- عن أبي هريرة، رضي الله عنه ، قال: لما نزلت على رسول الله، صلى الله عليه وسلم : { لله ما في السموات وما في الأرض وإن تبدوا ما في أنفسكم أو تخفوه يحاسبكم به الله} الآية ((البقرة:283)) أشتد ذلك على أصحاب رسول الله، صلى الله عليه وسلم، فأتوا رسول الله ، صلى الله عليه وسلم، ثم بركوا على الركب فقالوا: أي رسول الله كلفنا من الأعمال مانطيق: الصلاة والجهاد والصيام والصدقة، وقد أنزلت عليك هذه الآية ولا نطيقها. قال رسول الله، صلى الله عليه وسلم: "أتريدون أن تقولوا كما قال: أهل الكتابين من قبلكم: سمعنا وعصينا؟ بل قولوا: سمعنا وأطعنا غفرانك ربنا وإليك المصير" فلما اقترأها القوم، وذلت بها ألسنتهم؛ أنزل الله تعالى في إثرها: {آمن الرسول بما أنزل إليه من ربه والمؤمنون كل آمن بالله وملائكته وكتبه ورسله لا نفرق بين أحد من رسله وقالوا سمعنا وأطعنا غفرانك ربنا وإليك المصير} فلما فعلوا ذلك نسخها الله تعالى؛ فأنزل الله عز وجل: {لايكلف الله نفسا إلا وسعها لها ما كسبت وعليها ما اكتسبت ، ربنا لا تؤاخذنا إن نسينا أو أخطأنا} قال: نعم { ربنا ولا تحمل علينا إصراً كما حملته على الذين من قبلنا } قال: نعم { ربنا ولا تحملنا ما لا طاقة لنا به} قال : نعم {واعف عنا واغفر لنا وارحمنا أنت مولانا فانصرنا على القوم الكافرين } قال: نعم" ((رواه مسلم)).
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ga {Osmonlardagi va yerdagi (barcha) narsa Allohnikidir. Koʻnglingizdagini oshkor qilsangiz ham, yashirsangiz ham, Alloh sizlarni u bilan hisob-kitob qiladi; bas, U xohlagan kishini magʻfirat qiladi va xohlagan kishini azoblaydi; Alloh har narsaga Qodirdir} (oyati) nozil boʻlganda, bu Rasululloh ﷺ ning ashoblariga qattiq (ogʻir) botdi. Ular Rasululloh ﷺ ning oldilariga kelib, soʻng tizzalari uzra choʻkdilar-da: «Ey Allohning Rasuli, biz kuchimiz yetadigan amallarga — namoz, roʻza, jihod va sadaqaga — taklif qilingan edik; endi senga mana bu oyat nozil qilindi, biz esa unga kuchimiz yetmaydi», dedilar. Rasululloh ﷺ: «Sizlardan oldingi ikki kitob ahli: ‹Eshitdik va isyon qildik› deganidek demoqchimisizlar? Yoʻq, balki: ‹Eshitdik va itoat qildik; (ey) Rabbimiz, Sening magʻfiratingni (soʻraymiz) va qaytish (faqat) Sengadir› denglar», dedilar. Ular: «Eshitdik va itoat qildik; (ey) Rabbimiz, Sening magʻfiratingni (soʻraymiz) va qaytish (faqat) Sengadir», dedilar. Qavm uni oʻqigach (qabul qilgach), tillari unga moyil boʻldi (oson aytadigan boʻldi). Shunda Alloh uning ortidan {Paygʻambar oʻziga Rabbidan nozil qilingan (narsa)ga iymon keltirdi va moʻminlar (ham). Har biri Allohga, Uning farishtalariga, kitoblariga va paygʻambarlariga iymon keltirdi; ‹Uning paygʻambarlaridan birortasini (boshqasidan) ajratmaymiz›, dedilar; va: ‹Eshitdik va itoat qildik; (ey) Rabbimiz, Sening magʻfiratingni (soʻraymiz) va qaytish (faqat) Sengadir› dedilar} (oyatini) nozil qildi. Ular shuni qilganlarida, Alloh taolo uni (avvalgi oyatni) nasx qildi (bekor qildi) va Alloh azza va jalla {Alloh hech bir jonni kuchi yetadigan narsadan boshqasiga taklif qilmaydi; (kishi) kasb qilgan (yaxshilik) oʻziga, qilgan (yomonlik) oʻziga(dir). (Ey) Rabbimiz, agar unutsak yoki xato qilsak, bizni (jazoga) tutmagin} (oyatini) nozil qildi. (Alloh): «Ha (shunday qildim)», dedi. {(Ey) Rabbimiz, bizdan oldingilarga yuklaganing kabi, bizning ustimizga ogʻir yuk yuklamagin}. (Alloh): «Ha», dedi. {(Ey) Rabbimiz, bizga kuchimiz yetmaydigan narsani yuklamagin}. (Alloh): «Ha», dedi. {Bizni avf et, bizni magʻfirat qil va bizga rahm qil; Sen Mavlomiz (xojamiz)san; bas, bizni kofir qavmlar ustida nusratlagin (gʻolib qilgin)}. (Alloh): «Ha», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ га {Осмонлардаги ва ердаги (барча) нарса Аллоҳникидир. Кўнглингиздагини ошкор қилсангиз ҳам, яширсангиз ҳам, Аллоҳ сизларни у билан ҳисоб-китоб қилади; бас, У хоҳлаган кишини мағфират қилади ва хоҳлаган кишини азоблайди; Аллоҳ ҳар нарсага Қодирдир} (ояти) нозил бўлганда, бу Расулуллоҳ ﷺ нинг ашобларига қаттиқ (оғир) ботди. Улар Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига келиб, сўнг тиззалари узра чўкдилар-да: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз кучимиз етадиган амалларга — намоз, рўза, жиҳод ва садақага — таклиф қилинган эдик; энди сенга мана бу оят нозил қилинди, биз эса унга кучимиз етмайди», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан олдинги икки китоб аҳли: ‹Эшитдик ва исён қилдик› деганидек демоқчимисизлар? Йўқ, балки: ‹Эшитдик ва итоат қилдик; (эй) Раббимиз, Сенинг мағфиратингни (сўраймиз) ва қайтиш (фақат) Сенгадир› денглар», дедилар. Улар: «Эшитдик ва итоат қилдик; (эй) Раббимиз, Сенинг мағфиратингни (сўраймиз) ва қайтиш (фақат) Сенгадир», дедилар. Қавм уни ўқигач (қабул қилгач), тиллари унга мойил бўлди (осон айтадиган бўлди). Шунда Аллоҳ унинг ортидан {Пайғамбар ўзига Раббидан нозил қилинган (нарса)га иймон келтирди ва мўминлар (ҳам). Ҳар бири Аллоҳга, Унинг фаришталарига, китобларига ва пайғамбарларига иймон келтирди; ‹Унинг пайғамбарларидан бирортасини (бошқасидан) ажратмаймиз›, дедилар; ва: ‹Эшитдик ва итоат қилдик; (эй) Раббимиз, Сенинг мағфиратингни (сўраймиз) ва қайтиш (фақат) Сенгадир› дедилар} (оятини) нозил қилди. Улар шуни қилганларида, Аллоҳ таоло уни (аввалги оятни) насх қилди (бекор қилди) ва Аллоҳ азза ва жалла {Аллоҳ ҳеч бир жонни кучи етадиган нарсадан бошқасига таклиф қилмайди; (киши) касб қилган (яхшилик) ўзига, қилган (ёмонлик) ўзига(дир). (Эй) Раббимиз, агар унутсак ёки хато қилсак, бизни (жазога) тутмагин} (оятини) нозил қилди. (Аллоҳ): «Ҳа (шундай қилдим)», деди. {(Эй) Раббимиз, биздан олдингиларга юклаганинг каби, бизнинг устимизга оғир юк юкламагин}. (Аллоҳ): «Ҳа», деди. {(Эй) Раббимиз, бизга кучимиз етмайдиган нарсани юкламагин}. (Аллоҳ): «Ҳа», деди. {Бизни авф эт, бизни мағфират қил ва бизга раҳм қил; Сен Мавломиз (хожамиз)сан; бас, бизни кофир қавмлар устида нусратлагин (ғолиб қилгин)}. (Аллоҳ): «Ҳа», деди.