилди›, деди. Оиша: ‹Абу Ҳурайра айтганидек эмас. Эй Абдурраҳмон, сен Расулуллоҳ ﷺ қилар эдилар (қилган иш)дан юз ўгирасанми?›, деди. Абдурраҳмон: ‹Йўқ, Аллоҳга қасам›, деди. Оиша: ‹Мен Расулуллоҳ ﷺ ҳақларида гувоҳлик бераманки, у зот эҳтиломдан эмас, жимоъдан жунуб бўлган ҳолда тонгга чиқар, сўнг ўша куни рўза тутар эдилар›, деди. (Абу Бакр) деди: Сўнг биз чиқиб, Умму Саламанинг ҳузурига кирдик. У ундан шу ҳақда сўради, у ҳам Оиша айтганидек деди. (Абу Бакр) деди: Сўнг биз чиқиб, Марвон ибн ал-Ҳакамнинг олдига келдик. Абдурраҳмон унга иккови айтган (сўз)ни айтди. Марвон: ‹Эй Абу Муҳаммад, сенга қасам ичаманки, албатта эшик олдидаги уловимга миниб, Абу Ҳурайранинг олдига борасан — у ал-Ақиқдаги ерида — ва бу (гап)ни унга хабар қиласан›, деди. Абдурраҳмон миниб жўнади, мен ҳам у билан миндим, ниҳоят Абу Ҳурайранинг олдига келдик. Абдурраҳмон у билан бир муддат суҳбатлашди, сўнг унга бу (масала)ни эслатди. Шунда Абу Ҳурайра унга: ‹Бу ҳақда менда илм йўқ, уни менга фақат бир хабарчи хабар қилган эди, холос›, деди.»

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ سُمَىٍّ، مَوْلَى أَبِي بَكْرٍ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَائِشَةَ، وَأُمِّ سَلَمَةَ زَوْجَىِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُمَا قَالَتَا إِنْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيُصْبِحُ جُنُبًا مِنْ جِمَاعٍ غَيْرِ احْتِلاَمٍ ثُمَّ يَصُومُ ‏.‏

Sumayy — Abu Bakrning mavlosi — dan, u Abu Bakr ibn Abdurrahmondan rivoyat qilishicha, Nabiy ﷺ ning zavjalari Oisha va Ummu Salama (roziyallohu anhumo): «Rasululloh ﷺ ehtilomdan emas, jimoʼdan junub boʻlgan holda tongga chiqar, soʻng roʻza tutar edilar», dedilar.Сумайй — Абу Бакрнинг мавлоси — дан, у Абу Бакр ибн Абдурраҳмондан ривоят қилишича, Набий ﷺ нинг завжалари Оиша ва Умму Салама (розияллоҳу анҳумо): «Расулуллоҳ ﷺ эҳтиломдан эмас, жимоъдан жунуб бўлган ҳолда тонгга чиқар, сўнг рўза тутар эдилар», дедилар.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، أَنَّ رَجُلاً، قَبَّلَ امْرَأَتَهُ وَهُوَ صَائِمٌ فِي رَمَضَانَ فَوَجَدَ مِنْ ذَلِكَ وَجْدًا شَدِيدًا فَأَرْسَلَ امْرَأَتَهُ تَسْأَلُ لَهُ عَنْ ذَلِكَ فَدَخَلَتْ عَلَى أُمِّ سَلَمَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لَهَا فَأَخْبَرَتْهَا أُمُّ سَلَمَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُقَبِّلُ وَهُوَ صَائِمٌ فَرَجَعَتْ فَأَخْبَرَتْ زَوْجَهَا بِذَلِكَ فَزَادَهُ ذَلِكَ شَرًّا وَقَالَ لَسْنَا مِثْلَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اللَّهُ يُحِلُّ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا شَاءَ ‏.‏ ثُمَّ رَجَعَتِ امْرَأَتُهُ إِلَى أُمِّ سَلَمَةَ فَوَجَدَتْ عِنْدَهَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا لِهَذِهِ الْمَرْأَةِ ‏"‏ ‏.‏ فَأَخْبَرَتْهُ أُمُّ سَلَمَةَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَلاَّ أَخْبَرْتِيهَا أَنِّي أَفْعَلُ ذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَتْ قَدْ أَخْبَرْتُهَا فَذَهَبَتْ إِلَى زَوْجِهَا فَأَخْبَرَتْهُ فَزَادَهُ ذَلِكَ شَرًّا وَقَالَ لَسْنَا مِثْلَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اللَّهُ يُحِلُّ لِرَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم مَا شَاءَ ‏.‏ فَغَضِبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَالَ ‏"‏ وَاللَّهِ إِنِّي لأَتْقَاكُمْ لِلَّهِ وَأَعْلَمُكُمْ بِحُدُودِهِ ‏"‏ ‏.‏

Zayd ibn Aslam — Ato ibn Yasordan rivoyat qilishicha, bir kishi Ramazonda roʻzador holida xotinini oʻpib qoʻydi va bundan qattiq iztirobga tushdi. Shunda xotinini bu haqda soʻrab kelishga yubordi. U (xotin) Nabiy ﷺ ning zavjalari Ummu Salamaning huzuriga kirib, buni unga aytdi. Ummu Salama unga: Rasululloh ﷺ roʻzador holida oʻpar edilar, deb xabar berdi. U qaytib, eriga buni aytdi, biroq bu uni battar (tashvishga) soldi va u: «Biz Rasululloh ﷺga oʻxshamaymiz, Alloh Rasulullohga ﷺ Oʻzi xohlagan narsani halol qiladi», dedi. Soʻng xotini yana Ummu Salamaning oldiga qaytib bordi va uning huzurida Rasululloh ﷺni topdi. Rasululloh ﷺ: «Bu ayolga nima boʻldi?», dedilar. Ummu Salama unga xabar berdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Unga men buni qilishimni aytmadingmi?», dedilar. U: «Men unga aytdim, u eriga borib xabar berdi, biroq bu uni battar (tashvishga) soldi va u: ‹Biz Rasululloh ﷺga oʻxshamaymiz, Alloh Oʻz Rasuliga ﷺ xohlagan narsani halol qiladi›, dedi», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ gʻazablanib: «Allohga qasamki, men sizlarning Allohdan eng qoʻrqadiganingiz va Uning chegaralarini eng yaxshi biladiganingizman», dedilar.Зайд ибн Аслам — Ато ибн Ясордан ривоят қилишича, бир киши Рамазонда рўзадор ҳолида хотинини ўпиб қўйди ва бундан қаттиқ изтиробга тушди. Шунда хотинини бу ҳақда сўраб келишга юборди. У (хотин) Набий ﷺ нинг завжалари Умму Саламанинг ҳузурига кириб, буни унга айтди. Умму Салама унга: Расулуллоҳ ﷺ рўзадор ҳолида ўпар эдилар, деб хабар берди. У қайтиб, эрига буни айтди, бироқ бу уни баттар (ташвишга) солди ва у: «Биз Расулуллоҳ ﷺга ўхшамаймиз, Аллоҳ Расулуллоҳга ﷺ Ўзи хоҳлаган нарсани ҳалол қилади», деди. Сўнг хотини яна Умму Саламанинг олдига қайтиб борди ва унинг ҳузурида Расулуллоҳ ﷺни топди. Расулуллоҳ ﷺ: «Бу аёлга нима бўлди?», дедилар. Умму Салама унга хабар берди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Унга мен буни қилишимни айтмадингми?», дедилар. У: «Мен унга айтдим, у эрига бориб хабар берди, бироқ бу уни баттар (ташвишга) солди ва у: ‹Биз Расулуллоҳ ﷺга ўхшамаймиз, Аллоҳ Ўз Расулига ﷺ хоҳлаган нарсани ҳалол қилади›, деди», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ ғазабланиб: «Аллоҳга қасамки, мен сизларнинг Аллоҳдан энг қўрқадиганингиз ва Унинг чегараларини энг яхши биладиганингизман», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ، - رضى الله عنها - أَنَّهَا قَالَتْ إِنْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيُقَبِّلُ بَعْضَ أَزْوَاجِهِ وَهُوَ صَائِمٌ ‏.‏ ثُمَّ ضَحِكَتْ ‏.‏

Oisha — muʼminlarning onasi (roziyallohu anho) — dan rivoyat qilinadiki, u: «Rasululloh ﷺ roʻzador hollarida baʼzi zavjalarini oʻpar edilar», dedi. Soʻng u kulib qoʻydi.Оиша — муъминларнинг онаси (розияллоҳу анҳо) — дан ривоят қилинадики, у: «Расулуллоҳ ﷺ рўзадор ҳолларида баъзи завжаларини ўпар эдилар», деди. Сўнг у кулиб қўйди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، أَنَّ عَاتِكَةَ ابْنَةَ زَيْدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ نُفَيْلٍ، - امْرَأَةَ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ - كَانَتْ تُقَبِّلُ رَأْسَ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ وَهُوَ صَائِمٌ فَلاَ يَنْهَاهَا ‏.‏

Yahyo ibn Saʼid (rahimahulloh)dan rivoyat qilinishicha, Umar ibn al-Xattobning xotini Otika bint Zayd ibn Amr ibn Nufayl (roziyallohu anho) u roʻzador holida uning boshidan oʻpar, u esa uni qaytarmas edi.Яҳё ибн Саъид (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинишича, Умар ибн ал-Хаттобнинг хотини Отика бинт Зайд ибн Амр ибн Нуфайл (розияллоҳу анҳо) у рўзадор ҳолида унинг бошидан ўпар, у эса уни қайтармас эди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي النَّضْرِ، مَوْلَى عُمَرَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ أَنَّ عَائِشَةَ بِنْتَ طَلْحَةَ، أَخْبَرَتْهُ أَنَّهَا، كَانَتْ عِنْدَ عَائِشَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَدَخَلَ عَلَيْهَا زَوْجُهَا هُنَالِكَ وَهُوَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ وَهُوَ صَائِمٌ فَقَالَتْ لَهُ عَائِشَةُ مَا يَمْنَعُكَ أَنْ تَدْنُوَ مِنْ أَهْلِكَ فَتُقَبِّلَهَا وَتُلاَعِبَهَا فَقَالَ أُقَبِّلُهَا وَأَنَا صَائِمٌ قَالَتْ نَعَمْ ‏.‏

Abu Nadr — Umar ibn Ubaydullohning mavlosi — dan rivoyat qilinishicha, Oisha bint Talha unga xabar berdiki, u Nabiy ﷺ ning zavjalari Oishaning huzurida edi. Shu payt uning eri — Abdulloh ibn Abdurrahmon ibn Abu Bakr as-Siddiq — roʻzador holida uning huzuriga kirdi. Oisha unga: «Ahlingga (xotiningga) yaqinlashib, uni oʻpishdan va u bilan oʻynashishdan seni nima toʻsyapti?», dedi. U: «Roʻzador holimda uni oʻpaymi?», dedi. U (Oisha): «Ha», dedi.Абу Надр — Умар ибн Убайдуллоҳнинг мавлоси — дан ривоят қилинишича, Оиша бинт Талҳа унга хабар бердики, у Набий ﷺ нинг завжалари Оишанинг ҳузурида эди. Шу пайт унинг эри — Абдуллоҳ ибн Абдурраҳмон ибн Абу Бакр ас-Сиддиқ — рўзадор ҳолида унинг ҳузурига кирди. Оиша унга: «Аҳлингга (хотинингга) яқинлашиб, уни ўпишдан ва у билан ўйнашишдан сени нима тўсяпти?», деди. У: «Рўзадор ҳолимда уни ўпайми?», деди. У (Оиша): «Ҳа», деди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، وَسَعْدَ بْنَ أَبِي وَقَّاصٍ، كَانَا يُرَخِّصَانِ فِي الْقُبْلَةِ لِلصَّائِمِ ‏.‏

Zayd ibn Aslam (rahimahulloh)dan rivoyat qilinishicha, Abu Hurayra va Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhumo) roʻzadorga oʻpishga ruxsat berar edilar.Зайд ибн Аслам (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинишича, Абу Ҳурайра ва Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳумо) рўзадорга ўпишга рухсат берар эдилар.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ عَائِشَةَ، زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم كَانَتْ إِذَا ذَكَرَتْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُقَبِّلُ وَهُوَ صَائِمٌ تَقُولُ وَأَيُّكُمْ أَمْلَكُ لِنَفْسِهِ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم

Molikka yetib kelishicha, Nabiy ﷺ ning zavjasi Oisha (roziyallohu anho) Rasululloh ﷺ roʻzador holida oʻpar edilar, deb eslaganda: «Sizlardan qaysingiz Rasululloh ﷺdan koʻra oʻzini koʻproq tuta oladi?», der edi.Моликка етиб келишича, Набий ﷺ нинг завжаси Оиша (розияллоҳу анҳо) Расулуллоҳ ﷺ рўзадор ҳолида ўпар эдилар, деб эслаганда: «Сизлардан қайсингиз Расулуллоҳ ﷺдан кўра ўзини кўпроқ тута олади?», дер эди.

قَالَ يَحْيَى قَالَ مَالِكٌ قَالَ هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ قَالَ عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ لَمْ أَرَ الْقُبْلَةَ لِلصَّائِمِ تَدْعُو إِلَى خَيْرٍ ‏.‏

Yahyo aytdi: Molik aytdiki, Hishom ibn Urva dedi: Urva ibn az-Zubayr: «Roʻzador uchun oʻpish biror yaxshilikka chorlaydi, deb koʻrmadim», dedi.Яҳё айтди: Молик айтдики, Ҳишом ибн Урва деди: Урва ибн аз-Зубайр: «Рўзадор учун ўпиш бирор яхшиликка чорлайди, деб кўрмадим», деди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ، سُئِلَ عَنِ الْقُبْلَةِ، لِلصَّائِمِ فَأَرْخَصَ فِيهَا لِلشَّيْخِ وَكَرِهَهَا لِلشَّابِّ ‏.‏

Zayd ibn Aslam — Ato ibn Yasordan rivoyat qilishicha, Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan roʻzador uchun oʻpish haqida soʻralganda, u keksa kishi uchun ruxsat berdi, yosh yigit uchun esa uni yoqtirmadi.Зайд ибн Аслам — Ато ибн Ясордан ривоят қилишича, Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан рўзадор учун ўпиш ҳақида сўралганда, у кекса киши учун рухсат берди, ёш йигит учун эса уни ёқтирмади.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ يَنْهَى عَنِ الْقُبْلَةِ، وَالْمُبَاشَرَةِ، لِلصَّائِمِ ‏.‏

Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinishicha, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) roʻzador uchun oʻpish va (badanni badanga) tekkizishdan qaytarar edi.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинишича, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) рўзадор учун ўпиш ва (баданни баданга) теккизишдан қайтарар эди.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ إِلَى مَكَّةَ عَامَ الْفَتْحِ فِي رَمَضَانَ فَصَامَ حَتَّى بَلَغَ الْكَدِيدَ ثُمَّ أَفْطَرَ فَأَفْطَرَ النَّاسُ وَكَانُوا يَأْخُذُونَ بِالأَحْدَثِ فَالأَحْدَثِ مِنْ أَمْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Fath (Makka fathi) yili Ramazonda Makka tomon chiqdilar va al-Kadidga yetguncha roʻza tutdilar, soʻng iftor qildilar. Shunda odamlar ham iftor qildilar. Ular Rasululloh ﷺ ning ishlaridan eng oxirgisiga (soʻnggi amaliga) amal qilar edilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Фатҳ (Макка фатҳи) йили Рамазонда Макка томон чиқдилар ва ал-Кадидга етгунча рўза тутдилар, сўнг ифтор қилдилар. Шунда одамлар ҳам ифтор қилдилар. Улар Расулуллоҳ ﷺ нинг ишларидан энг охиргисига (сўнгги амалига) амал қилар эдилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ سُمَىٍّ، مَوْلَى أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ بَعْضِ، أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمَرَ النَّاسَ فِي سَفَرِهِ عَامَ الْفَتْحِ بِالْفِطْرِ وَقَالَ ‏ "‏ تَقَوَّوْا لِعَدُوِّكُمْ ‏"‏ ‏.‏ وَصَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ أَبُو بَكْرٍ قَالَ الَّذِي حَدَّثَنِي لَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْعَرْجِ يَصُبُّ الْمَاءَ عَلَى رَأْسِهِ مِنَ الْعَطَشِ أَوْ مِنَ الْحَرِّ ثُمَّ قِيلَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ طَائِفَةً مِنَ النَّاسِ قَدْ صَامُوا حِينَ صُمْتَ - قَالَ - فَلَمَّا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْكَدِيدِ دَعَا بِقَدَحٍ فَشَرِبَ فَأَفْطَرَ النَّاسُ ‏.‏

Sumayy — Abu Bakr ibn Abdurrahmonning mavlosi — dan, u Abu Bakr ibn Abdurrahmondan, u Rasululloh ﷺ ning sahobalaridan biridan rivoyat qilishicha, Rasululloh ﷺ Fath yilidagi safarlarida odamlarga iftor qilishni buyurib: «Dushmaningizga (qarshi) quvvat toplang», dedilar. Rasululloh ﷺ oʻzlari esa roʻza tutdilar. Abu Bakr aytdi: Menga rivoyat qilgan kishi shunday dedi: «Men Rasululloh ﷺni al-Arjda chanqoqdan yoki issiqdan boshlariga suv quyayotganlarini koʻrdim. Soʻng Rasululloh ﷺga: ‹Yo Rasululloh, siz roʻza tutganingizda bir toʻda odamlar ham roʻza tutdi›, deyildi. Rasululloh ﷺ al-Kadidga yetganlarida bir qadah (idish) soʻrab, undan ichdilar. Shunda odamlar iftor qildilar».Сумайй — Абу Бакр ибн Абдурраҳмоннинг мавлоси — дан, у Абу Бакр ибн Абдурраҳмондан, у Расулуллоҳ ﷺ нинг саҳобаларидан биридан ривоят қилишича, Расулуллоҳ ﷺ Фатҳ йилидаги сафарларида одамларга ифтор қилишни буюриб: «Душманингизга (қарши) қувват топланг», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ ўзлари эса рўза тутдилар. Абу Бакр айтди: Менга ривоят қилган киши шундай деди: «Мен Расулуллоҳ ﷺни ал-Аржда чанқоқдан ёки иссиқдан бошларига сув қуяётганларини кўрдим. Сўнг Расулуллоҳ ﷺга: ‹Ё Расулуллоҳ, сиз рўза тутганингизда бир тўда одамлар ҳам рўза тутди›, дейилди. Расулуллоҳ ﷺ ал-Кадидга етганларида бир қадаҳ (идиш) сўраб, ундан ичдилар. Шунда одамлар ифтор қилдилар».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ حُمَيْدٍ الطَّوِيلِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّهُ قَالَ سَافَرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي رَمَضَانَ فَلَمْ يَعِبِ الصَّائِمُ عَلَى الْمُفْطِرِ وَلاَ الْمُفْطِرُ عَلَى الصَّائِمِ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u: «Biz Ramazonda Rasululloh ﷺ bilan safar qildik. Roʻzador roʻzasini ochganni ayblamadi, roʻzasini ochgan ham roʻzadorni ayblamadi», dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у: «Биз Рамазонда Расулуллоҳ ﷺ билан сафар қилдик. Рўзадор рўзасини очганни айбламади, рўзасини очган ҳам рўзадорни айбламади», деди.

وَحَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ حَمْزَةَ بْنَ عَمْرٍو الأَسْلَمِيَّ، قَالَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي رَجُلٌ أَصُومُ أَفَأَصُومُ فِي السَّفَرِ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ إِنْ شِئْتَ فَصُمْ وَإِنْ شِئْتَ فَأَفْطِرْ ‏"‏ ‏.‏

Urva (rahimahulloh)dan rivoyat qilinishicha, Hamza ibn Amr al-Aslamiy (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺga: «Yo Rasululloh, men koʻp roʻza tutadigan kishiman, safarda roʻza tutaymi?», dedi. Rasululloh ﷺ unga: «Xohlasang, roʻza tut; xohlasang, iftor qil», dedilar.Урва (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинишича, Ҳамза ибн Амр ал-Асламий (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺга: «Ё Расулуллоҳ, мен кўп рўза тутадиган кишиман, сафарда рўза тутайми?», деди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Хоҳласанг, рўза тут; хоҳласанг, ифтор қил», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ لاَ يَصُومُ فِي السَّفَرِ ‏.‏

Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinishicha, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) safarda roʻza tutmas edi.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинишича, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) сафарда рўза тутмас эди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ كَانَ يُسَافِرُ فِي رَمَضَانَ وَنُسَافِرُ مَعَهُ فَيَصُومُ عُرْوَةُ وَنُفْطِرُ نَحْنُ فَلاَ يَأْمُرُنَا بِالصِّيَامِ ‏.‏

Hishom ibn Urva — otasi (Urva)dan rivoyat qilishicha, u Ramazonda safar qilar, biz ham u bilan safar qilar edik. Urva roʻza tutar, biz esa iftor qilar edik, u bizni roʻza tutishga buyurmas edi.Ҳишом ибн Урва — отаси (Урва)дан ривоят қилишича, у Рамазонда сафар қилар, биз ҳам у билан сафар қилар эдик. Урва рўза тутар, биз эса ифтор қилар эдик, у бизни рўза тутишга буюрмас эди.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، كَانَ إِذَا كَانَ فِي سَفَرٍ فِي رَمَضَانَ فَعَلِمَ أَنَّهُ دَاخِلٌ الْمَدِينَةَ مِنْ أَوَّلِ يَوْمِهِ دَخَلَ وَهُوَ صَائِمٌ ‏.‏ قَالَ يَحْيَى قَالَ مَالِكٌ مَنْ كَانَ فِي سَفَرٍ فَعَلِمَ أَنَّهُ دَاخِلٌ عَلَى أَهْلِهِ مِنْ أَوَّلِ يَوْمِهِ وَطَلَعَ لَهُ الْفَجْرُ قَبْلَ أَنْ يَدْخُلَ دَخَلَ وَهُوَ صَائِمٌ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَإِذَا أَرَادَ أَنْ يَخْرُجَ فِي رَمَضَانَ فَطَلَعَ لَهُ الْفَجْرُ وَهُوَ بِأَرْضِهِ قَبْلَ أَنْ يَخْرُجَ فَإِنَّهُ يَصُومُ ذَلِكَ الْيَوْمَ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ فِي الرَّجُلِ يَقْدَمُ مِنْ سَفَرِهِ وَهُوَ مُفْطِرٌ وَامْرَأَتُهُ مُفْطِرَةٌ حِينَ طَهُرَتْ مِنْ حَيْضِهَا فِي رَمَضَانَ أَنَّ لِزَوْجِهَا أَنْ يُصِيبَهَا إِنْ شَاءَ ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) Ramazonda safarda boʻlib, oʻsha kunining boshida Madinaga kirishini bilsa, roʻzador holida kirar edi. Yahyo aytdi: Molik aytdi: «Kim safarda boʻlib, oʻsha kunining boshida ahliga (uyiga) yetib borishini bilsa-yu, kirmasidan avval unga tong yorishsa, roʻzador holida kirsin». Molik aytdi: «Agar u Ramazonda (safarga) chiqmoqchi boʻlsa-yu, hali oʻz yerida turgan, chiqmasidan avval unga tong yorishsa, u oʻsha kuni roʻza tutadi». Molik safaridan roʻzasini ochgan holda qaytgan, xotini ham Ramazonda hayzidan endi pok boʻlib roʻzasini ochgan kishi haqida: «Eri xohlasa, unga (xotiniga) yaqinlashishi mumkin», dedi.Моликка етиб келишича, Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) Рамазонда сафарда бўлиб, ўша кунининг бошида Мадинага киришини билса, рўзадор ҳолида кирар эди. Яҳё айтди: Молик айтди: «Ким сафарда бўлиб, ўша кунининг бошида аҳлига (уйига) етиб боришини билса-ю, кирмасидан аввал унга тонг ёришса, рўзадор ҳолида кирсин». Молик айтди: «Агар у Рамазонда (сафарга) чиқмоқчи бўлса-ю, ҳали ўз ерида турган, чиқмасидан аввал унга тонг ёришса, у ўша куни рўза тутади». Молик сафаридан рўзасини очган ҳолда қайтган, хотини ҳам Рамазонда ҳайзидан энди пок бўлиб рўзасини очган киши ҳақида: «Эри хоҳласа, унга (хотинига) яқинлашиши мумкин», деди.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَجُلاً، أَفْطَرَ فِي رَمَضَانَ فَأَمَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُكَفِّرَ بِعِتْقِ رَقَبَةٍ أَوْ صِيَامِ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ أَوْ إِطْعَامِ سِتِّينَ مِسْكِينًا ‏.‏ فَقَالَ لاَ أَجِدُ ‏.‏ فَأُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِعَرَقِ تَمْرٍ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ خُذْ هَذَا فَتَصَدَّقْ بِهِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا أَحَدٌ أَحْوَجَ مِنِّي ‏.‏ فَضَحِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى بَدَتْ أَنْيَابُهُ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ كُلْهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi Ramazonda roʻzasini buzdi. Shunda Rasululloh ﷺ unga bir qul ozod qilish, yoki ikki oy ketma-ket roʻza tutish, yoki oltmish miskinni taomlantirish bilan kafforat toʻlashni buyurdilar. U: «(Bunga imkonim) yoʻq», dedi. Shunda Rasululloh ﷺga bir savat xurmo keltirildi. U zot: «Buni ol va sadaqa qilib ber», dedilar. U: «Yo Rasululloh, mendan muhtojroq kishi yoʻq», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ oziq tishlari koʻringuncha kulib, soʻng: «Uni (oʻzing) yegin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир киши Рамазонда рўзасини бузди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга бир қул озод қилиш, ёки икки ой кетма-кет рўза тутиш, ёки олтмиш мискинни таомлантириш билан каффорат тўлашни буюрдилар. У: «(Бунга имконим) йўқ», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺга бир сават хурмо келтирилди. У зот: «Буни ол ва садақа қилиб бер», дедилар. У: «Ё Расулуллоҳ, мендан муҳтожроқ киши йўқ», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ озиқ тишлари кўрингунча кулиб, сўнг: «Уни (ўзинг) егин», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْخُرَاسَانِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّهُ قَالَ جَاءَ أَعْرَابِيٌّ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَضْرِبُ نَحْرَهُ وَيَنْتِفُ شَعْرَهُ وَيَقُولُ هَلَكَ الأَبْعَدُ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَمَا ذَاكَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ أَصَبْتُ أَهْلِي وَأَنَا صَائِمٌ فِي رَمَضَانَ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَلْ تَسْتَطِيعُ أَنْ تُعْتِقَ رَقَبَةً ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ لاَ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ هَلْ تَسْتَطِيعُ أَنْ تُهْدِيَ بَدَنَةً ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لاَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَاجْلِسْ ‏"‏ ‏.‏ فَأُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِعَرَقِ تَمْرٍ فَقَالَ ‏"‏ خُذْ هَذَا فَتَصَدَّقْ بِهِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ مَا أَحَدٌ أَحْوَجَ مِنِّي ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ كُلْهُ وَصُمْ يَوْمًا مَكَانَ مَا أَصَبْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ قَالَ عَطَاءٌ فَسَأَلْتُ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ كَمْ فِي ذَلِكَ الْعَرَقِ مِنَ التَّمْرِ فَقَالَ مَا بَيْنَ خَمْسَةَ عَشَرَ صَاعًا إِلَى عِشْرِينَ ‏.‏

Ato ibn Abdulloh al-Xurosoniy — Saʼid ibn al-Musayyabdan rivoyat qilishicha, u dedi: «Rasululloh ﷺ ning huzurlariga bir aʼrobiy (badaviy) koʻksiga urib, sochini yulib: ‹Bu badbaxt halok boʻldi!› deb keldi. Rasululloh ﷺ unga: ‹Nima boʻldi?›, dedilar. U: ‹Ramazonda roʻzador holimda xotinimga yaqinlik qildim›, dedi. Rasululloh ﷺ unga: ‹Bir qul ozod qilishga qodirmisan?›, dedilar. U: ‹Yoʻq›, dedi. U zot: ‹Bir tuya (badana) hadya qilishga qodirmisan?›, dedilar. U: ‹Yoʻq›, dedi. U zot: ‹Unda oʻtir›, dedilar. Shunda Rasululloh ﷺga bir savat xurmo keltirildi. U zot: ‹Buni ol va sadaqa qilib ber›, dedilar. U: ‹Mendan muhtojroq kishi yoʻq›, dedi. U zot: ‹Uni (oʻzing) yegin va qilgan (gunohing) oʻrniga bir kun roʻza tutgin›, dedilar». Molik aytdi: Ato aytdi: Men Saʼid ibn al-Musayyabdan oʻsha savatda qancha xurmo bor edi, deb soʻradim. U: «Oʻn beshdan yigirma soʼgacha», dedi.Ато ибн Абдуллоҳ ал-Хуросоний — Саъид ибн ал-Мусайябдан ривоят қилишича, у деди: «Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларига бир аъробий (бадавий) кўксига уриб, сочини юлиб: ‹Бу бадбахт ҳалок бўлди!› деб келди. Расулуллоҳ ﷺ унга: ‹Нима бўлди?›, дедилар. У: ‹Рамазонда рўзадор ҳолимда хотинимга яқинлик қилдим›, деди. Расулуллоҳ ﷺ унга: ‹Бир қул озод қилишга қодирмисан?›, дедилар. У: ‹Йўқ›, деди. У зот: ‹Бир туя (бадана) ҳадя қилишга қодирмисан?›, дедилар. У: ‹Йўқ›, деди. У зот: ‹Унда ўтир›, дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺга бир сават хурмо келтирилди. У зот: ‹Буни ол ва садақа қилиб бер›, дедилар. У: ‹Мендан муҳтожроқ киши йўқ›, деди. У зот: ‹Уни (ўзинг) егин ва қилган (гуноҳинг) ўрнига бир кун рўза тутгин›, дедилар». Молик айтди: Ато айтди: Мен Саъид ибн ал-Мусайябдан ўша саватда қанча хурмо бор эди, деб сўрадим. У: «Ўн бешдан йигирма соъгача», деди.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ كَانَ يَحْتَجِمُ وَهُوَ صَائِمٌ - قَالَ - ثُمَّ تَرَكَ ذَلِكَ بَعْدُ فَكَانَ إِذَا صَامَ لَمْ يَحْتَجِمْ حَتَّى يُفْطِرَ ‏.‏

Nofeʼ — Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilishicha, u roʻzador holida qon oldirar (hijoma qildirar) edi. (Nofeʼ) dedi: Soʻng u buni keyinchalik tark etdi, roʻza tutgan paytida iftor qilguncha qon oldirmaydigan boʻldi.Нофеъ — Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилишича, у рўзадор ҳолида қон олдирар (ҳижома қилдирар) эди. (Нофеъ) деди: Сўнг у буни кейинчалик тарк этди, рўза тутган пайтида ифтор қилгунча қон олдирмайдиган бўлди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ سَعْدَ بْنَ أَبِي وَقَّاصٍ، وَعَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَا يَحْتَجِمَانِ وَهُمَا صَائِمَانِ ‏.‏

Ibn Shihob (rahimahulloh)dan rivoyat qilinishicha, Saʼd ibn Abu Vaqqos va Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) roʻzador holida qon oldirar edilar.Ибн Шиҳоб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинишича, Саъд ибн Абу Ваққос ва Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) рўзадор ҳолида қон олдирар эдилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ كَانَ يَحْتَجِمُ وَهُوَ صَائِمٌ ثُمَّ لاَ يُفْطِرُ ‏.‏ قَالَ وَمَا رَأَيْتُهُ احْتَجَمَ قَطُّ إِلاَّ وَهُوَ صَائِمٌ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ لاَ تُكْرَهُ الْحِجَامَةُ لِلصَّائِمِ إِلاَّ خَشْيَةً مِنْ أَنْ يَضْعُفَ وَلَوْلاَ ذَلِكَ لَمْ تُكْرَهْ وَلَوْ أَنَّ رَجُلاً احْتَجَمَ فِي رَمَضَانَ ثُمَّ سَلِمَ مِنْ أَنْ يُفْطِرَ لَمْ أَرَ عَلَيْهِ شَيْئًا وَلَمْ آمُرْهُ بِالْقَضَاءِ لِذَلِكَ الْيَوْمِ الَّذِي احْتَجَمَ فِيهِ لأَنَّ الْحِجَامَةَ إِنَّمَا تُكْرَهُ لِلصَّائِمِ لِمَوْضِعِ التَّغْرِيرِ بِالصِّيَامِ فَمَنِ احْتَجَمَ وَسَلِمَ مِنْ أَنْ يُفْطِرَ حَتَّى يُمْسِيَ فَلاَ أَرَى عَلَيْهِ شَيْئًا وَلَيْسَ عَلَيْهِ قَضَاءُ ذَلِكَ الْيَوْمِ ‏.‏

Urva (rahimahulloh)dan rivoyat qilinishicha, u roʻzador holida qon oldirar, soʻng iftor qilmas edi. (Rovi) dedi: Men uni faqat roʻzador holidagina qon oldirganini koʻrardim. Molik aytdi: «Roʻzador uchun qon oldirish faqat (kishi) kuchsizlanib qolishidan qoʻrqilgani uchungina makruh boʻladi; agar shu boʻlmaganda, u makruh boʻlmas edi. Agar bir kishi Ramazonda qon oldirsa-yu, soʻng roʻzasini buzishdan salomat qolsa, men uning zimmasida biror narsa (vojib) deb koʻrmayman va oʻsha qon oldirgan kuniga qazo tutishni buyurmayman. Chunki qon oldirish roʻzador uchun faqat roʻzani xatarga qoʻyish oʻrni sababli makruh boʻladi. Kim qon oldirsa-yu, kechga qadar roʻzasini buzishdan salomat qolsa, men uning zimmasida biror narsa (vojib) deb koʻrmayman va uning zimmasida oʻsha kunning qazosi yoʻq».Урва (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинишича, у рўзадор ҳолида қон олдирар, сўнг ифтор қилмас эди. (Рови) деди: Мен уни фақат рўзадор ҳолидагина қон олдирганини кўрардим. Молик айтди: «Рўзадор учун қон олдириш фақат (киши) кучсизланиб қолишидан қўрқилгани учунгина макруҳ бўлади; агар шу бўлмаганда, у макруҳ бўлмас эди. Агар бир киши Рамазонда қон олдирса-ю, сўнг рўзасини бузишдан саломат қолса, мен унинг зиммасида бирор нарса (вожиб) деб кўрмайман ва ўша қон олдирган кунига қазо тутишни буюрмайман. Чунки қон олдириш рўзадор учун фақат рўзани хатарга қўйиш ўрни сабабли макруҳ бўлади. Ким қон олдирса-ю, кечга қадар рўзасини бузишдан саломат қолса, мен унинг зиммасида бирор нарса (вожиб) деб кўрмайман ва унинг зиммасида ўша куннинг қазоси йўқ».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهَا قَالَتْ كَانَ يَوْمُ عَاشُورَاءَ يَوْمًا تَصُومُهُ قُرَيْشٌ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصُومُهُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَلَمَّا قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ صَامَهُ وَأَمَرَ بِصِيَامِهِ فَلَمَّا فُرِضَ رَمَضَانُ كَانَ هُوَ الْفَرِيضَةَ وَتُرِكَ يَوْمُ عَاشُورَاءَ فَمَنْ شَاءَ صَامَهُ وَمَنْ شَاءَ تَرَكَهُ ‏.‏

Nabiy ﷺ ning zavjalari Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, u: «Oshuro kuni johiliyat davrida Quraysh roʻza tutadigan kun edi. Rasululloh ﷺ ham johiliyatda uni roʻza tutar edilar. Rasululloh ﷺ Madinaga kelganlarida uni roʻza tutdilar va uni roʻza tutishni buyurdilar. Ramazon farz qilinganidan soʻng, farz oʻsha (Ramazon) boʻldi va Oshuro kuni (roʻzasi) tark etildi. Kim xohlasa uni tutar, kim xohlasa tutmas edi», dedi.Набий ﷺ нинг завжалари Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, у: «Ошуро куни жоҳилият даврида Қурайш рўза тутадиган кун эди. Расулуллоҳ ﷺ ҳам жоҳилиятда уни рўза тутар эдилар. Расулуллоҳ ﷺ Мадинага келганларида уни рўза тутдилар ва уни рўза тутишни буюрдилар. Рамазон фарз қилинганидан сўнг, фарз ўша (Рамазон) бўлди ва Ошуро куни (рўзаси) тарк этилди. Ким хоҳласа уни тутар, ким хоҳласа тутмас эди», деди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ، أَنَّهُ سَمِعَ مُعَاوِيَةَ بْنَ أَبِي سُفْيَانَ، يَوْمَ عَاشُورَاءَ عَامَ حَجَّ وَهُوَ عَلَى الْمِنْبَرِ يَقُولُ يَا أَهْلَ الْمَدِينَةِ أَيْنَ عُلَمَاؤُكُمْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ لِهَذَا الْيَوْمِ ‏ "‏ هَذَا يَوْمُ عَاشُورَاءَ وَلَمْ يُكْتَبْ عَلَيْكُمْ صِيَامُهُ وَأَنَا صَائِمٌ فَمَنْ شَاءَ فَلْيَصُمْ وَمَنْ شَاءَ فَلْيُفْطِرْ ‏"‏ ‏.‏

Humayd ibn Abdurrahmon ibn Avf (rahimahulloh)dan rivoyat qilinishicha, u Muoviya ibn Abu Sufyon (roziyallohu anhu)ning haj qilgan yili Oshuro kuni minbar ustida turib bunday deganini eshitdi: «Ey Madina ahli, olimlaringiz qani? Men Rasululloh ﷺ ning bu kun haqida: ‹Bu Oshuro kunidir, uni roʻza tutish sizlarga farz qilinmagan. Men roʻzadorman; kim xohlasa roʻza tutsin, kim xohlasa iftor qilsin›, deb aytganlarini eshitdim».Ҳумайд ибн Абдурраҳмон ибн Авф (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинишича, у Муовия ибн Абу Суфён (розияллоҳу анҳу)нинг ҳаж қилган йили Ошуро куни минбар устида туриб бундай деганини эшитди: «Эй Мадина аҳли, олимларингиз қани? Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг бу кун ҳақида: ‹Бу Ошуро кунидир, уни рўза тутиш сизларга фарз қилинмаган. Мен рўзадорман; ким хоҳласа рўза тутсин, ким хоҳласа ифтор қилсин›, деб айтганларини эшитдим».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، أَرْسَلَ إِلَى الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ أَنَّ غَدًا، يَوْمُ عَاشُورَاءَ فَصُمْ وَأْمُرْ أَهْلَكَ أَنْ يَصُومُوا ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) al-Horis ibn Hishomga: «Ertaga Oshuro kunidir, bas roʻza tutgin va ahlingga (oilangga) ham roʻza tutishni buyurgin», deb (xabar) yubordi.Моликка етиб келишича, Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) ал-Ҳорис ибн Ҳишомга: «Эртага Ошуро кунидир, бас рўза тутгин ва аҳлингга (оилангга) ҳам рўза тутишни буюргин», деб (хабар) юборди.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، ‏.‏ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ صِيَامِ يَوْمَيْنِ يَوْمِ الْفِطْرِ وَيَوْمِ الأَضْحَى ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ ikki kunda — Fitr (Ramazon hayiti) kuni va Azho (Qurbon hayiti) kuni — roʻza tutishdan qaytardilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ икки кунда — Фитр (Рамазон ҳайити) куни ва Азҳо (Қурбон ҳайити) куни — рўза тутишдан қайтардилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَهْلَ الْعِلْمِ، يَقُولُونَ لاَ بَأْسَ بِصِيَامِ الدَّهْرِ إِذَا أَفْطَرَ الأَيَّامَ الَّتِي نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ صِيَامِهَا وَهِيَ أَيَّامُ مِنًى وَيَوْمُ الأَضْحَى وَيَوْمُ الْفِطْرِ فِيمَا بَلَغَنَا ‏.‏ قَالَ وَذَلِكَ أَحَبُّ مَا سَمِعْتُ إِلَىَّ فِي ذَلِكَ ‏.‏

Molik ilm ahlining bunday deganlarini eshitgan: «Kishi Rasululloh ﷺ roʻza tutishdan qaytargan kunlar — bizga yetib kelganidek, Mino kunlari, Azho kuni va Fitr kunida — iftor qilsa, dahr (butun umr) roʻza tutishida zarar yoʻq». (Molik) aytdi: «Bu masalada eshitganlarim ichida menga eng yoqqani shudir».Молик илм аҳлининг бундай деганларини эшитган: «Киши Расулуллоҳ ﷺ рўза тутишдан қайтарган кунлар — бизга етиб келганидек, Мино кунлари, Азҳо куни ва Фитр кунида — ифтор қилса, даҳр (бутун умр) рўза тутишида зарар йўқ». (Молик) айтди: «Бу масалада эшитганларим ичида менга энг ёққани шудир».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْوِصَالِ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَإِنَّكَ تُوَاصِلُ فَقَالَ ‏ "‏ إِنِّي لَسْتُ كَهَيْئَتِكُمْ إِنِّي أُطْعَمُ وَأُسْقَى ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ visol (iftor qilmay ketma-ket roʻza tutish)dan qaytardilar. Shunda ular: «Yo Rasululloh, axir siz visol qilasiz-ku», dedilar. U zot: «Men sizlarga oʻxshamayman, men taomlantirilaman va sugʻorilaman», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ висол (ифтор қилмай кетма-кет рўза тутиш)дан қайтардилар. Шунда улар: «Ё Расулуллоҳ, ахир сиз висол қиласиз-ку», дедилар. У зот: «Мен сизларга ўхшамайман, мен таомлантириламан ва суғориламан», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِيَّاكُمْ وَالْوِصَالَ إِيَّاكُمْ وَالْوِصَالَ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا فَإِنَّكَ تُوَاصِلُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِنِّي لَسْتُ كَهَيْئَتِكُمْ إِنِّي أَبِيتُ يُطْعِمُنِي رَبِّي وَيَسْقِينِي ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Visoldan saqlaninglar! Visoldan saqlaninglar!», dedilar. Ular: «Axir siz visol qilasiz-ku, yo Rasululloh», dedilar. U zot: «Men sizlarga oʻxshamayman, men Robbim meni taomlantirib, sugʻorib turgan holida tunni oʻtkazaman», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Висолдан сақланинглар! Висолдан сақланинглар!», дедилар. Улар: «Ахир сиз висол қиласиз-ку, ё Расулуллоҳ», дедилар. У зот: «Мен сизларга ўхшамайман, мен Роббим мени таомлантириб, суғориб турган ҳолида тунни ўтказаман», дедилар.

قَالَ مَالِكٌ وَبَلَغَنِي عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، مِثْلُ ذَلِكَ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ مَنْ مَاتَ وَعَلَيْهِ نَذْرٌ مِنْ رَقَبَةٍ يُعْتِقُهَا أَوْ صِيَامٍ أَوْ صَدَقَةٍ أَوْ بَدَنَةٍ فَأَوْصَى بِأَنْ يُوَفَّى ذَلِكَ عَنْهُ مِنْ مَالِهِ فَإِنَّ الصَّدَقَةَ وَالْبَدَنَةَ فِي ثُلُثِهِ وَهُوَ يُبَدَّى عَلَى مَا سِوَاهُ مِنَ الْوَصَايَا إِلاَّ مَا كَانَ مِثْلَهُ وَذَلِكَ أَنَّهُ لَيْسَ الْوَاجِبُ عَلَيْهِ مِنَ النُّذُورِ وَغَيْرِهَا كَهَيْئَةِ مَا يَتَطَوَّعُ بِهِ مِمَّا لَيْسَ بِوَاجِبٍ وَإِنَّمَا يُجْعَلُ ذَلِكَ فِي ثُلُثِهِ خَاصَّةً دُونَ رَأْسِ مَالِهِ لأَنَّهُ لَوْ جَازَ لَهُ ذَلِكَ فِي رَأْسِ مَالِهِ لأَخَّرَ الْمُتَوَفَّى مِثْلَ ذَلِكَ مِنَ الأُمُورِ الْوَاجِبَةِ عَلَيْهِ حَتَّى إِذَا حَضَرَتْهُ الْوَفَاةُ وَصَارَ الْمَالُ لِوَرَثَتِهِ سَمَّى مِثْلَ هَذِهِ الأَشْيَاءِ الَّتِي لَمْ يَكُنْ يَتَقَاضَاهَا مِنْهُ مُتَقَاضٍ فَلَوْ كَانَ ذَلِكَ جَائِزًا لَهُ أَخَّرَ هَذِهِ الأَشْيَاءَ حَتَّى إِذَا كَانَ عِنْدَ مَوْتِهِ سَمَّاهَا وَعَسَى أَنْ يُحِيطَ بِجَمِيعِ مَالِهِ فَلَيْسَ ذَلِكَ لَهُ ‏.‏

Molik aytdi: Menga Sulaymon ibn Yasordan ham xuddi shunga oʻxshash (soʻz) yetib keldi. Molik aytdi: «Kim vafot etsa-yu, zimmasida ozod qilinadigan qul, yoki roʻza, yoki sadaqa, yoki tuya (badana) nazri boʻlib, buni oʻz molidan ado etilishini vasiyat qilgan boʻlsa, sadaqa va tuya uning (mol) uchdan biridan (chiqariladi) va u oʻzidan boshqa vasiyatlardan — oʻziga oʻxshaganidan boshqasidan — muqaddam qoʻyiladi. Buning sababi shuki, uning zimmasidagi nazrlar va boshqa (vojiblar) uning vojib boʻlmagan, ixtiyoriy (nafl) qiladigan narsalariga oʻxshamaydi. Bu (nazrlar) faqat uning (mol) uchdan biridan chiqariladi, asl molidan emas. Chunki agar bu unga asl molidan (chiqarilishi) joiz boʻlganda edi, vafot etuvchi zimmasidagi shunday vojib ishlarni oʻlim yetib kelib, mol vorislariga oʻtguniga qadar keyinga surar, soʻng hech kim undan talab qilmagan mana shunday narsalarni (vasiyat qilib) aytar edi. Agar bu unga joiz boʻlganda, u bu narsalarni keyinga surib, oʻlimi oldida ularni aytar va ehtimol butun molini qamrab olar edi. Bas, bu unga (haqqi) emas».Молик айтди: Менга Сулаймон ибн Ясордан ҳам худди шунга ўхшаш (сўз) етиб келди. Молик айтди: «Ким вафот этса-ю, зиммасида озод қилинадиган қул, ёки рўза, ёки садақа, ёки туя (бадана) назри бўлиб, буни ўз молидан адо этилишини васият қилган бўлса, садақа ва туя унинг (мол) учдан биридан (чиқарилади) ва у ўзидан бошқа васиятлардан — ўзига ўхшаганидан бошқасидан — муқаддам қўйилади. Бунинг сабаби шуки, унинг зиммасидаги назрлар ва бошқа (вожиблар) унинг вожиб бўлмаган, ихтиёрий (нафл) қиладиган нарсаларига ўхшамайди. Бу (назрлар) фақат унинг (мол) учдан биридан чиқарилади, асл молидан эмас. Чунки агар бу унга асл молидан (чиқарилиши) жоиз бўлганда эди, вафот этувчи зиммасидаги шундай вожиб ишларни ўлим етиб келиб, мол ворисларига ўтгунига қадар кейинга сурар, сўнг ҳеч ким ундан талаб қилмаган мана шундай нарсаларни (васият қилиб) айтар эди. Агар бу унга жоиз бўлганда, у бу нарсаларни кейинга суриб, ўлими олдида уларни айтар ва эҳтимол бутун молини қамраб олар эди. Бас, бу унга (ҳаққи) эмас».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ يُسْأَلُ هَلْ يَصُومُ أَحَدٌ عَنْ أَحَدٍ، أَوْ يُصَلِّي أَحَدٌ عَنْ أَحَدٍ، فَيَقُولُ لاَ يَصُومُ أَحَدٌ عَنْ أَحَدٍ، وَلاَ يُصَلِّي أَحَدٌ عَنْ أَحَدٍ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan: birov birovning oʻrniga roʻza tutadimi yoki birov birovning oʻrniga namoz oʻqiydimi, deb soʻralar edi. U esa: «Hech kim birovning oʻrniga roʻza tutmaydi va hech kim birovning oʻrniga namoz oʻqimaydi», der edi.Моликка етиб келишича, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан: биров бировнинг ўрнига рўза тутадими ёки биров бировнинг ўрнига намоз ўқийдими, деб сўралар эди. У эса: «Ҳеч ким бировнинг ўрнига рўза тутмайди ва ҳеч ким бировнинг ўрнига намоз ўқимайди», дер эди.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ أَخِيهِ، خَالِدِ بْنِ أَسْلَمَ أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، أَفْطَرَ ذَاتَ يَوْمٍ فِي رَمَضَانَ فِي يَوْمٍ ذِي غَيْمٍ وَرَأَى أَنَّهُ قَدْ أَمْسَى وَغَابَتِ الشَّمْسُ ‏.‏ فَجَاءَهُ رَجُلٌ فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ طَلَعَتِ الشَّمْسُ ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ الْخَطْبُ يَسِيرٌ وَقَدِ اجْتَهَدْنَا ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ يُرِيدُ بِقَوْلِهِ الْخَطْبُ يَسِيرٌ الْقَضَاءَ فِيمَا نُرَى - وَاللَّهُ أَعْلَمُ - وَخِفَّةَ مَؤُونَتِهِ وَيَسَارَتِهِ يَقُولُ نَصُومُ يَوْمًا مَكَانَهُ ‏.‏

Zayd ibn Aslam — akasi Xolid ibn Aslamdan rivoyat qilishicha, Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) bir kuni Ramazonda bulutli kunda kech kirib, quyosh botdi deb oʻylab, iftor qildi. Soʻng uning oldiga bir kishi kelib: «Ey amir al-muʼminin, quyosh chiqib qoldi!», dedi. Umar: «Ish yengil, biz ijtihod qilgan edik», dedi. Molik aytdi: «Uning ‹ish yengil› degan soʻzi bilan — bizningcha, Alloh yaxshi biluvchi — qazoni, uning yukining yengilligi va osonligini nazarda tutdi. U: ‹Uning oʻrniga bir kun roʻza tutamiz›, demoqchi edi».Зайд ибн Аслам — акаси Холид ибн Асламдан ривоят қилишича, Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) бир куни Рамазонда булутли кунда кеч кириб, қуёш ботди деб ўйлаб, ифтор қилди. Сўнг унинг олдига бир киши келиб: «Эй амир ал-муъминин, қуёш чиқиб қолди!», деди. Умар: «Иш енгил, биз ижтиҳод қилган эдик», деди. Молик айтди: «Унинг ‹иш енгил› деган сўзи билан — бизнингча, Аллоҳ яхши билувчи — қазони, унинг юкининг енгиллиги ва осонлигини назарда тутди. У: ‹Унинг ўрнига бир кун рўза тутамиз›, демоқчи эди».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ يَقُولُ يَصُومُ قَضَاءَ رَمَضَانَ مُتَتَابِعًا مَنْ أَفْطَرَهُ مِنْ مَرَضٍ أَوْ فِي سَفَرٍ ‏.‏

Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinishicha, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo): «Kim kasallik yoki safar sababli (roʻzasini) ochgan boʻlsa, Ramazon qazosini ketma-ket tutsin», der edi.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинишича, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо): «Ким касаллик ёки сафар сабабли (рўзасини) очган бўлса, Рамазон қазосини кетма-кет тутсин», дер эди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ، وَأَبَا، هُرَيْرَةَ اخْتَلَفَا فِي قَضَاءِ رَمَضَانَ فَقَالَ أَحَدُهُمَا يُفَرِّقُ بَيْنَهُ ‏.‏ وَقَالَ الآخَرُ لاَ يُفَرِّقُ بَيْنَهُ ‏.‏ لاَ أَدْرِي أَيَّهُمَا قَالَ يُفَرِّقُ بَيْنَهُ ‏.‏

Ibn Shihob (rahimahulloh)dan rivoyat qilinishicha, Abdulloh ibn Abbos va Abu Hurayra (roziyallohu anhumo) Ramazon qazosi haqida ixtilof qildilar. Ulardan biri: «Uning orasi ajratiladi (uzuq-uzuq tutiladi)», dedi. Boshqasi: «Uning orasi ajratilmaydi (ketma-ket tutiladi)», dedi. Qay biri ‹orasi ajratiladi› deganini bilmayman.Ибн Шиҳоб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинишича, Абдуллоҳ ибн Аббос ва Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳумо) Рамазон қазоси ҳақида ихтилоф қилдилар. Улардан бири: «Унинг ораси ажратилади (узуқ-узуқ тутилади)», деди. Бошқаси: «Унинг ораси ажратилмайди (кетма-кет тутилади)», деди. Қай бири ‹ораси ажратилади› деганини билмайман.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ مَنِ اسْتَقَاءَ وَهُوَ صَائِمٌ فَعَلَيْهِ الْقَضَاءُ وَمَنْ ذَرَعَهُ الْقَىْءُ فَلَيْسَ عَلَيْهِ الْقَضَاءُ ‏.‏

Nofeʼ — Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilishicha, u: «Kim roʻzador holida (atayin) qusib yuborsa, uning zimmasida qazo bor; kimni qusish oʻzi bosib kelsa (beixtiyor qussa), uning zimmasida qazo yoʻq», der edi.Нофеъ — Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилишича, у: «Ким рўзадор ҳолида (атайин) қусиб юборса, унинг зиммасида қазо бор; кимни қусиш ўзи босиб келса (беихтиёр қусса), унинг зиммасида қазо йўқ», дер эди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، أَنَّهُ سَمِعَ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، يُسْأَلُ عَنْ قَضَاءِ، رَمَضَانَ فَقَالَ سَعِيدٌ أَحَبُّ إِلَىَّ أَنْ لاَ يُفَرَّقَ قَضَاءُ رَمَضَانَ وَأَنْ يُوَاتَرَ ‏.‏ قَالَ يَحْيَى سَمِعْتُ مَالِكًا يَقُولُ فِيمَنْ فَرَّقَ قَضَاءَ رَمَضَانَ فَلَيْسَ عَلَيْهِ إِعَادَةٌ وَذَلِكَ مُجْزِئٌ عَنْهُ وَأَحَبُّ ذَلِكَ إِلَىَّ أَنْ يُتَابِعَهُ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ مَنْ أَكَلَ أَوْ شَرِبَ فِي رَمَضَانَ سَاهِيًا أَوْ نَاسِيًا أَوْ مَا كَانَ مِنْ صِيَامٍ وَاجِبٍ عَلَيْهِ أَنَّ عَلَيْهِ قَضَاءَ يَوْمٍ مَكَانَهُ ‏.‏

Yahyo ibn Saʼid (rahimahulloh)dan rivoyat qilinishicha, u Saʼid ibn al-Musayyabdan Ramazon qazosi haqida soʻralganini eshitdi. Saʼid: «Menga eng yoqadigani — Ramazon qazosi ajratilmasdan, ketma-ket tutilishidir», dedi. Yahyo aytdi: Men Molikning Ramazon qazosini ajratib (uzuq-uzuq) tutgan kishi haqida bunday deganini eshitdim: «Uning zimmasida (qayta) tutish yoʻq, bu unga kifoya qiladi; menga eng yoqadigani esa uni ketma-ket tutishidir». Molik aytdi: «Kim Ramazonda gʻaflatda yoki unutib yeb-ichib qoʻysa, yoki oʻziga vojib boʻlgan boshqa roʻzada (shunday qilsa), uning zimmasida oʻsha kunning oʻrniga bir kun qazo bor».Яҳё ибн Саъид (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинишича, у Саъид ибн ал-Мусайябдан Рамазон қазоси ҳақида сўралганини эшитди. Саъид: «Менга энг ёқадигани — Рамазон қазоси ажратилмасдан, кетма-кет тутилишидир», деди. Яҳё айтди: Мен Моликнинг Рамазон қазосини ажратиб (узуқ-узуқ) тутган киши ҳақида бундай деганини эшитдим: «Унинг зиммасида (қайта) тутиш йўқ, бу унга кифоя қилади; менга энг ёқадигани эса уни кетма-кет тутишидир». Молик айтди: «Ким Рамазонда ғафлатда ёки унутиб еб-ичиб қўйса, ёки ўзига вожиб бўлган бошқа рўзада (шундай қилса), унинг зиммасида ўша куннинг ўрнига бир кун қазо бор».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ قَيْسٍ الْمَكِّيِّ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ قَالَ كُنْتُ مَعَ مُجَاهِدٍ وَهُوَ يَطُوفُ بِالْبَيْتِ فَجَاءَهُ إِنْسَانٌ فَسَأَلَهُ عَنْ صِيَامِ أَيَّامِ الْكَفَّارَةِ أَمُتَتَابِعَاتٍ أَمْ يَقْطَعُهَا قَالَ حُمَيْدٌ فَقُلْتُ لَهُ نَعَمْ يَقْطَعُهَا إِنْ شَاءَ ‏.‏ قَالَ مُجَاهِدٌ لاَ يَقْطَعُهَا فَإِنَّهَا فِي قِرَاءَةِ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ مُتَتَابِعَاتٍ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَأَحَبُّ إِلَىَّ أَنْ يَكُونَ مَا سَمَّى اللَّهُ فِي الْقُرْآنِ يُصَامُ مُتَتَابِعًا ‏.‏ وَسُئِلَ مَالِكٌ عَنِ الْمَرْأَةِ تُصْبِحُ صَائِمَةً فِي رَمَضَانَ فَتَدْفَعُ دَفْعَةً مِنْ دَمٍ عَبِيطٍ فِي غَيْرِ أَوَانِ حَيْضِهَا ثُمَّ تَنْتَظِرُ حَتَّى تُمْسِيَ أَنْ تَرَى مِثْلَ ذَلِكَ فَلاَ تَرَى شَيْئًا ثُمَّ تُصْبِحُ يَوْمًا آخَرَ فَتَدْفَعُ دَفْعَةً أُخْرَى وَهِيَ دُونَ الأُولَى ثُمَّ يَنْقَطِعُ ذَلِكَ عَنْهَا قَبْلَ حَيْضَتِهَا بِأَيَّامٍ فَسُئِلَ مَالِكٌ كَيْفَ تَصْنَعُ فِي صِيَامِهَا وَصَلاَتِهَا قَالَ مَالِكٌ ذَلِكَ الدَّمُ مِنَ الْحَيْضَةِ فَإِذَا رَأَتْهُ فَلْتُفْطِرْ وَلْتَقْضِ مَا أَفْطَرَتْ فَإِذَا ذَهَبَ عَنْهَا الدَّمُ فَلْتَغْتَسِلْ وَتَصُومُ ‏.‏ وَسُئِلَ عَمَّنْ أَسْلَمَ فِي آخِرِ يَوْمٍ مِنْ رَمَضَانَ هَلْ عَلَيْهِ قَضَاءُ رَمَضَانَ كُلِّهِ أَوْ يَجِبُ عَلَيْهِ قَضَاءُ الْيَوْمِ الَّذِي أَسْلَمَ فِيهِ فَقَالَ لَيْسَ عَلَيْهِ قَضَاءُ مَا مَضَى وَإِنَّمَا يَسْتَأْنِفُ الصِّيَامَ فِيمَا يُسْتَقْبَلُ وَأَحَبُّ إِلَىَّ أَنْ يَقْضِيَ الْيَوْمَ الَّذِي أَسْلَمَ فِيهِ ‏.‏

Molik — Humayd ibn Qays al-Makkiydan rivoyat qilishicha, u xabar berib dedi: «Men Mujohid bilan birga edim, u Baytni (Kaʼbani) tavof qilardi. Uning oldiga bir kishi kelib, undan kafforat kunlarining roʻzasi haqida — ketma-ketmi yoki uni uzib (boʻlib) tutadimi, deb soʻradi». Humayd dedi: «Men unga: ‹Ha, xohlasa uni uzib tutadi›, dedim. Mujohid: ‹Uni uzmaydi, chunki Ubayy ibn Kaʼbning qiroatida u — uch kun ketma-ket (deb kelgan)›, dedi». Molik aytdi: «Menga eng yoqadigani — Alloh Qurʼonda nomlagan (narsa) ketma-ket tutilishidir». Molikdan Ramazonda roʻzador holida tongga chiqib, hayzi vaqtidan tashqarida bir marta tiniq (yangi) qon chiqargan, soʻng kechgacha shunga oʻxshashini koʻrishni kutib hech narsa koʻrmagan, keyin boshqa bir kuni tongga chiqib, avvalgidan kamroq yana bir marta (qon) chiqargan, soʻng bu (qon) undan hayzidan bir necha kun avval toʻxtagan ayol haqida soʻraldi. Molikdan bu ayol roʻzasi va namozi haqida qanday yoʻl tutishi soʻralganda, Molik: «U qon hayzdandir. Uni koʻrgach, roʻzasini ochsin va ochgan (kunlari)ni qazo qilsin. Qon undan ketgach, gʻusl qilib, roʻza tutsin», dedi. Undan Ramazonning oxirgi kunida Islomni qabul qilgan kishi haqida — u butun Ramazonni qazo qiladimi yoki uning zimmasiga faqat Islomni qabul qilgan kuni qazosi vojib boʻladimi, deb soʻralganda, u: «Uning zimmasida oʻtgan (kunlar) qazosi yoʻq, u faqat kelajakda (qolgan kunlarda) roʻzani boshlaydi. Menga eng yoqadigani esa — u Islomni qabul qilgan kunini qazo qilishidir», dedi.Молик — Ҳумайд ибн Қайс ал-Маккийдан ривоят қилишича, у хабар бериб деди: «Мен Мужоҳид билан бирга эдим, у Байтни (Каъбани) тавоф қиларди. Унинг олдига бир киши келиб, ундан каффорат кунларининг рўзаси ҳақида — кетма-кетми ёки уни узиб (бўлиб) тутадими, деб сўради». Ҳумайд деди: «Мен унга: ‹Ҳа, хоҳласа уни узиб тутади›, дедим. Мужоҳид: ‹Уни узмайди, чунки Убайй ибн Каъбнинг қироатида у — уч кун кетма-кет (деб келган)›, деди». Молик айтди: «Менга энг ёқадигани — Аллоҳ Қуръонда номлаган (нарса) кетма-кет тутилишидир». Моликдан Рамазонда рўзадор ҳолида тонгга чиқиб, ҳайзи вақтидан ташқарида бир марта тиниқ (янги) қон чиқарган, сўнг кечгача шунга ўхшашини кўришни кутиб ҳеч нарса кўрмаган, кейин бошқа бир куни тонгга чиқиб, аввалгидан камроқ яна бир марта (қон) чиқарган, сўнг бу (қон) ундан ҳайзидан бир неча кун аввал тўхтаган аёл ҳақида сўралди. Моликдан бу аёл рўзаси ва намози ҳақида қандай йўл тутиши сўралганда, Молик: «У қон ҳайздандир. Уни кўргач, рўзасини очсин ва очган (кунлари)ни қазо қилсин. Қон ундан кетгач, ғусл қилиб, рўза тутсин», деди. Ундан Рамазоннинг охирги кунида Исломни қабул қилган киши ҳақида — у бутун Рамазонни қазо қиладими ёки унинг зиммасига фақат Исломни қабул қилган куни қазоси вожиб бўладими, деб сўралганда, у: «Унинг зиммасида ўтган (кунлар) қазоси йўқ, у фақат келажакда (қолган кунларда) рўзани бошлайди. Менга энг ёқадигани эса — у Исломни қабул қилган кунини қазо қилишидир», деди.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ عَائِشَةَ، وَحَفْصَةَ، زَوْجَىِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَصْبَحَتَا صَائِمَتَيْنِ مُتَطَوِّعَتَيْنِ فَأُهْدِيَ لَهُمَا طَعَامٌ فَأَفْطَرَتَا عَلَيْهِ فَدَخَلَ عَلَيْهِمَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ عَائِشَةُ فَقَالَتْ حَفْصَةُ وَبَدَرَتْنِي بِالْكَلاَمِ - وَكَانَتْ بِنْتَ أَبِيهَا - يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَصْبَحْتُ أَنَا وَعَائِشَةُ صَائِمَتَيْنِ مُتَطَوِّعَتَيْنِ فَأُهْدِيَ إِلَيْنَا طَعَامٌ فَأَفْطَرْنَا عَلَيْهِ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ اقْضِيَا مَكَانَهُ يَوْمًا آخَرَ ‏"‏ ‏.‏

Nabiy ﷺ ning zavjalari Oisha va Hafsa (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, ular ikkovi bir kuni nafl roʻza tutgan holda tongga chiqdilar. Soʻng ularga taom hadya qilindi va ular u bilan iftor qildilar. Shu payt ularning oldiga Rasululloh ﷺ kirib keldilar. Oisha aytdi: Hafsa — u otasiga tortgan edi — mendan oldin soʻzga chiqib: «Yo Rasululloh, men va Oisha nafl roʻza tutgan holda tongga chiqdik, soʻng bizga taom hadya qilindi va biz u bilan iftor qildik», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Uning oʻrniga boshqa bir kun roʻza tutinglar», dedilar.Набий ﷺ нинг завжалари Оиша ва Ҳафса (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, улар иккови бир куни нафл рўза тутган ҳолда тонгга чиқдилар. Сўнг уларга таом ҳадя қилинди ва улар у билан ифтор қилдилар. Шу пайт уларнинг олдига Расулуллоҳ ﷺ кириб келдилар. Оиша айтди: Ҳафса — у отасига тортган эди — мендан олдин сўзга чиқиб: «Ё Расулуллоҳ, мен ва Оиша нафл рўза тутган ҳолда тонгга чиқдик, сўнг бизга таом ҳадя қилинди ва биз у билан ифтор қилдик», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Унинг ўрнига бошқа бир кун рўза тутинглар», дедилар.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، كَبِرَ حَتَّى كَانَ لاَ يَقْدِرُ عَلَى الصِّيَامِ فَكَانَ يَفْتَدِي ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَلاَ أَرَى ذَلِكَ وَاجِبًا وَأَحَبُّ إِلَىَّ أَنْ يَفْعَلَهُ إِذَا كَانَ قَوِيًّا عَلَيْهِ فَمَنْ فَدَى فَإِنَّمَا يُطْعِمُ مَكَانَ كُلِّ يَوْمٍ مُدًّا بِمُدِّ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) shu qadar keksayib qoldiki, roʻza tutishga qodir boʻlmay qoldi, shunda u fidya toʻlar edi. Molik aytdi: «Men buni vojib deb bilmayman, ammo menga eng maʼqul boʻlgani — kishi (roʻzaga) kuchi yetganda uni tutishidir. Kim fidya toʻlasa, har bir kun evaziga Nabiy ﷺ ning muddi bilan bir mudd (taom) yedirsin».Моликка етиб келишича, Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) шу қадар кексайиб қолдики, рўза тутишга қодир бўлмай қолди, шунда у фидя тўлар эди. Молик айтди: «Мен буни вожиб деб билмайман, аммо менга энг маъқул бўлгани — киши (рўзага) кучи етганда уни тутишидир. Ким фидя тўласа, ҳар бир кун эвазига Набий ﷺ нинг мудди билан бир мудд (таом) едирсин».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، سُئِلَ عَنِ الْمَرْأَةِ الْحَامِلِ، إِذَا خَافَتْ عَلَى وَلَدِهَا وَاشْتَدَّ عَلَيْهَا الصِّيَامُ قَالَ تُفْطِرُ وَتُطْعِمُ مَكَانَ كُلِّ يَوْمٍ مِسْكِينًا مُدًّا مِنْ حِنْطَةٍ بِمُدِّ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَأَهْلُ الْعِلْمِ يَرَوْنَ عَلَيْهَا الْقَضَاءَ كَمَا قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ‏}‏ وَيَرَوْنَ ذَلِكَ مَرَضًا مِنَ الأَمْرَاضِ مَعَ الْخَوْفِ عَلَى وَلَدِهَا ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan homilador ayol haqida — agar u boʻlasi (farzandi) uchun qoʻrqsa va roʻza unga ogʻir kelsa — soʻralganda, u: «U (roʻzasini) ochsin va har bir kun evaziga bir miskinga Nabiy ﷺ ning muddi bilan bir mudd bugʻdoy yedirsin», dedi. Molik aytdi: «Ilm ahli, Alloh azza va jalla aytganidek, uning zimmasida qazo (lozim) deb biladilar: {Sizlardan kim kasal yoki safarda boʻlsa, boshqa kunlarda (roʻza tutib) sanogʻini toʻldirsin} — va ular buni, boʻlasidan qoʻrqish bilan birga, kasalliklardan bir kasal deb hisoblaydilar».Моликка етиб келишича, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ҳомиладор аёл ҳақида — агар у бўласи (фарзанди) учун қўрқса ва рўза унга оғир келса — сўралганда, у: «У (рўзасини) очсин ва ҳар бир кун эвазига бир мискинга Набий ﷺ нинг мудди билан бир мудд буғдой едирсин», деди. Молик айтди: «Илм аҳли, Аллоҳ азза ва жалла айтганидек, унинг зиммасида қазо (лозим) деб биладилар: {Сизлардан ким касал ёки сафарда бўлса, бошқа кунларда (рўза тутиб) саноғини тўлдирсин} — ва улар буни, бўласидан қўрқиш билан бирга, касалликлардан бир касал деб ҳисоблайдилар».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ مَنْ كَانَ عَلَيْهِ قَضَاءُ رَمَضَانَ فَلَمْ يَقْضِهِ - وَهُوَ قَوِيٌّ عَلَى صِيَامِهِ - حَتَّى جَاءَ رَمَضَانُ آخَرُ فَإِنَّهُ يُطْعِمُ مَكَانَ كُلِّ يَوْمٍ مِسْكِينًا مُدًّا مِنْ حِنْطَةٍ وَعَلَيْهِ مَعَ ذَلِكَ الْقَضَاءُ ‏.‏ وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، مِثْلُ ذَلِكَ ‏.‏

Molik Abdurrahmon ibn al-Qosimdan, u otasidan rivoyat qiladiki, u (Qosim rahimahulloh) shunday derdi: «Kimning zimmasida Ramazon qazosi boʻlsa-yu, uni tutishga kuchi yetgani holda, boshqa Ramazon kelgunicha qazo qilmasa, u har bir kun evaziga bir miskinga bir mudd bugʻdoy yedirsin va bundan tashqari uning zimmasida qazo ham (qoladi)». Molikka Said ibn Jubayrdan ham shunga oʻxshash (soʻz) yetib kelgan.Молик Абдурраҳмон ибн ал-Қосимдан, у отасидан ривоят қиладики, у (Қосим раҳимаҳуллоҳ) шундай дерди: «Кимнинг зиммасида Рамазон қазоси бўлса-ю, уни тутишга кучи етгани ҳолда, бошқа Рамазон келгунича қазо қилмаса, у ҳар бир кун эвазига бир мискинга бир мудд буғдой едирсин ва бундан ташқари унинг зиммасида қазо ҳам (қолади)». Моликка Саид ибн Жубайрдан ҳам шунга ўхшаш (сўз) етиб келган.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّهُ سَمِعَ عَائِشَةَ، زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تَقُولُ إِنْ كَانَ لَيَكُونُ عَلَىَّ الصِّيَامُ مِنْ رَمَضَانَ فَمَا أَسْتَطِيعُ أَصُومُهُ حَتَّى يَأْتِيَ شَعْبَانُ

Molik Yahyo ibn Saiddan, u Abu Salama ibn Abdurrahmondan rivoyat qiladiki, u Nabiy ﷺ ning zavjalari Oisha (roziyallohu anho)ning shunday deganlarini eshitdi: «Baʼzida zimmamda Ramazondan (qolgan) roʻza boʻlar edi, ammo men uni Shaʼbon kelgunicha tuta olmasdim».Молик Яҳё ибн Саиддан, у Абу Салама ибн Абдурраҳмондан ривоят қиладики, у Набий ﷺ нинг завжалари Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг шундай деганларини эшитди: «Баъзида зиммамда Рамазондан (қолган) рўза бўлар эди, аммо мен уни Шаъбон келгунича тута олмасдим».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي النَّضْرِ، مَوْلَى عُمَرَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَائِشَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهَا قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصُومُ حَتَّى نَقُولَ لاَ يُفْطِرُ وَيُفْطِرُ حَتَّى نَقُولَ لاَ يَصُومُ وَمَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اسْتَكْمَلَ صِيَامَ شَهْرٍ قَطُّ إِلاَّ رَمَضَانَ وَمَا رَأَيْتُهُ فِي شَهْرٍ أَكْثَرَ صِيَامًا مِنْهُ فِي شَعْبَانَ ‏.‏

Paygʻambar ﷺning rafiqalari Oisha (roziyallohu anho) aytadilarki: Rasululloh ﷺ shu qadar (koʻp) roʻza tutar edilarki, biz endi iftor qilmasalar kerak deb aytardik. Va shu qadar (koʻp) iftor qilar edilarki, biz endi roʻza tutmasalar kerak deb aytardik. Men Rasululloh ﷺning Ramazondan boshqa biror oyni toʻliq roʻza tutganlarini hech koʻrmaganman. Va u zotning Shaʼbondagidan koʻra koʻproq roʻza tutadigan boshqa oyini ham koʻrmaganman.Пайғамбар ﷺнинг рафиқалари Оиша (розияллоҳу анҳо) айтадиларки: Расулуллоҳ ﷺ шу қадар (кўп) рўза тутар эдиларки, биз энди ифтор қилмасалар керак деб айтардик. Ва шу қадар (кўп) ифтор қилар эдиларки, биз энди рўза тутмасалар керак деб айтардик. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг Рамазондан бошқа бирор ойни тўлиқ рўза тутганларини ҳеч кўрмаганман. Ва у зотнинг Шаъбондагидан кўра кўпроқ рўза тутадиган бошқа ойини ҳам кўрмаганман.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ الصِّيَامُ جُنَّةٌ فَإِذَا كَانَ أَحَدُكُمْ صَائِمًا فَلاَ يَرْفُثْ وَلاَ يَجْهَلْ فَإِنِ امْرُؤٌ قَاتَلَهُ أَوْ شَاتَمَهُ فَلْيَقُلْ إِنِّي صَائِمٌ إِنِّي صَائِمٌ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Roʻza — qalqondir. Biringiz roʻzador boʻlsa, behayo (soʻz) gapirmasin va nodonlik qilmasin. Agar bir kishi u bilan urishsa yoki uni soʻksa, ‹Men roʻzadorman, men roʻzadorman›, desin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Рўза — қалқондир. Бирингиз рўзадор бўлса, беҳаё (сўз) гапирмасин ва нодонлик қилмасин. Агар бир киши у билан уришса ёки уни сўкса, ‹Мен рўзадорман, мен рўзадорман›, десин», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَخُلُوفُ فَمِ الصَّائِمِ أَطْيَبُ عِنْدَ اللَّهِ مِنْ رِيحِ الْمِسْكِ إِنَّمَا يَذَرُ شَهْوَتَهُ وَطَعَامَهُ وَشَرَابَهُ مِنْ أَجْلِي فَالصِّيَامُ لِي وَأَنَا أَجْزِي بِهِ كُلُّ حَسَنَةٍ بِعَشْرِ أَمْثَالِهَا إِلَى سَبْعِمِائَةِ ضِعْفٍ إِلاَّ الصِّيَامَ فَهُوَ لِي وَأَنَا أَجْزِي بِهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Jonim (qoʻlida) boʻlgan Zotga qasamki, roʻzadorning ogʻiz hidi Alloh nazdida mushk hididan yoqimliroqdir. (Alloh aytadi:) ‹U Mening (rizoim) uchun shahvatini, taomini va ichimligini tark etadi. Roʻza Meniki, Men uning (mukofotini) beraman. Har bir yaxshilik oʻn barobaridan yetti yuz barobargacha (qaytariladi), roʻzadan boshqa — u Meniki va Men uning (ajrini) beraman›», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жоним (қўлида) бўлган Зотга қасамки, рўзадорнинг оғиз ҳиди Аллоҳ наздида мушк ҳидидан ёқимлироқдир. (Аллоҳ айтади:) ‹У Менинг (ризоим) учун шаҳватини, таомини ва ичимлигини тарк этади. Рўза Меники, Мен унинг (мукофотини) бераман. Ҳар бир яхшилик ўн баробаридан етти юз баробаргача (қайтарилади), рўзадан бошқа — у Меники ва Мен унинг (ажрини) бераман›», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَمِّهِ أَبِي سُهَيْلِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّهُ قَالَ إِذَا دَخَلَ رَمَضَانُ فُتِّحَتْ أَبْوَابُ الْجَنَّةِ وَغُلِّقَتْ أَبْوَابُ النَّارِ وَصُفِّدَتِ الشَّيَاطِينُ ‏.‏

Molik amakisi Abu Suhayl ibn Molikdan, u otasidan, u Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi. U dedi: «Ramazon kirsa, jannat eshiklari ochiladi, doʻzax eshiklari yopiladi va shaytonlar kishanlanadi».Молик амакиси Абу Суҳайл ибн Моликдан, у отасидан, у Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади. У деди: «Рамазон кирса, жаннат эшиклари очилади, дўзах эшиклари ёпилади ва шайтонлар кишанланади».