وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ مَرْوَانَ بْنَ الْحَكَمِ، كَانَ يَقْضِي فِي الرَّجُلِ إِذَا آلَى مِنِ امْرَأَتِهِ أَنَّهَا إِذَا مَضَتِ الأَرْبَعَةُ الأَشْهُرِ فَهِيَ تَطْلِيقَةٌ وَلَهُ عَلَيْهَا الرَّجْعَةُ مَا دَامَتْ فِي عِدَّتِهَا . قَالَ مَالِكٌ وَعَلَى ذَلِكَ كَانَ رَأْىُ ابْنِ شِهَابٍ . قَالَ مَالِكٌ فِي الرَّجُلِ يُولِي مِنِ امْرَأَتِهِ فَيُوقَفُ فَيُطَلِّقُ عِنْدَ انْقِضَاءِ الأَرْبَعَةِ الأَشْهُرِ ثُمَّ يُرَاجِعُ امْرَأَتَهُ أَنَّهُ إِنْ لَمْ يُصِبْهَا حَتَّى تَنْقَضِيَ عِدَّتُهَا فَلاَ سَبِيلَ لَهُ إِلَيْهَا وَلاَ رَجْعَةَ لَهُ عَلَيْهَا إِلاَّ أَنْ يَكُونَ لَهُ عُذْرٌ مِنْ مَرَضٍ أَوْ سِجْنٍ أَوْ مَا أَشْبَهَ ذَلِكَ مِنَ الْعُذْرِ فَإِنَّ ارْتِجَاعَهُ إِيَّاهَا ثَابِتٌ عَلَيْهَا فَإِنْ مَضَتْ عِدَّتُهَا ثُمَّ تَزَوَّجَهَا بَعْدَ ذَلِكَ فَإِنَّهُ إِنْ لَمْ يُصِبْهَا حَتَّى تَنْقَضِيَ الأَرْبَعَةُ الأَشْهُرِ وَقَفَ أَيْضًا فَإِنْ لَمْ يَفِئْ دَخَلَ عَلَيْهِ الطَّلاَقُ بِالإِيلاَءِ الأَوَّلِ إِذَا مَضَتِ الأَرْبَعَةُ الأَشْهُرِ وَلَمْ يَكُنْ لَهُ عَلَيْهَا رَجْعَةٌ لأَنَّهُ نَكَحَهَا ثُمَّ طَلَّقَهَا قَبْلَ أَنْ يَمَسَّهَا فَلاَ عِدَّةَ لَهُ عَلَيْهَا وَلاَ رَجْعَةَ . قَالَ مَالِكٌ فِي الرَّجُلِ يُولِي مِنِ امْرَأَتِهِ فَيُوقَفُ بَعْدَ الأَرْبَعَةِ الأَشْهُرِ فَيُطَلِّقُ ثُمَّ يَرْتَجِعُ وَلاَ يَمَسُّهَا فَتَنْقَضِي أَرْبَعَةُ أَشْهُرٍ قَبْلَ أَنْ تَنْقَضِيَ عِدَّتُهَا إِنَّهُ لاَ يُوقَفُ وَلاَ يَقَعُ عَلَيْهِ طَلاَقٌ وَإِنَّهُ إِنْ أَصَابَهَا قَبْلَ أَنْ تَنْقَضِيَ عِدَّتُهَا كَانَ أَحَقَّ بِهَا وَإِنْ مَضَتْ عِدَّتُهَا قَبْلَ أَنْ يُصِيبَهَا فَلاَ سَبِيلَ لَهُ إِلَيْهَا وَهَذَا أَحْسَنُ مَا سَمِعْتُ فِي ذَلِكَ . قَالَ مَالِكٌ فِي الرَّجُلِ يُولِي مِنِ امْرَأَتِهِ ثُمَّ يُطَلِّقُهَا فَتَنْقَضِي الأَرْبَعَةُ الأَشْهُرِ قَبْلَ انْقِضَاءِ عِدَّةِ الطَّلاَقِ قَالَ هُمَا تَطْلِيقَتَانِ إِنْ هُوَ وُقِفَ وَلَمْ يَفِئْ وَإِنْ مَضَتْ عِدَّةُ الطَّلاَقِ قَبْلَ الأَرْبَعَةِ الأَشْهُرِ فَلَيْسَ الإِيلاَءُ بِطَلاَقٍ وَذَلِكَ أَنَّ الأَرْبَعَةَ الأَشْهُرِ الَّتِي كَانَتْ تُوقَفُ بَعْدَهَا مَضَتْ وَلَيْسَتْ لَهُ يَوْمَئِذٍ بِامْرَأَةٍ . قَالَ مَالِكٌ وَمَنْ حَلَفَ أَنْ لاَ يَطَأَ امْرَأَتَهُ يَوْمًا أَوْ شَهْرًا ثُمَّ مَكَثَ حَتَّى يَنْقَضِيَ أَكْثَرُ مِنَ الأَرْبَعَةِ الأَشْهُرِ فَلاَ يَكُونُ ذَلِكَ إِيلاَءً وَإِنَّمَا يُوقَفُ فِي الإِيلاَءِ مَنْ حَلَفَ عَلَى أَكْثَرَ مِنَ الأَرْبَعَةِ الأَشْهُرِ فَأَمَّا مَنْ حَلَفَ أَنْ لاَ يَطَأَ امْرَأَتَهُ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ أَوْ أَدْنَى مِنْ ذَلِكَ فَلاَ أَرَى عَلَيْهِ إِيلاَءً لأَنَّهُ إِذَا دَخَلَ الأَجَلُ الَّذِي يُوقَفُ عِنْدَهُ خَرَجَ مِنْ يَمِينِهِ وَلَمْ يَكُنْ عَلَيْهِ وَقْفٌ . قَالَ مَالِكٌ مَنْ حَلَفَ لاِمْرَأَتِهِ أَنْ لاَ يَطَأَهَا حَتَّى تَفْطِمَ وَلَدَهَا فَإِنَّ ذَلِكَ لاَ يَكُونُ إِيلاَءً .
Molikka yetib kelishicha, Marvon ibn al-Hakam xotinidan iylo qilgan kishi haqida: toʻrt oy oʻtsa, bu bitta taloqdir va ayol iddasida ekan, eri uni qaytarib olishga haqli, deb hukm qilar edi. Molik aytdi: «Ibn Shihobning ham fikri shu edi». Molik xotinidan iylo qilib, (qozi oldida) toʻxtatiladigan va toʻrt oy tugaganda taloq qilib, soʻng xotinini qaytarib oladigan kishi haqida aytdi: «Agar u ayolning iddasi tugaguncha unga yaqinlashmasa, endi unga (ayolga) hech yoʻl yoʻq va qaytarib olish (huquqi) yoʻq — magar unda kasallik, qamalish yoki shunga oʻxshash uzr boʻlsagina, u holda uni qaytarib olishi (nikohda) sobit boʻladi. Agar iddasi tugab, soʻng u ayolga shundan keyin uylansa-yu, toʻrt oy tugaguncha unga yaqinlashmasa, u yana toʻxtatiladi; agar (qasamidan) qaytmasa, toʻrt oy oʻtganida birinchi iylo sababli unga taloq tushadi va uning ustidan qaytarib olish (huquqi) boʻlmaydi. Chunki u ayolga uylanib, soʻng unga tegmasdan turib taloq qilgan; shu bois uning ayol ustida na iddasi, na qaytarib olishi boʻladi». Molik xotinidan iylo qilib, toʻrt oydan soʻng toʻxtatilib, taloq qilgan, soʻng qaytarib olib, unga tegmagan va ayolning iddasi tugashidan avval toʻrt oy oʻtib ketgan kishi haqida aytdi: «U toʻxtatilmaydi va unga taloq tushmaydi. Agar u ayolning iddasi tugashidan oldin unga yaqinlashsa, unga (nikohga) haqliroq boʻladi; agar unga tegishidan avval iddasi tugab ketsa, endi unga hech yoʻl yoʻq. Bu masalada eshitganlarimning eng yaxshisidir». Molik xotinidan iylo qilib, soʻng uni taloq qilgan va taloq iddasi tugashidan avval toʻrt oy tugagan kishi haqida aytdi: «Agar u toʻxtatilib, (qasamidan) qaytmasa, bu ikki taloqdir. Agar taloq iddasi toʻrt oydan avval tugasa, iylo taloq boʻlmaydi. Chunki keyin toʻxtatiladigan toʻrt oy oʻtib ketgan va oʻsha kuni ayol uning xotini emas edi». Molik aytdi: «Kim xotiniga bir kun yoki bir oy yaqinlashmaslikka qasam ichib, soʻng toʻrt oydan koʻproq muddat oʻtguncha (shu holda) tursa, bu iylo boʻlmaydi. Iyloda faqat toʻrt oydan koʻproqqa qasam ichgan kishi toʻxtatiladi. Toʻrt oy yoki undan kam muddatga xotiniga yaqinlashmaslikka qasam ichgan kishiga esa men iylo (hukmi) yoʻq deb bilaman, chunki u toʻxtatiladigan muddat kirganda, oʻz qasamidan chiqadi va unga toʻxtatilish boʻlmaydi». Molik aytdi: «Kim xotiniga u bolasini (emizishdan) ajratguncha unga yaqinlashmaslikka qasam ichsa, bu iylo boʻlmaydi».Моликка етиб келишича, Марвон ибн ал-Ҳакам хотинидан ийло қилган киши ҳақида: тўрт ой ўтса, бу битта талоқдир ва аёл иддасида экан, эри уни қайтариб олишга ҳақли, деб ҳукм қилар эди. Молик айтди: «Ибн Шиҳобнинг ҳам фикри шу эди». Молик хотинидан ийло қилиб, (қози олдида) тўхтатиладиган ва тўрт ой тугаганда талоқ қилиб, сўнг хотинини қайтариб оладиган киши ҳақида айтди: «Агар у аёлнинг иддаси тугагунча унга яқинлашмаса, энди унга (аёлга) ҳеч йўл йўқ ва қайтариб олиш (ҳуқуқи) йўқ — магар унда касаллик, қамалиш ёки шунга ўхшаш узр бўлсагина, у ҳолда уни қайтариб олиши (никоҳда) собит бўлади. Агар иддаси тугаб, сўнг у аёлга шундан кейин уйланса-ю, тўрт ой тугагунча унга яқинлашмаса, у яна тўхтатилади; агар (қасамидан) қайтмаса, тўрт ой ўтганида биринчи ийло сабабли унга талоқ тушади ва унинг устидан қайтариб олиш (ҳуқуқи) бўлмайди. Чунки у аёлга уйланиб, сўнг унга тегмасдан туриб талоқ қилган; шу боис унинг аёл устида на иддаси, на қайтариб олиши бўлади». Молик хотинидан ийло қилиб, тўрт ойдан сўнг тўхтатилиб, талоқ қилган, сўнг қайтариб олиб, унга тегмаган ва аёлнинг иддаси тугашидан аввал тўрт ой ўтиб кетган киши ҳақида айтди: «У тўхтатилмайди ва унга талоқ тушмайди. Агар у аёлнинг иддаси тугашидан олдин унга яқинлашса, унга (никоҳга) ҳақлироқ бўлади; агар унга тегишидан аввал иддаси тугаб кетса, энди унга ҳеч йўл йўқ. Бу масалада эшитганларимнинг энг яхшисидир». Молик хотинидан ийло қилиб, сўнг уни талоқ қилган ва талоқ иддаси тугашидан аввал тўрт ой тугаган киши ҳақида айтди: «Агар у тўхтатилиб, (қасамидан) қайтмаса, бу икки талоқдир. Агар талоқ иддаси тўрт ойдан аввал тугаса, ийло талоқ бўлмайди. Чунки кейин тўхтатиладиган тўрт ой ўтиб кетган ва ўша куни аёл унинг хотини эмас эди». Молик айтди: «Ким хотинига бир кун ёки бир ой яқинлашмасликка қасам ичиб, сўнг тўрт ойдан кўпроқ муддат ўтгунча (шу ҳолда) турса, бу ийло бўлмайди. Ийлода фақат тўрт ойдан кўпроққа қасам ичган киши тўхтатилади. Тўрт ой ёки ундан кам муддатга хотинига яқинлашмасликка қасам ичган кишига эса мен ийло (ҳукми) йўқ деб биламан, чунки у тўхтатиладиган муддат кирганда, ўз қасамидан чиқади ва унга тўхтатилиш бўлмайди». Молик айтди: «Ким хотинига у боласини (эмизишдан) ажратгунча унга яқинлашмасликка қасам ичса, бу ийло бўлмайди».