حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ مَثَلُ الْمُجَاهِدِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ كَمَثَلِ الصَّائِمِ الْقَائِمِ الدَّائِمِ الَّذِي لا يَفْتُرُ مِنْ صَلاَةٍ وَلاَ صِيَامٍ حَتَّى يَرْجِعَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh yoʻlidagi mujohidning misoli — namoz va roʻzadan (bir zum ham) susaymay, (jihoddan) qaytguncha doimiy roʻza tutuvchi, (tunni) qoim (namoz)da oʻtkazuvchi kishining misoli kabidir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ йўлидаги мужоҳиднинг мисоли — намоз ва рўзадан (бир зум ҳам) сусаймай, (жиҳоддан) қайтгунча доимий рўза тутувчи, (тунни) қоим (намоз)да ўтказувчи кишининг мисоли кабидир», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ تَكَفَّلَ اللَّهُ لِمَنْ جَاهَدَ فِي سَبِيلِهِ - لاَ يُخْرِجُهُ مِنْ بَيْتِهِ إِلاَّ الْجِهَادُ فِي سَبِيلِهِ وَتَصْدِيقُ كَلِمَاتِهِ - أَنْ يُدْخِلَهُ الْجَنَّةَ أَوْ يَرُدَّهُ إِلَى مَسْكَنِهِ الَّذِي خَرَجَ مِنْهُ مَعَ مَا نَالَ مِنْ أَجْرٍ أَوْ غَنِيمَةٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh Oʻz yoʻlida jihod qilgan — uni uyidan faqat Alloh yoʻlidagi jihod va Uning kalimalarini tasdiqlash chiqargan — kishini yo jannatga kiritishga, yoki erishgan ajr yoxud oʻljasi bilan birga chiqqan maskaniga qaytarishga kafil boʻldi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ Ўз йўлида жиҳод қилган — уни уйидан фақат Аллоҳ йўлидаги жиҳод ва Унинг калималарини тасдиқлаш чиқарган — кишини ё жаннатга киритишга, ёки эришган ажр ёхуд ўлжаси билан бирга чиққан масканига қайтаришга кафил бўлди», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ السَّمَّانِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْخَيْلُ لِرَجُلٍ أَجْرٌ وَلِرَجُلٍ سِتْرٌ وَعَلَى رَجُلٍ وِزْرٌ فَأَمَّا الَّذِي هِيَ لَهُ أَجْرٌ فَرَجُلٌ رَبَطَهَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَأَطَالَ لَهَا فِي مَرْجٍ أَوْ رَوْضَةٍ فَمَا أَصَابَتْ فِي طِيَلِهَا ذَلِكَ مِنَ الْمَرْجِ أَوِ الرَّوْضَةِ كَانَ لَهُ حَسَنَاتٌ وَلَوْ أَنَّهَا قَطَعَتْ طِيَلَهَا ذَلِكَ فَاسْتَنَّتْ شَرَفًا أَوْ شَرَفَيْنِ كَانَتْ آثَارُهَا وَأَرْوَاثُهَا حَسَنَاتٍ لَهُ وَلَوْ أَنَّهَا مَرَّتْ بِنَهَرٍ فَشَرِبَتْ مِنْهُ وَلَمْ يُرِدْ أَنْ يَسْقِيَ بِهِ كَانَ ذَلِكَ لَهُ حَسَنَاتٍ فَهِيَ لَهُ أَجْرٌ وَرَجُلٌ رَبَطَهَا تَغَنِّيًا وَتَعَفُّفًا وَلَمْ يَنْسَ حَقَّ اللَّهِ فِي رِقَابِهَا وَلاَ فِي ظُهُورِهَا فَهِيَ لِذَلِكَ سِتْرٌ وَرَجُلٌ رَبَطَهَا فَخْرًا وَرِيَاءً وَنِوَاءً لأَهْلِ الإِسْلاَمِ فَهِيَ عَلَى ذَلِكَ وِزْرٌ ‏"‏ ‏.‏ وَسُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْحُمُرِ فَقَالَ ‏"‏ لَمْ يَنْزِلْ عَلَىَّ فِيهَا شَىْءٌ إِلاَّ هَذِهِ الآيَةُ الْجَامِعَةُ الْفَاذَّةُ ‏{‏فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ وَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ ‏}‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ot (uch xil kishi uchundir): bir kishiga ajr, bir kishiga (himoya) pardadir, yana bir kishiga esa yukdir (gunohdir). Ot oʻziga ajr boʻlgan kishi — uni Alloh yoʻli uchun bogʻlab, oʻtloq yoki yaylovda uzun arqonda boqqan kishidir; ot oʻsha arqon boʻyi (yetgan joyda) oʻtloq yoki yaylovdan yegan narsasi unga savob boʻladi. Agar u arqonini uzib, bir yoki ikki tepalikdan chopib oʻtsa, uning izlari va tezaklari ham unga savob boʻladi. Agar u daryodan oʻtib, undan suv ichsa — egasi uni sugʻormoqchi boʻlmagan boʻlsa ham — bu ham unga savob boʻladi. Bas, bunday ot unga ajrdir. Yana bir kishi otni (boshqalardan) behojat boʻlish va (tilanchilikdan) saqlanish uchun bogʻlaydi hamda ularning boʻyinlari va yelkalaridagi Allohning haqqini unutmaydi — bunday ot unga (himoya) pardadir. Yana bir kishi otni maqtanish, riyo va islom ahliga qarshi adovat uchun bogʻlaydi — bunday ot unga yukdir (gunohdir)», dedilar. Rasululloh ﷺdan eshaklar haqida soʻralganda, u zot: «Menga ular haqida ushbu keng qamrovli, yagona oyatdan boshqa hech narsa nozil qilinmadi: {Kim zarra misqoli ezgulik qilsa, uni (mukofotini) koʻrur. Kim zarra misqoli yomonlik qilsa, uni (jazosini) koʻrur} (Zilzol 7-8)», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «От (уч хил киши учундир): бир кишига ажр, бир кишига (ҳимоя) пардадир, яна бир кишига эса юкдир (гуноҳдир). От ўзига ажр бўлган киши — уни Аллоҳ йўли учун боғлаб, ўтлоқ ёки яйловда узун арқонда боққан кишидир; от ўша арқон бўйи (етган жойда) ўтлоқ ёки яйловдан еган нарсаси унга савоб бўлади. Агар у арқонини узиб, бир ёки икки тепаликдан чопиб ўтса, унинг излари ва тезаклари ҳам унга савоб бўлади. Агар у дарёдан ўтиб, ундан сув ичса — эгаси уни суғормоқчи бўлмаган бўлса ҳам — бу ҳам унга савоб бўлади. Бас, бундай от унга ажрдир. Яна бир киши отни (бошқалардан) беҳожат бўлиш ва (тиланчиликдан) сақланиш учун боғлайди ҳамда уларнинг бўйинлари ва елкаларидаги Аллоҳнинг ҳаққини унутмайди — бундай от унга (ҳимоя) пардадир. Яна бир киши отни мақтаниш, риё ва ислом аҳлига қарши адоват учун боғлайди — бундай от унга юкдир (гуноҳдир)», дедилар. Расулуллоҳ ﷺдан эшаклар ҳақида сўралганда, у зот: «Менга улар ҳақида ушбу кенг қамровли, ягона оятдан бошқа ҳеч нарса нозил қилинмади: {Ким зарра мисқоли эзгулик қилса, уни (мукофотини) кўрур. Ким зарра мисқоли ёмонлик қилса, уни (жазосини) кўрур} (Зилзол 7-8)», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مَعْمَرٍ الأَنْصَارِيِّ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، أَنَّهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ أَلاَ أُخْبِرُكُمْ بِخَيْرِ النَّاسِ مَنْزِلاً رَجُلٌ آخِذٌ بِعِنَانِ فَرَسِهِ يُجَاهِدُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَلاَ أُخْبِرُكُمْ بِخَيْرِ النَّاسِ مَنْزِلاً بَعْدَهُ رَجُلٌ مُعْتَزِلٌ فِي غُنَيْمَتِهِ يُقِيمُ الصَّلاَةَ وَيُؤْتِي الزَّكَاةَ وَيَعْبُدُ اللَّهَ لاَ يُشْرِكُ بِهِ شَيْئًا ‏"‏ ‏.‏

Ato ibn Yasor (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Odamlarning martaba (maqom)i eng yaxshisini sizga aytaymi? Alloh yoʻlida jihod qilib, otining jilovidan (ushlab) turgan kishidir. Undan keyin odamlarning eng yaxshi maqomdagisini sizga aytaymi? (Odamlardan) chetlanib, oʻz qoʻychalari (ozgina qoʻyi) bilan (yashab), namozni ado etib, zakot berib, Allohga hech narsani sherik qilmay ibodat qiladigan kishidir», dedilar.Ато ибн Ясор (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одамларнинг мартаба (мақом)и энг яхшисини сизга айтайми? Аллоҳ йўлида жиҳод қилиб, отининг жиловидан (ушлаб) турган кишидир. Ундан кейин одамларнинг энг яхши мақомдагисини сизга айтайми? (Одамлардан) четланиб, ўз қўйчалари (озгина қўйи) билан (яшаб), намозни адо этиб, закот бериб, Аллоҳга ҳеч нарсани шерик қилмай ибодат қиладиган кишидир», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَادَةُ بْنُ الْوَلِيدِ بْنِ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ بَايَعْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى السَّمْعِ وَالطَّاعَةِ فِي الْيُسْرِ وَالْعُسْرِ وَالْمَنْشَطِ وَالْمَكْرَهِ وَأَنْ لاَ نُنَازِعَ الأَمْرَ أَهْلَهُ وَأَنْ نَقُولَ أَوْ نَقُومَ بِالْحَقِّ حَيْثُمَا كُنَّا لاَ نَخَافُ فِي اللَّهِ لَوْمَةَ لاَئِمٍ ‏.‏

Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu) aytadi: «Biz Rasululloh ﷺga osonlik va qiyinchilikda, xohish va istamaslikda (ham) quloq solish va itoat qilishga, ish (hokimiyat) ahli bilan tortishmaslikka, qayerda boʻlsak ham haqni aytish yoki haq (uchun) turishga, Alloh (yoʻli)da hech bir malomatchining malomatidan qoʻrqmaslikka bayʼat berdik».Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу) айтади: «Биз Расулуллоҳ ﷺга осонлик ва қийинчиликда, хоҳиш ва истамасликда (ҳам) қулоқ солиш ва итоат қилишга, иш (ҳокимият) аҳли билан тортишмасликка, қаерда бўлсак ҳам ҳақни айтиш ёки ҳақ (учун) туришга, Аллоҳ (йўли)да ҳеч бир маломатчининг маломатидан қўрқмасликка байъат бердик».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، قَالَ كَتَبَ أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ الْجَرَّاحِ إِلَى عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ يَذْكُرُ لَهُ جُمُوعًا مِنَ الرُّومِ وَمَا يَتَخَوَّفُ مِنْهُمْ فَكَتَبَ إِلَيْهِ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّهُ مَهْمَا يَنْزِلْ بِعَبْدٍ مُؤْمِنٍ مِنْ مُنْزَلِ شِدَّةٍ يَجْعَلِ اللَّهُ بَعْدَهُ فَرَجًا وَإِنَّهُ لَنْ يَغْلِبَ عُسْرٌ يُسْرَيْنِ وَأَنَّ اللَّهَ تَعَالَى يَقُولُ فِي كِتَابِهِ ‏{‏يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَصَابِرُوا وَرَابِطُوا وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ ‏}‏

Zayd ibn Aslam (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abu Ubayda ibn Jarroh Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)ga Rum (qoʻshinlari)ning katta toʻdalari va ulardan xavotirlanayotgani haqida (xat) yozdi. Umar ibn al-Xattob unga (javoban) shunday deb yozdi: «Ammo baʼd: muʼmin bandaga qanchalik ogʻir holat tushmasin, Alloh undan keyin (albatta) kengchilik beradi. Bir qiyinchilik ikkita yengillikdan gʻolib kelolmaydi. Alloh taolo Oʻz Kitobida shunday deydi: {Ey iymon keltirganlar! Sabr qilinglar, sabrda (dushmandan) ustun kelinglar, (jihodga) tayyor turinglar va Allohdan qoʻrqinglar, shoyad najot topgaysiz} (Oli Imron 200)».Зайд ибн Аслам (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Абу Убайда ибн Жарроҳ Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)га Рум (қўшинлари)нинг катта тўдалари ва улардан хавотирланаётгани ҳақида (хат) ёзди. Умар ибн ал-Хаттоб унга (жавобан) шундай деб ёзди: «Аммо баъд: муъмин бандага қанчалик оғир ҳолат тушмасин, Аллоҳ ундан кейин (албатта) кенгчилик беради. Бир қийинчилик иккита енгилликдан ғолиб келолмайди. Аллоҳ таоло Ўз Китобида шундай дейди: {Эй иймон келтирганлар! Сабр қилинглар, сабрда (душмандан) устун келинглар, (жиҳодга) тайёр туринглар ва Аллоҳдан қўрқинглар, шояд нажот топгайсиз} (Оли Имрон 200)».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُسَافَرَ بِالْقُرْآنِ إِلَى أَرْضِ الْعَدُوِّ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Qurʼonni dushman yeriga olib (safar qilib) borishdan qaytardilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Қуръонни душман ерига олиб (сафар қилиб) боришдан қайтардилар.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنِ ابْنٍ لِكَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، - قَالَ حَسِبْتُ أَنَّهُ قَالَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ كَعْبٍ، أَنَّهُ - قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الَّذِينَ قَتَلُوا ابْنَ أَبِي الْحُقَيْقِ عَنْ قَتْلِ النِّسَاءِ وَالْوِلْدَانِ - قَالَ - فَكَانَ رَجُلٌ مِنْهُمْ يَقُولُ بَرَّحَتْ بِنَا امْرَأَةُ ابْنِ أَبِي الْحُقَيْقِ بِالصِّيَاحِ فَأَرْفَعُ السَّيْفَ عَلَيْهَا ثُمَّ أَذْكُرُ نَهْىَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَكُفُّ وَلَوْلاَ ذَلِكَ اسْتَرَحْنَا مِنْهَا ‏.‏

Ibn Shihob (rahimahulloh) Kaʼb ibn Molikning bir oʻgʻlidan — (Molik: gumonimcha, u Abdurahmon ibn Kaʼbdan degan edi) — rivoyat qiladi: «Rasululloh ﷺ Ibn Abu Huqayqni oʻldirgan kishilarni ayollar va bolalarni oʻldirishdan qaytardilar. Ulardan bir kishi (shunday) der edi: ‹Ibn Abu Huqayqning xotini baqir-chaqiri bilan bizni bezovta qildi, men unga qilich koʻtardim, keyin Rasululloh ﷺning qaytariqlarini eslab, (qoʻlimni) tortdim. Agar shu boʻlmaganida, undan qutulgan boʻlardik›».Ибн Шиҳоб (раҳимаҳуллоҳ) Каъб ибн Моликнинг бир ўғлидан — (Молик: гумонимча, у Абдураҳмон ибн Каъбдан деган эди) — ривоят қилади: «Расулуллоҳ ﷺ Ибн Абу Ҳуқайқни ўлдирган кишиларни аёллар ва болаларни ўлдиришдан қайтардилар. Улардан бир киши (шундай) дер эди: ‹Ибн Абу Ҳуқайқнинг хотини бақир-чақири билан бизни безовта қилди, мен унга қилич кўтардим, кейин Расулуллоҳ ﷺнинг қайтариқларини эслаб, (қўлимни) тортдим. Агар шу бўлмаганида, ундан қутулган бўлардик›».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَأَى فِي بَعْضِ مَغَازِيهِ امْرَأَةً مَقْتُولَةً فَأَنْكَرَ ذَلِكَ وَنَهَى عَنْ قَتْلِ النِّسَاءِ وَالصِّبْيَانِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ baʼzi gʻazotlarining birida oʻldirilgan bir ayolni koʻrib, buni inkor qildilar va ayollar hamda bolalarni oʻldirishdan qaytardilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ баъзи ғазотларининг бирида ўлдирилган бир аёлни кўриб, буни инкор қилдилар ва аёллар ҳамда болаларни ўлдиришдан қайтардилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، أَنَّ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ، بَعَثَ جُيُوشًا إِلَى الشَّامِ فَخَرَجَ يَمْشِي مَعَ يَزِيدَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ - وَكَانَ أَمِيرَ رُبْعٍ مِنْ تِلْكَ الأَرْبَاعِ - فَزَعَمُوا أَنَّ يَزِيدَ قَالَ لأَبِي بَكْرٍ إِمَّا أَنْ تَرْكَبَ وَإِمَّا أَنْ أَنْزِلَ ‏.‏ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ مَا أَنْتَ بِنَازِلٍ وَمَا أَنَا بِرَاكِبٍ إِنِّي أَحْتَسِبُ خُطَاىَ هَذِهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ قَالَ لَهُ إِنَّكَ سَتَجِدُ قَوْمًا زَعَمُوا أَنَّهُمْ حَبَّسُوا أَنْفُسَهُمْ لِلَّهِ فَذَرْهُمْ وَمَا زَعَمُوا أَنَّهُمْ حَبَّسُوا أَنْفُسَهُمْ لَهُ وَسَتَجِدُ قَوْمًا فَحَصُوا عَنْ أَوْسَاطِ رُءُوسِهِمْ مِنَ الشَّعَرِ فَاضْرِبْ مَا فَحَصُوا عَنْهُ بِالسَّيْفِ وَإِنِّي مُوصِيكَ بِعَشْرٍ لاَ تَقْتُلَنَّ امْرَأَةً وَلاَ صَبِيًّا وَلاَ كَبِيرًا هَرِمًا وَلاَ تَقْطَعَنَّ شَجَرًا مُثْمِرًا وَلاَ تُخَرِّبَنَّ عَامِرًا وَلاَ تَعْقِرَنَّ شَاةً وَلاَ بَعِيرًا إِلاَّ لِمَأْكُلَةٍ وَلاَ تَحْرِقَنَّ نَحْلاً وَلاَ تُفَرِّقَنَّهُ وَلاَ تَغْلُلْ وَلاَ تَجْبُنْ ‏.‏

Yahyo ibn Said (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abu Bakr Siddiq (roziyallohu anhu) Shomga qoʻshinlar joʻnatayotgan edi. U (kuzatib) Yazid ibn Abu Sufyon bilan — u oʻsha (toʻrt) qoʻshin choragidan birining amiri edi — piyoda yurib bordi. Aytishlaricha, Yazid Abu Bakrga: «Yo siz minasiz, yo men (ulovdan) tushaman», dedi. Abu Bakr: «Sen ham tushmaysan, men ham minmayman. Men bu qadamlarimni Alloh yoʻlida (savob) deb umid qilaman», dedi. Soʻng unga (shunday) dedi: «Sen oʻzlarini Allohga (ibodatga) baxshida qildik deb daʼvo qiladigan bir qavmga duch kelasan — ularni oʻsha daʼvolari bilan (oʻz holiga) qoʻy. Yana boshlarining oʻrtasini (soch)dan qirib olgan bir qavmga duch kelasan — qirilgan joyni qilich bilan ur (yaʼni ular jangchilar). Men senga oʻnta (narsa)ni tavsiya qilaman: ayolni, bolani, keksa qariyani oʻldirma; meva beruvchi daraxtni kesma; obod (joy)ni vayron qilma; yeyish uchun boʻlmasa, qoʻy yoki tuyani soʻyma; asalarini (uyasini) yoqma va uni tarqatma; (oʻljadan) xiyonat qilib olma va qoʻrqoqlik qilma».Яҳё ибн Саид (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Абу Бакр Сиддиқ (розияллоҳу анҳу) Шомга қўшинлар жўнатаётган эди. У (кузатиб) Язид ибн Абу Суфён билан — у ўша (тўрт) қўшин чорагидан бирининг амири эди — пиёда юриб борди. Айтишларича, Язид Абу Бакрга: «Ё сиз минасиз, ё мен (уловдан) тушаман», деди. Абу Бакр: «Сен ҳам тушмайсан, мен ҳам минмайман. Мен бу қадамларимни Аллоҳ йўлида (савоб) деб умид қиламан», деди. Сўнг унга (шундай) деди: «Сен ўзларини Аллоҳга (ибодатга) бахшида қилдик деб даъво қиладиган бир қавмга дуч келасан — уларни ўша даъволари билан (ўз ҳолига) қўй. Яна бошларининг ўртасини (соч)дан қириб олган бир қавмга дуч келасан — қирилган жойни қилич билан ур (яъни улар жангчилар). Мен сенга ўнта (нарса)ни тавсия қиламан: аёлни, болани, кекса қарияни ўлдирма; мева берувчи дарахтни кесма; обод (жой)ни вайрон қилма; ейиш учун бўлмаса, қўй ёки туяни сўйма; асаларини (уясини) ёқма ва уни тарқатма; (ўлжадан) хиёнат қилиб олма ва қўрқоқлик қилма».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ، كَتَبَ إِلَى عَامِلٍ مِنْ عُمَّالِهِ أَنَّهُ بَلَغَنَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا بَعَثَ سَرِيَّةً يَقُولُ لَهُمُ ‏ "‏ اغْزُوا بِاسْمِ اللَّهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ تُقَاتِلُونَ مَنْ كَفَرَ بِاللَّهِ لاَ تَغُلُّوا وَلاَ تَغْدِرُوا وَلاَ تُمَثِّلُوا وَلاَ تَقْتُلُوا وَلِيدًا وَقُلْ ذَلِكَ لِجِيُوشِكَ وَسَرَايَاكَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ وَالسَّلاَمُ عَلَيْكَ ‏"‏ ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Umar ibn Abdulaziz (rahimahulloh) oʻz amaldorlaridan biriga (shunday) deb yozgan: «Bizga yetib kelishicha, Rasululloh ﷺ bir sariya (qoʻshin boʻlagi)ni joʻnatganlarida ularga shunday der edilar: ‹Alloh yoʻlida, Allohning ismi bilan gʻazot qilinglar; Allohga kufr keltirganlar bilan jang qilinglar; (oʻljadan) xiyonat qilmanglar, ahdni buzmanglar, (jasadlarni) buzib tashlamanglar va bolani oʻldirmanglar›. Buni oʻz qoʻshinlaring va sariyalaringga ham ayt, inshaalloh. Assalomu alayka».Моликка етиб келишича, Умар ибн Абдулазиз (раҳимаҳуллоҳ) ўз амалдорларидан бирига (шундай) деб ёзган: «Бизга етиб келишича, Расулуллоҳ ﷺ бир сария (қўшин бўлаги)ни жўнатганларида уларга шундай дер эдилар: ‹Аллоҳ йўлида, Аллоҳнинг исми билан ғазот қилинглар; Аллоҳга куфр келтирганлар билан жанг қилинглар; (ўлжадан) хиёнат қилманглар, аҳдни бузманглар, (жасадларни) бузиб ташламанглар ва болани ўлдирманглар›. Буни ўз қўшинларинг ва сарияларингга ҳам айт, иншааллоҳ. Ассалому алайка».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، كَتَبَ إِلَى عَامِلِ جَيْشٍ كَانَ بَعَثَهُ إِنَّهُ بَلَغَنِي أَنَّ رِجَالاً مِنْكُمْ يَطْلُبُونَ الْعِلْجَ حَتَّى إِذَا أَسْنَدَ فِي الْجَبَلِ وَامْتَنَعَ قَالَ رَجُلٌ مَطْرَسْ - يَقُولَ لاَ تَخَفْ - فَإِذَا أَدْرَكَهُ قَتَلَهُ وَإِنِّي وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لاَ أَعْلَمُ مَكَانَ وَاحِدٍ فَعَلَ ذَلِكَ إِلاَّ ضَرَبْتُ عُنُقَهُ ‏.‏ قَالَ يَحْيَى سَمِعْتُ مَالِكًا يَقُولُ لَيْسَ هَذَا الْحَدِيثُ بِالْمُجْتَمَعِ عَلَيْهِ وَلَيْسَ عَلَيْهِ الْعَمَلُ ‏.‏ وَسُئِلَ مَالِكٌ عَنِ الإِشَارَةِ بِالأَمَانِ أَهِيَ بِمَنْزِلَةِ الْكَلاَمِ فَقَالَ نَعَمْ وَإِنِّي أَرَى أَنْ يُتَقَدَّمَ إِلَى الْجُيُوشِ أَنْ لاَ تَقْتُلُوا أَحَدًا أَشَارُوا إِلَيْهِ بِالأَمَانِ لأَنَّ الإِشَارَةَ عِنْدِي بِمَنْزِلَةِ الْكَلاَمِ وَإِنَّهُ بَلَغَنِي أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ قَالَ مَا خَتَرَ قَوْمٌ بِالْعَهْدِ إِلاَّ سَلَّطَ اللَّهُ عَلَيْهِمُ الْعَدُوَّ ‏.‏

Kufa ahlidan bir kishidan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) oʻzi joʻnatgan qoʻshinning amaldoriga (shunday) deb yozdi: «Menga yetdiki, sizlardan baʼzi erkaklar (kofir) dushmanni quvib, u togʻga chiqib panoh topganida, biror kishi: ‹Matras› (yaʼni ‹qoʻrqma› demoqchi boʻlib) deydi-da, unga yetib olgach, uni oʻldiradi. Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, buni qilgan biror kishini bilsam, boʻynini uzardim». Yahyo aytadi: Men Molikning shunday deganini eshitdim: «Bu hadis (ummat) ittifoq qilgan hadis emas va unga amal qilinmaydi». Molikdan: omonlikni ishora bilan berish soʻz oʻrnida boʻladimi, deb soʻralganda, u: «Ha. Menimcha, qoʻshinlarga: ‹Omonlik ishorasini qilgan hech kimni oʻldirmanglar›, deb (oldindan) buyuriladi, chunki mening nazdimda ishora soʻz oʻrnidadir», dedi. (Molik dedi:) Menga yetishicha, Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo): «Qaysi qavm ahdga xiyonat qilsa, Alloh ularga dushmanni albatta gʻolib qiladi», degan.Куфа аҳлидан бир кишидан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) ўзи жўнатган қўшиннинг амалдорига (шундай) деб ёзди: «Менга етдики, сизлардан баъзи эркаклар (кофир) душманни қувиб, у тоғга чиқиб паноҳ топганида, бирор киши: ‹Матрас› (яъни ‹қўрқма› демоқчи бўлиб) дейди-да, унга етиб олгач, уни ўлдиради. Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, буни қилган бирор кишини билсам, бўйнини узардим». Яҳё айтади: Мен Моликнинг шундай деганини эшитдим: «Бу ҳадис (уммат) иттифоқ қилган ҳадис эмас ва унга амал қилинмайди». Моликдан: омонликни ишора билан бериш сўз ўрнида бўладими, деб сўралганда, у: «Ҳа. Менимча, қўшинларга: ‹Омонлик ишорасини қилган ҳеч кимни ўлдирманглар›, деб (олдиндан) буюрилади, чунки менинг наздимда ишора сўз ўрнидадир», деди. (Молик деди:) Менга етишича, Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо): «Қайси қавм аҳдга хиёнат қилса, Аллоҳ уларга душманни албатта ғолиб қилади», деган.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ كَانَ إِذَا أَعْطَى شَيْئًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ يَقُولُ لِصَاحِبِهِ إِذَا بَلَغْتَ وَادِيَ الْقُرَى فَشَأْنَكَ بِهِ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U Alloh yoʻlida biror narsa (ulov) bersa, uning egasiga: «Vodiyul-Quroga yetganingda, u sening ixtiyoringda», der edi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У Аллоҳ йўлида бирор нарса (улов) берса, унинг эгасига: «Водиюл-Қурога етганингда, у сенинг ихтиёрингда», дер эди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، أَنَّ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، كَانَ يَقُولُ إِذَا أُعْطِيَ الرَّجُلُ الشَّىْءَ فِي الْغَزْوِ فَيَبْلُغُ بِهِ رَأْسَ مَغْزَاتِهِ فَهُوَ لَهُ ‏.‏ وَسُئِلَ مَالِكٌ عَنْ رَجُلٍ أَوْجَبَ عَلَى نَفْسِهِ الْغَزْوَ فَتَجَهَّزَ حَتَّى إِذَا أَرَادَ أَنْ يَخْرُجَ مَنَعَهُ أَبَوَاهُ أَوْ أَحَدُهُمَا فَقَالَ لاَ يُكَابِرْهُمَا وَلَكِنْ يُؤَخِّرُ ذَلِكَ إِلَى عَامٍ آخَرَ فَأَمَّا الْجِهَازُ فَإِنِّي أَرَى أَنْ يَرْفَعَهُ حَتَّى يَخْرُجَ بِهِ فَإِنْ خَشِيَ أَنْ يَفْسُدَ بَاعَهُ وَأَمْسَكَ ثَمَنَهُ حَتَّى يَشْتَرِيَ بِهِ مَا يُصْلِحُهُ لِلْغَزْوِ فَإِنْ كَانَ مُوسِرًا يَجِدُ مِثْلَ جِهَازِهِ إِذَا خَرَجَ فَلْيَصْنَعْ بِجِهَازِهِ مَا شَاءَ ‏.‏

Said ibn Musayyab (rahimahulloh) shunday der edi: «Kishiga gʻazot(ga chiqish) uchun biror narsa berilsa, u buni gʻazotining boshigacha (jang maydonigacha) yetkazsa, u (narsa) uniki boʻladi». Molikdan: oʻziga gʻazotni (nazr qilib) vojib qilib olgan, tayyorgarlik koʻrgan, ammo chiqmoqchi boʻlganda ota-onasi yoki ulardan biri toʻsgan kishi haqida soʻralganda, u dedi: «U ularga qarshilik qilmasin, balki buni boshqa yilga qoldirsin. Tayyorgarligiga kelsak, menimcha, u buni chiqquncha saqlab qoʻysin. Agar buzilishidan qoʻrqsa, sotib, uning pulini gʻazot uchun kerakli narsani sotib olguncha saqlab tursin. Agar u boy boʻlib, chiqadigan paytda tayyorgarligiga oʻxshashini topa oladigan boʻlsa, tayyorgarligi bilan xohlaganini qilsin».Саид ибн Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ) шундай дер эди: «Кишига ғазот(га чиқиш) учун бирор нарса берилса, у буни ғазотининг бошигача (жанг майдонигача) етказса, у (нарса) уники бўлади». Моликдан: ўзига ғазотни (назр қилиб) вожиб қилиб олган, тайёргарлик кўрган, аммо чиқмоқчи бўлганда ота-онаси ёки улардан бири тўсган киши ҳақида сўралганда, у деди: «У уларга қаршилик қилмасин, балки буни бошқа йилга қолдирсин. Тайёргарлигига келсак, менимча, у буни чиққунча сақлаб қўйсин. Агар бузилишидан қўрқса, сотиб, унинг пулини ғазот учун керакли нарсани сотиб олгунча сақлаб турсин. Агар у бой бўлиб, чиқадиган пайтда тайёргарлигига ўхшашини топа оладиган бўлса, тайёргарлиги билан хоҳлаганини қилсин».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ سَرِيَّةً فِيهَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ قِبَلَ نَجْدٍ فَغَنِمُوا إِبِلاً كَثِيرَةً فَكَانَ سُهْمَانُهُمُ اثْنَىْ عَشَرَ بَعِيرًا أَوْ أَحَدَ عَشَرَ بَعِيرًا وَنُفِّلُوا بَعِيرًا بَعِيرًا ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ichida Abdulloh ibn Umar ham boʻlgan bir sariyani Najd tomon joʻnatdilar. Ular koʻplab tuyalarni oʻlja qilishdi. Ularning ulushlari (har biriga) oʻn ikki tuyadan yoki oʻn bir tuyadan boʻldi, hamda ularga (qoʻshimcha ravishda) bir tuyadan nafl (mukofot) berildi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ичида Абдуллоҳ ибн Умар ҳам бўлган бир сарияни Нажд томон жўнатдилар. Улар кўплаб туяларни ўлжа қилишди. Уларнинг улушлари (ҳар бирига) ўн икки туядан ёки ўн бир туядан бўлди, ҳамда уларга (қўшимча равишда) бир туядан нафл (мукофот) берилди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، أَنَّهُ سَمِعَ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، يَقُولُ كَانَ النَّاسُ فِي الْغَزْوِ إِذَا اقْتَسَمُوا غَنَائِمَهُمْ يَعْدِلُونَ الْبَعِيرَ بِعَشْرِ شِيَاهٍ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ فِي الأَجِيرِ فِي الْغَزْوِ إِنَّهُ إِنْ كَانَ شَهِدَ الْقِتَالَ وَكَانَ مَعَ النَّاسِ عِنْدَ الْقِتَالِ وَكَانَ حُرًّا فَلَهُ سَهْمُهُ وَإِنْ لَمْ يَفْعَلْ ذَلِكَ فَلاَ سَهْمَ لَهُ وَأَرَى أَنْ لاَ يُقْسَمَ إِلاَّ لِمَنْ شَهِدَ الْقِتَالَ مِنَ الأَحْرَارِ ‏.‏

Said ibn Musayyab (rahimahulloh) shunday der edi: «Odamlar gʻazotda oʻljalarini boʻlishganda, bir tuyani oʻnta qoʻyga barobar qilardilar». Molik gʻazotdagi yollangan ishchi haqida dedi: «Agar u jangda hozir boʻlgan, jang paytida odamlar bilan birga boʻlgan va hur (ozod) kishi boʻlsa, unga ulush bor. Agar u buni qilmagan boʻlsa, unga ulush yoʻq. Menimcha, (oʻlja) faqat jangda hozir boʻlgan hur kishilar orasidagina taqsimlanadi».Саид ибн Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ) шундай дер эди: «Одамлар ғазотда ўлжаларини бўлишганда, бир туяни ўнта қўйга баробар қилардилар». Молик ғазотдаги ёлланган ишчи ҳақида деди: «Агар у жангда ҳозир бўлган, жанг пайтида одамлар билан бирга бўлган ва ҳур (озод) киши бўлса, унга улуш бор. Агар у буни қилмаган бўлса, унга улуш йўқ. Менимча, (ўлжа) фақат жангда ҳозир бўлган ҳур кишилар орасидагина тақсимланади».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ عَبْدًا، لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ أَبَقَ وَأَنَّ فَرَسًا لَهُ عَارَ فَأَصَابَهُمَا الْمُشْرِكُونَ ثُمَّ غَنِمَهُمَا الْمُسْلِمُونَ فَرُدَّا عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ وَذَلِكَ قَبْلَ أَنْ تُصِيبَهُمَا الْمَقَاسِمُ ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Abdulloh ibn Umarning bir quli qochib ketgan va uning bir oti (egasidan) ajrab qochgan edi. Ularni mushriklar qoʻlga kiritishdi, keyin musulmonlar ularni oʻlja qilib (qaytarib) olishdi va ular Abdulloh ibn Umarga qaytarib berildi. Bu — ular taqsimotga tushishidan avval (roʻy berdi).Моликка етиб келишича, Абдуллоҳ ибн Умарнинг бир қули қочиб кетган ва унинг бир оти (эгасидан) ажраб қочган эди. Уларни мушриклар қўлга киритишди, кейин мусулмонлар уларни ўлжа қилиб (қайтариб) олишди ва улар Абдуллоҳ ибн Умарга қайтариб берилди. Бу — улар тақсимотга тушишидан аввал (рўй берди).

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ كَثِيرِ بْنِ أَفْلَحَ، عَنْ أَبِي مُحَمَّدٍ، مَوْلَى أَبِي قَتَادَةَ عَنْ أَبِي قَتَادَةَ بْنِ رِبْعِيٍّ، أَنَّهُ قَالَ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَامَ حُنَيْنٍ فَلَمَّا الْتَقَيْنَا كَانَتْ لِلْمُسْلِمِينَ جَوْلَةٌ - قَالَ - فَرَأَيْتُ رَجُلاً مِنَ الْمُشْرِكِينَ قَدْ عَلاَ رَجُلاً مِنَ الْمُسْلِمِينَ - قَالَ - فَاسْتَدَرْتُ لَهُ حَتَّى أَتَيْتُهُ مِنْ وَرَائِهِ فَضَرَبْتُهُ بِالسَّيْفِ عَلَى حَبْلِ عَاتِقِهِ فَأَقْبَلَ عَلَىَّ فَضَمَّنِي ضَمَّةً وَجَدْتُ مِنْهَا رِيحَ الْمَوْتِ ثُمَّ أَدْرَكَهُ الْمَوْتُ فَأَرْسَلَنِي - قَالَ - فَلَقِيتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ فَقُلْتُ مَا بَالُ النَّاسِ فَقَالَ أَمْرُ اللَّهِ ‏.‏ ثُمَّ إِنَّ النَّاسَ رَجَعُوا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ قَتَلَ قَتِيلاً لَهُ عَلَيْهِ بَيِّنَةٌ فَلَهُ سَلَبُهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَقُمْتُ ثُمَّ قُلْتُ مَنْ يَشْهَدُ لِي ثُمَّ جَلَسْتُ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ مَنْ قَتَلَ قَتِيلاً لَهُ عَلَيْهِ بَيِّنَةٌ فَلَهُ سَلَبُهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَقُمْتُ ثُمَّ قُلْتُ مَنْ يَشْهَدُ لِي ثُمَّ جَلَسْتُ ثُمَّ قَالَ ذَلِكَ الثَّالِثَةَ فَقُمْتُ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا لَكَ يَا أَبَا قَتَادَةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَاقْتَصَصْتُ عَلَيْهِ الْقِصَّةَ ‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ صَدَقَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَسَلَبُ ذَلِكَ الْقَتِيلِ عِنْدِي فَأَرْضِهِ عَنْهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ لاَ هَاءَ اللَّهِ إِذًا لاَ يَعْمِدُ إِلَى أَسَدٍ مِنْ أُسْدِ اللَّهِ يُقَاتِلُ عَنِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ فَيُعْطِيكَ سَلَبَهُ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ صَدَقَ فَأَعْطِهِ إِيَّاهُ ‏"‏ ‏.‏ فَأَعْطَانِيهِ فَبِعْتُ الدِّرْعَ فَاشْتَرَيْتُ بِهِ مَخْرَفًا فِي بَنِي سَلِمَةَ فَإِنَّهُ لأَوَّلُ مَالٍ تَأَثَّلْتُهُ فِي الإِسْلاَمِ ‏.‏

Abu Qatoda ibn Ribʼiy (roziyallohu anhu) aytadi: «Biz Hunayn yili Rasululloh ﷺ bilan (jangga) chiqdik. Duch kelganimizda musulmonlarda bir (sarosima) yuz berdi. Men mushriklardan bir kishining musulmonlardan bir kishining ustidan gʻolib kelayotganini koʻrdim. Shunda men aylanib, uning orqasidan keldim va qilich bilan yelka payiga urdim. U menga yuzlanib, meni shunday quchoqladiki, undan oʻlim hidini his qildim. Soʻng oʻlim uni yetib, meni qoʻyib yubordi. Keyin Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)ni uchratib: ‹Odamlarga nima boʻldi?› dedim. U: ‹Allohning amri (shu)›, dedi. Soʻng odamlar (jangga) qaytishdi. Rasululloh ﷺ: ‹Kim bir (dushmanni) oʻldirgan boʻlsa va bunga uning dalili (guvohi) boʻlsa, oʻldirilganning oʻljasi (kiyim-yarogʻi) uniki›, dedilar. Men turib: ‹Menga kim guvohlik beradi?› dedim, keyin oʻtirdim. Soʻng u zot yana: ‹Kim bir (dushmanni) oʻldirgan boʻlsa va bunga dalili boʻlsa, oʻljasi uniki›, dedilar. Men yana turib: ‹Menga kim guvohlik beradi?› dedim, keyin oʻtirdim. Soʻng u zot buni uchinchi marta aytdilar, shunda men turdim. Rasululloh ﷺ: ‹Senga nima boʻldi, ey Abu Qatoda?› dedilar. Men u zotga voqeani soʻzlab berdim. Shunda qavmdan bir kishi: ‹Rost aytdi, yo Rasululloh, oʻsha oʻldirilganning oʻljasi mening oldimda, uni undan rozi qilib qoʻying›, dedi. Abu Bakr (roziyallohu anhu): ‹Yoʻq, Allohga qasamki, unday boʻlmaydi! Alloh va Rasuli uchun jang qilgan Allohning arslonlaridan bir arslonni qoʻyib, oʻljasini senga bermaydilar›, dedi. Rasululloh ﷺ: ‹Rost aytdi, uni unga bergin›, dedilar. Shunday qilib, uni menga berdi. Men sovutni sotib, uning (puliga) Banu Salima (mahallasi)da bir xurmozor sotib oldim. Bu — islomda oʻzim orttirgan birinchi mol edi».Абу Қатода ибн Рибъий (розияллоҳу анҳу) айтади: «Биз Ҳунайн йили Расулуллоҳ ﷺ билан (жангга) чиқдик. Дуч келганимизда мусулмонларда бир (саросима) юз берди. Мен мушриклардан бир кишининг мусулмонлардан бир кишининг устидан ғолиб келаётганини кўрдим. Шунда мен айланиб, унинг орқасидан келдим ва қилич билан елка пайига урдим. У менга юзланиб, мени шундай қучоқладики, ундан ўлим ҳидини ҳис қилдим. Сўнг ўлим уни етиб, мени қўйиб юборди. Кейин Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)ни учратиб: ‹Одамларга нима бўлди?› дедим. У: ‹Аллоҳнинг амри (шу)›, деди. Сўнг одамлар (жангга) қайтишди. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ким бир (душманни) ўлдирган бўлса ва бунга унинг далили (гувоҳи) бўлса, ўлдирилганнинг ўлжаси (кийим-яроғи) уники›, дедилар. Мен туриб: ‹Менга ким гувоҳлик беради?› дедим, кейин ўтирдим. Сўнг у зот яна: ‹Ким бир (душманни) ўлдирган бўлса ва бунга далили бўлса, ўлжаси уники›, дедилар. Мен яна туриб: ‹Менга ким гувоҳлик беради?› дедим, кейин ўтирдим. Сўнг у зот буни учинчи марта айтдилар, шунда мен турдим. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Сенга нима бўлди, эй Абу Қатода?› дедилар. Мен у зотга воқеани сўзлаб бердим. Шунда қавмдан бир киши: ‹Рост айтди, ё Расулуллоҳ, ўша ўлдирилганнинг ўлжаси менинг олдимда, уни ундан рози қилиб қўйинг›, деди. Абу Бакр (розияллоҳу анҳу): ‹Йўқ, Аллоҳга қасамки, ундай бўлмайди! Аллоҳ ва Расули учун жанг қилган Аллоҳнинг арслонларидан бир арслонни қўйиб, ўлжасини сенга бермайдилар›, деди. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Рост айтди, уни унга бергин›, дедилар. Шундай қилиб, уни менга берди. Мен совутни сотиб, унинг (пулига) Бану Салима (маҳалласи)да бир хурмозор сотиб олдим. Бу — исломда ўзим орттирган биринчи мол эди».

وَحَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، أَنَّهُ قَالَ سَمِعْتُ رَجُلاً، يَسْأَلُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ عَنِ الأَنْفَالِ، فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ الْفَرَسُ مِنَ النَّفَلِ وَالسَّلَبُ مِنَ النَّفَلِ ‏.‏ قَالَ ثُمَّ عَادَ الرَّجُلُ لِمَسْأَلَتِهِ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ذَلِكَ أَيْضًا ثُمَّ قَالَ الرَّجُلُ الأَنْفَالُ الَّتِي قَالَ اللَّهُ فِي كِتَابِهِ مَا هِيَ قَالَ الْقَاسِمُ فَلَمْ يَزَلْ يَسْأَلُهُ حَتَّى كَادَ أَنْ يُحْرِجَهُ ثُمَّ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَتَدْرُونَ مَا مَثَلُ هَذَا مَثَلُ صَبِيغٍ الَّذِي ضَرَبَهُ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ ‏.‏ قَالَ وَسُئِلَ مَالِكٌ عَمَّنْ قَتَلَ قَتِيلاً مِنَ الْعَدُوِّ أَيَكُونُ لَهُ سَلَبُهُ بِغَيْرِ إِذْنِ الإِمَامِ قَالَ لاَ يَكُونُ ذَلِكَ لأَحَدٍ بِغَيْرِ إِذْنِ الإِمَامِ وَلاَ يَكُونُ ذَلِكَ مِنَ الإِمَامِ إِلاَّ عَلَى وَجْهِ الاِجْتِهَادِ وَلَمْ يَبْلُغْنِي أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ مَنْ قَتَلَ قَتِيلاً فَلَهُ سَلَبُهُ ‏"‏ ‏.‏ إِلاَّ يَوْمَ حُنَيْنٍ ‏.‏

Qosim ibn Muhammad (rahimahulloh) aytadi: «Men bir kishining Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan anfol (oʻlja ulushlari) haqida soʻraganini eshitdim. Ibn Abbos: ‹Ot ham nafldandir, salab (oʻljadagi kiyim-yarogʻ) ham nafldandir›, dedi. Soʻng bu kishi savolini takrorladi, Ibn Abbos yana oʻshani (aytdi). Keyin bu kishi: ‹Alloh Oʻz Kitobida (zikr) qilgan anfol nima?› dedi». Qosim aytadi: «U (kishi) toki (Ibn Abbosni) deyarli gʻazablantiradigan darajada soʻrayverdi. Soʻng Ibn Abbos: ‹Bu (kishi)ning misoli nimaga oʻxshashini bilasizmi? Umar ibn al-Xattob urgan Sabigʻning misoliga (oʻxshaydi)›, dedi». (Yahyo) aytadi: Molikdan dushmandan bir (kishi)ni oʻldirgan odam haqida — imomning iznisiz uning oʻljasi uniki boʻladimi, deb soʻralganda, u dedi: «Imomning iznisiz bu hech kimga (tegishli) boʻlmaydi va bu imom tomonidan ham faqat ijtihod yuzasidan boʻladi. Menga Rasululloh ﷺning ‹Kim bir (dushmanni) oʻldirsa, oʻljasi uniki› deganlari faqat Hunayn kunigina yetgan, (boshqa kun emas)».Қосим ибн Муҳаммад (раҳимаҳуллоҳ) айтади: «Мен бир кишининг Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан анфол (ўлжа улушлари) ҳақида сўраганини эшитдим. Ибн Аббос: ‹От ҳам нафлдандир, салаб (ўлжадаги кийим-яроғ) ҳам нафлдандир›, деди. Сўнг бу киши саволини такрорлади, Ибн Аббос яна ўшани (айтди). Кейин бу киши: ‹Аллоҳ Ўз Китобида (зикр) қилган анфол нима?› деди». Қосим айтади: «У (киши) токи (Ибн Аббосни) деярли ғазаблантирадиган даражада сўрайверди. Сўнг Ибн Аббос: ‹Бу (киши)нинг мисоли нимага ўхшашини биласизми? Умар ибн ал-Хаттоб урган Сабиғнинг мисолига (ўхшайди)›, деди». (Яҳё) айтади: Моликдан душмандан бир (киши)ни ўлдирган одам ҳақида — имомнинг изнисиз унинг ўлжаси уники бўладими, деб сўралганда, у деди: «Имомнинг изнисиз бу ҳеч кимга (тегишли) бўлмайди ва бу имом томонидан ҳам фақат ижтиҳод юзасидан бўлади. Менга Расулуллоҳ ﷺнинг ‹Ким бир (душманни) ўлдирса, ўлжаси уники› деганлари фақат Ҳунайн кунигина етган, (бошқа кун эмас)».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّهُ قَالَ كَانَ النَّاسُ يُعْطَوْنَ النَّفَلَ مِنَ الْخُمُسِ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَذَلِكَ أَحْسَنُ مَا سَمِعْتُ إِلَىَّ فِي ذَلِكَ ‏.‏ وَسُئِلَ مَالِكٌ عَنِ النَّفَلِ هَلْ يَكُونُ فِي أَوَّلِ مَغْنَمٍ قَالَ ذَلِكَ عَلَى وَجْهِ الاِجْتِهَادِ مِنَ الإِمَامِ وَلَيْسَ عِنْدَنَا فِي ذَلِكَ أَمْرٌ مَعْرُوفٌ مَوْثُوقٌ إِلاَّ اجْتِهَادُ السُّلْطَانِ وَلَمْ يَبْلُغْنِي أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَفَّلَ فِي مَغَازِيهِ كُلِّهَا وَقَدْ بَلَغَنِي أَنَّهُ نَفَّلَ فِي بَعْضِهَا يَوْمَ حُنَيْنٍ وَإِنَّمَا ذَلِكَ عَلَى وَجْهِ الاِجْتِهَادِ مِنَ الإِمَامِ فِي أَوَّلِ مَغْنَمٍ وَفِيمَا بَعْدَهُ ‏.‏

Said ibn Musayyab (rahimahulloh) aytadi: «Odamlarga nafl (mukofot) xumsdan (beshdan bir ulushidan) berilardi». Molik dedi: «Bu — men bu haqda eshitgan (fikrlar)ning eng yaxshisidir». Molikdan nafl haqida — u birinchi oʻljadan boʻladimi, deb soʻralganda, u dedi: «Bu imomning ijtihodi yuzasidan (boʻladi). Bizda bu haqda sultonning ijtihodidan boshqa maʼlum, ishonchli bir hukm yoʻq. Menga Rasululloh ﷺ hamma gʻazotlarida nafl bergani yetmagan; ammo baʼzisida — Hunayn kunida nafl berganlari yetgan. Bu esa faqat imomning ijtihodi yuzasidan, birinchi oʻljada ham, undan keyin ham (boʻladi)».Саид ибн Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ) айтади: «Одамларга нафл (мукофот) хумсдан (бешдан бир улушидан) бериларди». Молик деди: «Бу — мен бу ҳақда эшитган (фикрлар)нинг энг яхшисидир». Моликдан нафл ҳақида — у биринчи ўлжадан бўладими, деб сўралганда, у деди: «Бу имомнинг ижтиҳоди юзасидан (бўлади). Бизда бу ҳақда султоннинг ижтиҳодидан бошқа маълум, ишончли бир ҳукм йўқ. Менга Расулуллоҳ ﷺ ҳамма ғазотларида нафл бергани етмаган; аммо баъзисида — Ҳунайн кунида нафл берганлари етган. Бу эса фақат имомнинг ижтиҳоди юзасидан, биринчи ўлжада ҳам, ундан кейин ҳам (бўлади)».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ قَالَ بَلَغَنِي أَنَّ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ، كَانَ يَقُولُ لِلْفَرَسِ سَهْمَانِ وَلِلرَّجُلِ سَهْمٌ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَلَمْ أَزَلْ أَسْمَعُ ذَلِكَ ‏.‏ وَسُئِلَ مَالِكٌ عَنْ رَجُلٍ يَحْضُرُ بِأَفْرَاسٍ كَثِيرَةٍ فَهَلْ يُقْسَمُ لَهَا كُلِّهَا فَقَالَ لَمْ أَسْمَعْ بِذَلِكَ وَلاَ أَرَى أَنْ يُقْسَمَ إِلاَّ لِفَرَسٍ وَاحِدٍ الَّذِي يُقَاتِلُ عَلَيْهِ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ لاَ أَرَى الْبَرَاذِينَ وَالْهُجُنَ إِلاَّ مِنَ الْخَيْلِ لأَنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى قَالَ فِي كِتَابِهِ ‏{‏وَالْخَيْلَ وَالْبِغَالَ وَالْحَمِيرَ لِتَرْكَبُوهَا وَزِينَةً‏}‏ وَقَالَ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَمِنْ رِبَاطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّكُمْ‏}‏ فَأَنَا أَرَى الْبَرَاذِينَ وَالْهُجُنَ مِنَ الْخَيْلِ إِذَا أَجَازَهَا الْوَالِي وَقَدْ قَالَ سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ وَسُئِلَ عَنِ الْبَرَاذِينَ هَلْ فِيهَا مِنْ صَدَقَةٍ فَقَالَ وَهَلْ فِي الْخَيْلِ مِنْ صَدَقَةٍ

Molik aytdi: Menga yetishicha, Umar ibn Abdulaziz (rahimahulloh): «Otga ikki ulush, kishiga bir ulush», der edi. Molik: «Men buni doim eshitib kelaman», dedi. Molikdan bir kishi koʻplab otlar bilan (jangda) hozir boʻlsa, ularning barchasiga ulush ajratiladimi, deb soʻralganda, u dedi: «Men buni eshitmaganman va menimcha, faqat u ustida jang qilgan bitta otga ulush ajratiladi». Molik aytdi: «Men barozin (chet zoti otlar) va hujun (chatishma otlar)ni ham otlar (jumlasi)dan deb bilaman, chunki Alloh tabaraka va taolo Oʻz Kitobida: {Otlar, xachirlar va eshaklarni minishingiz uchun va ziynat sifatida (yaratdi)} (Nahl 8), dedi. Aziz va jalil (Alloh) yana: {Ularga qarshi qoʻlingizdan kelgan kuch va bogʻlangan otlardan tayyorlab qoʻyinglar — bu bilan Allohning dushmanini va oʻz dushmaningizni qoʻrqitasiz} (Anfol 60), dedi. Bas, men barozin va hujunni — voliy ularni (ot deb) qabul qilsa — otlardan deb bilaman». Said ibn Musayyabdan yuk (barozin) otlar haqida — ularda zakot bormi, deb soʻralganda, u: «Otlarda zakot bormi oʻzi?!» degan.Молик айтди: Менга етишича, Умар ибн Абдулазиз (раҳимаҳуллоҳ): «Отга икки улуш, кишига бир улуш», дер эди. Молик: «Мен буни доим эшитиб келаман», деди. Моликдан бир киши кўплаб отлар билан (жангда) ҳозир бўлса, уларнинг барчасига улуш ажратиладими, деб сўралганда, у деди: «Мен буни эшитмаганман ва менимча, фақат у устида жанг қилган битта отга улуш ажратилади». Молик айтди: «Мен барозин (чет зоти отлар) ва ҳужун (чатишма отлар)ни ҳам отлар (жумласи)дан деб биламан, чунки Аллоҳ табарака ва таоло Ўз Китобида: {Отлар, хачирлар ва эшакларни минишингиз учун ва зийнат сифатида (яратди)} (Наҳл 8), деди. Азиз ва жалил (Аллоҳ) яна: {Уларга қарши қўлингиздан келган куч ва боғланган отлардан тайёрлаб қўйинглар — бу билан Аллоҳнинг душманини ва ўз душманингизни қўрқитасиз} (Анфол 60), деди. Бас, мен барозин ва ҳужунни — волий уларни (от деб) қабул қилса — отлардан деб биламан». Саид ибн Мусайябдан юк (барозин) отлар ҳақида — уларда закот борми, деб сўралганда, у: «Отларда закот борми ўзи?!» деган.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ رَبِّهِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ صَدَرَ مِنْ حُنَيْنٍ وَهُوَ يُرِيدُ الْجِعِرَّانَةَ سَأَلَهُ النَّاسُ حَتَّى دَنَتْ بِهِ نَاقَتُهُ مِنْ شَجَرَةٍ فَتَشَبَّكَتْ بِرِدَائِهِ حَتَّى نَزَعَتْهُ عَنْ ظَهْرِهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ رُدُّوا عَلَىَّ رِدَائِي أَتَخَافُونَ أَنْ لاَ أَقْسِمَ بَيْنَكُمْ مَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَوْ أَفَاءَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ مِثْلَ سَمُرِ تِهَامَةَ نَعَمًا لَقَسَمْتُهُ بَيْنَكُمْ ثُمَّ لاَ تَجِدُونِي بَخِيلاً وَلاَ جَبَانًا وَلاَ كَذَّابًا ‏"‏ ‏.‏ فَلَمَّا نَزَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَامَ فِي النَّاسِ فَقَالَ ‏"‏ أَدُّوا الْخِيَاطَ وَالْمِخْيَطَ فَإِنَّ الْغُلُولَ عَارٌ وَنَارٌ وَشَنَارٌ عَلَى أَهْلِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ثُمَّ تَنَاوَلَ مِنَ الأَرْضِ وَبَرَةً مِنْ بَعِيرٍ أَوْ شَيْئًا ثُمَّ قَالَ ‏"‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ مَا لِي مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ وَلاَ مِثْلَ هَذِهِ إِلاَّ الْخُمُسُ وَالْخُمُسُ مَرْدُودٌ عَلَيْكُمْ ‏"‏ ‏.‏

Amr ibn Shuayb (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Hunayndan qaytib, Jiʼronaga (bormoqchi boʻlganlarida), odamlar u zotdan (narsa) soʻrab shunchalik yaqinlashdilarki, tuyalari bir daraxtga (juda) yaqinlashdi va (daraxt) u zotning ridolarini yelkalaridan tortib oldi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ridomni menga qaytaringlar! Alloh sizga bergan oʻljani orangizda taqsimlamayman deb qoʻrqyapsizmi? Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, agar Alloh sizga Tihoma (togʻlaridagi) tikanli daraxtlar soni chalik chorva oʻlja bergan boʻlsa ham, uni orangizda taqsimlagan boʻlardim. Soʻng meni baxil, qoʻrqoq yoxud yolgʻonchi deb topmagan boʻlardingiz», dedilar. Rasululloh ﷺ (ulovdan) tushgach, odamlar orasida turib: «Igna va ipni (ham) topshiringlar, chunki (oʻljadan) xiyonat qilish qiyomat kunida uni qilgan ahliga uyat, oʻt va sharmandalikdir», dedilar. Soʻng u zot yerdan tuyaning bir tolam junini yoki (biror) narsani olib: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, Alloh sizga (oʻlja qilib) bergan narsalardan menga hech narsa — hatto mana shunchalik ham — (haqim) yoʻq, faqat xums bundan mustasno; xums esa (yana) oʻzingizga qaytariladi», dedilar.Амр ибн Шуайб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Ҳунайндан қайтиб, Жиъронага (бормоқчи бўлганларида), одамлар у зотдан (нарса) сўраб шунчалик яқинлашдиларки, туялари бир дарахтга (жуда) яқинлашди ва (дарахт) у зотнинг ридоларини елкаларидан тортиб олди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Ридомни менга қайтаринглар! Аллоҳ сизга берган ўлжани орангизда тақсимламайман деб қўрқяпсизми? Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, агар Аллоҳ сизга Тиҳома (тоғларидаги) тиканли дарахтлар сони чалик чорва ўлжа берган бўлса ҳам, уни орангизда тақсимлаган бўлардим. Сўнг мени бахил, қўрқоқ ёхуд ёлғончи деб топмаган бўлардингиз», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ (уловдан) тушгач, одамлар орасида туриб: «Игна ва ипни (ҳам) топширинглар, чунки (ўлжадан) хиёнат қилиш қиёмат кунида уни қилган аҳлига уят, ўт ва шармандаликдир», дедилар. Сўнг у зот ердан туянинг бир толам жунини ёки (бирор) нарсани олиб: «Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, Аллоҳ сизга (ўлжа қилиб) берган нарсалардан менга ҳеч нарса — ҳатто мана шунчалик ҳам — (ҳақим) йўқ, фақат хумс бундан мустасно; хумс эса (яна) ўзингизга қайтарилади», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، أَنَّ زَيْدَ بْنَ خَالِدٍ الْجُهَنِيَّ، قَالَ تُوُفِّيَ رَجُلٌ يَوْمَ حُنَيْنٍ وَإِنَّهُمْ ذَكَرُوهُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَزَعَمَ زَيْدٌ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ صَلُّوا عَلَى صَاحِبِكُمْ ‏"‏ ‏.‏ فَتَغَيَّرَتْ وُجُوهُ النَّاسِ لِذَلِكَ فَزَعَمَ زَيْدٌ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ صَاحِبَكُمْ قَدْ غَلَّ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَفَتَحْنَا مَتَاعَهُ فَوَجَدْنَا خَرَزَاتٍ مِنْ خَرَزِ يَهُودَ مَا تُسَاوِينَ دِرْهَمَيْنِ ‏.‏

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu) aytadi: Hunayn kuni bir kishi vafot etdi va uni Rasululloh ﷺga (janoza haqida) eslatishdi. Zayd (rivoyat qilishicha,) Rasululloh ﷺ: «Sheriklaringizga (oʻzingiz) janoza oʻqinglar», dedilar. Buning (oʻzi) uchun odamlarning yuzlari oʻzgardi (xavotirga tushishdi). Zayd (yana rivoyat qilishicha,) Rasululloh ﷺ: «Sizning sherigingiz Alloh yoʻlida (oʻljadan) xiyonat qildi», dedilar. (Zayd) aytadi: «Biz uning yukini ochib, undan ikki dirhamga ham arzimaydigan yahudiy munchoqlarini topdik».Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу) айтади: Ҳунайн куни бир киши вафот этди ва уни Расулуллоҳ ﷺга (жаноза ҳақида) эслатишди. Зайд (ривоят қилишича,) Расулуллоҳ ﷺ: «Шерикларингизга (ўзингиз) жаноза ўқинглар», дедилар. Бунинг (ўзи) учун одамларнинг юзлари ўзгарди (хавотирга тушишди). Зайд (яна ривоят қилишича,) Расулуллоҳ ﷺ: «Сизнинг шеригингиз Аллоҳ йўлида (ўлжадан) хиёнат қилди», дедилар. (Зайд) айтади: «Биз унинг юкини очиб, ундан икки дирҳамга ҳам арзимайдиган яҳудий мунчоқларини топдик».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ الْكِنَانِيِّ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَتَى النَّاسَ فِي قَبَائِلِهِمْ يَدْعُو لَهُمْ وَأَنَّهُ تَرَكَ قَبِيلَةً مِنَ الْقَبَائِلِ - قَالَ - وَإِنَّ الْقَبِيلَةَ وَجَدُوا فِي بَرْدَعَةِ رَجُلٍ مِنْهُمْ عِقْدَ جَزْعٍ غُلُولاً فَأَتَاهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَكَبَّرَ عَلَيْهِمْ كَمَا يُكَبِّرُ عَلَى الْمَيِّتِ ‏.‏

Abdulloh ibn Mugʻira ibn Abu Burda al-Kinoniy (rahimahulloh)ga yetib kelishicha, Rasululloh ﷺ odamlarning oldiga qabilalari boʻyicha kelib, ularga duo qilar edilar. U zot qabilalardan bir qabilani (duosiz) qoldirdilar. (U aytadi:) Oʻsha qabila oʻzlaridan bir kishining egar-jabdugʻida gʻulul (xiyonat) yoʻli bilan olingan aqiq munchoq shodasini topib qolishgan edi. Shunda Rasululloh ﷺ ularning oldiga kelib, xuddi maytga takbir aytgandek, ularga (ham) takbir aytdilar.Абдуллоҳ ибн Муғира ибн Абу Бурда ал-Киноний (раҳимаҳуллоҳ)га етиб келишича, Расулуллоҳ ﷺ одамларнинг олдига қабилалари бўйича келиб, уларга дуо қилар эдилар. У зот қабилалардан бир қабилани (дуосиз) қолдирдилар. (У айтади:) Ўша қабила ўзларидан бир кишининг эгар-жабдуғида ғулул (хиёнат) йўли билан олинган ақиқ мунчоқ шодасини топиб қолишган эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ уларнинг олдига келиб, худди майтга такбир айтгандек, уларга (ҳам) такбир айтдилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ ثَوْرِ بْنِ زَيْدٍ الدِّيلِيِّ، عَنْ أَبِي الْغَيْثِ، سَالِمٍ مَوْلَى ابْنِ مُطِيعٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَامَ حُنَيْنٍ فَلَمْ نَغْنَمْ ذَهَبًا وَلاَ وَرِقًا إِلاَّ الأَمْوَالَ الثِّيَابَ وَالْمَتَاعَ - قَالَ - فَأَهْدَى رِفَاعَةُ بْنُ زَيْدٍ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غُلاَمًا أَسْوَدَ يُقَالُ لَهُ مِدْعَمٌ فَوَجَّهَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى وَادِي الْقُرَى حَتَّى إِذَا كُنَّا بِوَادِي الْقُرَى بَيْنَمَا مِدْعَمٌ يَحُطُّ رَحْلَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذْ جَاءَهُ سَهْمٌ عَائِرٌ فَأَصَابَهُ فَقَتَلَهُ فَقَالَ النَّاسُ هَنِيئًا لَهُ الْجَنَّةُ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كَلاَّ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ إِنَّ الشَّمْلَةَ الَّتِي أَخَذَ يَوْمَ حُنَيْنٍ مِنَ الْمَغَانِمِ لَمْ تُصِبْهَا الْمَقَاسِمُ لَتَشْتَعِلُ عَلَيْهِ نَارًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَلَمَّا سَمِعَ النَّاسُ ذَلِكَ جَاءَ رَجُلٌ بِشِرَاكٍ أَوْ شِرَاكَيْنِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ شِرَاكٌ أَوْ شِرَاكَانِ مِنْ نَارٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytadi: «Biz Hunayn yili Rasululloh ﷺ bilan (jangga) chiqdik. Biz oltin ham, kumush ham oʻlja qilmadik, faqat mol-mulk — kiyim va anjomlarni (oʻlja qildik). Rifoa ibn Zayd Rasululloh ﷺga Midʼam degan bir qora qulni hadya qildi. Rasululloh ﷺ Vodiyul-Quroga yoʻl oldilar. Biz Vodiyul-Quroga yetganimizda, Midʼam Rasululloh ﷺning yukini tushirayotgan edi, shu payt (qayoqdandir) uchib kelgan bir oʻq unga tegib, oʻldirdi. Odamlar: ‹Unga jannat muborak boʻlsin!› deyishdi. Rasululloh ﷺ: ‹Yoʻq, aslo! Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, u Hunayn kuni oʻljalardan olgan, taqsimotga tushmagan (bir) chopon unga oʻt boʻlib yonmoqda›, dedilar. Odamlar buni eshitgach, bir kishi Rasululloh ﷺga bitta yoki ikkita (poyabzal) tasmasini olib keldi. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹(Bu) bitta yoki ikkita oʻtdan (boʻlgan) tasmadir›, dedilar».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтади: «Биз Ҳунайн йили Расулуллоҳ ﷺ билан (жангга) чиқдик. Биз олтин ҳам, кумуш ҳам ўлжа қилмадик, фақат мол-мулк — кийим ва анжомларни (ўлжа қилдик). Рифоа ибн Зайд Расулуллоҳ ﷺга Мидъам деган бир қора қулни ҳадя қилди. Расулуллоҳ ﷺ Водиюл-Қурога йўл олдилар. Биз Водиюл-Қурога етганимизда, Мидъам Расулуллоҳ ﷺнинг юкини тушираётган эди, шу пайт (қаёқдандир) учиб келган бир ўқ унга тегиб, ўлдирди. Одамлар: ‹Унга жаннат муборак бўлсин!› дейишди. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Йўқ, асло! Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, у Ҳунайн куни ўлжалардан олган, тақсимотга тушмаган (бир) чопон унга ўт бўлиб ёнмоқда›, дедилар. Одамлар буни эшитгач, бир киши Расулуллоҳ ﷺга битта ёки иккита (поябзал) тасмасини олиб келди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹(Бу) битта ёки иккита ўтдан (бўлган) тасмадир›, дедилар».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ قَالَ مَا ظَهَرَ الْغُلُولُ فِي قَوْمٍ قَطُّ إِلاَّ أُلْقِيَ فِي قُلُوبِهِمُ الرُّعْبُ وَلاَ فَشَا الزِّنَا فِي قَوْمٍ قَطُّ إِلاَّ كَثُرَ فِيهِمُ الْمَوْتُ وَلاَ نَقَصَ قَوْمٌ الْمِكْيَالَ وَالْمِيزَانَ إِلاَّ قُطِعَ عَنْهُمُ الرِّزْقُ وَلاَ حَكَمَ قَوْمٌ بِغَيْرِ الْحَقِّ إِلاَّ فَشَا فِيهِمُ الدَّمُ وَلاَ خَتَرَ قَوْمٌ بِالْعَهْدِ إِلاَّ سَلَّطَ اللَّهُ عَلَيْهِمُ الْعَدُوَّ ‏.‏

Yahyo ibn Said (rahimahulloh)ga Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan yetib kelishicha, u shunday degan: «Qaysi qavmda gʻulul (oʻljadan xiyonat) paydo boʻlsa, albatta ularning qalblariga qoʻrquv solinadi. Qaysi qavmda zino yoyilsa, albatta ularda oʻlim koʻpayadi. Qaysi qavm oʻlchov va tarozini kamaytirsa, albatta ulardan rizq uziladi. Qaysi qavm haqsizlik bilan hukm qilsa, albatta ularda qon (toʻkilishi) yoyiladi. Qaysi qavm ahdni buzsa, albatta Alloh ularga dushmanni gʻolib qiladi».Яҳё ибн Саид (раҳимаҳуллоҳ)га Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан етиб келишича, у шундай деган: «Қайси қавмда ғулул (ўлжадан хиёнат) пайдо бўлса, албатта уларнинг қалбларига қўрқув солинади. Қайси қавмда зино ёйилса, албатта уларда ўлим кўпаяди. Қайси қавм ўлчов ва тарозини камайтирса, албатта улардан ризқ узилади. Қайси қавм ҳақсизлик билан ҳукм қилса, албатта уларда қон (тўкилиши) ёйилади. Қайси қавм аҳдни бузса, албатта Аллоҳ уларга душманни ғолиб қилади».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَوَدِدْتُ أَنِّي أُقَاتِلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَأُقْتَلُ ثُمَّ أُحْيَا فَأُقْتَلُ ثُمَّ أُحْيَا فَأُقْتَلُ ‏"‏ ‏.‏ فَكَانَ أَبُو هُرَيْرَةَ يَقُولُ ثَلاَثًا أَشْهَدُ بِاللَّهِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, men Alloh yoʻlida jang qilib oʻldirilishimni, soʻng tiriltirilib yana oʻldirilishimni, soʻng tiriltirilib yana oʻldirilishimni juda istardim», dedilar. Abu Hurayra (buni aytganda) uch marta: «Allohga qasam ichib guvohlik beraman», derdi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, мен Аллоҳ йўлида жанг қилиб ўлдирилишимни, сўнг тирилтирилиб яна ўлдирилишимни, сўнг тирилтирилиб яна ўлдирилишимни жуда истардим», дедилар. Абу Ҳурайра (буни айтганда) уч марта: «Аллоҳга қасам ичиб гувоҳлик бераман», дерди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ يَضْحَكُ اللَّهُ إِلَى رَجُلَيْنِ يَقْتُلُ أَحَدُهُمَا الآخَرَ كِلاَهُمَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ يُقَاتِلُ هَذَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَيُقْتَلُ ثُمَّ يَتُوبُ اللَّهُ عَلَى الْقَاتِلِ فَيُقَاتِلُ فَيُسْتَشْهَدُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh biri ikkinchisini oʻldirgan ikki kishiga kuladi — ikkovi (ham) jannatga kiradi: biri Alloh yoʻlida jang qilib oʻldiriladi, soʻng Alloh (oʻsha) qotilning tavbasini qabul qiladi, u (ham) jang qilib shahid boʻladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ бири иккинчисини ўлдирган икки кишига кулади — иккови (ҳам) жаннатга киради: бири Аллоҳ йўлида жанг қилиб ўлдирилади, сўнг Аллоҳ (ўша) қотилнинг тавбасини қабул қилади, у (ҳам) жанг қилиб шаҳид бўлади», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لاَ يُكْلَمُ أَحَدٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ - وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَنْ يُكْلَمُ فِي سَبِيلِهِ - إِلاَّ جَاءَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَجُرْحُهُ يَثْعَبُ دَمًا اللَّوْنُ لَوْنُ دَمٍ وَالرِّيحُ رِيحُ الْمِسْكِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, Alloh yoʻlida hech kim yaralanmaydi — Alloh Oʻz yoʻlida kim yaralanganini yaxshiroq biladi — magar u qiyomat kuni yarasi qonda oqib keladi: rangi qon rangi, hidi esa mushk hidi boʻladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, Аллоҳ йўлида ҳеч ким яраланмайди — Аллоҳ Ўз йўлида ким яраланганини яхшироқ билади — магар у қиёмат куни яраси қонда оқиб келади: ранги қон ранги, ҳиди эса мушк ҳиди бўлади», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، كَانَ يَقُولُ اللَّهُمَّ لاَ تَجْعَلْ قَتْلِي بِيَدِ رَجُلٍ صَلَّى لَكَ سَجْدَةً وَاحِدَةً يُحَاجُّنِي بِهَا عِنْدَكَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏.‏

Zayd ibn Aslam (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu): «Ey Alloh, mening oʻlimimni Senga birgina sajda qilgan — qiyomat kuni Sening huzuringda oʻsha sajda bilan men bilan hujjatlashadigan — kishining qoʻli bilan qilma», der edi.Зайд ибн Аслам (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу): «Эй Аллоҳ, менинг ўлимимни Сенга биргина сажда қилган — қиёмат куни Сенинг ҳузурингда ўша сажда билан мен билан ҳужжатлашадиган — кишининг қўли билан қилма», дер эди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي قَتَادَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنْ قُتِلْتُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ صَابِرًا مُحْتَسِبًا مُقْبِلاً غَيْرَ مُدْبِرٍ أَيُكَفِّرُ اللَّهُ عَنِّي خَطَايَاىَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ نَعَمْ ‏"‏ ‏.‏ فَلَمَّا أَدْبَرَ الرَّجُلُ نَادَاهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَوْ أَمَرَ بِهِ فَنُودِيَ لَهُ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كَيْفَ قُلْتَ ‏"‏ ‏.‏ فَأَعَادَ عَلَيْهِ قَوْلَهُ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ نَعَمْ إِلاَّ الدَّيْنَ كَذَلِكَ قَالَ لِي جِبْرِيلُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Qatoda (roziyallohu anhu) aytadi: Bir kishi Rasululloh ﷺning oldiga kelib: «Yo Rasululloh, agar men Alloh yoʻlida sabr qilib, (savob) umid qilib, (dushmanga) yuzlanib, orqa oʻgirmay oʻldirilsam, Alloh mening xatolarimni kechiradimi?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Ha», dedilar. Oʻsha kishi orqasiga qaytganda, Rasululloh ﷺ uni chaqirdilar — yoki (chaqirishni) buyurdilar-da, u chaqirildi. Rasululloh ﷺ unga: «Qanday deding?» dedilar. U soʻzini qaytardi. Shunda Nabiy ﷺ unga: «Ha, qarzdan boshqa. Menga Jibril shunday dedi», dedilar.Абу Қатода (розияллоҳу анҳу) айтади: Бир киши Расулуллоҳ ﷺнинг олдига келиб: «Ё Расулуллоҳ, агар мен Аллоҳ йўлида сабр қилиб, (савоб) умид қилиб, (душманга) юзланиб, орқа ўгирмай ўлдирилсам, Аллоҳ менинг хатоларимни кечирадими?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳа», дедилар. Ўша киши орқасига қайтганда, Расулуллоҳ ﷺ уни чақирдилар — ёки (чақиришни) буюрдилар-да, у чақирилди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Қандай дединг?» дедилар. У сўзини қайтарди. Шунда Набий ﷺ унга: «Ҳа, қарздан бошқа. Менга Жибрил шундай деди», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي النَّضْرِ، مَوْلَى عُمَرَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لِشُهَدَاءِ أُحُدٍ ‏"‏ هَؤُلاَءِ أَشْهَدُ عَلَيْهِمْ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ الصِّدِّيقُ أَلَسْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ بِإِخْوَانِهِمْ أَسْلَمْنَا كَمَا أَسْلَمُوا وَجَاهَدْنَا كَمَا جَاهَدُوا ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ بَلَى وَلَكِنْ لاَ أَدْرِي مَا تُحْدِثُونَ بَعْدِي ‏"‏ ‏.‏ فَبَكَى أَبُو بَكْرٍ ثُمَّ بَكَى ثُمَّ قَالَ أَئِنَّا لَكَائِنُونَ بَعْدَكَ

Abu Nazr — Umar ibn Ubaydullohning mavlosi (rahimahulloh)ga yetishicha, Rasululloh ﷺ Uhud shahidlari haqida: «Mana bularga men guvohlik beraman», dedilar. Shunda Abu Bakr Siddiq (roziyallohu anhu): «Yo Rasululloh, biz ularning birodarlari emasmizmi? Biz ular islom keltirgandek islom keltirdik, ular jihod qilgandek jihod qildik», dedi. Rasululloh ﷺ: «Ha, lekin mendan keyin nima (yangiliklar) qilishingizni bilmayman», dedilar. Shunda Abu Bakr yigʻladi, yana yigʻladi, soʻng: «Bizlar sendan keyin (tirik) qolamizmi?!» dedi.Абу Назр — Умар ибн Убайдуллоҳнинг мавлоси (раҳимаҳуллоҳ)га етишича, Расулуллоҳ ﷺ Уҳуд шаҳидлари ҳақида: «Мана буларга мен гувоҳлик бераман», дедилар. Шунда Абу Бакр Сиддиқ (розияллоҳу анҳу): «Ё Расулуллоҳ, биз уларнинг биродарлари эмасмизми? Биз улар ислом келтиргандек ислом келтирдик, улар жиҳод қилгандек жиҳод қилдик», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳа, лекин мендан кейин нима (янгиликлар) қилишингизни билмайман», дедилар. Шунда Абу Бакр йиғлади, яна йиғлади, сўнг: «Бизлар сендан кейин (тирик) қоламизми?!» деди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَالِسًا وَقَبْرٌ يُحْفَرُ بِالْمَدِينَةِ فَاطَّلَعَ رَجُلٌ فِي الْقَبْرِ فَقَالَ بِئْسَ مَضْجَعُ الْمُؤْمِنِ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ بِئْسَ مَا قُلْتَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ الرَّجُلُ إِنِّي لَمْ أُرِدْ هَذَا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّمَا أَرَدْتُ الْقَتْلَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ مِثْلَ لِلْقَتْلِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ مَا عَلَى الأَرْضِ بُقْعَةٌ هِيَ أَحَبُّ إِلَىَّ أَنْ يَكُونَ قَبْرِي بِهَا مِنْهَا ‏"‏ ‏.‏ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ يَعْنِي الْمَدِينَةَ ‏.‏

Yahyo ibn Said (rahimahulloh) aytadi: Rasululloh ﷺ oʻtirgan edilar, Madinada bir qabr qazilayotgan edi. Bir kishi qabrga nazar solib: «Muʼminning naqadar yomon yotoqjoyi (bu)!» dedi. Rasululloh ﷺ: «Naqadar yomon (soʻz) aytding!» dedilar. Oʻsha kishi: «Men buni (nazarda) tutmadim, yo Rasululloh; men faqat Alloh yoʻlida oʻldirilishni (shahidlikni) nazarda tutdim», dedi. Rasululloh ﷺ: «Alloh yoʻlida oʻldirilishga teng (biror narsa) yoʻq! Yer yuzida qabrim shu yerda boʻlishini undan koʻra koʻproq yaxshi koʻradigan biror joy yoʻq», — dedilar. Bu (soʻzni) uch marta (takror) aytdilar, yaʼni Madinani (nazarda tutib).Яҳё ибн Саид (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Расулуллоҳ ﷺ ўтирган эдилар, Мадинада бир қабр қазилаётган эди. Бир киши қабрга назар солиб: «Муъминнинг нақадар ёмон ётоқжойи (бу)!» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Нақадар ёмон (сўз) айтдинг!» дедилар. Ўша киши: «Мен буни (назарда) тутмадим, ё Расулуллоҳ; мен фақат Аллоҳ йўлида ўлдирилишни (шаҳидликни) назарда тутдим», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ йўлида ўлдирилишга тенг (бирор нарса) йўқ! Ер юзида қабрим шу ерда бўлишини ундан кўра кўпроқ яхши кўрадиган бирор жой йўқ», — дедилар. Бу (сўзни) уч марта (такрор) айтдилар, яъни Мадинани (назарда тутиб).

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، كَانَ يَقُولُ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ شَهَادَةً فِي سَبِيلِكَ وَوَفَاةً بِبَلَدِ رَسُولِكَ ‏.‏

Zayd ibn Aslam (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu): «Ey Alloh, men Sendan Oʻz yoʻlingda shahidlikni va Rasulingning shahrida vafot etishni soʻrayman», der edi.Зайд ибн Аслам (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу): «Эй Аллоҳ, мен Сендан Ўз йўлингда шаҳидликни ва Расулингнинг шаҳрида вафот этишни сўрайман», дер эди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، قَالَ كَرَمُ الْمُؤْمِنِ تَقْوَاهُ وَدِينُهُ حَسَبُهُ وَمُرُوءَتُهُ خُلُقُهُ وَالْجُرْأَةُ وَالْجُبْنُ غَرَائِزُ يَضَعُهَا اللَّهُ حَيْثُ شَاءَ فَالْجَبَانُ يَفِرُّ عَنْ أَبِيهِ وَأُمِّهِ وَالْجَرِيءُ يُقَاتِلُ عَمَّا لاَ يَؤُوبُ بِهِ إِلَى رَحْلِهِ وَالْقَتْلُ حَتْفٌ مِنَ الْحُتُوفِ وَالشَّهِيدُ مَنِ احْتَسَبَ نَفْسَهُ عَلَى اللَّهِ ‏.‏

Yahyo ibn Said (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu): «Muʼminning karami — uning taqvosidir; uning dini — uning nasabidir; uning muruvvati — uning axloqidir. Jasurlik va qoʻrqoqlik — Alloh xohlagan joyga qoʻyadigan xislatlardir. Qoʻrqoq kishi ota-onasidan (ham) qochadi, jasur kishi esa oʻz yukiga (uyiga) qaytarmaydigan (yaʼni oʻlja emas) narsa uchun jang qiladi. Oʻldirilish — oʻlimlardan bir oʻlimdir, shahid esa oʻzini Alloh (roziligi) uchun (fido qilishni) umid qilgan kishidir», dedi.Яҳё ибн Саид (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу): «Муъминнинг карами — унинг тақвосидир; унинг дини — унинг насабидир; унинг муруввати — унинг ахлоқидир. Жасурлик ва қўрқоқлик — Аллоҳ хоҳлаган жойга қўядиган хислатлардир. Қўрқоқ киши ота-онасидан (ҳам) қочади, жасур киши эса ўз юкига (уйига) қайтармайдиган (яъни ўлжа эмас) нарса учун жанг қилади. Ўлдирилиш — ўлимлардан бир ўлимдир, шаҳид эса ўзини Аллоҳ (розилиги) учун (фидо қилишни) умид қилган кишидир», деди.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، كَانَ يَحْمِلُ فِي الْعَامِ الْوَاحِدِ عَلَى أَرْبَعِينَ أَلْفِ بَعِيرٍ يَحْمِلُ الرَّجُلَ إِلَى الشَّامِ عَلَى بَعِيرٍ وَيَحْمِلُ الرَّجُلَيْنِ إِلَى الْعِرَاقِ عَلَى بَعِيرٍ فَجَاءَهُ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْعِرَاقِ فَقَالَ احْمِلْنِي وَسُحَيْمًا ‏.‏ فَقَالَ لَهُ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ نَشَدْتُكَ اللَّهَ أَسُحَيْمٌ زِقٌّ قَالَ لَهُ نَعَمْ ‏.‏

Yahyo ibn Said (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) bir yilda qirq ming tuyada (odamlarni) tashirdi: bir kishini Shomga bir tuyada, ikki kishini Iroqqa bir tuyada tashirdi. Uning oldiga Iroq ahlidan bir kishi kelib: «Meni va Suhaymni (ulovga) mindiring», dedi. Umar ibn al-Xattob unga: «Allohni oʻrtaga qoʻyib soʻrayman, Suhaym (kichkina) meshmi (yaʼni bir tuyaga ikkovingiz sigʻasizmi)?» dedi. U (kishi) unga: «Ha», dedi.Яҳё ибн Саид (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) бир йилда қирқ минг туяда (одамларни) таширди: бир кишини Шомга бир туяда, икки кишини Ироққа бир туяда таширди. Унинг олдига Ироқ аҳлидан бир киши келиб: «Мени ва Суҳаймни (уловга) миндиринг», деди. Умар ибн ал-Хаттоб унга: «Аллоҳни ўртага қўйиб сўрайман, Суҳайм (кичкина) мешми (яъни бир туяга икковингиз сиғасизми)?» деди. У (киши) унга: «Ҳа», деди.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا ذَهَبَ إِلَى قُبَاءٍ يَدْخُلُ عَلَى أُمِّ حَرَامٍ بِنْتِ مِلْحَانَ فَتُطْعِمُهُ وَكَانَتْ أُمُّ حَرَامٍ تَحْتَ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ فَدَخَلَ عَلَيْهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمًا فَأَطْعَمَتْهُ وَجَلَسَتْ تَفْلِي فِي رَأْسِهِ فَنَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ Quboga borganlarida, Umm Harom bint Milhonnikiga kirar edilar, u (Umm Harom) ularni taomlantirar edi. Umm Harom Uboda ibn Somitning (xotini) nikohida edi. Bir kuni Rasululloh ﷺ uning oldiga kirdilar, u ularni taomlantirdi va oʻtirib, u zotning boshlarini (tarab, bitini) qarar edi. Shunda Rasululloh ﷺ uxlab (mudrab) qoldilar, soʻng kulib uygʻondilar. Umm Harom: «Sizni nima kuldirmoqda, yo Rasululloh?» dedi. U zot: «Ummatimdan bir guruh menga koʻrsatildi — ular Alloh yoʻlida gʻazot qilib, dengizning oʻrtasida, taxtlar ustida (oʻtirgan) podshohlar kabi yoxud taxtlardagi podshohlar kabi suzib borar edilar», dedilar. U (ayol): «Yo Rasululloh, Allohga duo qiling, meni (ham) ular qatoriga (qoʻshsin)!» dedi. U zot unga duo qildilar, soʻng boshlarini qoʻyib uxladilar. Keyin yana kulib uygʻondilar, u (ayol): «Yo Rasululloh, nima uchun kulyapsiz?» dedi. U zot birinchi martadagidek (yana): «Ummatimdan bir guruh menga koʻrsatildi — ular Alloh yoʻlida gʻazot qilib, taxtlar ustidagi podshohlar kabi yoxud taxtlardagi podshohlar kabi (edilar)», dedilar. U: «Yo Rasululloh, Allohga duo qiling, meni ular qatoriga (qoʻshsin)!» dedi. U zot: «Sen (ana oʻsha) avvalgilardansan», dedilar. (Roviy Ishoq qoʻshimcha qildi:) U (Umm Harom) Muoviya davrida dengizda safar qildi va (qirgʻoqqa) tushganda ulovidan yiqilib, halok boʻldi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ Қубога борганларида, Умм Ҳаром бинт Милҳонникига кирар эдилар, у (Умм Ҳаром) уларни таомлантирар эди. Умм Ҳаром Убода ибн Сомитнинг (хотини) никоҳида эди. Бир куни Расулуллоҳ ﷺ унинг олдига кирдилар, у уларни таомлантирди ва ўтириб, у зотнинг бошларини (тараб, битини) қарар эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ ухлаб (мудраб) қолдилар, сўнг кулиб уйғондилар. Умм Ҳаром: «Сизни нима кулдирмоқда, ё Расулуллоҳ?» деди. У зот: «Умматимдан бир гуруҳ менга кўрсатилди — улар Аллоҳ йўлида ғазот қилиб, денгизнинг ўртасида, тахтлар устида (ўтирган) подшоҳлар каби ёхуд тахтлардаги подшоҳлар каби сузиб борар эдилар», дедилар. У (аёл): «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳга дуо қилинг, мени (ҳам) улар қаторига (қўшсин)!» деди. У зот унга дуо қилдилар, сўнг бошларини қўйиб ухладилар. Кейин яна кулиб уйғондилар, у (аёл): «Ё Расулуллоҳ, нима учун куляпсиз?» деди. У зот биринчи мартадагидек (яна): «Умматимдан бир гуруҳ менга кўрсатилди — улар Аллоҳ йўлида ғазот қилиб, тахтлар устидаги подшоҳлар каби ёхуд тахтлардаги подшоҳлар каби (эдилар)», дедилар. У: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳга дуо қилинг, мени улар қаторига (қўшсин)!» деди. У зот: «Сен (ана ўша) аввалгилардансан», дедилар. (Ровий Ишоқ қўшимча қилди:) У (Умм Ҳаром) Муовия даврида денгизда сафар қилди ва (қирғоққа) тушганда уловидан йиқилиб, ҳалок бўлди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ السَّمَّانِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ لَوْلاَ أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي لأَحْبَبْتُ أَنْ لاَ أَتَخَلَّفَ عَنْ سَرِيَّةٍ تَخْرُجُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلَكِنِّي لاَ أَجِدُ مَا أَحْمِلُهُمْ عَلَيْهِ وَلاَ يَجِدُونَ مَا يَتَحَمَّلُونَ عَلَيْهِ فَيَخْرُجُونَ وَيَشُقُّ عَلَيْهِمْ أَنْ يَتَخَلَّفُوا بَعْدِي فَوَدِدْتُ أَنِّي أُقَاتِلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَأُقْتَلُ ثُمَّ أُحْيَا فَأُقْتَلُ ثُمَّ أُحْيَا فَأُقْتَلُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ummatimga (mashaqqat) ogʻirlik qilishni istamaganimda edi, Alloh yoʻlida chiqadigan hech bir sariyadan ortda qolmaslikni yaxshi koʻrardim. Lekin men ularni mindirib yuboradigan (ulov) topa olmayman, ular (ham) minib chiqadigan narsa topa olmaydilar; mendan ortda qolishsa, ularga ogʻir botadi. Men Alloh yoʻlida jang qilib oʻldirilishimni, soʻng tiriltirilib yana oʻldirilishimni, soʻng tiriltirilib yana oʻldirilishimni istardim», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Умматимга (машаққат) оғирлик қилишни истамаганимда эди, Аллоҳ йўлида чиқадиган ҳеч бир сариядан ортда қолмасликни яхши кўрардим. Лекин мен уларни миндириб юборадиган (улов) топа олмайман, улар (ҳам) миниб чиқадиган нарса топа олмайдилар; мендан ортда қолишса, уларга оғир ботади. Мен Аллоҳ йўлида жанг қилиб ўлдирилишимни, сўнг тирилтирилиб яна ўлдирилишимни, сўнг тирилтирилиб яна ўлдирилишимни истардим», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، قَالَ لَمَّا كَانَ يَوْمُ أُحُدٍ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَنْ يَأْتِينِي بِخَبَرِ سَعْدِ بْنِ الرَّبِيعِ الأَنْصَارِيِّ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ أَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ فَذَهَبَ الرَّجُلُ يَطُوفُ بَيْنَ الْقَتْلَى فَقَالَ لَهُ سَعْدُ بْنُ الرَّبِيعِ مَا شَأْنُكَ فَقَالَ لَهُ الرَّجُلُ بَعَثَنِي إِلَيْكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لآتِيَهُ بِخَبَرِكَ ‏.‏ قَالَ فَاذْهَبْ إِلَيْهِ فَأَقْرِئْهُ مِنِّي السَّلاَمَ وَأَخْبِرْهُ أَنِّي قَدْ طُعِنْتُ اثْنَتَىْ عَشْرَةَ طَعْنَةً وَأَنِّي قَدْ أُنْفِذَتْ مَقَاتِلِي وَأَخْبِرْ قَوْمَكَ أَنَّهُ لاَ عُذْرَ لَهُمْ عِنْدَ اللَّهِ إِنْ قُتِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَوَاحِدٌ مِنْهُمْ حَىٌّ ‏.‏

Yahyo ibn Said (rahimahulloh) aytadi: Uhud kuni Rasululloh ﷺ: «Kim menga Saʼd ibn Rabiʼ al-Ansoriydan xabar keltiradi?» dedilar. Bir kishi: «Men, yo Rasululloh», dedi. U kishi oʻldirilganlar orasida aylanib yurdi, shunda Saʼd ibn Rabiʼ unga: «Nima ish bilan (yuribsan)?» dedi. U kishi unga: «Meni Rasululloh ﷺ sendan xabar keltirishim uchun yubordilar», dedi. U: «Uning oldiga bor va mendan salom aytib, menga oʻn ikki (marta) nayza sanchilganini va oʻlim (holatiga) yetganimni xabar qil. Va qavmingga ayt: agar Rasululloh ﷺ oʻldirilib, ulardan bittasi (ham) tirik qolsa, ular uchun Alloh huzurida hech qanday uzr yoʻq», dedi.Яҳё ибн Саид (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Уҳуд куни Расулуллоҳ ﷺ: «Ким менга Саъд ибн Рабиъ ал-Ансорийдан хабар келтиради?» дедилар. Бир киши: «Мен, ё Расулуллоҳ», деди. У киши ўлдирилганлар орасида айланиб юрди, шунда Саъд ибн Рабиъ унга: «Нима иш билан (юрибсан)?» деди. У киши унга: «Мени Расулуллоҳ ﷺ сендан хабар келтиришим учун юбордилар», деди. У: «Унинг олдига бор ва мендан салом айтиб, менга ўн икки (марта) найза санчилганини ва ўлим (ҳолатига) етганимни хабар қил. Ва қавмингга айт: агар Расулуллоҳ ﷺ ўлдирилиб, улардан биттаси (ҳам) тирик қолса, улар учун Аллоҳ ҳузурида ҳеч қандай узр йўқ», деди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَغَّبَ فِي الْجِهَادِ وَذَكَرَ الْجَنَّةَ وَرَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ يَأْكُلُ تَمَرَاتٍ فِي يَدِهِ فَقَالَ إِنِّي لَحَرِيصُ عَلَى الدُّنْيَا إِنْ جَلَسْتُ حَتَّى أَفْرُغَ مِنْهُنَّ ‏.‏ فَرَمَى مَا فِي يَدِهِ فَحَمَلَ بِسَيْفِهِ فَقَاتَلَ حَتَّى قُتِلَ ‏.‏

Yahyo ibn Said (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ jihodga qiziqtirdilar va jannatni zikr qildilar, oʻsha payt Ansordan bir kishi qoʻlidagi (bir necha) xurmoni yeb turgan edi. U: «Agar men bularni tugatgunimga qadar oʻtirsam, dunyoga (juda) haris (boʻlgan) boʻlaman!» dedi-da, qoʻlidagi narsani tashlab, qilichini olib, halok boʻlguncha jang qildi.Яҳё ибн Саид (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ жиҳодга қизиқтирдилар ва жаннатни зикр қилдилар, ўша пайт Ансордан бир киши қўлидаги (бир неча) хурмони еб турган эди. У: «Агар мен буларни тугатгунимга қадар ўтирсам, дунёга (жуда) ҳарис (бўлган) бўламан!» деди-да, қўлидаги нарсани ташлаб, қиличини олиб, ҳалок бўлгунча жанг қилди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، أَنَّهُ قَالَ الْغَزْوُ غَزْوَانِ فَغَزْوٌ تُنْفَقُ فِيهِ الْكَرِيمَةُ وَيُيَاسَرُ فِيهِ الشَّرِيكُ وَيُطَاعُ فِيهِ ذُو الأَمْرِ وَيُجْتَنَبُ فِيهِ الْفَسَادُ فَذَلِكَ الْغَزْوُ خَيْرٌ كُلُّهُ وَغَزْوٌ لاَ تُنْفَقُ فِيهِ الْكَرِيمَةُ وَلاَ يُيَاسَرُ فِيهِ الشَّرِيكُ وَلاَ يُطَاعُ فِيهِ ذُو الأَمْرِ وَلاَ يُجْتَنَبُ فِيهِ الْفَسَادُ فَذَلِكَ الْغَزْوُ لاَ يَرْجِعُ صَاحِبُهُ كَفَافًا ‏.‏

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu) aytadi: «Gʻazot ikki (xil) gʻazotdir: bir gʻazot — unda qimmatbaho (mol) sarflanadi, sherik (hamroh) yengillik topadi, ish egasi (amir)ga itoat qilinadi va (unda) fasoddan chetlaniladi — mana shu gʻazot butunlay yaxshilikdir. Yana bir gʻazot — unda qimmatbaho (mol) sarflanmaydi, sherik yengillik topmaydi, amirga itoat qilinmaydi va fasoddan chetlanilmaydi — mana shu gʻazotda uning sohibi hatto (savobu gunohi) teng holda (kafaf) qaytmaydi (balki gunoh bilan qaytadi)».Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу) айтади: «Ғазот икки (хил) ғазотдир: бир ғазот — унда қимматбаҳо (мол) сарфланади, шерик (ҳамроҳ) енгиллик топади, иш эгаси (амир)га итоат қилинади ва (унда) фасоддан четланилади — мана шу ғазот бутунлай яхшиликдир. Яна бир ғазот — унда қимматбаҳо (мол) сарфланмайди, шерик енгиллик топмайди, амирга итоат қилинмайди ва фасоддан четланилмайди — мана шу ғазотда унинг соҳиби ҳатто (савобу гуноҳи) тенг ҳолда (кафаф) қайтмайди (балки гуноҳ билан қайтади)».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ الْخَيْلُ فِي نَوَاصِيهَا الْخَيْرُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Otlarning peshonalarida qiyomat kunigacha yaxshilik (baraka bogʻlangan)dir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Отларнинг пешоналарида қиёмат кунигача яхшилик (барака боғланган)дир», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَابَقَ بَيْنَ الْخَيْلِ الَّتِي قَدْ أُضْمِرَتْ مِنَ الْحَفْيَاءِ وَكَانَ أَمَدُهَا ثَنِيَّةَ الْوَدَاعِ وَسَابَقَ بَيْنَ الْخَيْلِ الَّتِي لَمْ تُضَمَّرْ مِنَ الثَّنِيَّةِ إِلَى مَسْجِدِ بَنِي زُرَيْقٍ وَأَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ كَانَ مِمَّنْ سَابَقَ بِهَا ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ maxsus toblantirilgan (ozdirib chiniqtirilgan) otlar orasida al-Hafyodan poyga oʻtkazdilar — uning marrasi Saniyyatul-Vado edi; toblantirilmagan otlar orasida esa Saniyadan Banu Zurayq masjidigacha poyga oʻtkazdilar. Abdulloh ibn Umar poygada qatnashganlardan biri edi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ махсус тоблантирилган (оздириб чиниқтирилган) отлар орасида ал-Ҳафёдан пойга ўтказдилар — унинг марраси Санийятул-Вадо эди; тоблантирилмаган отлар орасида эса Саниядан Бану Зурайқ масжидигача пойга ўтказдилар. Абдуллоҳ ибн Умар пойгада қатнашганлардан бири эди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، أَنَّهُ سَمِعَ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، يَقُولُ لَيْسَ بِرِهَانِ الْخَيْلِ بَأْسٌ إِذَا دَخَلَ فِيهَا مُحَلِّلٌ فَإِنْ سَبَقَ أَخَذَ السَّبَقَ وَإِنْ سُبِقَ لَمْ يَكُنْ عَلَيْهِ شَىْءٌ ‏.‏

Yahyo ibn Said Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh)ning shunday deganini eshitdi: «Ot poygasida pul tikishda, agar unga muhallil (uchinchi ot) kirsa, hech qanday zarar yoʻq. U (muhallil) yutsa, garovni oladi; yutqazsa, uning zimmasiga hech narsa boʻlmaydi».Яҳё ибн Саид Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)нинг шундай деганини эшитди: «От пойгасида пул тикишда, агар унга муҳаллил (учинчи от) кирса, ҳеч қандай зарар йўқ. У (муҳаллил) ютса, гаровни олади; ютқазса, унинг зиммасига ҳеч нарса бўлмайди».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رُئِيَ وَهُوَ يَمْسَحُ وَجْهَ فَرَسِهِ بِرِدَائِهِ فَسُئِلَ عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ ‏ "‏ إِنِّي عُوتِبْتُ اللَّيْلَةَ فِي الْخَيْلِ ‏"‏ ‏.‏

Yahyo ibn Said (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ otlarining yuzini ridolari (yopinchiqlari) bilan artayotgan holda koʻrildilar. Bu haqda soʻralganda: «Bu kecha men otlar (ularga eʼtiborsizlik) haqida itob qilindim (ogohlantirildim)», dedilar.Яҳё ибн Саид (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ отларининг юзини ридолари (ёпинчиқлари) билан артаётган ҳолда кўрилдилар. Бу ҳақда сўралганда: «Бу кеча мен отлар (уларга эътиборсизлик) ҳақида итоб қилиндим (огоҳлантирилдим)», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ حُمَيْدٍ الطَّوِيلِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ خَرَجَ إِلَى خَيْبَرَ أَتَاهَا لَيْلاً وَكَانَ إِذَا أَتَى قَوْمًا بِلَيْلٍ لَمْ يُغِرْ حَتَّى يُصْبِحَ فَخَرَجَتْ يَهُودُ بِمَسَاحِيهِمْ وَمَكَاتِلِهِمْ فَلَمَّا رَأَوْهُ قَالُوا مُحَمَّدٌ وَاللَّهِ مُحَمَّدٌ وَالْخَمِيسُ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ اللَّهُ أَكْبَرُ خَرِبَتْ خَيْبَرُ إِنَّا إِذَا نَزَلْنَا بِسَاحَةِ قَوْمٍ فَسَاءَ صَبَاحُ الْمُنْذَرِينَ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Xaybarga chiqqanlarida u yerga kechasi keldilar. U zot bir qavmning oldiga kechasi kelsalar, tong otguncha hujum qilmas edilar. Yahudiylar belkuraklari va savatlari bilan chiqishdi. Ular u zotni koʻrganlarida: «Muhammad! Vallohi, Muhammad va qoʻshin!» deyishdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Allohu akbar! Xaybar vayron boʻldi. Biz bir qavmning maydoniga tushsak, ogohlantirilganlarning tongi qanday yomon boʻlur!» dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Хайбарга чиққанларида у ерга кечаси келдилар. У зот бир қавмнинг олдига кечаси келсалар, тонг отгунча ҳужум қилмас эдилар. Яҳудийлар белкураклари ва саватлари билан чиқишди. Улар у зотни кўрганларида: «Муҳаммад! Валлоҳи, Муҳаммад ва қўшин!» дейишди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳу акбар! Хайбар вайрон бўлди. Биз бир қавмнинг майдонига тушсак, огоҳлантирилганларнинг тонги қандай ёмон бўлур!» дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ أَنْفَقَ زَوْجَيْنِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ نُودِيَ فِي الْجَنَّةِ يَا عَبْدَ اللَّهِ هَذَا خَيْرٌ فَمَنْ كَانَ مِنْ أَهْلِ الصَّلاَةِ دُعِيَ مِنْ بَابِ الصَّلاَةِ وَمَنْ كَانَ مِنْ أَهْلِ الْجِهَادِ دُعِيَ مِنْ بَابِ الْجِهَادِ وَمَنْ كَانَ مِنْ أَهْلِ الصَّدَقَةِ دُعِيَ مِنْ بَابِ الصَّدَقَةِ وَمَنْ كَانَ مِنْ أَهْلِ الصِّيَامِ دُعِيَ مِنْ بَابِ الرَّيَّانِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ الصِّدِّيقُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا عَلَى مَنْ يُدْعَى مِنْ هَذِهِ الأَبْوَابِ مِنْ ضَرُورَةٍ فَهَلْ يُدْعَى أَحَدٌ مِنْ هَذِهِ الأَبْوَابِ كُلِّهَا قَالَ ‏"‏ نَعَمْ وَأَرْجُو أَنْ تَكُونَ مِنْهُمْ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Alloh yoʻlida bir juft (narsa) infoq qilsa, jannatda: ‹Ey Allohning bandasi, mana bu yaxshidir!› deb chaqiriladi. Kim namoz ahlidan boʻlsa, namoz eshigidan chaqiriladi; kim jihod ahlidan boʻlsa, jihod eshigidan chaqiriladi; kim sadaqa ahlidan boʻlsa, sadaqa eshigidan chaqiriladi; kim roʻza ahlidan boʻlsa, Rayyon eshigidan chaqiriladi», dedilar. Shunda Abu Bakr as-Siddiq (roziyallohu anhu): «Yo Rasululloh, bu eshiklardan (birortasidan) chaqirilgan kishiga hech qanday zarurat yoʻq. Ammo biror kishi bu eshiklarning barchasidan chaqirilarmikan?» dedi. U zot: «Ha, umid qilamanki, sen ulardan boʻlasan», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳ йўлида бир жуфт (нарса) инфоқ қилса, жаннатда: ‹Эй Аллоҳнинг бандаси, мана бу яхшидир!› деб чақирилади. Ким намоз аҳлидан бўлса, намоз эшигидан чақирилади; ким жиҳод аҳлидан бўлса, жиҳод эшигидан чақирилади; ким садақа аҳлидан бўлса, садақа эшигидан чақирилади; ким рўза аҳлидан бўлса, Райён эшигидан чақирилади», дедилар. Шунда Абу Бакр ас-Сиддиқ (розияллоҳу анҳу): «Ё Расулуллоҳ, бу эшиклардан (бирортасидан) чақирилган кишига ҳеч қандай зарурат йўқ. Аммо бирор киши бу эшикларнинг барчасидан чақирилармикан?» деди. У зот: «Ҳа, умид қиламанки, сен улардан бўласан», дедилар.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي صَعْصَعَةَ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ عَمْرَو بْنَ الْجَمُوحِ، وَعَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو الأَنْصَارِيَّيْنِ، ثُمَّ السَّلَمِيَّيْنِ كَانَا قَدْ حَفَرَ السَّيْلُ قَبْرَهُمَا وَكَانَ قَبْرُهُمَا مِمَّا يَلِي السَّيْلَ وَكَانَا فِي قَبْرٍ وَاحِدٍ وَهُمَا مِمَّنِ اسْتُشْهِدَ يَوْمَ أُحُدٍ فَحُفِرَ عَنْهُمَا لِيُغَيَّرَا مِنْ مَكَانِهِمَا فَوُجِدَا لَمْ يَتَغَيَّرَا كَأَنَّهُمَا مَاتَا بِالأَمْسِ وَكَانَ أَحَدُهُمَا قَدْ جُرِحَ فَوَضَعَ يَدَهُ عَلَى جُرْحِهِ فَدُفِنَ وَهُوَ كَذَلِكَ فَأُمِيطَتْ يَدُهُ عَنْ جُرْحِهِ ثُمَّ أُرْسِلَتْ فَرَجَعَتْ كَمَا كَانَتْ وَكَانَ بَيْنَ أُحُدٍ وَبَيْنَ يَوْمَ حُفِرَ عَنْهُمَا سِتٌّ وَأَرْبَعُونَ سَنَةً ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ لاَ بَأْسَ أَنْ يُدْفَنَ الرَّجُلاَنِ وَالثَّلاَثَةُ فِي قَبْرٍ وَاحِدٍ مِنْ ضَرُورَةٍ وَيُجْعَلَ الأَكْبَرُ مِمَّا يَلِي الْقِبْلَةَ ‏.‏

Abdurrahmon ibn Abu Saʼsaʼa (rahimahulloh)ga yetib kelishicha, ansorlardan, soʻng Banu Salamadan boʻlgan Amr ibn al-Jamuh va Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)ning qabrini sel oʻyib yuborgan edi. Ularning qabri sel oʻtadigan tomonda edi va ikkovi bitta qabrda edi. Ular Uhud kuni shahid boʻlganlardan edilar. Ularni joyidan koʻchirish uchun qabrlari ochildi va ular hech oʻzgarmagan holda, xuddi kecha vafot etganday topildi. Ulardan biri jarohatlangan boʻlib, qoʻlini jarohatining ustiga qoʻygan holda dafn etilgan edi. Uning qoʻli jarohatidan olib qoʻyildi, soʻng qoʻyib yuborilganda, avvalgidek (jarohati ustiga) qaytdi. Uhud (jangi) bilan ular qabri ochilgan kun orasida qirq olti yil (oʻtgan) edi. Molik aytdi: «Zarurat tufayli ikki yoki uch kishini bitta qabrga dafn etishda hech qanday zarar yoʻq va kattasi qiblaga tomon qoʻyiladi».Абдурраҳмон ибн Абу Саъсаъа (раҳимаҳуллоҳ)га етиб келишича, ансорлардан, сўнг Бану Саламадан бўлган Амр ибн ал-Жамуҳ ва Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)нинг қабрини сел ўйиб юборган эди. Уларнинг қабри сел ўтадиган томонда эди ва иккови битта қабрда эди. Улар Уҳуд куни шаҳид бўлганлардан эдилар. Уларни жойидан кўчириш учун қабрлари очилди ва улар ҳеч ўзгармаган ҳолда, худди кеча вафот этгандай топилди. Улардан бири жароҳатланган бўлиб, қўлини жароҳатининг устига қўйган ҳолда дафн этилган эди. Унинг қўли жароҳатидан олиб қўйилди, сўнг қўйиб юборилганда, аввалгидек (жароҳати устига) қайтди. Уҳуд (жанги) билан улар қабри очилган кун орасида қирқ олти йил (ўтган) эди. Молик айтди: «Зарурат туфайли икки ёки уч кишини битта қабрга дафн этишда ҳеч қандай зарар йўқ ва каттаси қиблага томон қўйилади».

حَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّهُ قَالَ قَدِمَ عَلَى أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ مَالٌ مِنَ الْبَحْرَيْنِ فَقَالَ مَنْ كَانَ لَهُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأْىٌ أَوْ عِدَةٌ فَلْيَأْتِنِي فَجَاءَهُ جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ فَحَفَنَ لَهُ ثَلاَثَ حَفَنَاتٍ ‏.‏

Robiʼa ibn Abu Abdurrahmon (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Abu Bakr as-Siddiq (roziyallohu anhu)ga Bahrayndan mol keldi. Shunda u: «Kimning Rasululloh ﷺ huzurida (u zot bergan) vaʼda yoki ahdi boʻlsa, mening oldimga kelsin», dedi. Bas, uning oldiga Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) keldi, u esa unga uch hovuch (mol) hovuchlab berdi.Робиъа ибн Абу Абдурраҳмон (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Абу Бакр ас-Сиддиқ (розияллоҳу анҳу)га Баҳрайндан мол келди. Шунда у: «Кимнинг Расулуллоҳ ﷺ ҳузурида (у зот берган) ваъда ёки аҳди бўлса, менинг олдимга келсин», деди. Бас, унинг олдига Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) келди, у эса унга уч ҳовуч (мол) ҳовучлаб берди.