- وعن أمير المؤمنين أبي حفص عمر بن الخطاب بن نفيل بن عبد العزى بن رياح بن قرط بن رزاح بن عدى بن لؤى ابن غالب القرشى العدوى‏.‏ رضي الله عنه، قال‏:‏ سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول‏:‏ ‏"‏ إنما الأعمال بالنيات، وإنما لكل امرىء ما نوى فمن كانت هجرته إلى الله ورسوله فهجرته إلى الله ورسوله، ومن كانت هجرته لدنيا يصيبها، أو امرأة ينكحها فهجرته إلى ما هاجر إليه‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق على صحته‏.‏ رواه إماما المحدثين‏: أبو عبدالله محمد بن إسماعيل بن إبراهيم بن المغيرة بن بَرْدِزْبَهْ الجعفي البخاري، أبو الحسين مسلم بن الحجاج بن مسلم القشيرى النيسابورى رضي الله عنهما في صحيحهما اللذين هما أصح الكتب المصنفة‏)‏‏)‏‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ: «Amallar faqat niyatlarga bogʻliqdir va har bir kishi uchun oʻzi niyat qilgan narsa boʻladi. Kimning hijrati Alloh azza va jalla uchun boʻlsa, uning hijrati oʻzi hijrat qilgan narsaga (yetadi). Kimning hijrati oʻ ega boʻlmoqchi boʻlgan bir dunyo (foydasi) uchun yoki uylanmoqchi boʻlgan bir ayol uchun boʻlsa, uning hijrati oʻzi hijrat qilgan narsaga boʻladi», deganlarini eshitdim.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ: «Амаллар фақат ниятларга боғлиқдир ва ҳар бир киши учун ўзи ният қилган нарса бўлади. Кимнинг ҳижрати Аллоҳ азза ва жалла учун бўлса, унинг ҳижрати ўзи ҳижрат қилган нарсага (етади). Кимнинг ҳижрати ў эга бўлмоқчи бўлган бир дунё (фойдаси) учун ёки уйланмоқчи бўлган бир аёл учун бўлса, унинг ҳижрати ўзи ҳижрат қилган нарсага бўлади», деганларини эшитдим.

- وعن أم المؤمنين أم عبد الله عائشة رضي الله عنها قالت‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏يغزو جيش الكعبة فإذا كانوا ببيداء من الأرض يخسف بأولهم وآخرهم‏"‏‏.‏ قالت‏:‏ قلت‏:‏ يارسول الله، كيف يخسف بأولهم وآخرهم وفيهم أسواقهم ومن ليس منهم‏!‏‏؟‏ قال‏:‏ ‏"‏يخسف بأولهم وآخرهم، ثم يبعثون على نياتهم‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏.‏ هذا لفظ البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kaʼbaga bir qoʻshin bostirib keladi. Ular yerning sahrosiga yetib borganlarida, avvalidan to oxirigacha yerga yutiladilar», dedilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, ular orasida oʻz bozorlari (ahli) va ulardan boʻlmagan kishilar boʻla turib, qanday qilib avvalidan to oxirigacha yutiladi?!» dedim. U zot: «Avvalidan to oxirigacha yerga yutiladilar, soʻngra niyatlariga koʻra qayta tiriltiriladilar», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Каъбага бир қўшин бостириб келади. Улар ернинг саҳросига етиб борганларида, аввалидан то охиригача ерга ютиладилар», дедилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, улар орасида ўз бозорлари (аҳли) ва улардан бўлмаган кишилар бўла туриб, қандай қилиб аввалидан то охиригача ютилади?!» дедим. У зот: «Аввалидан то охиригача ерга ютиладилар, сўнгра ниятларига кўра қайта тирилтириладилар», дедилар.

- وعن عائشة رضي الله عنها قالت قال النبي صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏ لا هجرة بعد الفتح، ولكن جهاد ونية، وإذا استنفرتم فانفروا‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Fathdan (Makka fathidan) keyin hijrat yoʻq, lekin jihod va niyat bor. Agar jangga chorlansangiz, otlaninglar», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Фатҳдан (Макка фатҳидан) кейин ҳижрат йўқ, лекин жиҳод ва ният бор. Агар жангга чорлансангиз, отланинглар», дедилар.

- وعن أبي عبد الله جابر بن عبد الله الأنصارى رضي الله عنهما قال‏:‏ كنا مع النبي صلى الله عليه وسلم في غزاةٍ فقال‏:‏ ‏"‏إن بالمدينة لرجالاً ماسرتم مسيراً، ولا قطعتم وادياً إلا كانوا معكم حبسهم المرض‏"‏ وفى رواية‏:‏ ‏"‏إلا شاركوكم في الأجر‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏ ‏(‏‏(‏ورواه البخاري‏)‏‏)‏ عن أنس رضي الله عنه قال‏:‏ رجعنا من غزوة تبوك مع النبي صلى الله عليه وسلم فقال‏:‏ ‏"‏ إن أقواماً خلفنا بالمدينة ما سلكنا شعباً ولا وادياً إلا وهم معنا، حبسهم العذر‏"‏‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: biz Nabiy ﷺ bilan bir gʻazotda edik. (U zot): «Albatta, Madinada shunday kishilar borki, siz qaysi yoʻlni bosib oʻtsangiz, qaysi vodiyni kesib oʻtsangiz, ular siz bilan birga (savobda hamroh) boʻlganlar. Ularni kasallik ushlab qoldi», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: биз Набий ﷺ билан бир ғазотда эдик. (У зот): «Албатта, Мадинада шундай кишилар борки, сиз қайси йўлни босиб ўтсангиз, қайси водийни кесиб ўтсангиз, улар сиз билан бирга (савобда ҳамроҳ) бўлганлар. Уларни касаллик ушлаб қолди», дедилар.

- وعن أبي يزيد معن بن يزيد بن الأخنس رضي الله عنهم، وهو وأبوه وجده صحابيون، قال‏:‏ كان أبي يزيد أخرج دنانير يتصدق بها فوضعها عند رجل في المسجد فجئت فأخذتها فأتيته بها، فقال‏:‏ والله ما إياك أردت، فخاصمته إلى رسول الله صلى الله عليه وسلم فقال‏:‏ ‏"‏ لك ما نويت يا يزيد، ولك ما أخذت يامعن‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

Maʼn ibn Yazid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Mening bobom, otam va men Rasululloh ﷺ ga bayʼat berdik. Paygʻambar ﷺ meni unashtirdilar (qiz koʻrsatdilar) va keyin uylantirdilar. Bir kuni men Paygʻambar ﷺ ga bir shikoyat bilan bordim. Otam Yazid sadaqa uchun baʼzi oltin (tangalar)ni olib, ularni masjiddagi bir kishining oldida (kambagʻallarga berishi uchun) qoldirgan edi. Lekin men borib, ularni olib, otamga keltirdim. Otam: ‹Allohga qasamki, men ularni senga (berishni) niyat qilmadim›, — dedi. Men (bu masalani) Rasululloh ﷺ ga olib bordim. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Ey Yazid, sen niyat qilgan (savob)ing senga (beriladi); ey Maʼn, sen olgan narsa seniki›, — dedilar.Маън ибн Язид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Менинг бобом, отам ва мен Расулуллоҳ ﷺ га байъат бердик. Пайғамбар ﷺ мени унаштирдилар (қиз кўрсатдилар) ва кейин уйлантирдилар. Бир куни мен Пайғамбар ﷺ га бир шикоят билан бордим. Отам Язид садақа учун баъзи олтин (тангалар)ни олиб, уларни масжиддаги бир кишининг олдида (камбағалларга бериши учун) қолдирган эди. Лекин мен бориб, уларни олиб, отамга келтирдим. Отам: ‹Аллоҳга қасамки, мен уларни сенга (беришни) ният қилмадим›, — деди. Мен (бу масалани) Расулуллоҳ ﷺ га олиб бордим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Эй Язид, сен ният қилган (савоб)инг сенга (берилади); эй Маън, сен олган нарса сеники›, — дедилар.

- وعن أبي إسحاق سعد بن أبي وقاص مالك بن أهيب بن عبد مناف بن زهرة بن كلاب بن مرة بن كعب بن لؤى القرش الزهرى رضي الله عنه، أحد العشرة المشهود لهم بالجنة، رضي الله عنهم، قال‏:‏ ‏"‏ جاءنى رسول الله صلى الله عليه وسلم يعودنى عام حجة الوداع من وجع اشتد بى فقلت‏:‏ يارسول الله إني قد بلغ بى من الوجع ما ترى، وأنا ذو مال ولا يرثنى إلا ابنة لي، أفاتصدق بثلثى ما لي‏؟‏ قال‏:‏ لا، قلت‏:‏ فالشطر يارسول الله‏؟‏ فقال‏:‏ لا، قلت‏:‏ فالثلث يا رسول الله‏؟‏ قال الثلث والثلث كثير- أو كبير- إنك أن تذر ورثتك أغنياء خير من أن تذرهم عالة يتكففون الناس، وإنك لن تنفق نفقة تبتغى بها وجه الله إلا أجرت عليها حتى ما تجعل في فيّ امرأتك قال‏:‏ فقلت‏:‏ يارسول الله أخلف بعد أصحابي‏؟‏ قال‏:‏ إنك لن تخلف فتعمل عملا تبتغي بهوجه الله إلا ازددت به درجة ورفعةً، ولعلك أن تخلف حتى ينتفع بك أقوام ويضرّ بك آخرون‏.‏ اللهم امض لآصحابى هجرتهم، ولا تردهم على أعقابهم، لكن البائس سعد بن خولة‏"‏ يرثى له رسول الله صلى الله عليه وسلم أن مات بمكة‏.‏‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Omir ibn Saʼd ibn Abu Vaqqos (otasidan) rivoyat qiladi: Otam dediki, Paygʻambar ﷺ ning soʻnggi haji yilida men qattiq kasal boʻldim va Paygʻambar ﷺ ahvolimni soʻrab, meni ziyorat qilar edilar. Men u zotga: «Men kasallik tufayli shu holatga keldim; men boy odamman va bir qizimdan boshqa vorisim yoʻq. Mol-mulkimning uchdan ikkisini sadaqa qilaymi?» — dedim. U zot: «Yoʻq», — dedilar. Men: «Yarmini-mi?» — dedim. U zot: «Yoʻq», — dedilar, soʻng qoʻshdilar: «Uchdan biri — uchdan biri ham koʻp. Vorislaringni — ularni kambagʻal, odamlarga qoʻl choʻzadigan holda qoldirgandan koʻra — boy qoldirishing yaxshiroq. Sen Alloh (roziligi) yoʻlida sarflagan har bir narsa uchun — hatto xotiningning ogʻziga solgan (luqma) uchun ham — savob olasan», — dedilar. Men: «Yo Rasululloh, men sheriklarimdan keyin (Makkada) yolgʻiz qoldirilamanmi?» — dedim. U zot: «Agar (bu yerda) qoldirilsang, qilgan har bir yaxshi amaling seni (darajangni) koʻtaradi va yuksaltiradi. Ehtimol, sen uzoq umr koʻrasan — shunda baʼzi odamlar sendan manfaat koʻradi, baʼzilari esa sendan zarar koʻradi. Allohim, sahobalarimning hijratini toʻliq (mukammal) qil va ularni ortga (din)dan qaytarma», — dedilar. Lekin Rasululloh ﷺ — Makkada vafot etgani uchun — bechora Saʼd ibn Xavla uchun gʻamgin boʻldilar.Омир ибн Саъд ибн Абу Ваққос (отасидан) ривоят қилади: Отам дедики, Пайғамбар ﷺ нинг сўнгги ҳажи йилида мен қаттиқ касал бўлдим ва Пайғамбар ﷺ аҳволимни сўраб, мени зиёрат қилар эдилар. Мен у зотга: «Мен касаллик туфайли шу ҳолатга келдим; мен бой одамман ва бир қизимдан бошқа ворисим йўқ. Мол-мулкимнинг учдан иккисини садақа қилайми?» — дедим. У зот: «Йўқ», — дедилар. Мен: «Ярмини-ми?» — дедим. У зот: «Йўқ», — дедилар, сўнг қўшдилар: «Учдан бири — учдан бири ҳам кўп. Ворисларингни — уларни камбағал, одамларга қўл чўзадиган ҳолда қолдиргандан кўра — бой қолдиришинг яхшироқ. Сен Аллоҳ (розилиги) йўлида сарфлаган ҳар бир нарса учун — ҳатто хотинингнинг оғзига солган (луқма) учун ҳам — савоб оласан», — дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, мен шерикларимдан кейин (Маккада) ёлғиз қолдириламанми?» — дедим. У зот: «Агар (бу ерда) қолдирилсанг, қилган ҳар бир яхши амалинг сени (даражангни) кўтаради ва юксалтиради. Эҳтимол, сен узоқ умр кўрасан — шунда баъзи одамлар сендан манфаат кўради, баъзилари эса сендан зарар кўради. Аллоҳим, саҳобаларимнинг ҳижратини тўлиқ (мукаммал) қил ва уларни ортга (дин)дан қайтарма», — дедилар. Лекин Расулуллоҳ ﷺ — Маккада вафот этгани учун — бечора Саъд ибн Хавла учун ғамгин бўлдилар.

- وعن أبي هريرة عبد الرحمن بن صخر رضي الله عنه قال قال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏ إن الله لا ينظر إلى أجسامكم ، ولا إلى صوركم، ولكن ينظر إلى قلوبكم وأعمالكم‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh sizlarning suratlaringizga va mollaringizga nazar solmaydi, balki qalblaringizga va amallaringizga nazar soladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ сизларнинг суратларингизга ва молларингизга назар солмайди, балки қалбларингизга ва амалларингизга назар солади», дедилар.

- وعن أبي موسى عبد الله بن قيس الأشعرى رضي الله عنه قال‏:‏ سئل رسول الله صلى الله عليه وسلم عن الرجل يقاتل شجاعة، ويقاتل حميةً، ويقاتل رياء، أى ذلك في سبيل الله‏؟‏ فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏ من قاتل لتكون كلمة الله هى العليا فهو في سبيل الله‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ dan: jasorat koʻrsatish uchun jang qiladigan, asabiyat (qabilachilik gʻururi) uchun jang qiladigan va riyo uchun jang qiladigan kishi haqida — bularning qaysi biri Alloh yoʻlidadir, deb soʻraldi. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Kim Allohning kalimasi oliy boʻlsin deb jang qilsa, oʻsha Alloh yoʻlidadir›, dedilar».Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ дан: жасорат кўрсатиш учун жанг қиладиган, асабият (қабилачилик ғурури) учун жанг қиладиган ва риё учун жанг қиладиган киши ҳақида — буларнинг қайси бири Аллоҳ йўлидадир, деб сўралди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ким Аллоҳнинг калимаси олий бўлсин деб жанг қилса, ўша Аллоҳ йўлидадир›, дедилар».

- وعن أبي بكرة نفيع بن الحارث الثقفى رضي الله عنه أن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏إذ التقى المسلمان بسيفيهما فالقاتل والمقتول في النار‏"‏ قلت يارسول الله، هذا القاتل فما بال المقتول‏؟‏ قال‏:‏ ‏"‏إنه كان حريصاً على قتل صاحبه‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

(Ahnaf ibn Qays aytdi:) Men mana shu kishiga (Aliga) yordam berishga ketayotgan edim, (yoʻlda) Abu Bakra meni kutib oldi-da: «Qaerga (boryapsan)?» dedi. Men: «Mana shu kishiga yordam bergani», dedim. U: «Qayt! Chunki men Rasululloh ﷺning: ‹Ikki musulmon qilichlari bilan toʻqnashsa, qotil ham, maqtul (oʻldirilgan) ham doʻzaxdadir›, deganlarini eshitganman», dedi. Men: «Yo Rasululloh, bu — qotil (boʻlgani uchun shunday); maqtulning holi nima boʻldi (u nega doʻzaxda)?» dedim. U zot: «Chunki u (ham) oʻz sherigini oʻldirishga haris (oshiqqan) edi», dedilar.(Аҳнаф ибн Қайс айтди:) Мен мана шу кишига (Алига) ёрдам беришга кетаётган эдим, (йўлда) Абу Бакра мени кутиб олди-да: «Қаэрга (боряпсан)?» деди. Мен: «Мана шу кишига ёрдам бергани», дедим. У: «Қайт! Чунки мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Икки мусулмон қиличлари билан тўқнашса, қотил ҳам, мақтул (ўлдирилган) ҳам дўзахдадир›, деганларини эшитганман», деди. Мен: «Ё Расулуллоҳ, бу — қотил (бўлгани учун шундай); мақтулнинг ҳоли нима бўлди (у нега дўзахда)?» дедим. У зот: «Чунки у (ҳам) ўз шеригини ўлдиришга ҳарис (ошиққан) эди», дедилар.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏صلاة الرجل في جماعة تزيد على صلاته في سوقه وبيته بضعاً وعشرين درجه وذلك أن أحدهم إذا توضأ فأحسن الوضوء ثم أتى المسجد لا يريد إلا الصلاة، لا ينهزه إلا الصلاة، لم يخط خطوة إلا رفع له بها درجة، وحط عنه بها خطيئة حتى يدخل المسجد، فإذا دخل المسجد كان في الصلاة ما كانت الصلاة هى تحبسه، والملائكة يصلون على أحدكم ما دام في مجلسه الذى صلى فيه، ما لم يحدث فيه‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه، وهذا لفظ مسلم‏)‏‏)‏‏.‏ وقوله صلى الله عليه وسلم‏:‏ '‏‏ ‏ينهزه‏ ‏ هو بفتح الياء والهاء وبالزاى‏:‏ أى يخرجه وينهضه ‏'

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kishining jamoat bilan oʻqigan namozi uning uyidagi namozidan va bozoridagi namozidan yigirma birmuncha daraja ortiqdir. Bu shuningdek: biringiz tahorat olib, uni chiroyli qilsa, soʻng masjidga kelsa — uni namozdan boshqa narsa harakatga keltirmagan, namozdan boshqasini istamagan boʻlsa — har qadam tashlaganida, shu bilan unga bir daraja koʻtariladi va shu bilan undan bir xato (gunoh) tushiriladi, toki masjidga kirgunicha. Masjidga kirgach esa, namoz uni ushlab turgan ekan, namozda (hisoblanadi). Biringiz namoz oʻqigan joyida turgan ekan, malaklar unga: ‹Allohim, unga rahm qil, Allohim, uni magʻfirat qil, Allohim, uning tavbasini qabul qil›, deb, toki u yerda (birovga) ozor bermas va tahoratini buzmas ekan, salovot aytib turadilar», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кишининг жамоат билан ўқиган намози унинг уйидаги намозидан ва бозоридаги намозидан йигирма бирмунча даража ортиқдир. Бу шунингдек: бирингиз таҳорат олиб, уни чиройли қилса, сўнг масжидга келса — уни намоздан бошқа нарса ҳаракатга келтирмаган, намоздан бошқасини истамаган бўлса — ҳар қадам ташлаганида, шу билан унга бир даража кўтарилади ва шу билан ундан бир хато (гуноҳ) туширилади, токи масжидга киргунича. Масжидга киргач эса, намоз уни ушлаб турган экан, намозда (ҳисобланади). Бирингиз намоз ўқиган жойида турган экан, малаклар унга: ‹Аллоҳим, унга раҳм қил, Аллоҳим, уни мағфират қил, Аллоҳим, унинг тавбасини қабул қил›, деб, токи у ерда (бировга) озор бермас ва таҳоратини бузмас экан, саловот айтиб турадилар», дедилар.

- وعن أبي العباس عبد الله بن عباس بن عبد المطلب رضي الله عنهما، عن رسول الله، صلى الله عليه وسلم، فيما يروى عن ربه، تبارك وتعالى قال‏:‏ ‏"‏ إن الله كتب الحسنات والسيئات ثم بين ذلك‏:‏ فمن همّ بحسنة فلم يعملها كتبها الله تبارك وتعالى عنده حسنة كاملة، وإن هم بها فعملها كتبها الله عشر حسنات إلى سبعمائه ضعف إلى أضعاف كثيرة، وإن هم بسيئة فلم يعملها كتبها الله عنده حسنة كاملة، وإن همّ بها فعملها كتبها الله سيئة واحدة ‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺ dan, U Zot Rabbi tabaroka va taolodan rivoyat qilgan (narsa) haqida (rivoyat qiladi). (Paygʻambar): «Albatta Alloh yaxshiliklar va yomonliklarni yozdi, soʻng buni bayon qildi: kim bir yaxshilikni niyat qilib, uni qilmasa, Alloh uni Oʻz huzurida bitta toʻliq yaxshilik (deb) yozadi; agar uni niyat qilib, uni qilsa, Alloh azza va jalla uni Oʻz huzurida oʻn yaxshilikdan yetti yuz barobargacha, (hatto) koʻp barobarlargacha (deb) yozadi. Kim bir yomonlikni niyat qilib, uni qilmasa, Alloh uni Oʻz huzurida bitta toʻliq yaxshilik (deb) yozadi; agar uni niyat qilib, uni qilsa, Alloh uni bitta yomonlik (deb) yozadi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺ дан, У Зот Рабби табарока ва таолодан ривоят қилган (нарса) ҳақида (ривоят қилади). (Пайғамбар): «Албатта Аллоҳ яхшиликлар ва ёмонликларни ёзди, сўнг буни баён қилди: ким бир яхшиликни ният қилиб, уни қилмаса, Аллоҳ уни Ўз ҳузурида битта тўлиқ яхшилик (деб) ёзади; агар уни ният қилиб, уни қилса, Аллоҳ азза ва жалла уни Ўз ҳузурида ўн яхшиликдан етти юз баробаргача, (ҳатто) кўп баробарларгача (деб) ёзади. Ким бир ёмонликни ният қилиб, уни қилмаса, Аллоҳ уни Ўз ҳузурида битта тўлиқ яхшилик (деб) ёзади; агар уни ният қилиб, уни қилса, Аллоҳ уни битта ёмонлик (деб) ёзади», дедилар.

- وعن أبي عبد الرحمن عبد الله بن عمر بن الخطاب، رضي الله عنهما قال‏:‏ سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول‏:‏ ‏"‏ انطلق ثلاثة نفر ممن كان قبلكم حتى آواهم المبيت إلى غار فدخلوه، فانحدرت صخرة من الجبل فسدت عليهم الغار، فقالوا‏:‏ إنه لا ينجيكم من هذه الصخرة إلا أن تدعوا الله بصالح أعمالكم‏.‏ قال رجل منهم‏:‏ اللهم كان لي أبوان شيخان كبيران، وكنت لا أغبق قبلهما أهلاً ولا مالاً‏.‏ فنأى بى طلب الشجر يوماً فلم أرح عليهما حتى ناما فحلبت لهما غبوقهما فوجدتهما نائمين فكرهت أن أوقظهما وأن أغبق قبلهما أهلاً أو مالاً، فلبثت- والقدح على يدى- أنتظر استيقاظهما حتى برق الفجر والصبية يتضاغون عند قدمى- فاستيقظا فشربا غبوقهما‏.‏ اللهم إن كنت فعلت ذلك ابتغاء وجهك ففرج عنا ما نحن فيه من هذه الصخرة، فانفرجت شيئاً لا يستطيعون الخروج منه‏.‏ قال الآخر‏:‏ اللهم إنه كانت لي ابنة عم كانت أحب الناس إلىّ ‏"‏ وفى رواية‏:‏ ‏"‏كنت أحبها كأشد ما يحب الرجال النساء، فأردتها على نفسها فامتنعت منى حتى ألمّت بها سنة من السنين فجاءتنى فأعطيتها عشرين ومائة دينار على أن تخلى بينى وبين نفسها ففعلت، حتى إذا قدرت عليها‏"‏ وفى رواية‏:‏ ‏"‏فلما قعدت بين رجليها، قالت‏:‏ اتق الله ولا تفض الخاتم إلا بحقه، فانصرفت عنها وهى أحب الناس إلى وتركت الذهب الذى أعطيتها، اللهم إن كنت فعلت ذلك ابتغاء وجهك فافرج عنا ما نحن فيه، فانفرجت الصخرة غير أنهم لا يستطيعون الخروج منها‏.‏ وقال الثالث‏:‏ اللهم استأجرت أجراء وأعطيتهم أجرهم غير رجل واحد ترك الذى له وذهب، فثمرت أجره حتى كثرت منه الأموال، فجاءنى بعد حين فقال‏:‏ يا عبد الله أدّ إلى أجرى، فقلت‏:‏ كل ما ترى من أجرك‏:‏ من الإبل والبقر والغنم والرقيق‏.‏ فقال‏:‏ يا عبد الله لا تستهزئ بى‏!‏ فقلت‏:‏ لا أستهزئ بك، فأخذه كله فاستاقه فلم يترك منه شيئاً، اللهم إن كنتُ فعلت ذلك ابتغاء وجهك فافرج عنا ما نحن فيه، فانفرجت الصخرة فخرجوا يمشون‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Allohning Rasuli ﷺ ning shunday deganini eshitdim: «Sizlardan oldingi (kishilar)dan uch kishi birga yoʻlga chiqdi — to kechqurun bir gʻorga yetib, unga kirguncha. Bir katta tosh togʻdan yumalab tushdi va gʻor ogʻzini berkitdi. Ular bir-biriga: ‹Sizlarni bu toshdan — oʻzlaringiz (faqat Alloh uchun) qilgan solih amalingizni vasila qilib, Allohga duo qilishdan boshqa — hech narsa qutqara olmaydi›, — dedi. Bas, ulardan biri: ‹Allohim! Mening qari ota-onam bor edi va men oilamga (xotin, bolalar) — ulardan oldin — (sut) bermas edim. Bir kun, tasodifan, men kechikdim va kechqurun kech (uyga) keldim, holbuki ular uxlab qolgan edi. Men ular uchun qoʻy sogʻdim va sutni ularga keltirdim, lekin ularni uxlab yotgan topdim. Men oilamga — ulardan oldin — (sut) berishni yoqtirmadim. Men ularni kutdim va sut idishi qoʻlimda edi; men — to tong otguncha — ularning uygʻonishini kutdim. Soʻng ular uygʻondi va sutni ichdi. Allohim! Agar men buni faqat Sening (roziliging) uchun qilgan boʻlsam, bizni bu tosh sababli (boʻlgan) ogʻir ahvoldan qutqar›, — dedi. Bas, tosh bir oz siljidi, lekin ular (hali) chiqa olmas edi». Paygʻambar ﷺ qoʻshdilar: «Ikkinchi kishi: ‹Allohim! Mening bir amakivachcha (qiz) singlim bor edi va u menga barcha odamlardan koʻproq sevimli edi; men u bilan yaqinlik qilishni xohladim, lekin u rad etdi. Keyinchalik, bir qahatchilik yilida, u qiyinchilikka tushdi va mening oldimga keldi; men unga — u mening istagimga qarshilik qilmaslik sharti bilan — bir yuz yigirma dinor berdim va u rozi boʻldi. Men oʻz istagimga yetmoqchi boʻlganimda, u: «Avratimni — qonuniy (nikohli) yoʻl bilan boʻlmasa — buzishing senga harom», — dedi. Bas, men u bilan jinsiy aloqa qilishni gunoh deb (bildim) va uni tark etdim — garchi u menga barcha odamlardan koʻproq sevimli boʻlsa ham — hamda men unga bergan oltinni (ham) qoldirdim. Allohim! Agar men buni faqat Sening (roziliging) uchun qilgan boʻlsam, bizni hozirgi ofatdan qutqar›, — dedi. Bas, tosh yana bir oz siljidi, lekin ular hali (ham) u yerdan chiqa olmas edi». Paygʻambar ﷺ qoʻshdilar: «Soʻng uchinchi kishi: ‹Allohim! Men bir necha ishchini yolladim va ularga — oʻz ish haqini olmay ketgan bir kishidan boshqa — ularning haqlarini toʻladim. Men uning ish haqini (ishga) sarfladim va shu orqali koʻp mol-mulk topdim. (Keyin bir muddatdan soʻng) u kelib, menga: «Ey Allohning bandasi, menga ish haqimni toʻla», — dedi. Men unga: «Sen koʻrayotgan barcha tuyalar, sigirlar, qoʻylar va qullar — senikidir», — dedim. U: «Ey Allohning bandasi, meni masxara qilma», — dedi. Men: «Men seni masxara qilmayapman», — dedim. Bas, u butun podani olib, haydab ketdi va (hech narsa) qoldirmadi. Allohim! Agar men buni faqat Sening (roziliging) uchun qilgan boʻlsam, bizni hozirgi azobdan qutqar›, — dedi. Bas, oʻsha tosh butunlay siljidi va ular yurib (gʻordan) chiqdi», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: «Сизлардан олдинги (кишилар)дан уч киши бирга йўлга чиқди — то кечқурун бир ғорга етиб, унга киргунча. Бир катта тош тоғдан юмалаб тушди ва ғор оғзини беркитди. Улар бир-бирига: ‹Сизларни бу тошдан — ўзларингиз (фақат Аллоҳ учун) қилган солиҳ амалингизни васила қилиб, Аллоҳга дуо қилишдан бошқа — ҳеч нарса қутқара олмайди›, — деди. Бас, улардан бири: ‹Аллоҳим! Менинг қари ота-онам бор эди ва мен оиламга (хотин, болалар) — улардан олдин — (сут) бермас эдим. Бир кун, тасодифан, мен кечикдим ва кечқурун кеч (уйга) келдим, ҳолбуки улар ухлаб қолган эди. Мен улар учун қўй соғдим ва сутни уларга келтирдим, лекин уларни ухлаб ётган топдим. Мен оиламга — улардан олдин — (сут) беришни ёқтирмадим. Мен уларни кутдим ва сут идиши қўлимда эди; мен — то тонг отгунча — уларнинг уйғонишини кутдим. Сўнг улар уйғонди ва сутни ичди. Аллоҳим! Агар мен буни фақат Сенинг (розилигинг) учун қилган бўлсам, бизни бу тош сабабли (бўлган) оғир аҳволдан қутқар›, — деди. Бас, тош бир оз силжиди, лекин улар (ҳали) чиқа олмас эди». Пайғамбар ﷺ қўшдилар: «Иккинчи киши: ‹Аллоҳим! Менинг бир амакивачча (қиз) синглим бор эди ва у менга барча одамлардан кўпроқ севимли эди; мен у билан яқинлик қилишни хоҳладим, лекин у рад этди. Кейинчалик, бир қаҳатчилик йилида, у қийинчиликка тушди ва менинг олдимга келди; мен унга — у менинг истагимга қаршилик қилмаслик шарти билан — бир юз йигирма динор бердим ва у рози бўлди. Мен ўз истагимга етмоқчи бўлганимда, у: «Авратимни — қонуний (никоҳли) йўл билан бўлмаса — бузишинг сенга ҳаром», — деди. Бас, мен у билан жинсий алоқа қилишни гуноҳ деб (билдим) ва уни тарк этдим — гарчи у менга барча одамлардан кўпроқ севимли бўлса ҳам — ҳамда мен унга берган олтинни (ҳам) қолдирдим. Аллоҳим! Агар мен буни фақат Сенинг (розилигинг) учун қилган бўлсам, бизни ҳозирги офатдан қутқар›, — деди. Бас, тош яна бир оз силжиди, лекин улар ҳали (ҳам) у ердан чиқа олмас эди». Пайғамбар ﷺ қўшдилар: «Сўнг учинчи киши: ‹Аллоҳим! Мен бир неча ишчини ёлладим ва уларга — ўз иш ҳақини олмай кетган бир кишидан бошқа — уларнинг ҳақларини тўладим. Мен унинг иш ҳақини (ишга) сарфладим ва шу орқали кўп мол-мулк топдим. (Кейин бир муддатдан сўнг) у келиб, менга: «Эй Аллоҳнинг бандаси, менга иш ҳақимни тўла», — деди. Мен унга: «Сен кўраётган барча туялар, сигирлар, қўйлар ва қуллар — сеникидир», — дедим. У: «Эй Аллоҳнинг бандаси, мени масхара қилма», — деди. Мен: «Мен сени масхара қилмаяпман», — дедим. Бас, у бутун подани олиб, ҳайдаб кетди ва (ҳеч нарса) қолдирмади. Аллоҳим! Агар мен буни фақат Сенинг (розилигинг) учун қилган бўлсам, бизни ҳозирги азобдан қутқар›, — деди. Бас, ўша тош бутунлай силжиди ва улар юриб (ғордан) чиқди», — дедилар.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه قال‏:‏ سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول‏:‏ ‏"‏والله إني لأستغفر الله وأتوب إليه في اليوم أكثر من سبعين مرة ‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Allohga qasamki, men bir kunda Allohdan yetmish martadan koʻproq magʻfirat soʻrayman va Unga tavba qilaman.»(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Аллоҳга қасамки, мен бир кунда Аллоҳдан етмиш мартадан кўпроқ мағфират сўрайман ва Унга тавба қиламан.»

- وعن الأغر بن يسار المزنى رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏ ياأيها الناس توبوا إلى الله واستغفروه فإنى أتوب في اليوم مائه مرة‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Al-Agʻarr ibn Yasor al-Muzaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ey odamlar, Allohga tavba qilinglar va Undan magʻfirat soʻranglar. Zero, men bir kunda yuz marta tavba qilaman», dedilar.Ал-Ағарр ибн Ясор ал-Музаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Эй одамлар, Аллоҳга тавба қилинглар ва Ундан мағфират сўранглар. Зеро, мен бир кунда юз марта тавба қиламан», дедилар.

- وعن أبي حمزة أنس بن مالك الأنصارى خادم رسول الله صلى الله عليه وسلم، رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ لله أفرح بتوبة عبده من أحدكم سقط على بعيره وقد أضله في أرض فلاة ‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏ وفى رواية لمسلم‏:‏ لله أشد فرحا بتوبة عبده حين يتوب إليه من أحدكم كان على راحلته بأرض فلاة، فانفلتت منه وعليها طعامه وشرابه فأيس منها، فأتى شجرة فاضطجع في ظلها، وقد أيس من راحلته، فبينما هو كذلك إذا هو بها، قائمة عنده ، فأخذ بخطامها ثم قال من شدة الفرح‏:‏ اللهم أنت عبدي وأنا ربك، أخطأ من شدة الفرح‏"‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh bandasi Unga tavba qilgan paytida bandasining tavbasidan, sizlardan biringiz ovloq bir yerda tuyasi ustida boʻlib, tuya undan qochib ketib, tuya ustida uning yeguligi va ichkiligi boʻlib, undan umidini uzgan kishidan koʻra qattiqroq quvonadi. (U kishi) bir daraxt yoniga kelib, uning soyasida, tuyasidan umidini uzgan holda yotdi. Shu ahvolda turgan paytida, birdan tuya uning yonida turibdi. U tuyaning jilovidan ushladi, soʻng quvonchining zoʻridan: ‹Yo Alloh, Sen mening bandamsan, Men esa Sening Robbingman!› — dedi. U quvonchining zoʻridan xato qilib (shunday deb) yubordi», — dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ бандаси Унга тавба қилган пайтида бандасининг тавбасидан, сизлардан бирингиз овлоқ бир ерда туяси устида бўлиб, туя ундан қочиб кетиб, туя устида унинг егулиги ва ичкилиги бўлиб, ундан умидини узган кишидан кўра қаттиқроқ қувонади. (У киши) бир дарахт ёнига келиб, унинг соясида, туясидан умидини узган ҳолда ётди. Шу аҳволда турган пайтида, бирдан туя унинг ёнида турибди. У туянинг жиловидан ушлади, сўнг қувончининг зўридан: ‹Ё Аллоҳ, Сен менинг бандамсан, Мен эса Сенинг Роббингман!› — деди. У қувончининг зўридан хато қилиб (шундай деб) юборди», — дедилар.

- وعن أبي موسى عبد الله بن قيس الأشعرى رضي الله عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏ إن الله تعالى يبسط يده بالليل ليتوب مسيء النهار، ويبسط يده بالنهار ليتوب مسيء الليل حتى تطلع الشمس من مغربها‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ dedilar: «Alloh azza va jalla kunduzi gunoh qilganning tavba qilishi uchun kechasi qoʻlini yozadi, kechasi gunoh qilganning tavba qilishi uchun kunduzi qoʻlini yozadi — toki quyosh magʻribidan chiqquncha».Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ дедилар: «Аллоҳ азза ва жалла кундузи гуноҳ қилганнинг тавба қилиши учун кечаси қўлини ёзади, кечаси гуноҳ қилганнинг тавба қилиши учун кундузи қўлини ёзади — токи қуёш мағрибидан чиққунча».

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ من تاب قبل أن تطلع الشمس من مغربها تاب الله عليه‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim quyosh magʻribdan chiqishidan oldin tavba qilsa, Alloh uning tavbasini qabul qiladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким қуёш мағрибдан чиқишидан олдин тавба қилса, Аллоҳ унинг тавбасини қабул қилади», дедилар.

- وعن أبي عبد الرحمن عبد الله بن عمر بن الخطاب رضي الله عنهما عن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏ إن الله عز وجل يقبل توبة العبد ما لم يغرغر‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه الترمذي وقال‏:‏ حديث حسن‏)‏‏)‏‏.‏

Abdulloh ibn Umar ibn Xattob (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Alloh azza va jalla banda joni halqumiga kelib qolmaguncha uning tavbasini qabul qiladi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар ибн Хаттоб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Аллоҳ азза ва жалла банда жони ҳалқумига келиб қолмагунча унинг тавбасини қабул қилади», дедилар.

- وعن زر بن حبيش قال‏:‏ أتيت صفوان بن عسال رضي الله عنه أسأله عن المسح على الخفين فقال‏:‏ ما جاء بك يازر‏؟‏ فقلت‏:‏ ابتغاء العلم، فقال‏:‏ إن الملائكة تضع أجنحتها لطالب العلم رضي بما يطلب، فقلت‏:‏ من أصحاب النبي صلى الله عليه وسلم ، فجئت أسألك‏:‏ هل سمعته يذكر في ذلك شيئاً‏؟‏ قال‏:‏ نعم، كان يأمرنا إذا كنا سفراً- أو مسافرين- أن لا ننزع خفافناً ثلاثة أيام ولياليهن إلا من جنابة، ولكن من غائط وبول ونوم‏.‏ فقلت‏:‏ سفر، فبينا نحن عنده إذ ناداه أعرابى بصوت له جهورى‏:‏ يا محمد، فأجابه رسول الله صلى الله عليه وسلم نحواً من صوته‏:‏ ‏"‏هاؤم‏"‏ فقلت له‏:‏ ويحك اغضض من صوتك فإنك عند النبي صلى الله عليه وسلم ، وقد نهيت عن هذا‏!‏ فقال‏:‏ والله لا أغضض‏.‏ قال الأعرابى‏:‏ المرء يحب القوم ولما يلحق بهم‏؟‏ قال النبي صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏ المرء مع من أحب يوم القيامة‏"‏ فما زال يحدثنا حتى ذكر باباً من المغرب مسيرة عرضه أو يسير الراكب في عرضه أربعين أو سبعين عاماً‏.‏ قال سفيان أحد الرواة قبل الشام خلقه الله تعالى يوم خلق السماوات والأرض مفتوحاً للتوبة لا يغلق حتى تطلع الشمس منه‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه الترمذي وغيره وقال‏:‏ حديث حسن صحيح‏)‏‏)‏‏.‏

Zirr ibn Hubaysh aytdi: Men Safvon ibn Assol al-Murodiy (roziyallohu anhu)ning oldiga maxsi (etik) ustiga masah qilish haqida soʻrash uchun keldim. U: «Ey Zirr, seni nima (ish) keltirdi?» dedi. Men: «Ilm istab (keldim)», dedim. U: «Albatta farishtalar ilm talab qiluvchidan rozi boʻlib, unga qanotlarini yozadilar», dedi. Men: «Koʻngilimga katta va kichik hojatdan keyin maxsi ustiga masah qilish (masalasi) tushdi, sen esa Nabiy ﷺning sahobalaridan bir kishi eding, shuning uchun sendan soʻragani keldim: U zotning bu haqda biror narsa zikr qilganlarini eshitganmisan?» dedim. U: «Ha, biz safarda boʻlganimizda u zot bizga uch kun-u kechalari janobatdan boshqa (holatda) — balki gʻoit (axlat), bavl (siydik) va uyqudan (boʻlsa) — maxsilarimizni yechmaslikni buyurar edilar», dedi. Men: «Muhabbat haqida u zotdan biror narsa eshitganmisan?» dedim. U: «Ha, biz Nabiy ﷺ bilan bir safarda edik. Biz u zotning huzurlarida turganimizda, bir aʼrobiy baland, dagʻal ovozi bilan: ‹Yo Muhammad!› deb chaqirdi. Rasululloh ﷺ unga uning ovoziga yaqin (ovoz) bilan: ‹Hov, (nima deysan)?› deb javob berdilar. Biz unga: ‹Voy senga, ovozingni pasaytir, sen Nabiy ﷺning huzurlaridasan, bundan qaytarilgansan-ku›, dedik. U: ‹Allohga qasamki, pasaytirmayman›, dedi. Aʼrobiy: ‹Kishi bir qavmni sevadi-yu, ammo (amal jihatidan) hali ularga yetmagan (boʻladi, holi nima boʻladi?)›, dedi. Nabiy ﷺ: ‹Kishi qiyomat kuni oʻzi sevgan kishisi bilan (birga) boʻladi›, dedilar. U zot bizga gapirishda davom etib, oxiri magʻrib (gʻarb) tarafdagi bir eshikni zikr qildilar — uning eni (boʻylab) suvora (otliq) qirq yil yoki yetmish yil yurar (ekan). Sufyon: ‹Shom tarafda›, dedi — ‹Alloh uni osmonlar va yerni yaratgan kunida ochiq qilib yaratdi, yaʼni tavba uchun. U quyosh oʻsha (eshik) tomonidan chiqquncha yopilmaydi›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Зирр ибн Ҳубайш айтди: Мен Сафвон ибн Ассол ал-Муродий (розияллоҳу анҳу)нинг олдига махси (этик) устига масаҳ қилиш ҳақида сўраш учун келдим. У: «Эй Зирр, сени нима (иш) келтирди?» деди. Мен: «Илм истаб (келдим)», дедим. У: «Албатта фаришталар илм талаб қилувчидан рози бўлиб, унга қанотларини ёзадилар», деди. Мен: «Кўнгилимга катта ва кичик ҳожатдан кейин махси устига масаҳ қилиш (масаласи) тушди, сен эса Набий ﷺнинг саҳобаларидан бир киши эдинг, шунинг учун сендан сўрагани келдим: У зотнинг бу ҳақда бирор нарса зикр қилганларини эшитганмисан?» дедим. У: «Ҳа, биз сафарда бўлганимизда у зот бизга уч кун-у кечалари жанобатдан бошқа (ҳолатда) — балки ғоит (ахлат), бавл (сийдик) ва уйқудан (бўлса) — махсиларимизни ечмасликни буюрар эдилар», деди. Мен: «Муҳаббат ҳақида у зотдан бирор нарса эшитганмисан?» дедим. У: «Ҳа, биз Набий ﷺ билан бир сафарда эдик. Биз у зотнинг ҳузурларида турганимизда, бир аъробий баланд, дағал овози билан: ‹Ё Муҳаммад!› деб чақирди. Расулуллоҳ ﷺ унга унинг овозига яқин (овоз) билан: ‹Ҳов, (нима дейсан)?› деб жавоб бердилар. Биз унга: ‹Вой сенга, овозингни пасайтир, сен Набий ﷺнинг ҳузурларидасан, бундан қайтарилгансан-ку›, дедик. У: ‹Аллоҳга қасамки, пасайтирмайман›, деди. Аъробий: ‹Киши бир қавмни севади-ю, аммо (амал жиҳатидан) ҳали уларга етмаган (бўлади, ҳоли нима бўлади?)›, деди. Набий ﷺ: ‹Киши қиёмат куни ўзи севган кишиси билан (бирга) бўлади›, дедилар. У зот бизга гапиришда давом этиб, охири мағриб (ғарб) тарафдаги бир эшикни зикр қилдилар — унинг эни (бўйлаб) сувора (отлиқ) қирқ йил ёки етмиш йил юрар (экан). Суфён: ‹Шом тарафда›, деди — ‹Аллоҳ уни осмонлар ва ерни яратган кунида очиқ қилиб яратди, яъни тавба учун. У қуёш ўша (эшик) томонидан чиққунча ёпилмайди›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

- وعن أبي سعيد سعد بن مالك بن سنان الخدري رضي الله عنه أن نبي الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏ كان فيمن كان قبلكم رجل قتل تسعة وتسعين نفساً، فسأل عن أعلم أهل الأرض، فدل على راهب، فأتاه فقال‏:‏ إنه قتل تسعه وتسعين نفساً، فهل له من توبة‏؟‏ فقال‏:‏ لا، فقتله فكمل به مائةً، ثم سأل عن أعلم أهل الأرض، فدل على رجل عالم فقال‏:‏ إنه قتل مائة نفس فهل له من توبة‏؟‏ فقال‏:‏ نعم، ومن يحول بينه وبين التوبة‏؟‏ انطلق إلى أرض كذا وكذا، فإن بها أناساً يعبدون الله تعالى فاعبد الله معهم، ولا ترجع إلى أرضك فإنها أرض سوءٍ، فانطلق حتى إذا نصف الطريق أتاه الموت، فاختصمت فيه ملائكة الرحمة وملائكة العذاب‏.‏ فقالت ملائكة الرحمة‏:‏ جاء تائبا مقبلا بقلبه إلى الله تعالى، وقالت ملائكة العذاب‏:‏ إنه لم يعمل خيرا قط، فأتاهم ملك في صورة آدمي فجعلوه بينهم- أي حكماً- فقال‏:‏ قيسوا ما بين الأرضين فإلى أيتهما كان أدنى فهو له، فقاسوا فوجدوه أدنى إلى الأرض التي أراد، فقبضته ملائكة الرحمة‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiyalloh ﷺ shunday dedilar: «Sizlardan oldingilar orasida toʻqson toʻqqiz jonni oʻldirgan bir kishi bor edi. U yer ahlining eng olimi haqida soʻrabdi, unga bir rohib koʻrsatibdi. Bas, uning oldiga kelib: ‹U toʻqson toʻqqiz jonni oʻldirgan, unga tavba (yoʻli) bormi?› — debdi. (Rohib): ‹Yoʻq›, — debdi. Bas, u (rohibni) oʻldirib, u bilan yuztani toʻldiribdi. Soʻng yer ahlining eng olimi haqida soʻrabdi, unga bir olim kishi koʻrsatibdi. (U): ‹U yuz jonni oʻldirgan, unga tavba (yoʻli) bormi?› — debdi. (Olim): ‹Ha, uning bilan tavbasining orasini nima toʻsadi? Falon-falon yerga bor, unda Allohga ibodat qiluvchi kishilar bor, sen ham ular bilan birga Allohga ibodat qil va oʻz yeringga qaytma, chunki u yomon yerdir›, — debdi. Bas, u yoʻlga chiqibdi. Yoʻlning yarmiga yetganda, unga oʻlim keldi. Shunda uning haqida rahmat farishtalari va azob farishtalari talashibdi. Rahmat farishtalari: ‹U tavba qilib, qalbi bilan Allohga yuzlangan holda keldi›, — debdi. Azob farishtalari esa: ‹U hech qachon yaxshilik qilgan emas›, — debdi. Bas, ularning oldiga odam suratidagi bir farishta keldi, uni ular oʻzlarining orasiga (hakam) qilibdilar. (U): ‹Ikki yerning orasini oʻlchanglar, qaysi biriga yaqinroq boʻlsa, oʻshanga (mansub) boʻladi›, — debdi. Bas, ular oʻlchabdilar va uni oʻzi xohlagan yerga yaqinroq topibdilar. Shunda uni rahmat farishtalari oldilar (qabz qildilar)». Qatoda dedi: Hasan: «Bizga shunday zikr qilindiki, unga oʻlim kelganda, u koʻkragi bilan (oʻzini olgʻa) tortdi», — dedi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набияллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Сизлардан олдингилар орасида тўқсон тўққиз жонни ўлдирган бир киши бор эди. У ер аҳлининг энг олими ҳақида сўрабди, унга бир роҳиб кўрсатибди. Бас, унинг олдига келиб: ‹У тўқсон тўққиз жонни ўлдирган, унга тавба (йўли) борми?› — дебди. (Роҳиб): ‹Йўқ›, — дебди. Бас, у (роҳибни) ўлдириб, у билан юзтани тўлдирибди. Сўнг ер аҳлининг энг олими ҳақида сўрабди, унга бир олим киши кўрсатибди. (У): ‹У юз жонни ўлдирган, унга тавба (йўли) борми?› — дебди. (Олим): ‹Ҳа, унинг билан тавбасининг орасини нима тўсади? Фалон-фалон ерга бор, унда Аллоҳга ибодат қилувчи кишилар бор, сен ҳам улар билан бирга Аллоҳга ибодат қил ва ўз ерингга қайтма, чунки у ёмон ердир›, — дебди. Бас, у йўлга чиқибди. Йўлнинг ярмига етганда, унга ўлим келди. Шунда унинг ҳақида раҳмат фаришталари ва азоб фаришталари талашибди. Раҳмат фаришталари: ‹У тавба қилиб, қалби билан Аллоҳга юзланган ҳолда келди›, — дебди. Азоб фаришталари эса: ‹У ҳеч қачон яхшилик қилган эмас›, — дебди. Бас, уларнинг олдига одам суратидаги бир фаришта келди, уни улар ўзларининг орасига (ҳакам) қилибдилар. (У): ‹Икки ернинг орасини ўлчанглар, қайси бирига яқинроқ бўлса, ўшанга (мансуб) бўлади›, — дебди. Бас, улар ўлчабдилар ва уни ўзи хоҳлаган ерга яқинроқ топибдилар. Шунда уни раҳмат фаришталари олдилар (қабз қилдилар)». Қатода деди: Ҳасан: «Бизга шундай зикр қилиндики, унга ўлим келганда, у кўкраги билан (ўзини олға) тортди», — деди.

- وعن عبد الله بن كعب بن مالك، وكان قائد كعب رضي الله عنه من بنيه حين عمي قال‏:‏ سمعت كعب بن مالك رضي الله عنه يحدث بحديثه حين تخلف عن رسول الله صلى الله عليه وسلم في غزوة تبوك‏.‏ قال كعب‏:‏ لم اتخلف عن رسول الله، صلى الله عليه وسلم ، في غزوة غزاها قط إلا في غزوة تبوك، غير أني قد تخلفت في غزوة بدر، ولم يعاتب أحد تخلف عنه، إنما خرج رسول الله صلى الله عليه وسلم والمسلمون يريدون عير قريش حتى جمع الله تعالى بينهم وبين عدوهم على غير ميعاد‏.‏ ولقد شهدت مع رسول الله صلى الله عليه وسلم ليلة العقبة حين تواثقنا على الإسلام، وما أحب أن لي بها مشهد بدرٍ، وإن كانت بدر أذكر في الناس منها‏.‏ وكان من خبري حين تخلف عن رسول الله، صلى الله عليه وسلم، في غزوة تبوك أني لم أكن قط أقوى ولا أيسر مني حين تخلفت عنه في تلك الغزوة، والله ما جمعت قبلها راحلتين قط حتى جمعتهما في تلك الغزوة، ولم يكن رسول الله صلى الله عليه وسلم يريد غزوة إلا ورى بغيرها حتى كانت تلك الغزوة، فغزاها رسول الله صلى الله عليه وسلم في حر شديد، واستقبل سفراً بعيداً ومفازاً، واستقبل عدداً كثيراً، فجلى للمسلمين أمرهم ليتأهبوا أهبة غزوهم فأخبرهم بوجههم الذي يريد، والمسلمون مع رسول الله كثير ولا يجمعهم كتاب حافظ ‏"‏يريد بذلك الديوان‏"‏ قال كعب‏:‏ فقل رجل يريد أن يتغيب إلا ظن أن ذلك سيخفى به مالم ينزل فيه وحي من الله، وغزا رسول الله صلى الله عليه وسلم تلك الغزوة حين طابت الثمار والظلال فأنا إليها أصعر فتجهز رسول الله صلى الله عليه وسلم والمسلمون معه، وطفقت أغدو لكي أتجهز معه، فأرجع ولم أقض شيئاً، وأقول في نفسي‏:‏ أنا قادر على ذلك إذا أردت، فلم يزل يتمادى بي حتى استمر بالناس الجد، فأصبح رسول الله صلى الله عليه وسلم غادياً والمسلمون معه، ولم أقض من جهازي شيئاً، ثم غدوت فرجعت ولم أقض شيئاً، فلم يزل يتمادى بي حتى أسرعوا وتفارط الغرو، فهممت أن أرتحل فأدركهم، فياليتني فعلت، ثم لم يقدر ذلك لي، فطفقت إذا خرجت في الناس بعد خروج رسول الله صلى الله عليه وسلم يحزنني أني أرى لي أسوة، إلا رجلاً مغموصاً عليه في النفاق، أو رجلاً ممن عذر الله تعالى من أسوة، إلا رجلاً مغموصاً عليه في النفاق، أو رجلاً ممن عذر الله تعالى من الضعفاء، ولم يذكرني رسول الله صلى الله عليه وسلم حتى بلغ تبوك، فقال وهو جالس في القوم بتبوك‏:‏ ما فعل كعب بن مالك‏؟‏ قَالَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي سَلِمَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ حَبَسَهُ بُرْدَاهُ وَالنَّظَرُ فِي عِطْفَيْهِ.فقال له معاذ بن جبل رضي الله عنه بئس ما قلت‏!‏ والله يارسول الله ما علمنا عليه إلا خيراً ، فسكت رسول الله صلى الله عليه وسلم فبينا هو على ذلك رأى رجلا مبيضا يزول به السراب فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ كن أبا خيثمة، فإذا أبو خيثمة الأنصاري وهو الذي تصدق بصاع التمر حين لمزه المنافقون، قال كعب‏:‏ فلما بلغني أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قد توجه قافلاً من تبوك حضرني بثي، فطفقت أتذكر الكذب وأقول‏:‏ بم أخرج من سخطه غداً وأستعين على ذلك بكل ذي رأى من أهلي، فلما قيل‏:‏ إن رسول الله صلى الله عليه وسلم قد أظل قادماً زاح عني الباطل حتى عرفت أني لم أنج منه بشيء أبداً، فأجمعت صدقه، وأصبح رسول الله صلى الله عليه وسلم قادماً، وكان إذا قدم من سفر بدأ بالمسجد فركع فيه ركعتين ثم جلس للناس، فلما فعل فعل ذلك جاءه المخلفون يعتذرون إليه ويحلفون له، وكانوا بضعا وثمانين رجلاً فقبل منهم علانيتهم وبايعهم واستغفر لهم ووكل سرائرهم إلى الله تعالى حتى جئت‏.‏ فلما سلمت تبسم تبسم المغضب ثم قال‏:‏ تعال، فجئت أمشي حتى جلست بين يديه، فقال لي‏:‏ ما خلفك‏؟‏ ألم تكن قد ابتعت ظهرك‏!‏ قال قلت‏:‏ يارسول الله إني والله لو جلست عند غيرك من أهل الدنيا لرأيت أني سأخرج من سخطه بعذر، لقد أعطيت جدلاً، ولكنني والله لقد علمت لئن حدثتك اليوم حديث كذب ترضي به ليوشكن الله يسخطك علي، وإن حدثتك حديث صدق تجد علي فيه إني لأرجو فيه عقبى الله عز وجل، والله ما كان لي من عذر، والله ما كنت قط أقوى ولا أيسر مني حين تخلفت عنك‏.‏ قال‏:‏ فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أما هذا فقد صدق، فقم حتى يقضي الله فيك‏"‏ وسار رجال من بني سلمة فاتبعوني، فقالوا لي‏:‏ والله ما علمناك أذنبت ذنبا قبل هذا، لقد عجزت في أن لا يكون اعتذرت إلى رسول الله صلى الله عليه وسلم بما اعتذر إليه المخلفون فقد كان كافيك ذنبك استغفار رسول الله صلى الله عليه وسلم لك‏.‏ قال‏:‏ فوالله ما زالوا يؤنبونني حتى أردت أن أرجع إلى رسول الله صلى الله عليه وسلم فأكذب نفسي، ثم قلت لهم‏:‏ هل لقي هذا معي من أحد‏؟‏ قالوا‏:‏ نعم لقيه معك رجلان قالا مثل ما قلت، وقيل لهما مثل ما قيل لك، قال قلت‏:‏ من هما‏؟‏ قالوا‏:‏ مرارة بن الربيع العمري، وهلال بن أمية الواقفي‏؟‏ قال‏:‏ فذكروا لي رجلين صالحين قد شهدا بدراً فيهما أسوة‏.‏ قال‏:‏ فمضيت حين ذكروهما لي‏.‏ ونهى رسول صلى الله عليه وسلم عن كلامنا أيها الثلاثة من بين من تخلف عنه، قال‏:‏ فاجتنبنا الناس- أو قال‏:‏ تغيروا لنا- حتى تنكرت لي في نفس الأرض، فما هي بالأرض التي أعرف، فلبثنا على ذلك خمسين ليلة‏.‏ فأما صاحباي فاستكانا وقعدا في بيوتهما يبكيان، وأما أنا فكنت أشب القوم وأجلدهم، فكنت أخرج فأشهد الصلاة مع المسلمين، وأطوف في الأسواق ولا يكلمني أحد، وآتي رسول الله صلى الله عليه وسلم فأسلم عليه، وهو في مجلسه بعد الصلاة، فأقول في نفسي ‏:‏ هل حرك شفتيه برد السلام أم ‏؟‏ ثم أصلي قريباً منه وأسارقه النظر، فإذا أقبلت على صلاتي نظر إلي، وإذا التفت نحوه أعرض عني، حتى إذا طال ذلك علي من جفوة المسلمين مشيت حتى تسورت جدار حائط أبي قتادة وهو ابن عمي وأحب الناس إلي، فسلمت عليه فوالله ما ردّ علي السلام، فقلت له‏:‏ يا أبا قتادة أنشدك بالله هل تعلمني أُحب الله ورسوله صلى الله عليه وسلم ‏؟‏ فسكت، فعدت فناشدته فسكت، فعدت فناشدته فقال‏:‏ الله ورسوله أعلم‏.‏ ففاضت عيناي، وتوليت حتى تسورت الجدار، فبينما أنا أمشى في سوق المدينة إذا نبطى من نبط أهل الشام ممن قدم بالطعام ببيعه بالمدينة يقول‏:‏ من يدل على كعب بن مالك‏؟‏ فطفق الناس يشيرون له إلي حتى جاءنى فدفع إلي كتاب من ملك غسان، وكنت كاتباً‏.‏ فقرأته فإذا فيه‏:‏ أما بعد فإنه قد بلغنا أن صاحبك قد جفاك، ولم يجعلك الله بدار هوان ولا مضيعة، فالحق بنا نواسك، فقلت حين قرأتها، وهذه أيضاً من البلاء فتيممت بها التنور فسجرتها، حتى إذا مضت أربعون من الخمسين واستلبث الوحى إذا رسول رسول الله صلى الله عليه وسلم يأتينى، فقال‏:‏ إن رسول الله صلى الله عليه وسلم يأمرك أن تعتزل امرأتك، فقلت‏:‏ أطلقها، أم ماذا أفعل‏؟‏ قال‏:‏ لا، بل اعتزلها فلا تقربنها، وأرسل إلى صاحبي بمثل ذلك‏.‏ فقلت لامرأتي‏:‏ ألحقي بأهلك فكوني عندهم حتى يقضي الله في هذا الأمر، فجاءت امرأة هلال بن أمية رسول الله صلى الله عليه وسلم فقالت له ‏:‏ يا رسول الله إن هلال بن أمية شيخ ضائع ليس له خادم، فهل تكره أن أخدمه‏؟‏ قال ‏:‏ لا، ولكن لا يقربنك‏.‏ فقالت‏:‏ إنه والله ما به من حركة إلى شيء، ووالله ما زال يبكي منذ كان من أمره ما كان إلى يومه هذا‏.‏ فقال لي بعض أهلي‏:‏ لو استأذنت رسول الله صلى الله عليه وسلم في امرأتك، فقد أذن لامرأة هلال بن أمية أن تخدمه‏؟‏ فقلت‏:‏ لا أستأذن فيها رسول الله صلى الله عليه وسلم، وما يدريني ماذا يقول رسول الله صلى الله عليه وسلم، إذا استأذنته فيها وأنا رجل شاب‏!‏ فلبثت بذلك عشر ليالٍ، فكمل لنا خمسون ليلة من حين نهى عن كلامنا‏.‏ ثم صليت صلاة الفجر صباح خمسين ليلة على ظهر بيت من بيوتنا، فبينما أنا جالس على الحال التى ذكر الله تعالى منا، قد ضافت علي نفسي وضاقت علي الأرض بما رحبت، سمعت صوت صارخ أوفى على سلع يقول بأعلى صوته‏:‏ يا كعب بن مالك أبشر فخررت ساجداً، وعرفت أنه قد جاء فرج‏.‏ فآذن رسول الله صلى الله عليه وسلم الناس بتوبة الله عز وجل علينا حين صلى صلاة الفجر فذهب الناس يبشروننا، فذهب قبل صاحبي مبشرون، وركض رجل إلي فرساً وسعى ساع من أسلم قبلي وأوفى على الجبل، فكان الصوت أسرع من الفرس، فلما جاءني الذى سمعت صوته يبشرني نزعت له ثوبي فكسوتهما إياه ببشراه، والله ما أملك غيرهما يومئذ، واستعرت ثوبين فلبستهما وانطلقت أتأمم رسول الله صلى الله عليه وسلم يتلقانى الناس فوجاً فوجاً يهنئوني بالتوبة ويقولون لي‏:‏ لتهنك توبة الله عليك، حتى دخلت المسجد فإذا رسول الله صلى الله عليه وسلم جالس حوله الناس، فقام طلحة بن عبيد الله رضي الله عنه يهرول حتى صافحني وهنأني، والله ما قام رجل من المهاجرين غيره، فكان كعب لا ينساها لطلحة‏.‏ قال كعب‏:‏ فلما سلمت على رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ وهو يبرق وجهه من السرور ‏:‏ أبشر بخير يوم مرّ عليك مذ ولدتك أمك، فقلت‏:‏ أمن عندك يا رسول الله أم من عند الله‏؟‏ قال ‏:‏ لا ، بل من عند الله عز وجل، وكان رسول الله صلى الله عليه وسلم إذا سر استنار وجهه حتى كأن وجهه قطعة قمر، وكنا نعرف ذلك منه، فلما جلست بين يديه قلت‏:‏ يا رسول الله إن من توبتي أن أنخلع من مالي صدقة‎ إلى الله وإلى رسوله‏.‏ فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ أمسك عليك بعض مالك فهو خير لك، فقلت‏:‏ إني أمسك سهمي الذى بخيبر‏.‏ وقلت‏:‏ يا رسول الله إن الله تعالى إنما أنجاني بالصدق، وإن من توبتي أن لا أحدثَ إلا صدقاً ما بقيت ، فو الله ما علمت أحداً من المسلمين أبلاه الله في صدق الحديث منذ ذكرت ذلك لرسول الله صلى الله عليه وسلم أحسن مما أبلاني الله تعالى ، والله ما تعمدت كذبة منذ قلت ذلك لرسول الله صلى الله عليه وسلم إلى يومي هذا، وإني لأرجو أن يحفظني الله تعالى فيما بقي، قال‏:‏ فأنزل الله تعالى‏:‏ ‏{‏لقد تاب الله على النبي والمهاجرين والأنصار الذين اتبعوه في ساعة العسرة‏)‏ حتى بلغ‏:‏ ‏{‏إنه بهم رؤوف رحيم ‏.‏ وعلى الثلاثة الذين خلفوا حتى إذا ضاقت عليهم الأرض بما رحبت‏}‏ حتى بلغ ‏:‏ ‏{‏اتقوا الله وكونوا مع الصادقين‏}‏ ‏(‏‏(‏التوبة 117، 119‏)‏‏)‏ قال كعب ‏:‏ والله ما أنعم الله علي من نعمة قط بعد إذ هداني الله للإسلام أعظم في نفسي من صدقي رسول الله صلى الله عليه وسلم أن لا أكون كذبته، فأهلك كما هلك الذين كذبوا، إن الله تعالى قال للذين كذبوا حين أنزل الوحي شر ما قال لأحد، فقال الله تعالى ‏:‏ ‏{‏سيحلفون بالله لكم إذا انقلبتم إليهم لتعرضوا عنهم فأعرضوا عنهم إنهم رجس ومأواهم جهنم جزاء بما كانوا يكسبون يحلفون لكم لترضوا عنهم فإن ترضوا عنهم فإن الله لا يرضى عن القوم الفاسقين‏}‏ ‏(‏‏(‏التوبة‏:‏ 95،96‏)‏‏)‏ ‏.‏ قال كعب ‏:‏ كنا خلفنا أيها الثلاثة عن أمر أولئك الذين قبل منهم رسول الله صلى الله عليه وسلم حين حلفوا له ، فبايعهم واستغفر لهم، وأرجأ رسول الله صلى الله عليه وسلم أمرنا حتى قضى الله تعالى فيه بذلك، قال الله تعالى ‏:‏ ‏{‏وعلى الثلاثة الذين خلفوا‏}‏ وليس الذي ذكر مما خلفنا تخلفنا عن الغزو، وإنما هو تخليفه إيانا وإرجاؤه أمرنا عمن حلف له واعتذر إليه فقبل منه‏.‏ متفق عليه‏.‏ وفى رواية ‏"‏أن النبي صلى الله عليه وسلم خرج في غزوة تبوك يوم الخميس، وكان يحب أن يخرج يوم الخميس‏"‏ وفى رواية‏:‏ ‏"‏وكان لا يقدم من سفر إلا نهاراً في الضحى، فإذا قدم بدأ بالمسجد فصلى فيه ركعتين ثم جلس فيه‏"‏ ‏.‏

Kaʼb ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Soʻng Rasululloh ﷺ Tabuk gʻazotini qildilar, u zot Shomdagi Rumliklar va arab nasroniylarini (maqsad) qilgan edilar. Kaʼb ibn Molik dedi: Men Rasululloh ﷺ qilgan birorta gʻazotda ortda qolmaganman, faqat Tabuk gʻazotidan boshqa. Albatta, men Badr gʻazotida ham ortda qolgan edim, lekin (u zot) oʻzlaridan ortda qolgan birovni malomat qilmagan edilar. Chunki Rasululloh ﷺ va musulmonlar Quraysh karvonini koʻzlab chiqishgan edi, hatto Alloh ular bilan dushmanlarini belgilangan vaqtsiz duch qildi. Men Rasululloh ﷺ bilan birga Aqaba kechasida — biz Islom uchun ahd-paymon bergan paytda hozir boʻlganman, men buni Badrda hozir boʻlishdan koʻra afzal koʻraman, garchi Badr odamlar orasida undan koʻra mashhurroq boʻlsa-da. Mening Rasululloh ﷺ dan Tabuk gʻazotida ortda qolib qolganimning xabari shunday edi: men oʻsha gʻazotda u zotdan ortda qolgan paytimdagidan koʻra hech qachon kuchliroq va boyroq boʻlmagan edim. Vallohi, men undan oldin hech qachon ikkita ulov toʻplamagan edim, faqat oʻsha gʻazotdagina ularning ikkovini toʻplagandim. Rasululloh ﷺ uni qattiq jaziramada gʻazot qildilar, uzoq safar, suvsiz biyobon va koʻp sonli dushmanni qarshi oldilar. Shunda u zot musulmonlarga ishlarini ochiq bayon qildilar, toki ular gʻazotlariga tayyorgarlik koʻrsinlar. (U zot) ularga oʻzlari koʻzlagan yoʻnalishni xabar qildilar. Rasululloh ﷺ bilan birga boʻlgan musulmonlar koʻp edi, ularni biror saqlovchining daftari (roʻyxati) jamlamas edi — bu bilan devon (roʻyxat daftari)ni nazarda tutadi. Kaʼb dedi: Bir kishi gʻoyib boʻlmoqchi boʻlsa, bu Aziz va Jalil Alloh tarafidan u haqida vahiy nozil boʻlmaguncha unga yashirin qoladi deb oʻylar edi (yaʼni roʻyxat yoʻqligidan). Rasululloh ﷺ oʻsha gʻazotni mevalar va soyalar yoqimli boʻlgan paytda qildilar. Men esa ularga (mevalarga) moyil edim. Rasululloh ﷺ va u zot bilan musulmonlar tayyorgarlik koʻra boshlashdi, men ham ular bilan birga tayyorlanish uchun erta tongdan chiqar, soʻng hech narsa qilmay qaytar edim. Oʻzimcha: «Men buni xohlasam, qilishga qodirman», derdim. Mana shunday cheksiz davom etaverdi, hatto odamlar (yoʻlga) jadal bilan kirishishdi. Rasululloh ﷺ tongda yoʻlga chiqdilar, musulmonlar ham u zot bilan birga (chiqishdi), men esa tayyorgarligimdan hech narsa qilmagan edim. Soʻng erta chiqib, qaytar, hech narsa qilmas edim. Bu menda cheksiz davom etaverdi, hatto ular shoshilishib, gʻazot ulgurib ketdi. Men yoʻlga chiqib, ularga yetib olishni qasd qildim. Qaniydi shuni qilganimda edi! Soʻng bu menga nasib etmadi. Rasululloh ﷺ chiqib ketganlaridan keyin odamlar orasiga chiqsam, oʻzimga oʻxshash faqat munofiqlikda ayblangan kishini yoki Alloh uzr bergan kuchsizlardan birini koʻrar, bu meni qaygʻuga solar edi. Rasululloh ﷺ Tabukka yetguncha meni eslamadilar. U zot Tabukda jamoa orasida oʻtirgan holda: «Kaʼb ibn Molik nima qildi?», — dedilar. Banu Salimadan bir kishi: «Yo Rasululloh, uni ikki ridosi va oʻz yonlariga (kibr bilan) qarashi ushlab qoldi», — dedi. Shunda Muoz ibn Jabal unga: «Naqadar yomon gap aytding! Vallohi, yo Rasululloh, biz u haqida yaxshilikdan boshqa narsa bilmaymiz», — dedi. Rasululloh ﷺ jim turdilar. Shu holda u zot oq kiyim kiygan, unga sarob (issiqda) tovlanayotgan bir kishini koʻrdilar va: «(Ey kishi,) Abu Xaysama boʻlgin!», — dedilar. Qarasalar, u Abu Xaysama al-Ansoriy ekan — u munofiqlar masxara qilgan paytda bir soʻ xurmoni sadaqa qilgan kishi edi. Kaʼb ibn Molik dedi: Rasululloh ﷺ Tabukdan qaytishga yuzlanganlari menga yetgach, qaygʻum kuchaydi va men yolgʻon (uydirish)ni oʻylay boshladim, oʻzimcha: «Ertaga uning gʻazabidan nima bilan qutulaman?», der edim. Bunda ahlimdan har bir aqlli kishidan yordam soʻrardim. Menga: «Rasululloh ﷺ yetib kelay deb qoldilar», deyilgach, botil (uydirma fikr) mendan yoʻqoldi, hatto men undan hech narsa bilan qutulolmasligimni bildim va u zotga rost soʻzlashni qatʼiy qaror qildim. Rasululloh ﷺ tongda yetib keldilar. U zot safardan qaytganlarida avval masjiddan boshlar, unda ikki rakaat namoz oʻqir, soʻng odamlar uchun (ularni qabul qilib) oʻtirar edilar. (U zot) shuni qilganlarida, ortda qolganlar u zotning huzurlariga kelib, uzr aytishni boshlashdi va qasam icha boshlashdi — ular sakson nechta kishi edi. Rasululloh ﷺ ularning ochiq aytganlarini qabul qildilar, ulardan bayʼat oldilar va ular uchun istigʻfor aytdilar, ichki niyatlarini esa Allohga havola qildilar — toki men kelgunimcha. Men salom berganimda, u zot gʻazablangan kishidek tabassum qildilar, soʻng: «Beri kel!», — dedilar. Men yurib keldim, hatto u zotning oldilarida oʻtirdim. (U zot) menga: «Seni nima ortda qoldirdi? Ulovingni sotib olmaganmiding?», — dedilar. Men: «Yo Rasululloh, vallohi, agar men dunyo ahlidan sizdan boshqa birovning huzurida oʻtirganimda edi, biron uzr bilan uning gʻazabidan qutulardim, chunki menga (yaxshi) bahslashish (qobiliyati) berilgan. Lekin, vallohi, men aniq bilamanki, agar bugun sizga sizni mendan rozi qiladigan yolgʻon soʻz aytsam, Alloh sizni menga gʻazablantirishi yaqindir; agar sizga rost soʻz aytsam, undan sizning mendan gʻazablanishingiz (mumkin), lekin men bunda Allohning (yaxshi) oqibatidan umidvorman. Vallohi, mening hech qanday uzrim yoʻq edi. Vallohi, men sizdan ortda qolgan paytimdagidan koʻra hech qachon kuchliroq va boyroq boʻlmagan edim», — dedim. Rasululloh ﷺ: «Mana bunisi-ku rost soʻzladi. Allohning sen haqingda hukm qilishini (kutib) turgin», — dedilar. Men turdim, Banu Salimadan baʼzi kishilar oʻrnidan turib, ortimdan ergashishdi va menga: «Vallohi, biz seni bundan oldin biror gunoh qilgan deb bilmas edik. Sen Rasululloh ﷺ ga ortda qolganlar uzr aytganidek uzr aytmay, ojizlik qilding. Holbuki, gunohing uchun Rasululloh ﷺ ning sen uchun istigʻfor aytishlari kifoya qilar edi», — deyishdi. (Kaʼb) dedi: Vallohi, ular meni shunchalik malomat qilishdiki, hatto men Rasululloh ﷺ ning oldilariga qaytib, oʻzimni yolgʻonchi qilmoqchi boʻldim. (Kaʼb) dedi: Soʻng ularga: «Bu (holatga) men bilan birga yana birortasi duch keldimi?», — dedim. Ular: «Ha, sen bilan birga ikki kishi shunga duch keldi, ular ham sen aytgandek aytdilar va ularga ham senga aytilgandek aytildi», — deyishdi. (Kaʼb) dedi: Men: «Ular kimlar?», — dedim. Ular: «Murora ibn ar-Robia al-Omiriy va Hilol ibn Umayya al-Voqifiy», — deyishdi. (Kaʼb) dedi: Ular menga Badrda qatnashgan ikki solih kishini eslatishdi, ularda men uchun ibrat (oʻrnak) bor edi. (Kaʼb) dedi: Ular menga ularni eslatganlarida, men (oʻz soʻzimda) davom etdim. (Kaʼb) dedi: Rasululloh ﷺ musulmonlarni biz uchovimiz bilan — ortda qolganlar orasidan (aynan) biz bilan gaplashishdan qaytardilar. (Kaʼb) dedi: Odamlar bizdan chetlanishdi va bizga (munosabatlari) oʻzgardi, hatto men uchun yer ham oʻzgargandek tuyuldi, u men biladigan yer emasdek edi. Biz shu holatda ellik kecha qoldik. Ikki sherigim esa boʻysunib, uylarida yigʻlab oʻtirib qolishdi. Men esa qavmning eng yoshi va eng baquvvati edim, shuning uchun chiqib, namozda hozir boʻlardim, bozorlarda aylanardim, lekin hech kim men bilan gaplashmas edi. Men Rasululloh ﷺ ning huzurlariga kelib, u zot namozdan keyin oʻz majlislarida oʻtirgan paytlarida salom berardim, oʻzimcha: «Salomimni qaytarish uchun lablarini qimirlatdilarmi yoki yoʻqmi?», derdim. Soʻng u zotga yaqin joyda namoz oʻqir va u zotga oʻgʻrincha qarab qoʻyar edim. Namozimga yuzlanganimda, (u zot) menga qarar, men u zot tomonga oʻgirilsam, mendan yuz oʻgirar edilar. Musulmonlarning bu betgaplari (jafosi) menga uzoq choʻzilgach, men yurib bordim va Abu Qatodaning bogʻ devoridan oshib oʻtdim — u mening amakimning oʻgʻli va menga odamlarning eng sevimlisi edi. Men unga salom berdim, lekin, vallohi, u salomimni qaytarmadi. Men unga: «Yo Abu Qatoda, men Alloh bilan sendan soʻrayman, men Alloh va Uning Rasulini sevishimni bilmaysanmi?», — dedim. (Kaʼb) dedi: U jim turdi. Men yana takrorlab, undan soʻradim, u yana jim turdi. Men yana takrorlab, undan soʻradim, shunda u: «Alloh va Uning Rasuli bilguvchidir», — dedi. Shunda koʻzlarimdan yosh oqdi va men orqaga qaytib, devordan oshib oʻtdim. Men Madina bozorida yurganimda, Shom ahlining nabatiylaridan — taom (oziq-ovqat) olib kelib Madinada sotuvchilardan biri: «Kaʼb ibn Molikni kim koʻrsatib beradi?», deb (soʻrayotgan ekan). (Kaʼb) dedi: Odamlar unga meni koʻrsata boshlashdi, hatto u oldimga keldi va menga Gʻasson podshohidan bir maktub topshirdi. Men yozuvchi (savodli) edim, uni oʻqidim, qarasam, unda: «Ammo baʼd. Bizga sherigingning senga jafo qilgani yetib keldi. Alloh seni xorlik va zoeʼ boʻlish maskanida (yashashing uchun) yaratmagan. Bizga qoʻshilgin, biz senga hamdard boʻlamiz», (deb yozilgan ekan). (Kaʼb) dedi: Uni oʻqiganimda: «Bu ham balolardan biridir», dedim. Soʻng uni tandirga olib borib, u bilan (tandirni) yoqdim. Nihoyat ellikdan qirq (kun) oʻtib, vahiy esa kechiktirilganda, Rasululloh ﷺ ning elchisi oldimga kelib: «Albatta, Rasululloh ﷺ senga ayolingdan ajralib (uzoqlashib) turishingni buyurmoqdalar», — dedi. Men: «Uni taloq qilaymi yoki nima qilay?», — dedim. U: «Yoʻq, balki undan uzoqlashib tur, unga yaqinlashma», — dedi. (Kaʼb) dedi: U (Rasululloh ﷺ) ikki sherigimga ham shunday (xabar) yubordilar. (Kaʼb) dedi: Men ayolimga: «Ahling (ota-onang) huzuriga borib, Alloh bu ishda hukm qilguncha ular yonida turib turgin», — dedim. (Kaʼb) dedi: Hilol ibn Umayyaning ayoli Rasululloh ﷺ ning huzurlariga kelib: «Yo Rasululloh, Hilol ibn Umayya zaif chol, uning xizmatkori yoʻq. Unga xizmat qilishimni yomon koʻrasizmi?», — dedi. (U zot:) «Yoʻq, lekin u senga yaqinlashmasin», — dedilar. (Ayol:) «Vallohi, unda biror narsaga (intilishga) harakat yoʻq. Vallohi, u boshiga oʻsha ish tushganidan to shu kunigacha yigʻlamoqda», — dedi. (Kaʼb) dedi: Ahlimdan baʼzilari menga: «Sen ham ayoling haqida Rasululloh ﷺ dan ruxsat soʻrasang boʻlmasmidi? Axir u zot Hilol ibn Umayyaning ayoliga unga xizmat qilishga izn berdilar-ku», — deyishdi. (Kaʼb) dedi: Men: «Men u haqida Rasululloh ﷺ dan ruxsat soʻramayman. Men u haqida ruxsat soʻrasam, Rasululloh ﷺ nima deyishlarini qayerdan bilaman? Men esa yosh kishiman», — dedim. (Kaʼb) dedi: Men shu holda yana oʻn kecha qoldim, shunday qilib, biz bilan gaplashish man etilganidan beri bizga ellik kecha toʻldi. (Kaʼb) dedi: Soʻng men ellikinchi kechaning tongida bomdod namozini uylarimizdan birining tomida oʻqidim. Men Aziz va Jalil Alloh biz haqimizda zikr qilgan holatda — jonim oʻzimga torlik qilib, yer kengligiga qaramay menga tor boʻlib ketgan holda oʻtirgan edim, Salʼ (togʻi) ustiga chiqib olgan bir kishining ovozini eshitdim, u ovozining boricha: «Yo Kaʼb ibn Molik, suyunchi (xushxabar)!», deb (qichqirardi). (Kaʼb) dedi: Men sajdaga yiqildim va bildimki, najot (kushoyish) keldi. (Kaʼb) dedi: Rasululloh ﷺ bomdod namozini oʻqiganlarida odamlarga Allohning bizning tavbamizni qabul qilganini eʼlon qildilar. Shunda odamlar bizga xushxabar bera boshlashdi, ikki sherigim tomonga ham xushxabar beruvchilar bordi. Bir kishi men tomonga ot choptirdi, Aslamdan bir chopar ham men tomonga shoshildi va togʻga chiqib (qichqirdi), shunda ovoz otdan tezroq (yetdi). Ovozini eshitgan kishi xushxabar berib oldimga kelganida, men unga ikki kiyimimni yechib, xushxabari uchun ularni unga kiydirdim. Vallohi, oʻsha kuni mening ulardan boshqa (kiyimim) yoʻq edi. Soʻng ikki kiyimni qarzga olib, ularni kiydim va Rasululloh ﷺ ni qasd qilib yoʻlga tushdim. Odamlar meni guruh-guruh boʻlib kutib olib, tavbam (qabul boʻlgani) bilan tabriklar va: «Allohning tavbangni qabul qilgani senga muborak boʻlsin», deyishardi. Hatto men masjidga kirdim, qarasam, Rasululloh ﷺ masjidda oʻtiribdilar, atroflarida esa odamlar bor. Shunda Talha ibn Ubaydulloh shoshib oʻrnidan turdi, hatto men bilan qoʻl berib koʻrishib, tabrikladi. Vallohi, muhojirlardan undan boshqa hech bir kishi oʻrnidan turmadi. (Roviy) dedi: Kaʼb buni Talhaga (qilgan yaxshiligini) hech unutmas edi. Kaʼb dedi: Rasululloh ﷺ ga salom berganimda, u zotning chehralari xursandchilikdan porlab turardi, (u zot): «Onang seni tuqqanidan beri ustingdan oʻtgan eng yaxshi kun bilan suyunchi (xushxabar)!», — dedilar. (Kaʼb) dedi: Men: «Bu sizning tomoningizdanmi, yo Rasululloh, yoki Alloh tomonidanmi?», — dedim. (U zot:) «Yoʻq, balki Alloh tomonidan», — dedilar. Rasululloh ﷺ xursand boʻlganlarida chehralari nurlanar, goʻyo chehralari oy parchasidek edi. (Kaʼb) dedi: Biz buni (shundan) bilar edik. (Kaʼb) dedi: Men u zotning oldilarida oʻtirganimda: «Yo Rasululloh, mening tavbamdan (biri shuki), men molimdan ajrab, uni Allohga va Uning Rasuli ﷺ ga sadaqa qilishimdir», — dedim. Rasululloh ﷺ: «Molingning baʼzisini ushlab qol, bu sen uchun yaxshiroq», — dedilar. (Kaʼb) dedi: Men: «Unday boʻlsa, men Xaybardagi ulushimni ushlab qolaman», — dedim. (Kaʼb) dedi: Men: «Yo Rasululloh, albatta, Alloh meni rostgoʻylik bilan najot berdi. Mening tavbamdan (biri shuki), men tirik ekanman, faqat rost soʻzlayman», — dedim. (Kaʼb) dedi: Vallohi, men buni Rasululloh ﷺ ga aytganimdan to shu kunimgacha musulmonlardan birorta kishini Alloh soʻzning rostligida menga (berganidan) koʻra yaxshiroq sinaganini bilmayman. Vallohi, men buni Rasululloh ﷺ ga aytganimdan to shu kunimgacha qasddan biror yolgʻon (gapni) gapirmadim va men qolgan (umrim)da ham Alloh meni saqlashidan umidvorman. (Kaʼb) dedi: Shunda Aziz va Jalil Alloh nozil qildi: {Albatta, Alloh Nabiyning, qiyinchilik soatida unga ergashgan muhojir va ansorlarning — ulardan bir guruhining qalblari (haqdan) ogʻib ketay deganidan keyin — tavbasini qabul qildi. Soʻng (Alloh) ularning tavbasini qabul qildi. Albatta, U ularga shafqatli, mehribondir * Va (ishlari) ortga qoldirilgan uch kishining ham (tavbasini qabul qildi); hatto yer kengligiga qaramay ularga torlik qildi va oʻzlari ham oʻzlariga tor boʻlib qoldi} (oyatigacha), to: {Ey iymon keltirganlar! Allohdan qoʻrqinglar va rostgoʻylar bilan birga boʻlinglar} (Tavba 117-119) (oyatigacha yetdi). Kaʼb dedi: Vallohi, Alloh meni Islomga hidoyat qilganidan keyin, oʻzimning Rasululloh ﷺ ga rostgoʻyligimdan — u zotga yolgʻon soʻzlab, yolgʻon soʻzlaganlar halok boʻlganidek halok boʻlmaganimdan koʻra ulkanroq biror neʼmatni hech qachon menga ato etmadi. Chunki Alloh vahiy nozil qilganida yolgʻon soʻzlaganlarga birorta kishiga aytmagan eng yomon (soʻzni) aytdi. Alloh shunday dedi: {Siz ularning oldiga qaytib borganingizda, ulardan yuz oʻgirishingiz uchun, sizlarga Alloh nomi bilan qasam ichadilar. Bas, ulardan yuz oʻgiringlar! Albatta, ular nopokdirlar va qilgan ishlari jazosiga maskanlari jahannamdir * Sizlardan rozi boʻlishingiz uchun sizlarga qasam ichadilar. Bordi-yu sizlar ulardan rozi boʻlsangiz ham, albatta, Alloh fosiq qavmdan rozi boʻlmaydi} (Tavba 95-96). Kaʼb dedi: Biz uchovimiz Rasululloh ﷺ qasam ichganlarida qabul qilgan kishilarning ishidan ortda (kechiktirilib) qoldirildik — (u zot) ularning bayʼatini olib, ular uchun istigʻfor aytgan edilar. Rasululloh ﷺ esa bizning ishimizni Alloh hukm qilguncha kechiktirib turdilar. Mana shu sababdan Aziz va Jalil Alloh: {Va (ishlari) ortga qoldirilgan uch kishining ham} dedi. Alloh zikr qilgan «ortga qoldirilgan» (degani) bizning gʻazotdan ortda qolganimiz emas, balki bu (u zotning) bizni kechiktirgani va ishimizni unga qasam ichib, uzr aytgan, undan (u zot) qabul qilgan kishilardan ortga qoldirgani (kechiktirgani)dir.Каъб ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Сўнг Расулуллоҳ ﷺ Табук ғазотини қилдилар, у зот Шомдаги Румликлар ва араб насронийларини (мақсад) қилган эдилар. Каъб ибн Молик деди: Мен Расулуллоҳ ﷺ қилган бирорта ғазотда ортда қолмаганман, фақат Табук ғазотидан бошқа. Албатта, мен Бадр ғазотида ҳам ортда қолган эдим, лекин (у зот) ўзларидан ортда қолган бировни маломат қилмаган эдилар. Чунки Расулуллоҳ ﷺ ва мусулмонлар Қурайш карвонини кўзлаб чиқишган эди, ҳатто Аллоҳ улар билан душманларини белгиланган вақтсиз дуч қилди. Мен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Ақаба кечасида — биз Ислом учун аҳд-паймон берган пайтда ҳозир бўлганман, мен буни Бадрда ҳозир бўлишдан кўра афзал кўраман, гарчи Бадр одамлар орасида ундан кўра машҳурроқ бўлса-да. Менинг Расулуллоҳ ﷺ дан Табук ғазотида ортда қолиб қолганимнинг хабари шундай эди: мен ўша ғазотда у зотдан ортда қолган пайтимдагидан кўра ҳеч қачон кучлироқ ва бойроқ бўлмаган эдим. Валлоҳи, мен ундан олдин ҳеч қачон иккита улов тўпламаган эдим, фақат ўша ғазотдагина уларнинг икковини тўплагандим. Расулуллоҳ ﷺ уни қаттиқ жазирамада ғазот қилдилар, узоқ сафар, сувсиз биёбон ва кўп сонли душманни қарши олдилар. Шунда у зот мусулмонларга ишларини очиқ баён қилдилар, токи улар ғазотларига тайёргарлик кўрсинлар. (У зот) уларга ўзлари кўзлаган йўналишни хабар қилдилар. Расулуллоҳ ﷺ билан бирга бўлган мусулмонлар кўп эди, уларни бирор сақловчининг дафтари (рўйхати) жамламас эди — бу билан девон (рўйхат дафтари)ни назарда тутади. Каъб деди: Бир киши ғойиб бўлмоқчи бўлса, бу Азиз ва Жалил Аллоҳ тарафидан у ҳақида ваҳий нозил бўлмагунча унга яширин қолади деб ўйлар эди (яъни рўйхат йўқлигидан). Расулуллоҳ ﷺ ўша ғазотни мевалар ва соялар ёқимли бўлган пайтда қилдилар. Мен эса уларга (меваларга) мойил эдим. Расулуллоҳ ﷺ ва у зот билан мусулмонлар тайёргарлик кўра бошлашди, мен ҳам улар билан бирга тайёрланиш учун эрта тонгдан чиқар, сўнг ҳеч нарса қилмай қайтар эдим. Ўзимча: «Мен буни хоҳласам, қилишга қодирман», дердим. Мана шундай чексиз давом этаверди, ҳатто одамлар (йўлга) жадал билан киришишди. Расулуллоҳ ﷺ тонгда йўлга чиқдилар, мусулмонлар ҳам у зот билан бирга (чиқишди), мен эса тайёргарлигимдан ҳеч нарса қилмаган эдим. Сўнг эрта чиқиб, қайтар, ҳеч нарса қилмас эдим. Бу менда чексиз давом этаверди, ҳатто улар шошилишиб, ғазот улгуриб кетди. Мен йўлга чиқиб, уларга етиб олишни қасд қилдим. Қанийди шуни қилганимда эди! Сўнг бу менга насиб этмади. Расулуллоҳ ﷺ чиқиб кетганларидан кейин одамлар орасига чиқсам, ўзимга ўхшаш фақат мунофиқликда айбланган кишини ёки Аллоҳ узр берган кучсизлардан бирини кўрар, бу мени қайғуга солар эди. Расулуллоҳ ﷺ Табукка етгунча мени эсламадилар. У зот Табукда жамоа орасида ўтирган ҳолда: «Каъб ибн Молик нима қилди?», — дедилар. Бану Салимадан бир киши: «Ё Расулуллоҳ, уни икки ридоси ва ўз ёнларига (кибр билан) қараши ушлаб қолди», — деди. Шунда Муоз ибн Жабал унга: «Нақадар ёмон гап айтдинг! Валлоҳи, ё Расулуллоҳ, биз у ҳақида яхшиликдан бошқа нарса билмаймиз», — деди. Расулуллоҳ ﷺ жим турдилар. Шу ҳолда у зот оқ кийим кийган, унга сароб (иссиқда) товланаётган бир кишини кўрдилар ва: «(Эй киши,) Абу Хайсама бўлгин!», — дедилар. Қарасалар, у Абу Хайсама ал-Ансорий экан — у мунофиқлар масхара қилган пайтда бир сў хурмони садақа қилган киши эди. Каъб ибн Молик деди: Расулуллоҳ ﷺ Табукдан қайтишга юзланганлари менга етгач, қайғум кучайди ва мен ёлғон (уйдириш)ни ўйлай бошладим, ўзимча: «Эртага унинг ғазабидан нима билан қутуламан?», дер эдим. Бунда аҳлимдан ҳар бир ақлли кишидан ёрдам сўрардим. Менга: «Расулуллоҳ ﷺ етиб келай деб қолдилар», дейилгач, ботил (уйдирма фикр) мендан йўқолди, ҳатто мен ундан ҳеч нарса билан қутулолмаслигимни билдим ва у зотга рост сўзлашни қатъий қарор қилдим. Расулуллоҳ ﷺ тонгда етиб келдилар. У зот сафардан қайтганларида аввал масжиддан бошлар, унда икки ракаат намоз ўқир, сўнг одамлар учун (уларни қабул қилиб) ўтирар эдилар. (У зот) шуни қилганларида, ортда қолганлар у зотнинг ҳузурларига келиб, узр айтишни бошлашди ва қасам ича бошлашди — улар саксон нечта киши эди. Расулуллоҳ ﷺ уларнинг очиқ айтганларини қабул қилдилар, улардан байъат олдилар ва улар учун истиғфор айтдилар, ички ниятларини эса Аллоҳга ҳавола қилдилар — токи мен келгунимча. Мен салом берганимда, у зот ғазабланган кишидек табассум қилдилар, сўнг: «Бери кел!», — дедилар. Мен юриб келдим, ҳатто у зотнинг олдиларида ўтирдим. (У зот) менга: «Сени нима ортда қолдирди? Уловингни сотиб олмаганмидинг?», — дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, валлоҳи, агар мен дунё аҳлидан сиздан бошқа бировнинг ҳузурида ўтирганимда эди, бирон узр билан унинг ғазабидан қутулардим, чунки менга (яхши) баҳслашиш (қобилияти) берилган. Лекин, валлоҳи, мен аниқ биламанки, агар бугун сизга сизни мендан рози қиладиган ёлғон сўз айтсам, Аллоҳ сизни менга ғазаблантириши яқиндир; агар сизга рост сўз айтсам, ундан сизнинг мендан ғазабланишингиз (мумкин), лекин мен бунда Аллоҳнинг (яхши) оқибатидан умидворман. Валлоҳи, менинг ҳеч қандай узрим йўқ эди. Валлоҳи, мен сиздан ортда қолган пайтимдагидан кўра ҳеч қачон кучлироқ ва бойроқ бўлмаган эдим», — дедим. Расулуллоҳ ﷺ: «Мана буниси-ку рост сўзлади. Аллоҳнинг сен ҳақингда ҳукм қилишини (кутиб) тургин», — дедилар. Мен турдим, Бану Салимадан баъзи кишилар ўрнидан туриб, ортимдан эргашишди ва менга: «Валлоҳи, биз сени бундан олдин бирор гуноҳ қилган деб билмас эдик. Сен Расулуллоҳ ﷺ га ортда қолганлар узр айтганидек узр айтмай, ожизлик қилдинг. Ҳолбуки, гуноҳинг учун Расулуллоҳ ﷺ нинг сен учун истиғфор айтишлари кифоя қилар эди», — дейишди. (Каъб) деди: Валлоҳи, улар мени шунчалик маломат қилишдики, ҳатто мен Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига қайтиб, ўзимни ёлғончи қилмоқчи бўлдим. (Каъб) деди: Сўнг уларга: «Бу (ҳолатга) мен билан бирга яна бирортаси дуч келдими?», — дедим. Улар: «Ҳа, сен билан бирга икки киши шунга дуч келди, улар ҳам сен айтгандек айтдилар ва уларга ҳам сенга айтилгандек айтилди», — дейишди. (Каъб) деди: Мен: «Улар кимлар?», — дедим. Улар: «Мурора ибн ар-Робиа ал-Омирий ва Ҳилол ибн Умайя ал-Воқифий», — дейишди. (Каъб) деди: Улар менга Бадрда қатнашган икки солиҳ кишини эслатишди, уларда мен учун ибрат (ўрнак) бор эди. (Каъб) деди: Улар менга уларни эслатганларида, мен (ўз сўзимда) давом этдим. (Каъб) деди: Расулуллоҳ ﷺ мусулмонларни биз учовимиз билан — ортда қолганлар орасидан (айнан) биз билан гаплашишдан қайтардилар. (Каъб) деди: Одамлар биздан четланишди ва бизга (муносабатлари) ўзгарди, ҳатто мен учун ер ҳам ўзгаргандек туюлди, у мен биладиган ер эмасдек эди. Биз шу ҳолатда эллик кеча қолдик. Икки шеригим эса бўйсуниб, уйларида йиғлаб ўтириб қолишди. Мен эса қавмнинг энг ёши ва энг бақуввати эдим, шунинг учун чиқиб, намозда ҳозир бўлардим, бозорларда айланардим, лекин ҳеч ким мен билан гаплашмас эди. Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларига келиб, у зот намоздан кейин ўз мажлисларида ўтирган пайтларида салом берардим, ўзимча: «Саломимни қайтариш учун лабларини қимирлатдиларми ёки йўқми?», дердим. Сўнг у зотга яқин жойда намоз ўқир ва у зотга ўғринча қараб қўяр эдим. Намозимга юзланганимда, (у зот) менга қарар, мен у зот томонга ўгирилсам, мендан юз ўгирар эдилар. Мусулмонларнинг бу бетгаплари (жафоси) менга узоқ чўзилгач, мен юриб бордим ва Абу Қатоданинг боғ деворидан ошиб ўтдим — у менинг амакимнинг ўғли ва менга одамларнинг энг севимлиси эди. Мен унга салом бердим, лекин, валлоҳи, у саломимни қайтармади. Мен унга: «Ё Абу Қатода, мен Аллоҳ билан сендан сўрайман, мен Аллоҳ ва Унинг Расулини севишимни билмайсанми?», — дедим. (Каъб) деди: У жим турди. Мен яна такрорлаб, ундан сўрадим, у яна жим турди. Мен яна такрорлаб, ундан сўрадим, шунда у: «Аллоҳ ва Унинг Расули билгувчидир», — деди. Шунда кўзларимдан ёш оқди ва мен орқага қайтиб, девордан ошиб ўтдим. Мен Мадина бозорида юрганимда, Шом аҳлининг набатийларидан — таом (озиқ-овқат) олиб келиб Мадинада сотувчилардан бири: «Каъб ибн Моликни ким кўрсатиб беради?», деб (сўраётган экан). (Каъб) деди: Одамлар унга мени кўрсата бошлашди, ҳатто у олдимга келди ва менга Ғассон подшоҳидан бир мактуб топширди. Мен ёзувчи (саводли) эдим, уни ўқидим, қарасам, унда: «Аммо баъд. Бизга шеригингнинг сенга жафо қилгани етиб келди. Аллоҳ сени хорлик ва зоэъ бўлиш масканида (яшашинг учун) яратмаган. Бизга қўшилгин, биз сенга ҳамдард бўламиз», (деб ёзилган экан). (Каъб) деди: Уни ўқиганимда: «Бу ҳам балолардан биридир», дедим. Сўнг уни тандирга олиб бориб, у билан (тандирни) ёқдим. Ниҳоят элликдан қирқ (кун) ўтиб, ваҳий эса кечиктирилганда, Расулуллоҳ ﷺ нинг элчиси олдимга келиб: «Албатта, Расулуллоҳ ﷺ сенга аёлингдан ажралиб (узоқлашиб) туришингни буюрмоқдалар», — деди. Мен: «Уни талоқ қилайми ёки нима қилай?», — дедим. У: «Йўқ, балки ундан узоқлашиб тур, унга яқинлашма», — деди. (Каъб) деди: У (Расулуллоҳ ﷺ) икки шеригимга ҳам шундай (хабар) юбордилар. (Каъб) деди: Мен аёлимга: «Аҳлинг (ота-онанг) ҳузурига бориб, Аллоҳ бу ишда ҳукм қилгунча улар ёнида туриб тургин», — дедим. (Каъб) деди: Ҳилол ибн Умайянинг аёли Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, Ҳилол ибн Умайя заиф чол, унинг хизматкори йўқ. Унга хизмат қилишимни ёмон кўрасизми?», — деди. (У зот:) «Йўқ, лекин у сенга яқинлашмасин», — дедилар. (Аёл:) «Валлоҳи, унда бирор нарсага (интилишга) ҳаракат йўқ. Валлоҳи, у бошига ўша иш тушганидан то шу кунигача йиғламоқда», — деди. (Каъб) деди: Аҳлимдан баъзилари менга: «Сен ҳам аёлинг ҳақида Расулуллоҳ ﷺ дан рухсат сўрасанг бўлмасмиди? Ахир у зот Ҳилол ибн Умайянинг аёлига унга хизмат қилишга изн бердилар-ку», — дейишди. (Каъб) деди: Мен: «Мен у ҳақида Расулуллоҳ ﷺ дан рухсат сўрамайман. Мен у ҳақида рухсат сўрасам, Расулуллоҳ ﷺ нима дейишларини қаердан биламан? Мен эса ёш кишиман», — дедим. (Каъб) деди: Мен шу ҳолда яна ўн кеча қолдим, шундай қилиб, биз билан гаплашиш ман этилганидан бери бизга эллик кеча тўлди. (Каъб) деди: Сўнг мен элликинчи кечанинг тонгида бомдод намозини уйларимиздан бирининг томида ўқидим. Мен Азиз ва Жалил Аллоҳ биз ҳақимизда зикр қилган ҳолатда — жоним ўзимга торлик қилиб, ер кенглигига қарамай менга тор бўлиб кетган ҳолда ўтирган эдим, Салъ (тоғи) устига чиқиб олган бир кишининг овозини эшитдим, у овозининг борича: «Ё Каъб ибн Молик, суюнчи (хушхабар)!», деб (қичқирарди). (Каъб) деди: Мен саждага йиқилдим ва билдимки, нажот (кушойиш) келди. (Каъб) деди: Расулуллоҳ ﷺ бомдод намозини ўқиганларида одамларга Аллоҳнинг бизнинг тавбамизни қабул қилганини эълон қилдилар. Шунда одамлар бизга хушхабар бера бошлашди, икки шеригим томонга ҳам хушхабар берувчилар борди. Бир киши мен томонга от чоптирди, Асламдан бир чопар ҳам мен томонга шошилди ва тоғга чиқиб (қичқирди), шунда овоз отдан тезроқ (етди). Овозини эшитган киши хушхабар бериб олдимга келганида, мен унга икки кийимимни ечиб, хушхабари учун уларни унга кийдирдим. Валлоҳи, ўша куни менинг улардан бошқа (кийимим) йўқ эди. Сўнг икки кийимни қарзга олиб, уларни кийдим ва Расулуллоҳ ﷺ ни қасд қилиб йўлга тушдим. Одамлар мени гуруҳ-гуруҳ бўлиб кутиб олиб, тавбам (қабул бўлгани) билан табриклар ва: «Аллоҳнинг тавбангни қабул қилгани сенга муборак бўлсин», дейишарди. Ҳатто мен масжидга кирдим, қарасам, Расулуллоҳ ﷺ масжидда ўтирибдилар, атрофларида эса одамлар бор. Шунда Талҳа ибн Убайдуллоҳ шошиб ўрнидан турди, ҳатто мен билан қўл бериб кўришиб, табриклади. Валлоҳи, муҳожирлардан ундан бошқа ҳеч бир киши ўрнидан турмади. (Ровий) деди: Каъб буни Талҳага (қилган яхшилигини) ҳеч унутмас эди. Каъб деди: Расулуллоҳ ﷺ га салом берганимда, у зотнинг чеҳралари хурсандчиликдан порлаб турарди, (у зот): «Онанг сени туққанидан бери устингдан ўтган энг яхши кун билан суюнчи (хушхабар)!», — дедилар. (Каъб) деди: Мен: «Бу сизнинг томонингизданми, ё Расулуллоҳ, ёки Аллоҳ томониданми?», — дедим. (У зот:) «Йўқ, балки Аллоҳ томонидан», — дедилар. Расулуллоҳ ﷺ хурсанд бўлганларида чеҳралари нурланар, гўё чеҳралари ой парчасидек эди. (Каъб) деди: Биз буни (шундан) билар эдик. (Каъб) деди: Мен у зотнинг олдиларида ўтирганимда: «Ё Расулуллоҳ, менинг тавбамдан (бири шуки), мен молимдан ажраб, уни Аллоҳга ва Унинг Расули ﷺ га садақа қилишимдир», — дедим. Расулуллоҳ ﷺ: «Молингнинг баъзисини ушлаб қол, бу сен учун яхшироқ», — дедилар. (Каъб) деди: Мен: «Ундай бўлса, мен Хайбардаги улушимни ушлаб қоламан», — дедим. (Каъб) деди: Мен: «Ё Расулуллоҳ, албатта, Аллоҳ мени ростгўйлик билан нажот берди. Менинг тавбамдан (бири шуки), мен тирик эканман, фақат рост сўзлайман», — дедим. (Каъб) деди: Валлоҳи, мен буни Расулуллоҳ ﷺ га айтганимдан то шу кунимгача мусулмонлардан бирорта кишини Аллоҳ сўзнинг ростлигида менга (берганидан) кўра яхшироқ синаганини билмайман. Валлоҳи, мен буни Расулуллоҳ ﷺ га айтганимдан то шу кунимгача қасддан бирор ёлғон (гапни) гапирмадим ва мен қолган (умрим)да ҳам Аллоҳ мени сақлашидан умидворман. (Каъб) деди: Шунда Азиз ва Жалил Аллоҳ нозил қилди: {Албатта, Аллоҳ Набийнинг, қийинчилик соатида унга эргашган муҳожир ва ансорларнинг — улардан бир гуруҳининг қалблари (ҳақдан) оғиб кетай деганидан кейин — тавбасини қабул қилди. Сўнг (Аллоҳ) уларнинг тавбасини қабул қилди. Албатта, У уларга шафқатли, меҳрибондир * Ва (ишлари) ортга қолдирилган уч кишининг ҳам (тавбасини қабул қилди); ҳатто ер кенглигига қарамай уларга торлик қилди ва ўзлари ҳам ўзларига тор бўлиб қолди} (оятигача), то: {Эй иймон келтирганлар! Аллоҳдан қўрқинглар ва ростгўйлар билан бирга бўлинглар} (Тавба 117-119) (оятигача етди). Каъб деди: Валлоҳи, Аллоҳ мени Исломга ҳидоят қилганидан кейин, ўзимнинг Расулуллоҳ ﷺ га ростгўйлигимдан — у зотга ёлғон сўзлаб, ёлғон сўзлаганлар ҳалок бўлганидек ҳалок бўлмаганимдан кўра улканроқ бирор неъматни ҳеч қачон менга ато этмади. Чунки Аллоҳ ваҳий нозил қилганида ёлғон сўзлаганларга бирорта кишига айтмаган энг ёмон (сўзни) айтди. Аллоҳ шундай деди: {Сиз уларнинг олдига қайтиб борганингизда, улардан юз ўгиришингиз учун, сизларга Аллоҳ номи билан қасам ичадилар. Бас, улардан юз ўгиринглар! Албатта, улар нопокдирлар ва қилган ишлари жазосига масканлари жаҳаннамдир * Сизлардан рози бўлишингиз учун сизларга қасам ичадилар. Борди-ю сизлар улардан рози бўлсангиз ҳам, албатта, Аллоҳ фосиқ қавмдан рози бўлмайди} (Тавба 95-96). Каъб деди: Биз учовимиз Расулуллоҳ ﷺ қасам ичганларида қабул қилган кишиларнинг ишидан ортда (кечиктирилиб) қолдирилдик — (у зот) уларнинг байъатини олиб, улар учун истиғфор айтган эдилар. Расулуллоҳ ﷺ эса бизнинг ишимизни Аллоҳ ҳукм қилгунча кечиктириб турдилар. Мана шу сабабдан Азиз ва Жалил Аллоҳ: {Ва (ишлари) ортга қолдирилган уч кишининг ҳам} деди. Аллоҳ зикр қилган «ортга қолдирилган» (дегани) бизнинг ғазотдан ортда қолганимиз эмас, балки бу (у зотнинг) бизни кечиктиргани ва ишимизни унга қасам ичиб, узр айтган, ундан (у зот) қабул қилган кишилардан ортга қолдиргани (кечиктиргани)дир.

- وعن أبي نجيد- ضم النون وفتح الجيم - عمران بن الحصين الخزاعى رضي الله عنهما أن امرأة من جهينة أتت رسول الله صلى الله عليه وسلم وهى حبلى من الزنى، فقالت‏:‏ يا رسول الله أصبت حداً فأقمه علي، فدعا نبي الله صلى الله عليه وسلم وليها فقال‏:‏ أحسن إليها، فإذا وضعت فأتني، ففعل فأمر بها نبي الله صلى الله عليه وسلم، فشدت عليها ثيابها، ثم أمر بها فرجمت، ثم صلى الله عليه وآله وسلم عليها‏.‏ فقال له عمر‏:‏ تصلى عليها يا رسول الله وقد زنت، قال‏:‏ لقد تابت توبة لو قمست بين سبعين من أهل المدينة لوستعتهم، وهل وجدت أفضل من أن جادت بنفسها لله عز وجل ‏؟‏‏!‏ ‏"‏ رواه مسلم‏.‏

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Juhayna (qabilasi)dan bir ayol zinodan homilador holda Allohning Nabiysi ﷺ huzuriga kelib: «Ey Allohning Nabiysi, men had (jazo)ga (sazovor) ish qildim, mening ustimda uni ado eting», — dedi. Shunda Allohning Nabiysi ﷺ uning valiysini chaqirib: «Unga yaxshilik qil, tugʻsa, uni menga olib kel», — dedilar. U shunday qildi. Soʻng Allohning Nabiysi ﷺ u haqida buyruq berdilar, uning kiyimlari (tanasiga) mahkamlandi, soʻng u zot buyurdilar va u toshboʻron qilindi, keyin u zot unga janoza oʻqidilar. Shunda Umar u zotga: «Ey Allohning Nabiysi, u zino qilgani holda unga janoza oʻqiyapsizmi?» — dedi. U zot: «U shunday bir tavba qildiki, agar u Madina ahlidan yetmish kishi orasida boʻlinsa, ularga yetardi. Oʻzini Alloh taologa (fido qilib) saxiylik qilganidan afzalroq tavbani topdingmi?» — dedilar.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Жуҳайна (қабиласи)дан бир аёл зинодан ҳомиладор ҳолда Аллоҳнинг Набийси ﷺ ҳузурига келиб: «Эй Аллоҳнинг Набийси, мен ҳад (жазо)га (сазовор) иш қилдим, менинг устимда уни адо этинг», — деди. Шунда Аллоҳнинг Набийси ﷺ унинг валийсини чақириб: «Унга яхшилик қил, туғса, уни менга олиб кел», — дедилар. У шундай қилди. Сўнг Аллоҳнинг Набийси ﷺ у ҳақида буйруқ бердилар, унинг кийимлари (танасига) маҳкамланди, сўнг у зот буюрдилар ва у тошбўрон қилинди, кейин у зот унга жаноза ўқидилар. Шунда Умар у зотга: «Эй Аллоҳнинг Набийси, у зино қилгани ҳолда унга жаноза ўқияпсизми?» — деди. У зот: «У шундай бир тавба қилдики, агар у Мадина аҳлидан етмиш киши орасида бўлинса, уларга етарди. Ўзини Аллоҳ таолога (фидо қилиб) сахийлик қилганидан афзалроқ тавбани топдингми?» — дедилар.

- وعن ابن عباس رضي الله عنهما أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏ لو أن لابن آدم وادياً من ذهب أحب أن يكون له واديان، ولن يملأ فاه إلا التراب، ويتوب الله على من تاب‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ: «Agar Odam bolasiga bir vodiy (toʻla) oltin boʻlsa, u ikki vodiy boʻlishini istardi; uning ogʻzini tuproqdan boshqa narsa toʻldirmaydi. Alloh tavba qilgan kishining tavbasini qabul qiladi», dedilar.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Агар Одам боласига бир водий (тўла) олтин бўлса, у икки водий бўлишини истарди; унинг оғзини тупроқдан бошқа нарса тўлдирмайди. Аллоҳ тавба қилган кишининг тавбасини қабул қилади», дедилар.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏يضحك الله سبحانه وتعالى إلى رجلين يقتل أحدهما الآخر يدخلان الجنة، يقاتل هذا في سبيل الله فيقتل، ثم يتوب الله على القاتل فيسلم فيستشهد‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Alloh ikki kishini — tabassum bilan — kutib oladi: ulardan biri boshqasini oʻldiradi va ikkalasi (ham) jannatga kiradi. Biri Alloh yoʻlida jang qilib, oʻldiriladi (shahid boʻladi). Keyinchalik Alloh oʻldirgan (kishi)ni magʻfirat qiladi va u (ham) — (Alloh yoʻlida) shahid boʻladi», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Аллоҳ икки кишини — табассум билан — кутиб олади: улардан бири бошқасини ўлдиради ва иккаласи (ҳам) жаннатга киради. Бири Аллоҳ йўлида жанг қилиб, ўлдирилади (шаҳид бўлади). Кейинчалик Аллоҳ ўлдирган (киши)ни мағфират қилади ва у (ҳам) — (Аллоҳ йўлида) шаҳид бўлади», — деди.

- وعن أبي مالك الحارث بن عاصم الأشعري رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏الطهور شطر الإيمان، والحمد لله تملأ الميزان، وسبحان الله والحمد لله تملآن -أو تملأ- ما بين السماوات والأرض، والصلاة نور، والصدقة برهان، والصبر ضياء، والقرآن حجة لك أو عليك‏.‏ كل الناس يغدو، فبائع نفسه فمعتقها، أو موبقها‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Molik al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Tahorat (poklik) — iymonning yarmidir. ‹Alhamdulillah› (degani) mezonni toʻldiradi. ‹Subhanalloh va alhamdulillah› (degani) osmonlar bilan yer orasini toʻldiradi — yoki: toʻldiradilar —. Namoz — nurdir; sadaqa — burhon (dalil)dir; sabr — ziyo (yorugʻlik)dir; Qurʼon esa — sening foydangga yoki ziyoningga hujjatdir. Har bir inson (ertalab) chiqib, oʻzini sotadi: bas, (kimdir) oʻzini ozod qiladi, (kimdir esa) oʻzini halok qiladi», dedilar.Абу Молик ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Таҳорат (поклик) — иймоннинг ярмидир. ‹Алҳамдулиллаҳ› (дегани) мезонни тўлдиради. ‹Субҳаналлоҳ ва алҳамдулиллаҳ› (дегани) осмонлар билан ер орасини тўлдиради — ёки: тўлдирадилар —. Намоз — нурдир; садақа — бурҳон (далил)дир; сабр — зиё (ёруғлик)дир; Қуръон эса — сенинг фойдангга ёки зиёнингга ҳужжатдир. Ҳар бир инсон (эрталаб) чиқиб, ўзини сотади: бас, (кимдир) ўзини озод қилади, (кимдир эса) ўзини ҳалок қилади», дедилар.

- وعن أبي سعيد سعد بن مالك بن سنان الخدري رضي الله عنهما‏:‏ ‏"‏أن ناساً من الأنصار سألوا رسول الله صلى الله عليه وسلم فأعطاهم، ثم سألوه فأعطاهم ، حتى نفد ما عنده، فقال لهم حين أنفق كل شيء بيده ‏:‏ ‏"‏ما يكن عندي من خير فلن أدخره عنكم ، ومن يستعفف يعفه الله، ومن يستغن يغنه الله، ومن يتصبر يصبره الله‏.‏ وما أعطي أحد عطاءً خيراً وأوسع من الصبر‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Baʼzi ansoriylar Rasululloh ﷺ dan (biror narsa) soʻradi va u zot ularga berdilar. Ular yana soʻradi va u zot yana berdilar. Soʻng ular yana soʻradi va u zot yana berdilar — to u zotning yonidagi (mol) tugaguncha. Soʻng u zot: «Menda biror narsa boʻlganda, men uni sizlardan (qizgʻanib) tutib qoʻymas edim. (Bilingki,) kim (boshqalardan) soʻrashdan tiyilsa, Alloh uni qanoatli (toʻq) qiladi; kim oʻzini (boyga) hisoblab (oʻz-oʻziga yetarli boʻlishga harakat) qilsa, Alloh uni oʻz-oʻziga yetarli qiladi; kim sabr qilsa, Alloh unga sabr beradi. Hech kimga sabrdan koʻra yaxshiroq va kattaroq (boʻlgan) biror neʼmat berilmagan», — dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Баъзи ансорийлар Расулуллоҳ ﷺ дан (бирор нарса) сўради ва у зот уларга бердилар. Улар яна сўради ва у зот яна бердилар. Сўнг улар яна сўради ва у зот яна бердилар — то у зотнинг ёнидаги (мол) тугагунча. Сўнг у зот: «Менда бирор нарса бўлганда, мен уни сизлардан (қизғаниб) тутиб қўймас эдим. (Билингки,) ким (бошқалардан) сўрашдан тийилса, Аллоҳ уни қаноатли (тўқ) қилади; ким ўзини (бойга) ҳисоблаб (ўз-ўзига етарли бўлишга ҳаракат) қилса, Аллоҳ уни ўз-ўзига етарли қилади; ким сабр қилса, Аллоҳ унга сабр беради. Ҳеч кимга сабрдан кўра яхшироқ ва каттароқ (бўлган) бирор неъмат берилмаган», — дедилар.

- وعن أبي يحيى صهيب بن سنان رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏"‏عجبا لأمر المؤمن إن أمره كله له خير، وليس ذلك لأحد إلا للمؤمن ‏:‏ إن أصابته سراء شكر فكان خيراً له، وإن أصابته ضراء صبر فكان خيراً له‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Suhayb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Moʻminning ishi qiziq! Albatta, uning butun ishi yaxshilikdir va bu moʻmindan boshqa hech kimga (nasib boʻlmagan)dir. Agar unga xursandchilik yetsa, shukr qiladi va bu unga yaxshi boʻladi; agar unga musibat yetsa, sabr qiladi va bu (ham) unga yaxshi boʻladi», dedilar.Суҳайб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мўминнинг иши қизиқ! Албатта, унинг бутун иши яхшиликдир ва бу мўминдан бошқа ҳеч кимга (насиб бўлмаган)дир. Агар унга хурсандчилик етса, шукр қилади ва бу унга яхши бўлади; агар унга мусибат етса, сабр қилади ва бу (ҳам) унга яхши бўлади», дедилар.

- وعن أنس رضي الله عنه قال‏:‏ لما ثقل النبي صلى الله عليه وسلم جعل يتغشاه الكرب فقالت فاطمة رضي الله عنها‏:‏ واكرب أبتاه‏.‏ فقال ‏:‏ ‏"‏ليس على أبيك كرب بعد اليوم‏"‏ فلما مات قالت ‏:‏ يا أبتاه أجاب رباً دعاه، يا أبتاه جنة الفردوس مأواه، يا أبتاه إلى جبريل ننعاه، فلما دفن قالت ‏:‏ فاطمة رضي الله عنها‏:‏ أطابت أنفسكم أن تحثوا على رسول الله صلى الله عليه وسلم التراب‏؟‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺning (ahvollari) ogʻirlashganida, ularni (bir holsizlik) qoplay boshladi. Shunda Fotima (alayhassalom): «Voy, otamning kurbati (qiynalishi)!» dedi. U zot unga: «Bugundan keyin otangga (boshqa) kurbat (qiyinchilik) yoʻq», dedilar. U zot vafot etganlarida, u (Fotima): «Ey otajonim, oʻzini chaqirgan Robbiga javob berdi! Ey otajonim, Firdavs jannati uning maskanidir! Ey otajonim, Jibrilga (uning vafotini) xabar qilamiz!» dedi. U zot dafn qilinganlarida, Fotima (alayhassalom): «Ey Anas, Rasululloh ﷺning ustiga tuproq tashlashga koʻnglingiz qanday rozi boʻ ldi?» dedi.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺнинг (аҳволлари) оғирлашганида, уларни (бир ҳолсизлик) қоплай бошлади. Шунда Фотима (алайҳассалом): «Вой, отамнинг курбати (қийналиши)!» деди. У зот унга: «Бугундан кейин отангга (бошқа) курбат (қийинчилик) йўқ», дедилар. У зот вафот этганларида, у (Фотима): «Эй отажоним, ўзини чақирган Роббига жавоб берди! Эй отажоним, Фирдавс жаннати унинг масканидир! Эй отажоним, Жибрилга (унинг вафотини) хабар қиламиз!» деди. У зот дафн қилинганларида, Фотима (алайҳассалом): «Эй Анас, Расулуллоҳ ﷺнинг устига тупроқ ташлашга кўнглингиз қандай рози бў лди?» деди.

- وعن أبي زيد أسامة بن زيد بن حارثة مولى رسول الله صلى الله عليه وسلم وحبه وابن حبه، رضي الله عنهما، قال‏:‏ أرسلت بنت النبي صلى الله عليه وسلم ‏:‏ إن ابني قد احتضر فاشهدنا، فأرسل يقرئ السلام ويقول‏:‏ ‏"‏إن لله ما أخذ، وله ما أعطى، وكل شيء عنده بأجل مسمى، فلتصبر ولتحتسب‏"‏ فأرسلت إليه تقسم عليه ليأتينها‏.‏ فقام ومعه سعد بن عبادة، ومعاذ بن جبل، وأبي بن كعب، وزيد بن ثابت، ورجال رضي الله عنهم، فرفع إلى رسول الله صلى الله عليه وسلم الصبي فأقعده في حجره ونفسه تقعقع، ففاضت عيناه، فقال سعد‏:‏ يا رسول الله ماهذا‏؟‏ فقال‏:‏ ‏"‏هذه رحمة جعلها الله تعالى في قلوب عباده‏"‏ وفى رواية ‏:‏ ‏"‏في قلوب من شاء من عباده وإنما يرحم الله من عباده الرحماء‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ning qizi u zotga (xabarchi) joʻnatdi — uning bolasi oʻlim holatida (yoki joni uzilayotgan) edi — va u zotni kelishni soʻradi; lekin Paygʻambar ﷺ xabarchini qaytardilar va unga — u zotning salomini unga yetkazishni hamda: «Alloh olgan narsa Unga xosdir va U bergan narsa (ham) Unga xosdir; Uning huzurida har bir narsaga belgilangan muddat bor; bas, u sabr qilsin va Allohning savobini umid qilsin», — deyishni aytdilar. U yana u zotga (xabarchi) joʻnatdi va u zotning kelishini qasam ichib (soʻradi). Paygʻambar ﷺ turdilar, Saʼd ibn Uboda, Muoz ibn Jabal, Ubay ibn Kaʼb, Zayd ibn Sobit va boshqa baʼzi kishilar ham (turdi). Bola Rasululloh ﷺ ga keltirildi — uning nafasi koʻkragida qiyinlashgan (yaʼni goʻyo charm mesh kabi shovqinli) edi. Shunda Paygʻambar ﷺ ning koʻzlari yosh toʻka boshladi. Saʼd: «Yo Rasululloh, bu nima?» — dedi. U zot: «Bu — Alloh oʻz bandalarining qalbiga joylagan rahmat(dir); va Alloh oʻz bandalaridan faqat rahmdil (boshqalarga rahm qiladigan)larigagina rahm qiladi», — dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ нинг қизи у зотга (хабарчи) жўнатди — унинг боласи ўлим ҳолатида (ёки жони узилаётган) эди — ва у зотни келишни сўради; лекин Пайғамбар ﷺ хабарчини қайтардилар ва унга — у зотнинг саломини унга етказишни ҳамда: «Аллоҳ олган нарса Унга хосдир ва У берган нарса (ҳам) Унга хосдир; Унинг ҳузурида ҳар бир нарсага белгиланган муддат бор; бас, у сабр қилсин ва Аллоҳнинг савобини умид қилсин», — дейишни айтдилар. У яна у зотга (хабарчи) жўнатди ва у зотнинг келишини қасам ичиб (сўради). Пайғамбар ﷺ турдилар, Саъд ибн Убода, Муоз ибн Жабал, Убай ибн Каъб, Зайд ибн Собит ва бошқа баъзи кишилар ҳам (турди). Бола Расулуллоҳ ﷺ га келтирилди — унинг нафаси кўкрагида қийинлашган (яъни гўё чарм меш каби шовқинли) эди. Шунда Пайғамбар ﷺ нинг кўзлари ёш тўка бошлади. Саъд: «Ё Расулуллоҳ, бу нима?» — деди. У зот: «Бу — Аллоҳ ўз бандаларининг қалбига жойлаган раҳмат(дир); ва Аллоҳ ўз бандаларидан фақат раҳмдил (бошқаларга раҳм қиладиган)ларигагина раҳм қилади», — дедилар.

- وعن صهيب رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏ كان ملك فيمن كان قبلكم، وكان له ساحرٌ، فلما كبر قال للملك ‏:‏ إني قد كبرت فابعث إلى غلاماً أعلمه السحر؛ فبعث إليه غلاماً يعلمه، وكان في طريقه إذا سلك راهبٌ، فقعد إليه وسمع كلامه فأعجبه، وكان إذا أتى الساحر مر بالراهب وقعد إليه، فإذا أتى الساحر ضربه، فشكا ذلك إلى الراهب فقال‏:‏ إذا خشيت الساحر فقال‏:‏ حبسني أهلي، وإذا خشيت أهلك فقل‏:‏ حبسني الساحر‏.‏ فبينما هو على ذلك إذ أتى على دابةٍ عظيمةٍ قد حبست الناس فقال‏:‏ اليوم أعلم آلساحر أفضل أم الراهب أفضل‏؟‏ فآخذ حجراً فقال‏:‏ اللهم إن كان أمر الراهب أحب إليك من أمر الساحر فاقتل هذه الدابة حتى يمضي الناس، فرماها فقتلها ومضى الناس، فأتى الراهب فأخبره‏.‏ فقال له الراهب‏:‏ أي بني أنت اليوم أفضل مني، قد بلغ أمرك ما أرى، وإنك ستبتلى، فإن ابتليت فلا تدل علي؛ وكان الغلام يبرئ الأكمه والأبرص، ويداوي الناس من سائر الأدواء‏.‏ فسمع جليس للملك كان قد عمي، فأتاه بهدايا كثيرةٍ فقال‏:‏ ما هاهُنا لك أجمع إن أنت شفيتنى، فقال‏:‏ إني لا أشفي أحداً إنما يشفى الله تعالى، فإن آمنت بالله دعوت الله فشفاك، فآمن بالله تعالى فشفاه الله تعالى، فأتى الملك فجلس إليه كما كان يجلس فقال له الملك‏:‏ من ردّ عليك بصرك‏؟‏ فقال‏:‏ ربي قال‏:‏ ولك رب غيري ‏؟‏‏(‏ قال‏:‏ ربي وربك الله، فأخذه فلم يزل يعذبه حتى دل على الغلام، فجئ بالغلام فقال له الملك‏:‏ أى بني قد بلغ من سحرك ما تبرئ الأكمه والأبرص وتفعل وتفعل فقال‏:‏ إني لا أشفي أحداً، إنما يشفي الله تعالى، فأخذه فلم يزل يعذبه حتى دل على الراهب؛ فجيء بالراهب فقيل له‏:‏ ارجع عن دينك، فأبى ، فدعا بالمنشار فوضع المنشار في مفرق رأسه، فشقه حتى وقع شقاه، ثم جيء بجليس الملك فقيل له‏:‏ ارجع عن دينك فأبى، فوضع المنشار في مفرق رأسه، فشقه به حتى وقع شقاه، ثم جيء بالغلام فقيل له ارجع عن دينك فأبى، فدفعه إلى نفر من أصحابه فقال‏:‏ اذهبوا به إلى جبل كذا وكذا فاصعدوا به الجبل فقال‏:‏ اللهم اكفنيهم بما شئت، فرجف بهم الجبل فسقطوا، وجاء يمشي إلى الملك، فقال له الملك‏:‏ ما فعل أصحابك‏؟‏ فقال‏:‏ كفانيهم الله تعالى، فدفعه إلى نفر من أصحابه فقال ‏:‏ اذهبوا به فاحملوه في قرقور وتوسطوا به البحر، فإن رجع عن دينه وإلا فاقذفوه، فذهبوا به فقال‏:‏ اللهم اكفنيهم بما شئت، فانكفأت بهم السفينة فغرقوا، وجاء يمشي إلى الملك‏.‏ فقال له الملك ‏:‏ ما فعل أصحابك‏؟‏ فقال‏:‏ كفانيهم الله تعالى‏.‏ فقال الملك إنك لست بقاتلي حتى تفعل ما آمرك به‏.‏ قال ‏:‏ ما هو‏؟‏ قال ‏:‏ تجمع الناس في صعيد واحد، وتصلبني على جذع ، ثم خذ سهماً من كنانتي، ثم ضع السهم في كبد القوس ثم قل‏:‏ بسم الله رب الغلام ثم ارمني، فإنك إن فعلت ذلك قتلتني ‏.‏ فجمع الناس في صعيد واحد، وصلبه على جذع، ثم أخذ سهما من كنانته، ثم وضع السهم في كبد القوس، ثم قال‏:‏ بسم الله رب الغلام، ثم رماه فوقع السهم في صدغه، فوضع يده في صدغه فمات‏.‏ فقال الناس آمنا برب الغلام، فأتى الملك فقيل له‏:‏ أرأيت ما كنت تحذر قد والله نزل بك حذرك‏.‏ قد آمن الناس‏.‏ فأمر بالأخدود بأفواه السكك فخدت وأضرم فيها النيران وقال‏:‏ من لم يرجع عن دينه فأقحموه فيها أو قيل له ‏:‏ اقتحم ، ففعلوا حتى جاءت امرأة ومعها صبى لها، فتقاعست ان تقع فيها، فقال لها الغلام‏:‏ يا أماه اصبري فإنك على الحق‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Suhayb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan oldin (oʻtgan) bir podshoh bor edi. Uning bir sehrgari bor edi. (Sehrgar) qariganida podshohga: ‹Men qarib qoldim, menga bir oʻgʻil bola yuborgin, unga sehrni oʻrgatay›, dedi. Bas, (podshoh) unga oʻrgatishi uchun bir oʻgʻil bolani yubordi. (Bola) yoʻlda yurganida bir rohib bor edi, (bola) uning yoniga oʻtirib, soʻzini eshitar va u (soʻz) unga yoqar edi. Shu sababli, u sehrgar oldiga borganida rohibning yonidan oʻtib, uning yoniga oʻtirib qolar, soʻng sehrgar oldiga kelganida (sehrgar) uni urardi. (Bola) buni rohibga shikoyat qildi. (Rohib): ‹Sehrgardan qoʻrqsang, ‹Meni oilam ushlab qoldi› degin; oilangdan qoʻrqsang, ‹Meni sehrgar ushlab qoldi› degin›, dedi. Shu holatda (yashab yurar) ekan, bir kuni odamlar (yoʻlini) toʻsib qoʻygan ulkan bir hayvonga duch keldi. (Bola): ‹Bugun sehrgar afzalmi yoki rohib afzalmi — bilib olaman›, dedi. Soʻng bir tosh oldi-da: ‹Ey Allohim! Agar rohibning ishi Senga sehrgarning ishidan koʻra mahbubroq boʻlsa, mana shu hayvonni oʻldirgin, toki odamlar oʻta olsin›, dedi. Bas, uni otdi va uni oʻldirdi, odamlar (yoʻldan) oʻtdilar. (Bola) rohibning oldiga kelib, unga xabar berdi. Rohib unga: ‹Ey oʻgʻilcham! Bugun sen mendan afzalsan. Sening ishing men koʻrgan darajaga yetibdi. Sen, albatta, sinovga uchraysan. Sinalganingda, menga (yashirin joyimga) yoʻl koʻrsatma›, dedi. Bola koʻr (tugʻma koʻrlik) va pesni davolar, odamlarni boshqa barcha dardlardan davolar edi. Buni podshohning koʻzi koʻr boʻlib qolgan bir hamsuhbati eshitib qoldi va unga koʻplab sovgʻalar bilan kelib: ‹Agar meni shifolasang, mana shu yerdagi (sovgʻalarning) hammasi seniki›, dedi. (Bola): ‹Men hech kimni shifolay olmayman, faqat Alloh shifo beradi. Agar sen Allohga iymon keltirsang, men Allohga duo qilaman, U seni shifolaydi›, dedi. Bas, u Allohga iymon keltirdi, Alloh esa unga shifo berdi. Soʻng u podshohning oldiga kelib, avval oʻtirgani kabi uning yoniga oʻtirdi. Podshoh unga: ‹Koʻzingni kim qaytarib berdi?› dedi. U: ‹Robbim›, dedi. (Podshoh): ‹Mendan boshqa robbing bormi?› dedi. U: ‹Mening Robbim ham, sening Robbing ham Allohdir›, dedi. Bas, (podshoh) uni ushlab, to u bolaga yoʻl koʻrsatguncha qiynayverdi. Soʻng bola keltirildi. Podshoh unga: ‹Ey oʻgʻilcham! Sening sehring koʻrni va pesni shifolaydigan darajaga yetibdi, anavini ham, manavini ham qilarmishsan›, dedi. (Bola): ‹Men hech kimni shifolay olmayman, faqat Alloh shifo beradi›, dedi. Bas, (podshoh) uni ushlab, to u rohibga yoʻl koʻrsatguncha qiynayverdi. Soʻng rohib keltirildi. Unga: ‹Diningdan qayt›, deyildi. U bosh tortdi. Shunda (podshoh) arrani keltirdi-da, arrani uning boshining oʻrtasiga qoʻyib, ikkiga boʻlinib tushguncha tildi. Soʻng podshohning hamsuhbati keltirildi. Unga: ‹Diningdan qayt›, deyildi. U bosh tortdi. (Podshoh) arrani uning boshining oʻrtasiga qoʻyib, ikkiga boʻlinib tushguncha u bilan tildi. Soʻng bola keltirildi. Unga: ‹Diningdan qayt›, deyildi. U bosh tortdi. Shunda (podshoh) uni oʻz odamlaridan bir guruhga topshirib: ‹Buni falon-falon togʻga olib boringlar, uni togʻga olib chiqinglar. Choʻqqisiga yetganingizda, agar dinidan qaytsa (qoʻyib yuboringlar), boʻlmasa, uni (pastga) uloqtiringlar›, dedi. Bas, ular uni olib ketdilar va togʻga olib chiqdilar. (Bola): ‹Ey Allohim! Ulardan meni Oʻzing istagan (narsa) bilan asra›, dedi. Shunda togʻ ularni silkitib (zilziladek tebranib) yubordi va ular (pastga) qulab tushdilar. (Bola) podshohning oldiga piyoda kelaverdi. Podshoh unga: ‹Hamrohlaringga nima boʻldi?› dedi. U: ‹Alloh meni ulardan asradi›, dedi. Soʻng (podshoh) uni oʻz odamlaridan bir guruhga topshirib: ‹Buni olib ketinglar va kichik kemaga ortinglar, dengizning oʻrtasiga chiqaringlar. Agar dinidan qaytsa (qoʻyib yuboringlar), boʻlmasa, uni (suvga) uloqtiringlar›, dedi. Bas, ular uni olib ketdilar. (Bola): ‹Ey Allohim! Ulardan meni Oʻzing istagan (narsa) bilan asra›, dedi. Shunda kema ularni agʻdarib yubordi va ular gʻarq boʻldilar. (Bola) podshohning oldiga piyoda kelaverdi. Podshoh unga: ‹Hamrohlaringga nima boʻldi?› dedi. U: ‹Alloh meni ulardan asradi›, dedi. Soʻng (bola) podshohga: ‹Men buyurgan narsani qilmaguningcha, sen meni oʻldira olmaysan›, dedi. (Podshoh): ‹U nima?› dedi. (Bola): ‹Odamlarni bir tekis maydonga toʻplaysan, meni xurmo tanasiga (yogʻochga) osasan, soʻng oʻqdonimdan bir oʻq olib, oʻqni yoyning oʻrtasiga qoʻyasan, soʻng: ‹Bismilloh, robbil-gʻulom (bolaning Robbi Alloh nomi bilan)› deysan, soʻng meni otasan. Agar shuni qilsang, meni oʻldirasan›, dedi. Bas, (podshoh) odamlarni bir tekis maydonga toʻpladi va uni xurmo tanasiga osdi, soʻng oʻqdonidan bir oʻq oldi, soʻng oʻqni yoyning oʻrtasiga qoʻydi, soʻng: ‹Bismilloh, robbil-gʻulom (bolaning Robbi Alloh nomi bilan)›, dedi, soʻng uni otdi. Oʻq uning chakkasiga tegdi. (Bola) qoʻlini chakkasiga, oʻq tekkan joyga qoʻydi va vafot etdi. Shunda odamlar: ‹Bolaning Robbiga iymon keltirdik! Bolaning Robbiga iymon keltirdik! Bolaning Robbiga iymon keltirdik!› dedilar. Soʻng podshohning oldiga kelib, unga: ‹Oʻzing qoʻrqib turgan narsani koʻrdingmi? Vallohi, qoʻrqqaning boshingga tushdi — odamlar iymon keltirib boʻldilar›, deyildi. Bas, (podshoh) koʻchalarning ogʻzida xandaqlar (qazishni) buyurdi va ular qazildi, olovlar yoqildi. (Podshoh): ‹Kim dinidan qaytmasa, uni unga (olovga) tashlanglar›, dedi — yoki unga (har kishiga): ‹(Olovga) sakra› deyilardi. Bas, ular (shunday) qildilar, toki bir ayol oʻzining chaqalogʻini koʻtarib keldi. (Ayol) unga (olovga) tushishdan tortindi. Shunda chaqaloq unga: ‹Ey ona! Sabr qil, sen haq ustidasan›, dedi», dedilar.Суҳайб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан олдин (ўтган) бир подшоҳ бор эди. Унинг бир сеҳргари бор эди. (Сеҳргар) қариганида подшоҳга: ‹Мен қариб қолдим, менга бир ўғил бола юборгин, унга сеҳрни ўргатай›, деди. Бас, (подшоҳ) унга ўргатиши учун бир ўғил болани юборди. (Бола) йўлда юрганида бир роҳиб бор эди, (бола) унинг ёнига ўтириб, сўзини эшитар ва у (сўз) унга ёқар эди. Шу сабабли, у сеҳргар олдига борганида роҳибнинг ёнидан ўтиб, унинг ёнига ўтириб қолар, сўнг сеҳргар олдига келганида (сеҳргар) уни урарди. (Бола) буни роҳибга шикоят қилди. (Роҳиб): ‹Сеҳргардан қўрқсанг, ‹Мени оилам ушлаб қолди› дегин; оилангдан қўрқсанг, ‹Мени сеҳргар ушлаб қолди› дегин›, деди. Шу ҳолатда (яшаб юрар) экан, бир куни одамлар (йўлини) тўсиб қўйган улкан бир ҳайвонга дуч келди. (Бола): ‹Бугун сеҳргар афзалми ёки роҳиб афзалми — билиб оламан›, деди. Сўнг бир тош олди-да: ‹Эй Аллоҳим! Агар роҳибнинг иши Сенга сеҳргарнинг ишидан кўра маҳбуброқ бўлса, мана шу ҳайвонни ўлдиргин, токи одамлар ўта олсин›, деди. Бас, уни отди ва уни ўлдирди, одамлар (йўлдан) ўтдилар. (Бола) роҳибнинг олдига келиб, унга хабар берди. Роҳиб унга: ‹Эй ўғилчам! Бугун сен мендан афзалсан. Сенинг ишинг мен кўрган даражага етибди. Сен, албатта, синовга учрайсан. Синалганингда, менга (яширин жойимга) йўл кўрсатма›, деди. Бола кўр (туғма кўрлик) ва песни даволар, одамларни бошқа барча дардлардан даволар эди. Буни подшоҳнинг кўзи кўр бўлиб қолган бир ҳамсуҳбати эшитиб қолди ва унга кўплаб совғалар билан келиб: ‹Агар мени шифоласанг, мана шу ердаги (совғаларнинг) ҳаммаси сеники›, деди. (Бола): ‹Мен ҳеч кимни шифолай олмайман, фақат Аллоҳ шифо беради. Агар сен Аллоҳга иймон келтирсанг, мен Аллоҳга дуо қиламан, У сени шифолайди›, деди. Бас, у Аллоҳга иймон келтирди, Аллоҳ эса унга шифо берди. Сўнг у подшоҳнинг олдига келиб, аввал ўтиргани каби унинг ёнига ўтирди. Подшоҳ унга: ‹Кўзингни ким қайтариб берди?› деди. У: ‹Роббим›, деди. (Подшоҳ): ‹Мендан бошқа роббинг борми?› деди. У: ‹Менинг Роббим ҳам, сенинг Роббинг ҳам Аллоҳдир›, деди. Бас, (подшоҳ) уни ушлаб, то у болага йўл кўрсатгунча қийнайверди. Сўнг бола келтирилди. Подшоҳ унга: ‹Эй ўғилчам! Сенинг сеҳринг кўрни ва песни шифолайдиган даражага етибди, анавини ҳам, манавини ҳам қилармишсан›, деди. (Бола): ‹Мен ҳеч кимни шифолай олмайман, фақат Аллоҳ шифо беради›, деди. Бас, (подшоҳ) уни ушлаб, то у роҳибга йўл кўрсатгунча қийнайверди. Сўнг роҳиб келтирилди. Унга: ‹Динингдан қайт›, дейилди. У бош тортди. Шунда (подшоҳ) аррани келтирди-да, аррани унинг бошининг ўртасига қўйиб, иккига бўлиниб тушгунча тилди. Сўнг подшоҳнинг ҳамсуҳбати келтирилди. Унга: ‹Динингдан қайт›, дейилди. У бош тортди. (Подшоҳ) аррани унинг бошининг ўртасига қўйиб, иккига бўлиниб тушгунча у билан тилди. Сўнг бола келтирилди. Унга: ‹Динингдан қайт›, дейилди. У бош тортди. Шунда (подшоҳ) уни ўз одамларидан бир гуруҳга топшириб: ‹Буни фалон-фалон тоғга олиб боринглар, уни тоғга олиб чиқинглар. Чўққисига етганингизда, агар динидан қайтса (қўйиб юборинглар), бўлмаса, уни (пастга) улоқтиринглар›, деди. Бас, улар уни олиб кетдилар ва тоғга олиб чиқдилар. (Бола): ‹Эй Аллоҳим! Улардан мени Ўзинг истаган (нарса) билан асра›, деди. Шунда тоғ уларни силкитиб (зилзиладек тебраниб) юборди ва улар (пастга) қулаб тушдилар. (Бола) подшоҳнинг олдига пиёда келаверди. Подшоҳ унга: ‹Ҳамроҳларингга нима бўлди?› деди. У: ‹Аллоҳ мени улардан асради›, деди. Сўнг (подшоҳ) уни ўз одамларидан бир гуруҳга топшириб: ‹Буни олиб кетинглар ва кичик кемага ортинглар, денгизнинг ўртасига чиқаринглар. Агар динидан қайтса (қўйиб юборинглар), бўлмаса, уни (сувга) улоқтиринглар›, деди. Бас, улар уни олиб кетдилар. (Бола): ‹Эй Аллоҳим! Улардан мени Ўзинг истаган (нарса) билан асра›, деди. Шунда кема уларни ағдариб юборди ва улар ғарқ бўлдилар. (Бола) подшоҳнинг олдига пиёда келаверди. Подшоҳ унга: ‹Ҳамроҳларингга нима бўлди?› деди. У: ‹Аллоҳ мени улардан асради›, деди. Сўнг (бола) подшоҳга: ‹Мен буюрган нарсани қилмагунингча, сен мени ўлдира олмайсан›, деди. (Подшоҳ): ‹У нима?› деди. (Бола): ‹Одамларни бир текис майдонга тўплайсан, мени хурмо танасига (ёғочга) осасан, сўнг ўқдонимдан бир ўқ олиб, ўқни ёйнинг ўртасига қўясан, сўнг: ‹Бисмиллоҳ, роббил-ғулом (боланинг Робби Аллоҳ номи билан)› дейсан, сўнг мени отасан. Агар шуни қилсанг, мени ўлдирасан›, деди. Бас, (подшоҳ) одамларни бир текис майдонга тўплади ва уни хурмо танасига осди, сўнг ўқдонидан бир ўқ олди, сўнг ўқни ёйнинг ўртасига қўйди, сўнг: ‹Бисмиллоҳ, роббил-ғулом (боланинг Робби Аллоҳ номи билан)›, деди, сўнг уни отди. Ўқ унинг чаккасига тегди. (Бола) қўлини чаккасига, ўқ теккан жойга қўйди ва вафот этди. Шунда одамлар: ‹Боланинг Роббига иймон келтирдик! Боланинг Роббига иймон келтирдик! Боланинг Роббига иймон келтирдик!› дедилар. Сўнг подшоҳнинг олдига келиб, унга: ‹Ўзинг қўрқиб турган нарсани кўрдингми? Валлоҳи, қўрққанинг бошингга тушди — одамлар иймон келтириб бўлдилар›, дейилди. Бас, (подшоҳ) кўчаларнинг оғзида хандақлар (қазишни) буюрди ва улар қазилди, оловлар ёқилди. (Подшоҳ): ‹Ким динидан қайтмаса, уни унга (оловга) ташланглар›, деди — ёки унга (ҳар кишига): ‹(Оловга) сакра› дейиларди. Бас, улар (шундай) қилдилар, токи бир аёл ўзининг чақалоғини кўтариб келди. (Аёл) унга (оловга) тушишдан тортинди. Шунда чақалоқ унга: ‹Эй она! Сабр қил, сен ҳақ устидасан›, деди», дедилар.

- وعن أنس رضي الله عنه قال‏:‏ مر النبي صلى الله عليه وسلم بامرأة تبكي عند قبر فقال ‏:‏ ‏"‏اتقي الله واصبري‏"‏ فقالت ‏:‏ إليك عني ، فإنك لم تصب بمصيبتي ‍‍‍‏(‏ ولم تعرفه، فقيل لها ‏:‏ إنه النبي صلى الله عليه وسلم ، فأتت باب النبي صلى الله عليه وسلم، فلم تجد عنده بوابين، فقالت‏:‏ لم أعرفك، فقال‏:‏ ‏"‏إنما الصبر عند الصدمة الأولى‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ qabr yonida yigʻlab turgan bir ayol yonidan oʻtdilar. U zot unga Allohdan qoʻrqishni va sabr qilishni aytdilar. U (ayol) u zotga: «Mendan narida boʻl (ket); chunki sen menga yetgan(dek) musibatga giriftor boʻlmagansan», — dedi va u (zotni) tanimadi. Soʻng unga — u (zot) Paygʻambar ﷺ ekanligi — aytildi. Bas, u Paygʻambar ﷺ ning uyiga bordi va u yerda hech qanday qoʻriqchi topmadi. Soʻng u zotga: «Men sizni tanimagan edim», — dedi. U zot: «Shubhasiz, sabr — musibatning birinchi (zarbasi) paytida(dir)», — dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ қабр ёнида йиғлаб турган бир аёл ёнидан ўтдилар. У зот унга Аллоҳдан қўрқишни ва сабр қилишни айтдилар. У (аёл) у зотга: «Мендан нарида бўл (кет); чунки сен менга етган(дек) мусибатга гирифтор бўлмагансан», — деди ва у (зотни) танимади. Сўнг унга — у (зот) Пайғамбар ﷺ эканлиги — айтилди. Бас, у Пайғамбар ﷺ нинг уйига борди ва у ерда ҳеч қандай қўриқчи топмади. Сўнг у зотга: «Мен сизни танимаган эдим», — деди. У зот: «Шубҳасиз, сабр — мусибатнинг биринчи (зарбаси) пайтида(дир)», — дедилар.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال ‏:‏ ‏"‏ يقول الله تعالى ‏:‏ ما لعبدي المؤمن عندي جزاء إذا قبضت صفيه من أهل الدنيا ثم احتسبه إلا الجنة‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki,) Rasululloh ﷺ: «Alloh taolo (shunday) deydi: ‹Men dunyo ahlidan boʻlgan suyuklisini (yaqinini) olganimda (vafot ettirganimda), u esa (savobini) Mendan kutib sabr qilsa, bunday momin bandam uchun Mening huzurimda jannatdan boshqa mukofot yoʻq›», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ таоло (шундай) дейди: ‹Мен дунё аҳлидан бўлган суюклисини (яқинини) олганимда (вафот эттирганимда), у эса (савобини) Мендан кутиб сабр қилса, бундай момин бандам учун Менинг ҳузуримда жаннатдан бошқа мукофот йўқ›», дедилар.

- وعن عائشة رضي الله عنها أنها سألت رسول الله صلى الله عليه وسلم عن الطاعون، فأخبرها أنه كان عذاباً يبعثه الله تعالى على من يشاء، فجعله الله تعالى رحمة للمؤمنين، فليس من عبد يقع في الطاعون فيمكث في بلده صابراً محتسباً يعلم أنه لا يصيبه إلا ما كتب الله له إلا كان له مثل أجر الشهيد‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

Oisha (Paygʻambarning xotini) (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Allohning Rasuli ﷺ dan vabo (toʻun) haqida soʻradim. U zot menga — u (vabo) — Alloh Oʻzi xohlagan kishilarga yuboradigan bir azob ekanini, lekin Alloh uni moʻminlar uchun bir rahmat manbai qilganini — aytdi: agar bir kishi vabo (epidemiyasi) paytida — Allohning savobidan umidvor boʻlib va unga faqat Alloh yozgan narsa yetishiga ishonib — oʻz yurtida sabr bilan qolsa, u — shahid savobini oladi.Оиша (Пайғамбарнинг хотини) (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ дан вабо (тўун) ҳақида сўрадим. У зот менга — у (вабо) — Аллоҳ Ўзи хоҳлаган кишиларга юборадиган бир азоб эканини, лекин Аллоҳ уни мўминлар учун бир раҳмат манбаи қилганини — айтди: агар бир киши вабо (эпидемияси) пайтида — Аллоҳнинг савобидан умидвор бўлиб ва унга фақат Аллоҳ ёзган нарса етишига ишониб — ўз юртида сабр билан қолса, у — шаҳид савобини олади.

- وعن أنس رضي الله عنه قال‏:‏ سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول ‏:‏ ‏"‏إن لله عزوجل قال‏:‏ إذا ابتليت عبدي بحبيبتيه فصبر عوضته منهما الجنة‏"‏ (‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday deganlarini eshitdim: «Alloh azza va jalla: ‹Bandamni ikki suyukligidan (yaʼni ikki koʻzidan) ayirib sinasam-u, u sabr qilsa, ularning evaziga unga jannatni beraman›, dedi», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай деганларини эшитдим: «Аллоҳ азза ва жалла: ‹Бандамни икки суюклигидан (яъни икки кўзидан) айириб синасам-у, у сабр қилса, уларнинг эвазига унга жаннатни бераман›, деди», дедилар.

- وعن عطاء بن أبي رباح قال‏:‏ قال لي ابن عباس رضي الله عنهما‏:‏ ألا أريك امرأة من أهل الجنة ‏"‏ فقلت‏:‏ بلى، قال‏:‏ هذه المرأة السوداء أتتت النبي صلى الله عليه وسلم فقالت ‏:‏ إني أصرع، و إني أتكشف، فادع الله تعالى لي قال‏:‏ ‏"‏إن شئت صبرت ولك الجنة، وإن شئت دعوت الله تعالى أن يعافيك‏"‏ فقالت‏:‏ أصبر، فقالت‏:‏ إني أتكشف ، فادع الله أن لا أتشكف ، فدعا لها‏.‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

(Ato ibn Abu Raboh aytdi:) Menga Ibn Abbos (roziyallohu anhumo): «Senga jannat ahlidan bir ayolni koʻ rsataymi?» dedi. Men: «Ha» dedim. U: «Mana shu qora (tanli) ayol Paygʻambar ﷺning oldiga kelib: ‹Men tutqanoq (saraʼ) boʻ laman va (shunda usti-boshim) ochilib qoladi; men uchun Allohga duo qiling› dedi. U zot: ‹Xohlasang, sabr qil — senga jannat (boʻ ladi); xohlasang, men Allohga — senga ofiyat (shifo) berishini — duo qilay› dedilar. U: ‹Sabr qilaman› dedi; (soʻng): ‹(Lekin usti-boshim) ochilib qoladi; Allohga — ochilib qolmasligim uchun — duo qiling› dedi; shunda u zot unga duo qildilar» dedi. (Ato: «Men oʻ sha Ummu Zufarni — uzun, qora (tanli) ayolni — Kaʼba pardasining (yonida) koʻ rganman» dedi.)(Ато ибн Абу Рабоҳ айтди:) Менга Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо): «Сенга жаннат аҳлидан бир аёлни кў рсатайми?» деди. Мен: «Ҳа» дедим. У: «Мана шу қора (танли) аёл Пайғамбар ﷺнинг олдига келиб: ‹Мен тутқаноқ (сараъ) бў ламан ва (шунда усти-бошим) очилиб қолади; мен учун Аллоҳга дуо қилинг› деди. У зот: ‹Хоҳласанг, сабр қил — сенга жаннат (бў лади); хоҳласанг, мен Аллоҳга — сенга офият (шифо) беришини — дуо қилай› дедилар. У: ‹Сабр қиламан› деди; (сўнг): ‹(Лекин усти-бошим) очилиб қолади; Аллоҳга — очилиб қолмаслигим учун — дуо қилинг› деди; шунда у зот унга дуо қилдилар» деди. (Ато: «Мен ў ша Умму Зуфарни — узун, қора (танли) аёлни — Каъба пардасининг (ёнида) кў рганман» деди.)

- وعن أبي عبد الرحمن عبد الله بن مسعود رضي الله عنه قال‏:‏ كأني انظر إلى رسول الله صلى الله عليه وسلم يحكي نبياً من الأنبياء، صلوات الله وسلامه عليهم، ضربه قومه فأدموه وهو يمسح الدم عن وجهه، يقول ‏:‏ ‏"‏اللهم اغفر لقومى فإنهم لا يعلمون‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Goʻyo men Rasululloh ﷺ ni koʻrib turgandekman, u zot oʻz qavmi tomonidan urilgan paygʻambarlardan birining hikoyasini soʻzlar, u (paygʻambar) yuzidan qonni artib turgan holda: «Ey Robbim, qavmimni kechir, chunki ular bilmaydilar», — der edi (deb hikoya qilar edilar).Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: Гўё мен Расулуллоҳ ﷺ ни кўриб тургандекман, у зот ўз қавми томонидан урилган пайғамбарлардан бирининг ҳикоясини сўзлар, у (пайғамбар) юзидан қонни артиб турган ҳолда: «Эй Роббим, қавмимни кечир, чунки улар билмайдилар», — дер эди (деб ҳикоя қилар эдилар).

- وعن أبي سعيد وأبي هريرة رضي الله عنهما عن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏ما يصيب المسلم من نصب ولا وصب ولا هم ولا حزن ولا أذى ولا غم، حتى الشوكة يشاكها إلا كفر الله بها من خطاياه‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏ '‏و‏ ‏الوصب‏ ‏':‏ المرض .‏

(Abu Saʼid al-Xudriy va Abu Hurayra (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Musulmonga yetgan har qanday charchoq, kasallik, gʻ am, qaygʻ u, ozor va anduh — hatto (badaniga) sanchilgan bir tikan (bilan boʻ lsa) ham — Alloh u bilan uning xatolaridan (gunohlarini) kafforat (oʻ chirish) qilmay qolmaydi» dedilar.(Абу Саъид ал-Худрий ва Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Мусулмонга етган ҳар қандай чарчоқ, касаллик, ғ ам, қайғ у, озор ва андуҳ — ҳатто (баданига) санчилган бир тикан (билан бў лса) ҳам — Аллоҳ у билан унинг хатоларидан (гуноҳларини) каффорат (ў чириш) қилмай қолмайди» дедилар.

- وعن ابن مسعود رضي الله عنه قال‏:‏ دخلت على النبي صلى الله عليه وسلم وهو يوعك فقلت‏:‏ يارسول الله إنك توعك وعكاً شديداً قال‏:‏ ‏"‏أجل إني أوعك كما يوعك رجلان منكم‏"‏ قلت‏:‏ ذلك أن لك أجرين ‏؟‏ قال‏:‏ ‏"‏أجل ذلك كذلك ما من مسلم يصيبه أذى؛ شوكة فما فوقها إلا كفر الله بها سيئاته ، وحطت عنه ذنوبه كما تحط الشجرة ورقها‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

(Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Rasululloh ﷺning oldiga — u zot isitmalamoqda (boʻ lgan) holda — kirdim va: «Ey Allohning Rasuli, siz qattiq isitmalamoqdasiz» dedim. U zot: «Ha; men sizlardan ikki kishi isitmalamgandek isitmalamoqdaman» dedilar. Men: «Bu — siz uchun ikki (barobar) ajr borligi (sababidir)» dedim. U zot: «Ha; bu shunday(dir): musulmonga — tikan yoki undan yuqori (qanday) bir ozor yetsa, Alloh u bilan uning yomonliklarini (gunohlarini) — daraxt bargini toʻ kgandek — kafforat (oʻ chirish) qiladi» dedilar.(Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Расулуллоҳ ﷺнинг олдига — у зот иситмаламоқда (бў лган) ҳолда — кирдим ва: «Эй Аллоҳнинг Расули, сиз қаттиқ иситмаламоқдасиз» дедим. У зот: «Ҳа; мен сизлардан икки киши иситмаламгандек иситмаламоқдаман» дедилар. Мен: «Бу — сиз учун икки (баробар) ажр борлиги (сабабидир)» дедим. У зот: «Ҳа; бу шундай(дир): мусулмонга — тикан ёки ундан юқори (қандай) бир озор еца, Аллоҳ у билан унинг ёмонликларини (гуноҳларини) — дарахт баргини тў кгандек — каффорат (ў чириш) қилади» дедилар.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏"‏ من يرد الله به خيراً يصب منه‏"‏ ‏:‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Alloh kimga yaxshilik (xohlab) iroda qilsa, unga (musibat) yetkazadi (yaʼni sinaydi)» dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ кимга яхшилик (хоҳлаб) ирода қилса, унга (мусибат) етказади (яъни синайди)» дедилар.

- وعن أنس رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ لا يتمنين أحدكم الموت لضر أصابه، فإن كان لابد فاعلاً فليقل‏:‏ اللهم أحيني ما كانت الحياة خيراً لي وتوفني إذا كانت الوفاة خيراً لي‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ dedilar: «Birortangiz oʻziga yetgan bir zarar tufayli oʻlimni tilamasin. Agar tilamasdan iloji boʻlmasa, u: ‹Yo Alloh, agar yashash men uchun yaxshi boʻlsa, meni yashat; agar oʻlim men uchun yaxshi boʻlsa, meni vafot ettir› desin».Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ дедилар: «Бирортангиз ўзига етган бир зарар туфайли ўлимни тиламасин. Агар тиламасдан иложи бўлмаса, у: ‹Ё Аллоҳ, агар яшаш мен учун яхши бўлса, мени яшат; агар ўлим мен учун яхши бўлса, мени вафот эттир› десин».

- وعن أبي عبد الله خباب بن الأرت رضي الله عنه قال‏:‏ شكونا إلى رسول الله صلى الله عليه وسلم وهو متوسد بردة له في ظل الكعبة، فقلنا ‏:‏ ألا تستنصر لنا ألا تدعو لنا‏؟‏ فقال‏:‏ قد كان من قبلكم يؤخذ الرجل فيحفر له في الأرض فيجعل فيها ثم يؤتى بالمنشار فيوضع على رأسه فيجعل نصفين، ويمشط بأمشاط من الحديد ما دون لحمه وعظمه، ما يصده ذلك عن دينه، والله ليتمن الله هذا الأمر حتى يسير الراكب من صنعاء إلى حضرموت لا يخاف إلا الله والذئب على غنمه، ولكنكم تستعجلون‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

Xabbob ibn al-Aratt (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Kaʼba soyasida ridosini yostiq qilib yotgan paytlarida, biz u zotga (ahvolimizdan) shikoyat qilib: «Biz uchun (Allohdan) nusrat soʻramaysizmi? Biz uchun duo qilmaysizmi?» dedik. U zot: «Sizdan oldingilar orasida (moʻmin) bir kishi ushlanib, uning uchun yerda chuqur qazilar, soʻng unga (chuqurga) solinar edi. Soʻng arra keltirilib, boshiga qoʻyilar va ikkiga boʻlinar edi. Tanasidagi goʻshti va suyagi temir taroqlar bilan taralar edi. Biroq bu uni dinidan qaytarmas edi. Allohga qasamki, bu ish (Islom) albatta toʻkis boʻladi, hatto otliq Sanʼodan Hazramavtgacha faqat Allohdan va qoʻylariga (hujum qilishi mumkin boʻlgan) boʻridan boshqa hech narsadan qoʻrqmasdan yuradi. Lekin siz shoshilyapsiz» dedilar.Хаббоб ибн ал-Аратт (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Каъба соясида ридосини ёстиқ қилиб ётган пайтларида, биз у зотга (аҳволимиздан) шикоят қилиб: «Биз учун (Аллоҳдан) нусрат сўрамайсизми? Биз учун дуо қилмайсизми?» дедик. У зот: «Сиздан олдингилар орасида (мўмин) бир киши ушланиб, унинг учун ерда чуқур қазилар, сўнг унга (чуқурга) солинар эди. Сўнг арра келтирилиб, бошига қўйилар ва иккига бўлинар эди. Танасидаги гўшти ва суяги темир тароқлар билан таралар эди. Бироқ бу уни динидан қайтармас эди. Аллоҳга қасамки, бу иш (Ислом) албатта тўкис бўлади, ҳатто отлиқ Санъодан Ҳазрамавтгача фақат Аллоҳдан ва қўйларига (ҳужум қилиши мумкин бўлган) бўридан бошқа ҳеч нарсадан қўрқмасдан юради. Лекин сиз шошиляпсиз» дедилар.

- وعن ابن مسعود رضي الله عنه قال ‏:‏ لما كان يوم حنين آثر رسول الله صلى الله عليه وسلم ناساً في القسمة، فأعطى الأقرع بن حابس مائة من الإبل، وأعطى عيينة بن حصن مثل ذلك، وأعطى ناساً من أشراف العرب وآثرهم يومئذ في القسمة‏.‏ فقال رجل‏:‏ والله إن هذه قسمة ما عدل فيها، وما أريد فيها وجه الله، فقلت ‏:‏ والله لأخبرن رسول الله صلى الله عليه وسلم ، فأتيته فأخبرته بما قال‏:‏ فتغير وجههه حتى كان كالصرف ‏.‏ ثم قال ‏"‏ فمن يعدل إذا لم يعدل الله ورسوله‏؟‏ ثم قال‏:‏ يرحم الله موسى قد أوذي بأكثر من هذا فصبر‏"‏‏.‏ فقلت‏:‏ لا جرم لا أرفع إليه بعدها حديثاً‏.‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Hunayn kuni boʻlganda Rasululloh ﷺ taqsimotda baʼzi odamlarni afzal koʻrdilar: Aqraʼ ibn Hobisga yuzta tuya berdilar, Uyaynaga ham shuncha berdilar va arab ashrofidan baʼzi kishilarga berib, oʻsha kuni taqsimotda ularni afzal koʻrdilar. Shunda bir kishi: «Allohga qasamki, bu shunday taqsimotki, unda adolat qilinmadi va unda Allohning yuzi (roziligi) koʻzlanmadi», dedi. (Abdulloh) dedi: Men: «Allohga qasamki, albatta Rasululloh ﷺ ga xabar beraman», dedim. Soʻng u zotning oldilariga kelib, u (kishi) aytgan narsani xabar qildim. Shunda u zotning yuzlari rangi shildiradek (qip-qizil) boʻlgunicha oʻzgardi, soʻng: «Agar Alloh va Uning Rasuli adolat qilmasa, kim adolat qiladi?» — dedilar. Soʻng: «Alloh Musoga rahm qilsin, unga bundan ham koʻproq aziyat berilgan edi, lekin u sabr qildi», — dedilar. (Abdulloh) dedi: Men: «Endi shubhasiz, bundan keyin u zotga hech qachon hech qanday gapni yetkazmayman», dedim.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ҳунайн куни бўлганда Расулуллоҳ ﷺ тақсимотда баъзи одамларни афзал кўрдилар: Ақраъ ибн Ҳобисга юзта туя бердилар, Уяйнага ҳам шунча бердилар ва араб ашрофидан баъзи кишиларга бериб, ўша куни тақсимотда уларни афзал кўрдилар. Шунда бир киши: «Аллоҳга қасамки, бу шундай тақсимотки, унда адолат қилинмади ва унда Аллоҳнинг юзи (розилиги) кўзланмади», деди. (Абдуллоҳ) деди: Мен: «Аллоҳга қасамки, албатта Расулуллоҳ ﷺ га хабар бераман», дедим. Сўнг у зотнинг олдиларига келиб, у (киши) айтган нарсани хабар қилдим. Шунда у зотнинг юзлари ранги шилдирадек (қип-қизил) бўлгунича ўзгарди, сўнг: «Агар Аллоҳ ва Унинг Расули адолат қилмаса, ким адолат қилади?» — дедилар. Сўнг: «Аллоҳ Мусога раҳм қилсин, унга бундан ҳам кўпроқ азият берилган эди, лекин у сабр қилди», — дедилар. (Абдуллоҳ) деди: Мен: «Энди шубҳасиз, бундан кейин у зотга ҳеч қачон ҳеч қандай гапни етказмайман», дедим.

- وعن أنس رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏‏"‏إذا أراد الله بعبده خيراً عجل له العقوبة في الدنيا، وإذا أراد الله بعبده الشر أمسك عنه بذنبه حتى يوافي به يوم القيامة‏"‏‏.‏ وقال النبي صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏إن عظم الجزاء مع عظم البلاء، وإن الله تعالى إذا أحب قوماً ابتلاهم، فمن رضي فله الرضى، ومن سخط فله السخط‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه الترمذي وقال ‏:‏ حديث حسن‏)‏‏)‏‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh bir bandasiga yaxshilikni iroda qilsa, uning jazosini dunyoda tezlatadi; bandasiga yomonlikni iroda qilsa, gunohi sababli (jazosini) ushlab turadi, toki qiyomat kunida unga toʻliq beriladi», dedilar. Shu isnod bilan Nabiy ﷺdan (rivoyat qilinadiki): «Albatta, ajrning kattaligi baloning kattaligiga qarabdir. Alloh bir qavmni sevsa, ularni sinaydi; kim rozi boʻlsa, unga rizolik bordir, kim gʻazablansa, unga gʻazab bordir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan hasan gʻaribdir.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ бир бандасига яхшиликни ирода қилса, унинг жазосини дунёда тезлатади; бандасига ёмонликни ирода қилса, гуноҳи сабабли (жазосини) ушлаб туради, токи қиёмат кунида унга тўлиқ берилади», дедилар. Шу иснод билан Набий ﷺдан (ривоят қилинадики): «Албатта, ажрнинг катталиги балонинг катталигига қарабдир. Аллоҳ бир қавмни севса, уларни синайди; ким рози бўлса, унга ризолик бордир, ким ғазабланса, унга ғазаб бордир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан ғарибдир.

- وعن أنس رضي الله عنه قال‏:‏ كان ابن لأبي طلحة رضي الله عنه يشتكي، فخرج أبو طلحة، فقبض الصبي، فلما رجع أبو طلحة قال‏:‏ ما فعل ابني‏؟‏ قالت أم سليم وهى أم الصبي ‏:‏ هو أسكن ما كان، فقربت إليه العشاء فتعشى، ثم أصاب منها، فلما فرغ قالت‏:‏ واروا الصبي، فلما أصبح أبو طلحة أتى رسول الله صلى الله عليه وسلم فأخبره، فقال‏:‏ ‏"‏أعرستم الليلة ‏؟‏‏"‏ قال‏:‏ نعم ، قال‏:‏ ‏"‏اللهم بارك لهما، فولدت غلاماً، فقال لي أبو طلحة‏:‏ احمله حتى تأتى به النبي صلى الله عليه وسلم، وبعث معه بتمرات، فقال‏:‏ ‏"‏أمعه شيء‏؟‏‏"‏ قال‏:‏ نعم، تمرات فأخذها النبي صلى الله عليه وسلم فمضغها ، ثم أخذها من فيه فجعلها في فيّ الصبي ، ثم حنكه وسماه عبد الله‏.‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏ وفى رواية لمسلم‏:‏ مات ابن لأبي طلحة بن أم سليم ، فقالت لأهلها لا تحدثوا أبا طلحة بابنه حتى أكون أنا أحدثه، فجاء فقربت إليه عشاءً فأكل وشرب، ثم تصنعت له أحسن ما كانت تصنع قبل ذلك، فوقع بها، فلما أن رأت أنه قد شبع وأصاب منها قالت‏:‏ يا أبا طلحة، أرأيت لو أن قوماً أعاروا عاريتهم أهل بيت فطلبوا عاريتهم، ألهم أن يمنعوهم‏؟‏ قال‏:‏ لا، فقالت ‏:‏ فاحتسب ابنك‏.‏ قال‏:‏ فغضب، ثم قال‏:‏ تركتني حتى إذا تلطخت أخبرتني بابني‏؟‏‏!‏ فانطلق حتى أتى رسول الله صلى الله عليه وسلم فأخبره بما كان ، فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏.‏ ‏"‏بارك الله في ليلتكما‏"‏ قال‏:‏ فحملت، قال وكان رسول الله صلى الله عليه وسلم في سفر وهي معه، وكان رسول الله صلى الله عليه وسلم إذا أتى المدينة من سفر لا يطرقها طروقاً فدنوا من المدينة، فضربها المخاض، فاحتبس عليها أبو طلحة، وانطلق رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ يقول أبو طلحة‏:‏ إنك لتعلم يارب أنه يعجبني أن أخرج مع رسول الله صلى الله عليه وسلم إذا خرج، وأدخل معه إذا دخل، وقد احتبست بما ترى، تقول أم سليم‏:‏ يا أبا طلحة ما أجد الذى كنت أجد، انطلق، فانطلقنا، وضربها المخاض حين قدما فولدت غلاماً‏.‏ فقالت لي أمي ‏:‏ يا أنس لا يرضعه أحد حتى تغدو به على رسول الله صلى الله عليه وسلم، فلما أصبح احتملته فانطلقت به إلى رسول الله صلى الله عليه وسلم‏.‏ وذكر تمام الحديث‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Talhaning Umm Sulaymdan boʻlgan oʻgʻli vafot etdi. (Umm Sulaym) oʻz oilasidagilarga: «Abu Talhaga oʻgʻli haqida men gapirmagunimcha gapirmanglar», dedi. (Abu Talha) keldi, (Umm Sulaym) unga kechki ovqat keltirdi, u yedi va ichdi. Soʻng (Umm Sulaym) u uchun ilgari hech qachon yasanmaganidek goʻzal yasandi, shunda (Abu Talha) u bilan yaqinlik qildi. (Umm Sulaym) uning toʻyib, oʻzidan murodiga yetganini koʻrgach: «Ey Abu Talha, qaranglar-chi, agar bir qavm bir oilaga oʻz omonatlarini bersayu, soʻng omonatlarini qaytarib soʻrasalar, ular (oila) buni rad eta oladimi?» dedi. U: «Yoʻq», dedi. U: «Unday boʻlsa, oʻgʻlingni (sabr bilan, Alloh ajrini deb) hisobga ol», dedi. Shunda u jahli chiqib: «Meni (oʻzimga) qoʻyib bering, men (yaqinlikdan) iflos boʻldim, soʻng menga oʻgʻlim haqida xabar berdingmi!» dedi. Soʻng u joʻnab, Rasululloh ﷺ ning oldiga keldi va boʻlgan voqeani u zotga xabar qildi. Rasululloh ﷺ: «Alloh ikkovingizning kechangizda baraka bersin», dedilar. Shunda u (Umm Sulaym) homilador boʻldi. Rasululloh ﷺ bir safarda edilar, u (Umm Sulaym) ham u zot bilan birga edi. Rasululloh ﷺ safardan Madinaga kelganlarida, unga tunda (kutilmaganda) kirmas edilar. Ular Madinaga yaqinlashdilar, shunda unga toʻlgʻoq tutdi va Abu Talha uning oldida ushlanib qoldi, Rasululloh ﷺ esa (yoʻlda) ketdilar. Abu Talha: «Ey Robbim, Sen bilasanki, Rasuling chiqqanida u bilan birga chiqishim va kirganida u bilan birga kirishim menga yoqadi, lekin men Oʻzing koʻrib turgan (sabab) bilan ushlanib qoldim», derdi. Umm Sulaym: «Ey Abu Talha, men ilgari sezgan (ogʻriqni) endi sezmayapman, yur», dedi. Biz joʻnadik. Ular (Madinaga) yetib kelganlarida unga toʻlgʻoq tutdi va u bir oʻgʻil tugʻdi. Onam menga: «Ey Anas, sen uni Rasululloh ﷺ ning oldiga olib bormaguningcha, hech kim uni emizmasin», dedi. Tong otgach, men uni koʻtarib, Rasululloh ﷺ ning oldiga olib bordim. Borsam, u zotning qoʻllarida (tuyalarga) tamgʻa bosadigan asbob bor ekan. (Rasululloh ﷺ) meni koʻrishlari bilan: «Umm Sulaym tugʻdi shekilli?» dedilar. Men: «Ha», dedim. (U zot) tamgʻa asbobini qoʻydilar. Men uni keltirib, u zotning bagʻirlariga qoʻydim. Rasululloh ﷺ Madina ajva xurmosidan bittasini olishni soʻradilar va uni ogʻizlarida erigunicha chaynadilar, soʻng uni chaqaloqning ogʻziga soldilar. Chaqaloq uni shimirib taʼmini ola boshladi. Rasululloh ﷺ: «Ansorlarning xurmoga boʻlgan muhabbatiga qaranglar!» dedilar. Soʻng (u zot) uning yuzini silab, unga Abdulloh deb ism qoʻydilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Талҳанинг Умм Сулаймдан бўлган ўғли вафот этди. (Умм Сулайм) ўз оиласидагиларга: «Абу Талҳага ўғли ҳақида мен гапирмагунимча гапирманглар», деди. (Абу Талҳа) келди, (Умм Сулайм) унга кечки овқат келтирди, у еди ва ичди. Сўнг (Умм Сулайм) у учун илгари ҳеч қачон ясанмаганидек гўзал ясанди, шунда (Абу Талҳа) у билан яқинлик қилди. (Умм Сулайм) унинг тўйиб, ўзидан муродига етганини кўргач: «Эй Абу Талҳа, қаранглар-чи, агар бир қавм бир оилага ўз омонатларини берсаю, сўнг омонатларини қайтариб сўрасалар, улар (оила) буни рад эта оладими?» деди. У: «Йўқ», деди. У: «Ундай бўлса, ўғлингни (сабр билан, Аллоҳ ажрини деб) ҳисобга ол», деди. Шунда у жаҳли чиқиб: «Мени (ўзимга) қўйиб беринг, мен (яқинликдан) ифлос бўлдим, сўнг менга ўғлим ҳақида хабар бердингми!» деди. Сўнг у жўнаб, Расулуллоҳ ﷺ нинг олдига келди ва бўлган воқеани у зотга хабар қилди. Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ икковингизнинг кечангизда барака берсин», дедилар. Шунда у (Умм Сулайм) ҳомиладор бўлди. Расулуллоҳ ﷺ бир сафарда эдилар, у (Умм Сулайм) ҳам у зот билан бирга эди. Расулуллоҳ ﷺ сафардан Мадинага келганларида, унга тунда (кутилмаганда) кирмас эдилар. Улар Мадинага яқинлашдилар, шунда унга тўлғоқ тутди ва Абу Талҳа унинг олдида ушланиб қолди, Расулуллоҳ ﷺ эса (йўлда) кетдилар. Абу Талҳа: «Эй Роббим, Сен биласанки, Расулинг чиққанида у билан бирга чиқишим ва кирганида у билан бирга киришим менга ёқади, лекин мен Ўзинг кўриб турган (сабаб) билан ушланиб қолдим», дерди. Умм Сулайм: «Эй Абу Талҳа, мен илгари сезган (оғриқни) энди сезмаяпман, юр», деди. Биз жўнадик. Улар (Мадинага) етиб келганларида унга тўлғоқ тутди ва у бир ўғил туғди. Онам менга: «Эй Анас, сен уни Расулуллоҳ ﷺ нинг олдига олиб бормагунингча, ҳеч ким уни эмизмасин», деди. Тонг отгач, мен уни кўтариб, Расулуллоҳ ﷺ нинг олдига олиб бордим. Борсам, у зотнинг қўлларида (туяларга) тамға босадиган асбоб бор экан. (Расулуллоҳ ﷺ) мени кўришлари билан: «Умм Сулайм туғди шекилли?» дедилар. Мен: «Ҳа», дедим. (У зот) тамға асбобини қўйдилар. Мен уни келтириб, у зотнинг бағирларига қўйдим. Расулуллоҳ ﷺ Мадина ажва хурмосидан биттасини олишни сўрадилар ва уни оғизларида эригунича чайнадилар, сўнг уни чақалоқнинг оғзига солдилар. Чақалоқ уни шимириб таъмини ола бошлади. Расулуллоҳ ﷺ: «Ансорларнинг хурмога бўлган муҳаббатига қаранглар!» дедилар. Сўнг (у зот) унинг юзини силаб, унга Абдуллоҳ деб исм қўйдилар.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏ليس الشديد بالصرعة، إنما الشديد الذى يملك نفسه عند الغضب‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki,) Rasululloh ﷺ: «Kuchli (pahlavon) — (kurashda odamlarni) yiqitadigan (kishi) emas; kuchli (pahlavon) — gʻazab paytida oʻzini tuta oladigan kishidir» dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Кучли (паҳлавон) — (курашда одамларни) йиқитадиган (киши) эмас; кучли (паҳлавон) — ғазаб пайтида ўзини тута оладиган кишидир» дедилар.

- وعن سليمان بن صرد رضي الله عنه قال‏:‏ كنت جالساً مع النبي صلى الله عليه وسلم، ورجلان يستبان، وأحدهما قد احمر وجهه، وانتفخت أوداجه‏.‏ فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏ إني لأعلم كلمة لو قالها لذهب عنه ما يجد، لو قال‏:‏ أعوذ بالله من الشيطان الرجيم ذهب منه ما يجد‏"‏‏.‏ فقال له‏:‏ إن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏ تعوذ بالله من الشيطان الرجيم‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

(Sulaymon ibn Surad (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺning huzurlarida ikki kishi bir-birini soʻkdi — biz esa u zotning yonlarida oʻtirgan edik; ulardan biri sherigini gʻazab bilan soʻkar, yuzi qizargan edi. Paygʻambar ﷺ: «Men shunday bir kalimani bilamanki, agar u uni aytsa, oʻzi his qilayotgan (gʻazab) undan ketar edi — agar u ‹Aʼuzu billahi minash-shaytonir-rojim (quvilgan shaytondan Allohga sigʻinaman)› desa» dedilar. Ular u kishiga: «Sen Paygʻambar ﷺ nima deyayotganini eshitmayapsanmi?» dedilar. U: «Men jinnimasman» dedi.(Сулаймон ибн Сурад (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларида икки киши бир-бирини сўкди — биз эса у зотнинг ёнларида ўтирган эдик; улардан бири шеригини ғазаб билан сўкар, юзи қизарган эди. Пайғамбар ﷺ: «Мен шундай бир калимани биламанки, агар у уни айца, ўзи ҳис қилаётган (ғазаб) ундан кетар эди — агар у ‹Аъузу биллаҳи минаш-шайтонир-рожим (қувилган шайтондан Аллоҳга сиғинаман)› деса» дедилар. Улар у кишига: «Сен Пайғамбар ﷺ нима деяётганини эшитмаяпсанми?» дедилар. У: «Мен жиннимасман» деди.

- وعن معاذ بن أنس رضي الله عنه أن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏ من كظم غيظاً ، وهو قادر على أن ينفذه، دعاه الله سبحانه وتعالى على رؤوس الخلائق يوم القيامة حتى يخيره من الحور العين ما شاء‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه أبو داود، والترمذي وقال‏:‏ حديث حسن‏)‏‏)‏‏.‏

Muoz ibn Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kim gʻazabini ichiga yutsa — holbuki uni amalga oshirishga qodir boʻlsa — Alloh azza va jalla qiyomat kuni uni barcha xaloyiqning boshi ustida chaqirib, Alloh uni hurlardan xohlaganini tanlashga ixtiyor beradi», dedilar.Муоз ибн Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ғазабини ичига ютса — ҳолбуки уни амалга оширишга қодир бўлса — Аллоҳ азза ва жалла қиёмат куни уни барча халойиқнинг боши устида чақириб, Аллоҳ уни ҳурлардан хоҳлаганини танлашга ихтиёр беради», дедилар.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه ، أن رجلاً قال للنبي صلى الله عليه وسلم‏:‏ أوصني، قال‏:‏ ‏"‏لا تغضب‏"‏ فردد مراراً، قال‏:‏ ‏"‏ لاتغضب‏"‏ رواه البخاري‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qilishicha,) bir kishi Paygʻambar ﷺga: «Menga (biror) nasihat qiling» dedi. (U zot:) «Gʻazablanma» dedilar. U (soʻrovni) bir necha bor takrorladi, (har safar u zot:) «Gʻazablanma» dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилишича,) бир киши Пайғамбар ﷺга: «Менга (бирор) насиҳат қилинг» деди. (У зот:) «Ғазабланма» дедилар. У (сўровни) бир неча бор такрорлади, (ҳар сафар у зот:) «Ғазабланма» дедилар.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ ما يزال البلاء بالمؤمن والمؤمنة في نفسه وولده ة وماله حتى يلقى الله تعالى وما عليه خطيئة‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه الترمذي وقال حديث حسن صحيح‏)‏‏)‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Moʻmin erkak va moʻmina ayolni oʻz joni, farzandi va molida balo tark etmaydi, toki Allohga hech qanday gunohi qolmagan holda roʻbaroʻ boʻlguniga qadar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мўмин эркак ва мўмина аёлни ўз жони, фарзанди ва молида бало тарк этмайди, токи Аллоҳга ҳеч қандай гуноҳи қолмаган ҳолда рўбарў бўлгунига қадар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

- وعن ابن عباس رضي الله عنهما قال‏:‏ قدم عيينة بن حصن فنزل على ابن أخيه الحر بن قيس، وكان من النفر الذين يدنيهم عمر رضي الله عنه، وكان القراء أصحاب مجلس عمر رضي الله عنه ومشاورته كهولاً كانوا أو شباناً، فقال عيينة لابن أخيه ‏:‏ يا ابن أخي لك وجه عند هذا الأمير فاستأذن لي عليه، فاستأذن فأذن عمر‏.‏ فلما دخل قال‏:‏ هِىَ يا ابن الخطاب، فوالله ما تعطينا الجزل ولا تحكم فينا بالعدل، فغضب عمر رضي الله عنه حتى همّ أن يوقع به، فقال له الحر‏:‏ يا أمير المؤمنين إن الله تعالى قال لنبيه صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏{‏خذ العفو وأمر بالعرف وأعرض عن الجاهلين‏}‏ ‏(‏‏(‏الأعراف: 199‏)‏‏)‏‏.‏ وإن هذا من الجاهلين، والله ما جاوزها عمر حين تلاها، وكان وقافاً عند كتاب الله تعالى‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏ ‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Uyayna ibn Hisn ibn Huzayfa kelib, jiyani Hurr ibn Qaysning oldiga tushdi — u (Hurr) Umar (oʻ ziga) yaqin tutadigan (kishilar)dan edi; qorilar (Qurʼon biluvchilar) — keksa boʻ lsin, yosh boʻ lsin — Umarning majlisdoshlari va maslahatdoshlari edilar. Uyayna oʻ z jiyaniga: «Ey jiyanim, sening bu amir (Umar) huzurida yuzing (eʼtiboring) bor; menga uning oldiga (kirishga) izn olib ber», dedi. U: «Senga izn olib beraman», dedi. Ibn Abbos aytdi: Hurr Uyayna uchun izn soʻradi, Umar unga izn berdi. U (Uyayna) kirganida: «Hoy, ey Xattob oʻgʻ li! Allohga qasamki, sen bizga koʻ p (mol) bermaysan, oramizda adolat bilan ham hukm qilmaysan», dedi. Umar shunchali gʻ azablandiki, unga (jazo bermoqchi boʻ lib) qasd qildi. Shunda Hurr unga: «Ey moʻminlar amiri! Albatta Alloh taolo oʻ z Paygʻambariga ﷺ: ‹Afvni ol, yaxshilikka buyur va johillardan yuz oʻ gir› (Aʼrof surasi, 199) degan; bu (kishi) esa johillardandir», dedi. Allohga qasamki, Umar uni (oyatni) oʻ ziga tilovat qilganida, undan oʻ tmadi (toʻ xtadi); u Allohning Kitobi oldida (juda) toʻ xtaydigan (unga amal qiladigan) (kishi) edi.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Уяйна ибн Ҳисн ибн Ҳузайфа келиб, жияни Ҳурр ибн Қайснинг олдига тушди — у (Ҳурр) Умар (ў зига) яқин тутадиган (кишилар)дан эди; қорилар (Қуръон билувчилар) — кекса бў лсин, ёш бў лсин — Умарнинг мажлисдошлари ва маслаҳатдошлари эдилар. Уяйна ў з жиянига: «Эй жияним, сенинг бу амир (Умар) ҳузурида юзинг (эътиборинг) бор; менга унинг олдига (киришга) изн олиб бер», деди. У: «Сенга изн олиб бераман», деди. Ибн Аббос айтди: Ҳурр Уяйна учун изн сўради, Умар унга изн берди. У (Уяйна) кирганида: «Ҳой, эй Хаттоб ўғ ли! Аллоҳга қасамки, сен бизга кў п (мол) бермайсан, орамизда адолат билан ҳам ҳукм қилмайсан», деди. Умар шунчали ғ азабландики, унга (жазо бермоқчи бў либ) қасд қилди. Шунда Ҳурр унга: «Эй мўминлар амири! Албатта Аллоҳ таоло ў з Пайғамбарига ﷺ: ‹Афвни ол, яхшиликка буюр ва жоҳиллардан юз ў гир› (Аъроф сураси, 199) деган; бу (киши) эса жоҳиллардандир», деди. Аллоҳга қасамки, Умар уни (оятни) ў зига тиловат қилганида, ундан ў тмади (тў хтади); у Аллоҳнинг Китоби олдида (жуда) тў хтайдиган (унга амал қиладиган) (киши) эди.

- وعن ابن مسعود رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏ إنها ستكون بعدي أثرة وأمور تنكرونها ‏!‏ قالوا‏:‏ يا رسول الله فما تأمرنا‏؟‏ قال‏:‏ تؤدون الحق الذى عليكم ، وتسألون الله الذى لكم‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Yaqinda boshqalar sizlardan afzal koʻriladi (yaʼni sizning haqqingiz boshqalarga beriladi) va sizlar yoqtirmaydigan ishlar (yuz beradi)», — dedi. Paygʻambar ﷺ ning sahobalari: «Yo Rasululloh! Bunday (holatda) bizga nima qilishni buyurasiz?» — dedi. U: «(Sizlarga buyuramanki,) oʻzlaringizga (yuklatilgan) haqlarni (toʻliq) ado etinglar va oʻz haqqingizni Allohdan soʻranglar», — dedi.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Яқинда бошқалар сизлардан афзал кўрилади (яъни сизнинг ҳаққингиз бошқаларга берилади) ва сизлар ёқтирмайдиган ишлар (юз беради)», — деди. Пайғамбар ﷺ нинг саҳобалари: «Ё Расулуллоҳ! Бундай (ҳолатда) бизга нима қилишни буюрасиз?» — деди. У: «(Сизларга буюраманки,) ўзларингизга (юклатилган) ҳақларни (тўлиқ) адо этинглар ва ўз ҳаққингизни Аллоҳдан сўранглар», — деди.

- وعن أبي يحيى أسيد بن حضير رضي الله عنه أن رجلاً من الأنصار قال‏:‏ يا رسول الله ألا تستعملني كما استعملت فلاناً فقال‏:‏ ‏"‏إنكم ستلقون بعدي أثرة، فاصبروا حتى تلقوني على الحوض‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Usayd ibn Hudayr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ansorlardan bir kishi Rasululloh ﷺ bilan xilvatda qolib: «Falonchini (amaldor qilib) tayinlaganingizdek, meni ham tayinlamaysizmi?» — dedi. U zot: «Sizlar mendan keyin (oʻzga haqqini) oʻzga olib qoʻyish (asara) bilan duch kelasizlar. Bas, meni Havz (Kavsar)da uchratguncha sabr qilinglar», — dedilar.Усайд ибн Ҳудайр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ансорлардан бир киши Расулуллоҳ ﷺ билан хилватда қолиб: «Фалончини (амалдор қилиб) тайинлаганингиздек, мени ҳам тайинламайсизми?» — деди. У зот: «Сизлар мендан кейин (ўзга ҳаққини) ўзга олиб қўйиш (асара) билан дуч келасизлар. Бас, мени Ҳавз (Кавсар)да учратгунча сабр қилинглар», — дедилар.

- وعن أبي إبراهيم عبد الله بن أبي أوفى رضي الله عنهما أن رسول الله صلى الله عليه وسلم في بعض أيامه التي لقي فيها العدو، انتظر حتى إذا مالت الشمس قام فيهم فقال‏:‏ ‏"‏ يا أيها الناس لا تتمنوا لقاء العدو، واسألوا الله العافية، فإذا لقيتموهم فاصبروا، واعلموا أن الجنة تحت ظلال السيوف‏"‏ ثم قال النبي صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ اللهم منزل الكتاب ومجري السحاب ، وهازم الأحزاب، اهزمهم وانصرنا عليهم‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ وبالله التوفيق‏.‏

Abdulloh ibn Abu Avfo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ dushman bilan roʻbaroʻ kelgan kunlarining birida quyosh ogʻgunicha kutib turdilar, soʻng (xalq oldida) qoʻzgʻalib, ularga: «Ey odamlar! Dushman bilan uchrashishni orzu qilmanglar va Allohdan ofiyat (omonlik) soʻranglar. Ular bilan toʻqnash kelsanglar esa, sabr qilinglar va biling, jannat qilichlar soyasi ostidadir», — dedilar. Soʻngra Nabiy ﷺ (yana) turib: «Allohim! Ey Kitobni nozil qilguvchi, bulutlarni harakatga keltirguvchi va (gʻanim) lashkarlarni magʻlub etguvchi Zot! Ularni magʻlub et va ularga qarshi bizga yordam ber», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Абу Авфо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ душман билан рўбарў келган кунларининг бирида қуёш оғгунича кутиб турдилар, сўнг (халқ олдида) қўзғалиб, уларга: «Эй одамлар! Душман билан учрашишни орзу қилманглар ва Аллоҳдан офият (омонлик) сўранглар. Улар билан тўқнаш келсанглар эса, сабр қилинглар ва билинг, жаннат қиличлар сояси остидадир», — дедилар. Сўнгра Набий ﷺ (яна) туриб: «Аллоҳим! Эй Китобни нозил қилгувчи, булутларни ҳаракатга келтиргувчи ва (ғаним) лашкарларни мағлуб этгувчи Зот! Уларни мағлуб эт ва уларга қарши бизга ёрдам бер», — дедилар.

- فالأول عن ابن مسعود رضي الله عن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏إن الصدق يهدي إلى البر وإن البر يهدي إلى الجنة، وإن الرجل ليصدق حتى يكتب عند الله صديقاً، وإن الكذب يهدي إلى الفجور، وإن الفجور يهدي إلى النار، وإن الرجل ليكذب حتى يكتب عند الله كذاباً‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

(Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki,) Paygʻambar ﷺ: «Albatta, rostgoʻylik (sidq) yaxshilik (birr)ka boshlaydi, yaxshilik esa jannatga boshlaydi; kishi rost soʻzlayveradi — toki Alloh huzurida siddiq (rostgoʻy) deb yozilgunicha. Albatta, yolgʻonchilik (kazb) fisq-fujurga boshlaydi, fujur esa doʻzaxga boshlaydi; kishi yolgʻon soʻzlayveradi — toki Alloh huzurida kazzob (katta yolgʻonchi) deb yozilgunicha» dedilar.(Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики,) Пайғамбар ﷺ: «Албатта, ростгўйлик (сидқ) яхшилик (бирр)ка бошлайди, яхшилик эса жаннатга бошлайди; киши рост сўзлайверади — токи Аллоҳ ҳузурида сиддиқ (ростгўй) деб ёзилгунича. Албатта, ёлғончилик (казб) фисқ-фужурга бошлайди, фужур эса дўзахга бошлайди; киши ёлғон сўзлайверади — токи Аллоҳ ҳузурида каззоб (катта ёлғончи) деб ёзилгунича» дедилар.

- الثانى‏:‏ عن أبي محمد الحسن بن علي بن أبي طالب، رضي الله عنهما ، قال ‏:‏ حفظت من رسول الله، صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏دع ما يريبك إلى ما لا يريبك؛ فإن الصدق طمأنينة، والكذب ريبةٌ‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه الترمذي وقال حديث حسن صحيح‏)‏‏)‏ ‏.‏

Abul-Havro as-Saʼdiy aytdi: Men Hasan ibn Ali (roziyallohu anhumo)ga: «Rasululloh ﷺdan nimani yodlab qolding?» dedim. U aytdi: Men Rasululloh ﷺdan: «Seni shubhaga soladigan narsani tashlab, shubhaga solmaydigan narsaga oʻt. Zero, rostlik — xotirjamlik, yolgʻon — shubhadir», (deganlarini) yodlab qoldim. Bu hadisda bir voqea bor. (Roviy) aytdi: Abul-Havro as-Saʼdiyning ismi Rabiʼa ibn Shaybondir. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абул-Ҳавро ас-Саъдий айтди: Мен Ҳасан ибн Али (розияллоҳу анҳумо)га: «Расулуллоҳ ﷺдан нимани ёдлаб қолдинг?» дедим. У айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺдан: «Сени шубҳага соладиган нарсани ташлаб, шубҳага солмайдиган нарсага ўт. Зеро, ростлик — хотиржамлик, ёлғон — шубҳадир», (деганларини) ёдлаб қолдим. Бу ҳадисда бир воқеа бор. (Ровий) айтди: Абул-Ҳавро ас-Саъдийнинг исми Рабиъа ибн Шайбондир. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

- الثالث‏:‏ عن أبي سفيان صخر بن حرب ، رضي الله عنه، في حديثه الطويل في قصة هرقل، قال هرقل‏:‏ فماذا يأمركم -يعنى النبي صلى الله عليه وسلم- قال أبو سفيان‏:‏ قلت ‏:‏يقول ‏:‏ ‏"‏ اعبدوا الله وحده لا تشركوا به شيئاً، واتركوا ما يقول آباؤكم ، ويأمرنا بالصلاة، والصدق، والعفاف، والصلة‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Abu Sufyon ibn Harb unga shunday xabar berdi: Hiraql (Rum imperatori) unga — u Qurayshdan boʻlgan bir karvon ichida boʻlganida — odam yuborgan edi. Ular Shomda savdo qilayotgan tujjorlar boʻlib, bu Rasululloh ﷺ Abu Sufyon va Quraysh kofirlari bilan (sulh) muddatida turgan paytda edi. Ular (Hiraql huzuriga) Iliyo (Quddus)da kelishdi. Hiraql ularni majlisiga chaqirdi, atrofida Rim ulugʻlari bor edi. Soʻng ularni va tarjimonini chaqirib: «Paygʻambarman deb daʼvo qilayotgan oʻsha kishiga nasab jihatdan qaysi biringiz yaqinroqsiz?» — dedi. Abu Sufyon: «Men ularning ichida unga nasab jihatdan eng yaqiniman», — dedim. (Hiraql:) «Uni menga yaqinlashtiringlar, hamrohlarini esa orqasida turgʻizinglar», — dedi. Soʻng tarjimoniga: «Ularga ayt, men bundan bu kishi (Paygʻambar) haqida soʻrayman; agar u menga yolgʻon gapirsa, uni yolgʻonchiga chiqaringlar», — dedi. Abu Sufyon: «Allohga qasamki, agar hamrohlarimning meni yolgʻonchi deb gapirib yurishlaridan uyalmaganimda, u haqida yolgʻon aytgan boʻlardim», — dedi. (Hiraql) mendan birinchi soʻragan narsasi: «Uning oranglardagi nasabi qanday?» — boʻldi. Men: «U bizning ichimizda nasabli (kishi)dir», — dedim. U: «Bu soʻzni (paygʻambarlik daʼvosini) undan oldin oranglardan biror kishi aytganmidi?» — dedi. Men: «Yoʻq», — dedim. U: «Otabobolaridan biror podshoh oʻtganmi?» — dedi. Men: «Yoʻq», — dedim. U: «Unga odamlarning ashroflari (zodagonlari) ergashayaptimi yoki ojizlarimi?» — dedi. Men: «Balki ojizlari», — dedim. U: «Ular koʻpayyaptimi yoki kamayyaptimi?» — dedi. Men: «Balki koʻpayyapti», — dedim. U: «Ulardan birortasi (dinga) kirganidan keyin undan norozi boʻlib, (dinni) tark etayaptimi?» — dedi. Men: «Yoʻq», — dedim. U: «U (daʼvo qilgan narsani) aytishidan oldin uni yolgʻon (gapirish)da ayblagan edingizmi?» — dedi. Men: «Yoʻq», — dedim. U: «U ahdiga xiyonat qiladimi?» — dedi. Men: «Yoʻq, biz hozir u bilan (sulh) muddatidamiz, unda nima qilishini bilmaymiz», — dedim. (Abu Sufyon:) Men bu soʻzdan boshqa unga (qarshi) biror narsa qoʻshib aytishga imkon topolmadim. U: «U bilan urush qildingizmi?» — dedi. Men: «Ha», — dedim. U: «Urushingiz qanday boʻldi?» — dedi. Men: «Urush biz bilan uning oʻrtasida galma-gal: u bizdan (gʻalaba) oladi, biz undan olamiz», — dedim. U: «U sizlarni nimaga buyuradi?» — dedi. Men: «U: ‹Yolgʻiz Allohga ibodat qilinglar, Unga hech narsani sherik qilmanglar, otabobolaringiz aytgan narsalarni tark etinglar› — deydi va bizni namoz, rostgoʻylik, iffat va qarindoshlik aloqasini ulashga buyuradi», — dedim. Soʻng (Hiraql) tarjimonga: «Unga ayt: men sendan uning nasabini soʻradim, sen uni oranglarda nasabli kishi ekanini aytding — paygʻambarlar ham shunday, qavmining nasabi (ulugʻlari) ichida yuboriladi. Men sendan oranglardan biror kishi bu soʻzni (oldin) aytganmi deb soʻradim, sen yoʻq deding — agar undan oldin biror kishi bu soʻzni aytgan boʻlganida, men ‹oldin aytilgan soʻzga ergashayotgan kishi ekan› der edim. Men sendan otabobolaridan biror podshoh oʻtganmi deb soʻradim, sen yoʻq deding — agar otabobolaridan podshoh boʻlganida, men ‹otasining mulkini talab qilayotgan kishi ekan› der edim. Men sendan u (daʼvo) aytishidan oldin uni yolgʻonda ayblaganmisiz deb soʻradim, sen yoʻq deding — men bilamanki, odamlarga (qarata) yolgʻon gapirishni tark etgan kishi Allohga (qarata) yolgʻon gapirmaydi. Men sendan unga odamlarning ashroflari ergashdimi yoki ojizlarimi deb soʻradim, sen ojizlari ergashganini aytding — ular paygʻambarlarning izdoshlaridir. Men sendan ular koʻpayyaptimi yoki kamayyaptimi deb soʻradim, sen koʻpayyaptini aytding — iymon ishi ham toʻliq boʻlgunicha shunday (boʻladi). Men sendan birortasi (dinga) kirganidan keyin norozi boʻlib (dinni) tark etayaptimi deb soʻradim, sen yoʻq deding — iymon ham qalblarga oʻzining xushligi aralashganida shunday (boʻladi). Men sendan u xiyonat qiladimi deb soʻradim, sen yoʻq deding — paygʻambarlar ham xiyonat qilmaydilar. Men sendan u sizlarni nimaga buyuradi deb soʻradim, sen uni Allohga ibodat qilishga, Unga hech narsani sherik qilmaslikka buyurishini, butlarga ibodat qilishdan qaytarishini, namoz, rostgoʻylik va iffatga buyurishini aytding. Agar aytganlaring rost boʻlsa, u tez orada mana shu ikki oyogʻim turgan joyga (Quddusga) egalik qiladi. Men uning chiqishini (avvaldan) bilardim, lekin u sizlardan boʻlishini gumon qilmagandim. Agar unga yetib borishimni bilsaydim, uni koʻrishga albatta mashaqqat tortar edim; agar uning huzurida boʻlsam, oyogʻini yuvardim», — dedi. Soʻng Hiraql Rasululloh ﷺ Dihya orqali Busro hokimiga yuborgan va u (hokim) Hiraqlga yetkazgan maktubni keltirishni soʻradi. (Hiraql) uni oʻqidi. Unda shunday yozilgan edi: «Mehribon va rahmli Alloh nomi bilan. Allohning bandasi va Rasuli Muhammaddan Rumning ulugʻi Hiraqlga. Hidoyatga ergashgan kishiga salom boʻlsin. Ammo baʼd: men seni Islom daʼvati bilan (Islomga) chaqiraman. Islomni qabul qil — omon boʻlasan, Alloh senga ajringni ikki marta beradi. Agar yuz oʻgirsang, ariysiylarning (raiyatingning) gunohi sening boʻyningdadir. ‹Ey kitob ahli! Biz bilan sizlarning oʻrtangizda barobar (boʻlgan) bir soʻzga kelinglar: Allohdan boʻlak hech narsaga ibodat qilmaylik, Unga hech narsani sherik qilmaylik va Allohni qoʻyib, baʼzimiz baʼzimizni Robb (xudo) qilib olmaylik. Bas, agar yuz oʻgirsalar: ‹Bizning muslimlar (Allohga taslim boʻlganlar) ekanimizga guvoh boʻlinglar›, — denglar.› (Oli Imron, 64)» Abu Sufyon dedi: «U (Hiraql) aytadiganini aytib, maktubni oʻqib boʻlgach, uning huzurida shovqin koʻtarildi, ovozlar baland boʻldi va biz (tashqariga) chiqarildik. Chiqarilganimizda men hamrohlarimga: ‹Ibn Abu Kabshaning (Paygʻambarning) ishi katta boʻlib ketibdi — undan Bani Asfar (Rum) podshohi ham qoʻrqyapti› — dedim. Shundan keyin Alloh menga Islomni nasib etgunicha, men uning (dini) gʻolib boʻlishiga ishonib yurdim.» Roviy qoʻshimcha qiladi: Ibn Notur — Iliyo (Quddus)ning hokimi va Hiraqlning (kishisi), Shom nasroniylarining yepiskopi edi. U shunday hikoya qiladi: Hiraql Iliyoga (Quddusga) kelganida bir kuni kayfiyati buzuq holda turdi. Uning baʼzi yaqinlari: «Sening holatingni gʻalati koʻryapmiz», — dedilar. Ibn Notur aytadi: Hiraql kohin (folbin) boʻlib, yulduzlarga qarardi. U ulardan soʻraganlarida: «Bu kecha yulduzlarga qaraganimda, xatna qiluvchilarning podshohi paydo boʻlganini koʻrdim. Bu ummatdan kim xatna qiladi?» — dedi. Ular: «Yahudiylardan boshqa hech kim xatna qilmaydi; ularning ishi seni tashvishga solmasin. Mulkingning shaharlariga (xat) yozib, ulardagi yahudiylarni oʻldirtir», — dedilar. Ular shu ish ustida turganlarida, Hiraqlga Gʻasson podshohi yuborgan, Rasululloh ﷺ haqida xabar beradigan bir kishini olib kelishdi. Hiraql undan xabar olgach: «Boringlar, u xatna qilinganmi yoki yoʻqmi — koʻringlar», — dedi. Ular qarab, uning xatna qilinganini aytishdi. (Hiraql) undan arablar haqida soʻradi. U: «Ular xatna qiladilar», — dedi. Hiraql: «Bu ummatning podshohi paydo boʻlibdi», — dedi. Soʻng Hiraql Rumiyadagi (Rim shahridagi) ilmda oʻziga teng doʻstiga xat yozdi. Soʻng Hiraql Himsga joʻnadi. U Himsdan jilmasidanoq, doʻstidan unga Paygʻambar ﷺ ning chiqishi va uning haqiqatan paygʻambar ekani haqida Hiraqlning fikriga muvofiq xat keldi. Shunda Hiraql Himsdagi bir saroyiga Rum ulugʻlarini chaqirdi-da, eshiklarini berkitishni buyurdi. Soʻng (ularning oldiga) chiqib: «Ey rumliklar! Najot, hidoyat va mulkingiz mustahkam boʻlishini istaysizlarmi? Unday boʻlsa, mana shu paygʻambarga bayʼat qilinglar!» — dedi. Shunda ular yovvoyi eshaklar (kabi) hurkib, eshiklar tomon yugurishdi, lekin ularni berk holda topdilar. Hiraql ularning (Islomdan) nafratlanganini koʻrib, iymonlaridan umidini uzgach: «Ularni menga qaytaringlar», — dedi va: «Men hozir aytgan gapimni dininglardagi qatʼiyligingizni sinash uchun aytgan edim, mana, koʻrdim», — dedi. Shunda ular unga (taʼzim bilan) sajda qilishib, undan rozi boʻlishdi. Hiraqlning ishi mana shu bilan tugadi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Абу Суфён ибн Ҳарб унга шундай хабар берди: Ҳирақл (Рум императори) унга — у Қурайшдан бўлган бир карвон ичида бўлганида — одам юборган эди. Улар Шомда савдо қилаётган тужжорлар бўлиб, бу Расулуллоҳ ﷺ Абу Суфён ва Қурайш кофирлари билан (сулҳ) муддатида турган пайтда эди. Улар (Ҳирақл ҳузурига) Илиё (Қуддус)да келишди. Ҳирақл уларни мажлисига чақирди, атрофида Рим улуғлари бор эди. Сўнг уларни ва таржимонини чақириб: «Пайғамбарман деб даъво қилаётган ўша кишига насаб жиҳатдан қайси бирингиз яқинроқсиз?» — деди. Абу Суфён: «Мен уларнинг ичида унга насаб жиҳатдан энг яқиниман», — дедим. (Ҳирақл:) «Уни менга яқинлаштиринглар, ҳамроҳларини эса орқасида турғизинглар», — деди. Сўнг таржимонига: «Уларга айт, мен бундан бу киши (Пайғамбар) ҳақида сўрайман; агар у менга ёлғон гапирса, уни ёлғончига чиқаринглар», — деди. Абу Суфён: «Аллоҳга қасамки, агар ҳамроҳларимнинг мени ёлғончи деб гапириб юришларидан уялмаганимда, у ҳақида ёлғон айтган бўлардим», — деди. (Ҳирақл) мендан биринчи сўраган нарсаси: «Унинг оранглардаги насаби қандай?» — бўлди. Мен: «У бизнинг ичимизда насабли (киши)дир», — дедим. У: «Бу сўзни (пайғамбарлик даъвосини) ундан олдин оранглардан бирор киши айтганмиди?» — деди. Мен: «Йўқ», — дедим. У: «Отабоболаридан бирор подшоҳ ўтганми?» — деди. Мен: «Йўқ», — дедим. У: «Унга одамларнинг ашрофлари (зодагонлари) эргашаяптими ёки ожизларими?» — деди. Мен: «Балки ожизлари», — дедим. У: «Улар кўпайяптими ёки камайяптими?» — деди. Мен: «Балки кўпайяпти», — дедим. У: «Улардан бирортаси (динга) кирганидан кейин ундан норози бўлиб, (динни) тарк этаяптими?» — деди. Мен: «Йўқ», — дедим. У: «У (даъво қилган нарсани) айтишидан олдин уни ёлғон (гапириш)да айблаган эдингизми?» — деди. Мен: «Йўқ», — дедим. У: «У аҳдига хиёнат қиладими?» — деди. Мен: «Йўқ, биз ҳозир у билан (сулҳ) муддатидамиз, унда нима қилишини билмаймиз», — дедим. (Абу Суфён:) Мен бу сўздан бошқа унга (қарши) бирор нарса қўшиб айтишга имкон тополмадим. У: «У билан уруш қилдингизми?» — деди. Мен: «Ҳа», — дедим. У: «Урушингиз қандай бўлди?» — деди. Мен: «Уруш биз билан унинг ўртасида галма-гал: у биздан (ғалаба) олади, биз ундан оламиз», — дедим. У: «У сизларни нимага буюради?» — деди. Мен: «У: ‹Ёлғиз Аллоҳга ибодат қилинглар, Унга ҳеч нарсани шерик қилманглар, отабоболарингиз айтган нарсаларни тарк этинглар› — дейди ва бизни намоз, ростгўйлик, иффат ва қариндошлик алоқасини улашга буюради», — дедим. Сўнг (Ҳирақл) таржимонга: «Унга айт: мен сендан унинг насабини сўрадим, сен уни орангларда насабли киши эканини айтдинг — пайғамбарлар ҳам шундай, қавмининг насаби (улуғлари) ичида юборилади. Мен сендан оранглардан бирор киши бу сўзни (олдин) айтганми деб сўрадим, сен йўқ дединг — агар ундан олдин бирор киши бу сўзни айтган бўлганида, мен ‹олдин айтилган сўзга эргашаётган киши экан› дер эдим. Мен сендан отабоболаридан бирор подшоҳ ўтганми деб сўрадим, сен йўқ дединг — агар отабоболаридан подшоҳ бўлганида, мен ‹отасининг мулкини талаб қилаётган киши экан› дер эдим. Мен сендан у (даъво) айтишидан олдин уни ёлғонда айблаганмисиз деб сўрадим, сен йўқ дединг — мен биламанки, одамларга (қарата) ёлғон гапиришни тарк этган киши Аллоҳга (қарата) ёлғон гапирмайди. Мен сендан унга одамларнинг ашрофлари эргашдими ёки ожизларими деб сўрадим, сен ожизлари эргашганини айтдинг — улар пайғамбарларнинг издошларидир. Мен сендан улар кўпайяптими ёки камайяптими деб сўрадим, сен кўпайяптини айтдинг — иймон иши ҳам тўлиқ бўлгунича шундай (бўлади). Мен сендан бирортаси (динга) кирганидан кейин норози бўлиб (динни) тарк этаяптими деб сўрадим, сен йўқ дединг — иймон ҳам қалбларга ўзининг хушлиги аралашганида шундай (бўлади). Мен сендан у хиёнат қиладими деб сўрадим, сен йўқ дединг — пайғамбарлар ҳам хиёнат қилмайдилар. Мен сендан у сизларни нимага буюради деб сўрадим, сен уни Аллоҳга ибодат қилишга, Унга ҳеч нарсани шерик қилмасликка буюришини, бутларга ибодат қилишдан қайтаришини, намоз, ростгўйлик ва иффатга буюришини айтдинг. Агар айтганларинг рост бўлса, у тез орада мана шу икки оёғим турган жойга (Қуддусга) эгалик қилади. Мен унинг чиқишини (аввалдан) билардим, лекин у сизлардан бўлишини гумон қилмагандим. Агар унга етиб боришимни билсайдим, уни кўришга албатта машаққат тортар эдим; агар унинг ҳузурида бўлсам, оёғини ювардим», — деди. Сўнг Ҳирақл Расулуллоҳ ﷺ Диҳя орқали Бусро ҳокимига юборган ва у (ҳоким) Ҳирақлга етказган мактубни келтиришни сўради. (Ҳирақл) уни ўқиди. Унда шундай ёзилган эди: «Меҳрибон ва раҳмли Аллоҳ номи билан. Аллоҳнинг бандаси ва Расули Муҳаммаддан Румнинг улуғи Ҳирақлга. Ҳидоятга эргашган кишига салом бўлсин. Аммо баъд: мен сени Ислом даъвати билан (Исломга) чақираман. Исломни қабул қил — омон бўласан, Аллоҳ сенга ажрингни икки марта беради. Агар юз ўгирсанг, арийсийларнинг (раиятингнинг) гуноҳи сенинг бўйнингдадир. ‹Эй китоб аҳли! Биз билан сизларнинг ўртангизда баробар (бўлган) бир сўзга келинглар: Аллоҳдан бўлак ҳеч нарсага ибодат қилмайлик, Унга ҳеч нарсани шерик қилмайлик ва Аллоҳни қўйиб, баъзимиз баъзимизни Робб (худо) қилиб олмайлик. Бас, агар юз ўгирсалар: ‹Бизнинг муслимлар (Аллоҳга таслим бўлганлар) эканимизга гувоҳ бўлинглар›, — денглар.› (Оли Имрон, 64)» Абу Суфён деди: «У (Ҳирақл) айтадиганини айтиб, мактубни ўқиб бўлгач, унинг ҳузурида шовқин кўтарилди, овозлар баланд бўлди ва биз (ташқарига) чиқарилдик. Чиқарилганимизда мен ҳамроҳларимга: ‹Ибн Абу Кабшанинг (Пайғамбарнинг) иши катта бўлиб кетибди — ундан Бани Асфар (Рум) подшоҳи ҳам қўрқяпти› — дедим. Шундан кейин Аллоҳ менга Исломни насиб этгунича, мен унинг (дини) ғолиб бўлишига ишониб юрдим.» Ровий қўшимча қилади: Ибн Нотур — Илиё (Қуддус)нинг ҳокими ва Ҳирақлнинг (кишиси), Шом насронийларининг епископи эди. У шундай ҳикоя қилади: Ҳирақл Илиёга (Қуддусга) келганида бир куни кайфияти бузуқ ҳолда турди. Унинг баъзи яқинлари: «Сенинг ҳолатингни ғалати кўряпмиз», — дедилар. Ибн Нотур айтади: Ҳирақл коҳин (фолбин) бўлиб, юлдузларга қарарди. У улардан сўраганларида: «Бу кеча юлдузларга қараганимда, хатна қилувчиларнинг подшоҳи пайдо бўлганини кўрдим. Бу умматдан ким хатна қилади?» — деди. Улар: «Яҳудийлардан бошқа ҳеч ким хатна қилмайди; уларнинг иши сени ташвишга солмасин. Мулкингнинг шаҳарларига (хат) ёзиб, улардаги яҳудийларни ўлдиртир», — дедилар. Улар шу иш устида турганларида, Ҳирақлга Ғассон подшоҳи юборган, Расулуллоҳ ﷺ ҳақида хабар берадиган бир кишини олиб келишди. Ҳирақл ундан хабар олгач: «Боринглар, у хатна қилинганми ёки йўқми — кўринглар», — деди. Улар қараб, унинг хатна қилинганини айтишди. (Ҳирақл) ундан араблар ҳақида сўради. У: «Улар хатна қиладилар», — деди. Ҳирақл: «Бу умматнинг подшоҳи пайдо бўлибди», — деди. Сўнг Ҳирақл Румиядаги (Рим шаҳридаги) илмда ўзига тенг дўстига хат ёзди. Сўнг Ҳирақл Ҳимсга жўнади. У Ҳимсдан жилмасиданоқ, дўстидан унга Пайғамбар ﷺ нинг чиқиши ва унинг ҳақиқатан пайғамбар экани ҳақида Ҳирақлнинг фикрига мувофиқ хат келди. Шунда Ҳирақл Ҳимсдаги бир саройига Рум улуғларини чақирди-да, эшикларини беркитишни буюрди. Сўнг (уларнинг олдига) чиқиб: «Эй румликлар! Нажот, ҳидоят ва мулкингиз мустаҳкам бўлишини истайсизларми? Ундай бўлса, мана шу пайғамбарга байъат қилинглар!» — деди. Шунда улар ёввойи эшаклар (каби) ҳуркиб, эшиклар томон югуришди, лекин уларни берк ҳолда топдилар. Ҳирақл уларнинг (Исломдан) нафратланганини кўриб, иймонларидан умидини узгач: «Уларни менга қайтаринглар», — деди ва: «Мен ҳозир айтган гапимни дининглардаги қатъийлигингизни синаш учун айтган эдим, мана, кўрдим», — деди. Шунда улар унга (таъзим билан) сажда қилишиб, ундан рози бўлишди. Ҳирақлнинг иши мана шу билан тугади.

- الرابع‏:‏ عن أبي ثابت، وقيل أبي سعيد، وقيل أبي الوليد، سهل بن حنيف ، وهو بدري، رضي الله عنه، أن النبي ، صلى الله عليه وسلم، قال‏:‏ ‏"‏من سأل الله، تعالى، الشهادة بصدق بلغه الله منازل الشهداء، وإن مات على فراشه‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏ ‏.‏

Sahl ibn Hunayf (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim Allohdan rostlik bilan shahidlikni soʻrasa, garchi oʻrnida (toʻshagida) vafot etsa ham, Alloh uni shahidlar martabalariga yetkazadi», dedilar.Саҳл ибн Ҳунайф (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким Аллоҳдан ростлик билан шаҳидликни сўраса, гарчи ўрнида (тўшагида) вафот этса ҳам, Аллоҳ уни шаҳидлар мартабаларига етказади», дедилар.

- الخامس‏:‏ عن أبي هريرة ، رضي الله عنه ، قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏غزا نبي من الأنبياء صلوات الله وسلامه عليهم فقال لقومه‏:‏ لا يتبعني رجل ملك بضع امرأة‏.‏ وهو يريد أن يبني بها ولما يبن بها، ولا أحد بنى بيوتا لم يرفع سقوفها، ولا أحد اشترى غنما أو خلفات وهو ينتظر أولادها‏.‏ فغزا فدنا من القرية صلاة العصر أو قريباً من ذلك، فقال للشمس‏:‏ إنك مأمورة وأنا مأمور، اللهم احبسها علينا، فحبست حتى فتح الله عليه، فجمع الغنائم، فجائت -يعني النار- لتأكلها فلم تطعمها، فقال ‏:‏ إن فيكم غلولاً، فليبايعني من كل قبيلةٍ رجل، فلزقت يد رجل بيده فقال‏:‏ فيكم الغلول، فلتبايعني قبيلتك، فلزقت يد رجلين أو ثلاثة بيده فقال‏:‏ فيكم الغلول‏:‏ فجاؤوا برأس مثل رأس بقرة من الذهب، فوضعها فجاءت النار فأكلتها، فلم تحل الغنائم لأحد قبلنا، ثم أحل الله لنا الغنائم لما رأى ضعفنا وعجزنا فأحلها لنا‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Paygʻambarlardan bir Paygʻambar muqaddas harbiy yurish (jihod) qildi va u oʻz izdoshlariga: ‹Bir ayolga uylangan va u bilan (hali) qovushmoqchi boʻlib, buni hali qilmagan kishi — men bilan birga bormasin; uy qurgan, lekin uning tomini bitkazmagan kishi (ham); qoʻylari yoki urgʻochi tuyalari boʻlib, ularning bolalashini kutayotgan kishi (ham bormasin)›, — dedi. Bas, paygʻambar yurishni amalga oshirdi va u asr namozi vaqtida (yoki unga yaqin paytda) oʻsha shaharga yetganda, quyoshga: ‹Ey quyosh! Sen Allohning amri ostidasan va men (ham) Allohning amri ostidaman. Allohim! Uni (yaʼni quyoshni) botishdan toʻxtat›, — dedi. Bas, u (quyosh) — Alloh uni gʻolib qilguncha — toʻxtatildi. Soʻng u oʻljani toʻpladi va olov — uni yondirish uchun — keldi, lekin uni yondirmadi. U (paygʻambar oʻz kishilariga): ‹Sizlardan baʼzilaringiz oʻljadan biror narsa oʻgʻirlagan. Bas, har qabiladan bir kishi — men bilan qoʻl berib koʻrishib — bayʼat bersin›, — dedi. (Ular shunday qildi va) bir kishining qoʻli ularning paygʻambari qoʻliga yopishib qoldi. Soʻng oʻsha paygʻambar (u kishiga): ‹Oʻgʻrilikni sening qavming qilgan. Bas, qabilangning barcha kishilari — men bilan qoʻl berib koʻrishib — bayʼat bersin›, — dedi. Ikki yoki uch kishining qoʻli ularning paygʻambari qoʻliga yopishib qoldi va u: ‹Oʻgʻrilikni sizlar qilgansiz›, — dedi. Soʻng ular — sigirning boshidek — bir oltin boshni keltirib, uni oʻsha yerga qoʻydi va olov kelib, oʻljani yeb (kuydirib) yubordi. Paygʻambar ﷺ qoʻshdi: ‹Soʻng Alloh bizning zaifligimiz va ojizligimizni koʻrdi, bas, U bizga oʻljani halol qildi›», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Пайғамбарлардан бир Пайғамбар муқаддас ҳарбий юриш (жиҳод) қилди ва у ўз издошларига: ‹Бир аёлга уйланган ва у билан (ҳали) қовушмоқчи бўлиб, буни ҳали қилмаган киши — мен билан бирга бормасин; уй қурган, лекин унинг томини битказмаган киши (ҳам); қўйлари ёки урғочи туялари бўлиб, уларнинг болалашини кутаётган киши (ҳам бормасин)›, — деди. Бас, пайғамбар юришни амалга оширди ва у аср намози вақтида (ёки унга яқин пайтда) ўша шаҳарга етганда, қуёшга: ‹Эй қуёш! Сен Аллоҳнинг амри остидасан ва мен (ҳам) Аллоҳнинг амри остидаман. Аллоҳим! Уни (яъни қуёшни) ботишдан тўхтат›, — деди. Бас, у (қуёш) — Аллоҳ уни ғолиб қилгунча — тўхтатилди. Сўнг у ўлжани тўплади ва олов — уни ёндириш учун — келди, лекин уни ёндирмади. У (пайғамбар ўз кишиларига): ‹Сизлардан баъзиларингиз ўлжадан бирор нарса ўғирлаган. Бас, ҳар қабиладан бир киши — мен билан қўл бериб кўришиб — байъат берсин›, — деди. (Улар шундай қилди ва) бир кишининг қўли уларнинг пайғамбари қўлига ёпишиб қолди. Сўнг ўша пайғамбар (у кишига): ‹Ўғриликни сенинг қавминг қилган. Бас, қабилангнинг барча кишилари — мен билан қўл бериб кўришиб — байъат берсин›, — деди. Икки ёки уч кишининг қўли уларнинг пайғамбари қўлига ёпишиб қолди ва у: ‹Ўғриликни сизлар қилгансиз›, — деди. Сўнг улар — сигирнинг бошидек — бир олтин бошни келтириб, уни ўша ерга қўйди ва олов келиб, ўлжани еб (куйдириб) юборди. Пайғамбар ﷺ қўшди: ‹Сўнг Аллоҳ бизнинг заифлигимиз ва ожизлигимизни кўрди, бас, У бизга ўлжани ҳалол қилди›», — деди.

- السادس‏:‏ عن أبي خالد حكيم بن حزام‏.‏ رضي الله عنه ، قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ البيعان بالخيار مالم يتفرقا، فإن صدقاً وبينا بورك لهما في بيعهما، وإن كتما وكذبا محقت بركة بيعهما‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Sotuvchi va xaridor — ular ajrashmaguncha (yoki ajrashguncha) — (savdoni) saqlab qolish yoki (qaytarib) berish ixtiyoriga ega. Agar ikki tomon ham rost soʻzlab, (molning) ayblari va yaxshiliklarini bayon qilsa, ularning savdosiga barakat (beriladi); agar ular yolgʻon soʻzlab yoki biror narsani yashirsa, ularning savdosidagi barakat yoʻqoladi», — dedilar.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Сотувчи ва харидор — улар ажрашмагунча (ёки ажрашгунча) — (савдони) сақлаб қолиш ёки (қайтариб) бериш ихтиёрига эга. Агар икки томон ҳам рост сўзлаб, (молнинг) айблари ва яхшиликларини баён қилса, уларнинг савдосига баракат (берилади); агар улар ёлғон сўзлаб ёки бирор нарсани яширса, уларнинг савдосидаги баракат йўқолади», — дедилар.

- وأما الأحاديث ؛ فالأول‏:‏ عن عمر بن الخطاب، رضي الله عنه ، قال ‏"‏ بينما نحن جلوس عند رسول الله، صلى الله عليه وسلم ذات يوم إذ طلع عينا رجل شديد بياض الثياب ، شديد سواد الشعر، لا يرى عليه أثر السفر، ولا يعرفه منا أحد، حتى جلس إلى النبي ،صلى الله عليه وسلم ، فأسند ركبتيه إلى ركبتيه، ووضع كفيه على فخذيه وقال‏:‏ يا محمد أخبرني عن الإسلام، فقال‏:‏ رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ الإسلام أن تشهد أن لا إله إلا الله ، وأن محمداً رسول الله وتقيم الصلاة، وتؤتي الزكاة ، وتصوم رمضان ، وتحج البيت إن استطعت إليه سبيلاً‏.‏ قال صدقت‏.‏ فعجبنا له يسأله ويصدقه‏!‏ قال ‏:‏ فأخبرني عن الإيمان‏.‏ قال أن تؤمن بالله، وملائكته، وكتبه ورسله، واليوم الآخر، وتؤمن بالقدر خيره وشره‏.‏ قال صدقت‏.‏ قال فأخبرني عن الإحسان ‏.‏ قال أن تعبد الله كأنك تراه؛ فإن لم تكن تراه فإنه يراك‏.‏ قال‏:‏ فأخبرني عن الساعة‏.‏ قال‏:‏ ما المسؤول عنها بأعلم من السائل‏.‏ قال ‏:‏ فأخبرني عن أماراتها قال‏:‏ أن تلد الأمة ربتها، وأن ترى الحفاة العراة العالة رعاء الشاء يتطالون في البنيان‏.‏ ثم انطلق، فلبثت ملياً، ثم قال‏:‏ يا عمر أتدري من السائل‏؟‏ قلت‏:‏ الله ورسوله أعلم‏.‏ قال‏:‏ فإنه جبريل أتاكم يعلمكم أمر دينكم‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏ ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni biz Rasululloh ﷺ ning huzurida edik. Shunday paytda oldimizda kiyimi gʻoyat oppoq, sochi gʻoyat qora bir kishi paydo boʻldi; unda safar asari (alomati) koʻrinmas va bizdan hech kim uni tanimas edi. Nihoyat u Paygʻambar ﷺ ning yoniga oʻtirib, tizzalarini U Zotning tizzalariga taqab, kaftlarini (oʻz) sonlariga qoʻydi-da: «Ey Muhammad, menga Islom haqida xabar bering», dedi. Rasululloh ﷺ: «Islom — Allohdan boshqa iloh yoʻq va Muhammad Allohning Rasulidir, deb guvohlik berishing, namozni toʻkis ado etishing, zakot berishing, Ramazonda roʻza tutishing va (yetib borishga) yoʻl topa olsang, Baytni (Kaʼbani) haj qilishingdir», dedilar. (U): «Rost aytding», dedi. (Umar) dedi: Biz unga hayron qoldik — (oʻzi) soʻraydi-yu, (oʻzi) tasdiqlaydi. (U): «Menga iymon haqida xabar bering», dedi. (Rasululloh): «Allohga, Uning farishtalariga, kitoblariga, paygʻambarlariga va Oxirat kuniga iymon keltirishing, hamda qadarning yaxshisiga ham, yomoniga ham iymon keltirishingdir», dedilar. (U): «Rost aytding», dedi. (U): «Menga ehson haqida xabar bering», dedi. (Rasululloh): «Allohga goʻyo Uni koʻrib turgandek ibodat qilishingdir; chunki sen Uni koʻrmasang ham, U seni koʻrib turibdi», dedilar. (U): «Menga (qiyomat) Soati haqida xabar bering», dedi. (Rasululloh): «Bu haqida soʻralgan (kishi) soʻrovchidan koʻra bilimliroq emas», dedilar. (U): «Menga uning alomatlari haqida xabar bering», dedi. (Rasululloh): «Choʻri (kanizak) oʻz bekasini (xojasini) tugʻishi, hamda yalangoyoq, yalangʻoch, kambagʻal qoʻy boquvchilarning bino (qurish)da bir-biridan oʻzib (baland imoratlar qurib) ketishini koʻrishingdir», dedilar. (Umar) dedi: Soʻng u (kishi) ketdi. Men birmuncha vaqt (kutib) turdim. Keyin (Rasululloh) menga: «Ey Umar, soʻrovchi kim ekanini bilasanmi?» dedilar. Men: «Alloh va Uning Rasuli bilguvchiroqdir», dedim. (Rasululloh): «U Jibril edi — sizlarga diningizni oʻrgatish uchun keldi», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир куни биз Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурида эдик. Шундай пайтда олдимизда кийими ғоят оппоқ, сочи ғоят қора бир киши пайдо бўлди; унда сафар асари (аломати) кўринмас ва биздан ҳеч ким уни танимас эди. Ниҳоят у Пайғамбар ﷺ нинг ёнига ўтириб, тиззаларини У Зотнинг тиззаларига тақаб, кафтларини (ўз) сонларига қўйди-да: «Эй Муҳаммад, менга Ислом ҳақида хабар беринг», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ислом — Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ ва Муҳаммад Аллоҳнинг Расулидир, деб гувоҳлик беришинг, намозни тўкис адо этишинг, закот беришинг, Рамазонда рўза тутишинг ва (етиб боришга) йўл топа олсанг, Байтни (Каъбани) ҳаж қилишингдир», дедилар. (У): «Рост айтдинг», деди. (Умар) деди: Биз унга ҳайрон қолдик — (ўзи) сўрайди-ю, (ўзи) тасдиқлайди. (У): «Менга иймон ҳақида хабар беринг», деди. (Расулуллоҳ): «Аллоҳга, Унинг фаришталарига, китобларига, пайғамбарларига ва Охират кунига иймон келтиришинг, ҳамда қадарнинг яхшисига ҳам, ёмонига ҳам иймон келтиришингдир», дедилар. (У): «Рост айтдинг», деди. (У): «Менга эҳсон ҳақида хабар беринг», деди. (Расулуллоҳ): «Аллоҳга гўё Уни кўриб тургандек ибодат қилишингдир; чунки сен Уни кўрмасанг ҳам, У сени кўриб турибди», дедилар. (У): «Менга (қиёмат) Соати ҳақида хабар беринг», деди. (Расулуллоҳ): «Бу ҳақида сўралган (киши) сўровчидан кўра билимлироқ эмас», дедилар. (У): «Менга унинг аломатлари ҳақида хабар беринг», деди. (Расулуллоҳ): «Чўри (канизак) ўз бекасини (хожасини) туғиши, ҳамда ялангоёқ, яланғоч, камбағал қўй боқувчиларнинг бино (қуриш)да бир-биридан ўзиб (баланд иморатлар қуриб) кетишини кўришингдир», дедилар. (Умар) деди: Сўнг у (киши) кетди. Мен бирмунча вақт (кутиб) турдим. Кейин (Расулуллоҳ) менга: «Эй Умар, сўровчи ким эканини биласанми?» дедилар. Мен: «Аллоҳ ва Унинг Расули билгувчироқдир», дедим. (Расулуллоҳ): «У Жибрил эди — сизларга динингизни ўргатиш учун келди», дедилар.

- الثانى‏:‏ عن أبي ذر جندب بن جنادة، وأبي عبد الرحمن معاذ بن جبل، رضي الله عنهما، عن رسول الله صلى الله عليه وسلم، قال‏:‏ ‏"‏ اتق الله حيثما كنت واتبع السيئة الحسنة تمحها، وخالق الناس بخلق حسن‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه الترمذي وقال حديث حسن ‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ menga: «Qayerda boʻlsang ham, Allohdan qoʻrqgin, yomonlik (qilib qoʻyganing)ning ortidan yaxshilik qilgin, u (yaxshilik yomonlikni) oʻchiradi, odamlar bilan chiroyli xulq ila muomala qilgin», dedilar. Bu bobda Abu Hurayradan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Mahmud aytdi: Vakiʼ Sufyondan, u Habib ibn Abu Sobitdan, u Maymun ibn Abu Shabibdan, u Muoz ibn Jabaldan, u Paygʻambar ﷺdan shu kabi rivoyat qildi. Mahmud aytdi: Sahihi — Abu Zarrning hadisidir.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Қаерда бўлсанг ҳам, Аллоҳдан қўрқгин, ёмонлик (қилиб қўйганинг)нинг ортидан яхшилик қилгин, у (яхшилик ёмонликни) ўчиради, одамлар билан чиройли хулқ ила муомала қилгин», дедилар. Бу бобда Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Маҳмуд айтди: Вакиъ Суфёндан, у Ҳабиб ибн Абу Собитдан, у Маймун ибн Абу Шабибдан, у Муоз ибн Жабалдан, у Пайғамбар ﷺдан шу каби ривоят қилди. Маҳмуд айтди: Саҳиҳи — Абу Заррнинг ҳадисидир.

- الثالث‏:‏ عن ابن عباس، رضي الله عنهما، قال‏:‏ ‏"‏ كنت خلف النبي، صلى الله عليه وسلم، يوماً فقال‏:‏ ‏"‏ يا غلام إني أعلمك كلمات‏:‏ ‏"‏احفظ الله يحفظك، احفظ الله تجده تجاهك، إذا سألت فاسأل الله ، وإذا استعنت فاستعن بالله، واعلم‏:‏ أن الأمة لو اجتمعت على أن ينفعوك بشيء، لم ينفعوك إلا بشيء قد كتبه الله لك، وإن اجتمعوا على أن يضروك بشيء، لم يضروك بشيء إلا بشيء قد كتبه الله عليك؛ رفعت الأقلام، وجفت الصحف‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه الترمذي وقال حديث حسن صحيح‏)‏‏)‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Bir kuni men Rasululloh ﷺning ortlarida edim. U zot: «Ey bola! Men senga bir necha kalimani oʻrgataman: Allohni (Uning amrlarini) saqla, U seni saqlaydi. Allohni saqla, Uni oldingda topasan. Soʻraganingda Allohdan soʻra, yordam istaganingda Allohdan yordam ista. Bilginki, agar butun ummat senga biror narsa bilan foyda yetkazmoqchi boʻlib jamlansa ham, Alloh sen uchun yozib qoʻygan narsadan boshqa narsa bilan senga foyda yetkaza olmaydi. Agar senga biror narsa bilan zarar yetkazmoqchi boʻlib jamlansalar ham, Alloh senga (taqdir qilib) yozib qoʻygan narsadan boshqa narsa bilan senga zarar yetkaza olmaydilar. Qalamlar koʻtarildi va sahifalar quridi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У айтди: Бир куни мен Расулуллоҳ ﷺнинг ортларида эдим. У зот: «Эй бола! Мен сенга бир неча калимани ўргатаман: Аллоҳни (Унинг амрларини) сақла, У сени сақлайди. Аллоҳни сақла, Уни олдингда топасан. Сўраганингда Аллоҳдан сўра, ёрдам истаганингда Аллоҳдан ёрдам иста. Билгинки, агар бутун уммат сенга бирор нарса билан фойда етказмоқчи бўлиб жамланса ҳам, Аллоҳ сен учун ёзиб қўйган нарсадан бошқа нарса билан сенга фойда етказа олмайди. Агар сенга бирор нарса билан зарар етказмоқчи бўлиб жамлансалар ҳам, Аллоҳ сенга (тақдир қилиб) ёзиб қўйган нарсадан бошқа нарса билан сенга зарар етказа олмайдилар. Қаламлар кўтарилди ва саҳифалар қуриди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

- الرابع‏:‏ عن أنس رضي الله عنه قال‏:‏ ‏"‏إنكم لتعملون أعمالاً هي أدق في أعينكم من الشعر، كنا نعدها على عهد رسول الله صلى الله عليه وسلم من الموبقات‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري ‏)‏‏)‏ '‏وقال ‏:‏ ‏ ‏الموبقات‏ ‏ المهلكات ‏'.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Sizlar shunday amallarni qilyapsizlarki, ular koʻzlaringizda sochdan ham mayda (koʻrinadi). Holbuki biz Rasululloh ﷺ davrlarida ularni halok qiluvchi (gunohlar)dan sanardik», dedi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Сизлар шундай амалларни қиляпсизларки, улар кўзларингизда сочдан ҳам майда (кўринади). Ҳолбуки биз Расулуллоҳ ﷺ даврларида уларни ҳалок қилувчи (гуноҳлар)дан санардик», деди.

- الخامس ‏:‏ عن أبي هريرة، رضي الله عنه ، عن النبي صلى الله عليه وسلم، قال‏:‏ ‏"‏ إن الله تعالى يغار، وغيرة الله ، تعالى، أن يأتي المرء ما حرم الله عليه‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Albatta, Alloh taolo gʻayrat qiladi. Allohning gʻayrati esa banda Alloh unga harom qilgan narsani qilishidir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Албатта, Аллоҳ таоло ғайрат қилади. Аллоҳнинг ғайрати эса банда Аллоҳ унга ҳаром қилган нарсани қилишидир», дедилар.

- السادس ‏:‏ عن أبي هريرة رضي الله عنه أنه سمع النبي صلى الله عليه وسلم يقول‏:‏ ‏"‏ إن ثلاثة من بنى إسرائيل ‏:‏ أبرص ، وأقرع، وأعمى، أراد الله أن يبتليهم فبعث إليهم ملكاً، فأتى الأبرص فقال‏:‏ أي شيء أحب إليك‏؟‏ قال ‏:‏ لون حسن، وجلد حسن ، ويذهب عني الذى قد قذرني الناس؛ فمسحه فذهب عنه قذره وأعطي لونا حسناً‏.‏ قال‏:‏ فأي المال أحب إليك‏؟‏ قال‏:‏ الإبل-أو قال البقر-شك الرواي- فأعطي ناقة عشراء، فقال‏:‏ بارك الله لك فيها‏.‏ فأتى الأقرع فقال‏:‏ أي شيء أحب إليك‏؟‏ قال‏:‏ شعر حسن، ويذهب عني هذا الذى قذرني الناس ، فمسحه فذهب عنه وأعطي شعراً حسناً‏.‏ قال‏:‏ فأي المال أحب إليك‏؟‏ قال‏:‏ البقر، فأعطي بقرة حاملاً،وقال بارك الله لك فيها‏.‏ فأتي الأعمى فقال‏:‏ أي شيء أحب إليك‏؟‏ قال‏:‏ أن يرد الله إلي بصري فأبصر الناس، فمسحه فرد الله إليه بصره‏.‏ قال‏:‏ فأي المال أحب إليك‏؟‏ قال‏:‏ الغنم، فأعطي شاة والداً‏.‏ فأنتج هذان وولد هذا، فكان لهذا واد من الإبل، ولهذا واد من البقر، ولهذا واد من الغنم‏.‏ ثم إنه أتى الأبرص في صورته وهيئته، فقال له‏:‏ رجل مسكين وابن سبيل قد انقطعت بي الحبال في سفري، فلا بلاغ لي اليوم إلا بالله ثم بك، أسألك بالذي أعطاك اللون الحسن، والجلد الحسن، والمال، بعيراً أتبلغ به في سفري، فقال‏:‏ الحقوق كثيرة‏.‏ فقال ‏:‏ كأني أعرفك، ألم تكن أبرص يقذرك الناس فقيراً، فأعطاك الله ‏؟‏‏!‏ فقال ‏:‏ إنما ورثت هذا المال كابراً عن كابر، فقال‏:‏ إن كنت كاذباً فصيرك الله إلى ما كنت‏.‏ وأتى الأقرع، فقال له مثل ما قال لهذا، ورد عليه مثل ما ردّ هذا، فقال إن كنت كاذبا فصيرك الله إلى ما كنت ‏.‏ وأتى الأعمى في صورته وهيئته، فقال‏:‏ رجل مسكين وابن سبيل انقطعت بي الحبال في سفري، فلا بلاغ لي اليوم إلا بالله ثم بك، أسألك بالذي رد عليك بصرك شاة أتبلغ بها في سفري‏؟‏ فقال‏:‏ قد كنت أعمى فرد الله بصري، فخذ ما شئت ودع ما شئت، فوالله ما أجهدك اليوم بشيء أخذته لله عز وجل فقال‏:‏ أمسك عليك مالك فإنما ابتليتم، فقد رضي الله عنك، وسخط على صاحبيك‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bani Isroilda uch kishi bor edi — biri pes (terisi oqargan), biri kal, biri koʻr. Alloh ularni sinamoqchi boʻldi va ularga bir farishtani yubordi. (Farishta) pes kishining oldiga keldi-da: ‹Senga eng yoqimli narsa nima?› dedi. U: ‹Chiroyli rang, chiroyli teri va meni odamlar jirkanadigan qilib qoʻygan bu narsaning ketishi›, dedi. (Farishta) uni siypaladi, shunda undan jirkanchligi ketdi-yu, unga chiroyli rang va chiroyli teri berildi. (Farishta): ‹Senga qaysi mol eng yoqimli?› dedi. U: ‹Tuya›, dedi — yoki ‹sigir›, dedi, Isʼhoq shubha qildi — biroq pes yoki kalning biri ‹tuya›, ikkinchisi ‹sigir› dedi. Shunda unga boʻgʻoz tuya berildi. (Farishta): ‹Alloh senga bunda baraka bersin›, dedi. Soʻng (farishta) kalning oldiga keldi-da: ‹Senga eng yoqimli narsa nima?› dedi. U: ‹Chiroyli soch va meni odamlar jirkanadigan qilib qoʻygan bu (kallikning) ketishi›, dedi. (Farishta) uni siypaladi, shunda undan u ketdi va unga chiroyli soch berildi. (Farishta): ‹Senga qaysi mol eng yoqimli?› dedi. U: ‹Sigir›, dedi. Shunda unga boʻgʻoz sigir berildi. (Farishta): ‹Alloh senga bunda baraka bersin›, dedi. Soʻng (farishta) koʻrning oldiga keldi-da: ‹Senga eng yoqimli narsa nima?› dedi. U: ‹Alloh koʻzimni qaytarib bersa-yu, odamlarni koʻrsam›, dedi. (Farishta) uni siypaladi, shunda Alloh unga koʻzini qaytarib berdi. (Farishta): ‹Senga qaysi mol eng yoqimli?› dedi. U: ‹Qoʻy›, dedi. Shunda unga boʻgʻoz qoʻy berildi. Soʻng bularning ikkisi (tuya bilan sigir) toʻllab, bu (qoʻy) ham koʻpaydi. Natijada bunisida bir vodi tuya, bunisida bir vodi sigir, bunisida bir vodi qoʻy boʻldi. Soʻng (farishta) pes kishining oldiga uning oldingi qiyofasi va shaklida kelib: ‹Men kambagʻal kishiman, safarimda yoʻl-yoʻriqlarim uzilib qoldi, bugun menga Allohdan, soʻng sendan boshqa yetkazguvchi yoʻq. Senga chiroyli rang, chiroyli teri va mol bergan Zot haqqi, safarimda yetib oladigan bir tuya berishingni soʻrayman›, dedi. U esa: ‹Haqlar (toʻlashim kerak boʻlgan qarzlar) koʻp›, dedi. (Farishta): ‹Goʻyo men seni taniydigandayman. Sen pes emasmiding, odamlar sendan jirkanardi, faqir eding, Alloh esa senga berdi-ku?› dedi. U: ‹Men bu molni faqat ota-bobolarimdan meros oldim›, dedi. (Farishta): ‹Agar yolgʻonchi boʻlsang, Alloh seni avvalgi holingga qaytarsin›, dedi. (Farishta) kalning oldiga uning (oldingi) qiyofasida kelib, unga ham bunisiga aytgani kabi aytdi, u ham bunisi qaytargani kabi javob qaytardi. Shunda (farishta): ‹Agar yolgʻonchi boʻlsang, Alloh seni avvalgi holingga qaytarsin›, dedi. (Farishta) koʻrning oldiga uning (oldingi) qiyofasi va shaklida kelib: ‹Men kambagʻal kishi, yoʻlovchiman, safarimda yoʻl-yoʻriqlarim uzilib qoldi, bugun menga Allohdan, soʻng sendan boshqa yetkazguvchi yoʻq. Senga koʻzingni qaytarib bergan Zot haqqi, safarimda yetib oladigan bir qoʻy berishingni soʻrayman›, dedi. U: ‹Men koʻr edim, Alloh menga koʻzimni qaytarib berdi. Xohlaganingni ol, xohlaganingni qoʻy. Allohga qasamki, bugun Alloh uchun olgan narsangda men senga qiyinchilik tugʻdirmayman›, dedi. (Farishta): ‹Molingni oʻzingda saqlab qol. Sizlar faqat sinalgan eding. Sendan rozi boʻlindi, ikki sherigingdan esa gʻazablanildi›, dedi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бани Исроилда уч киши бор эди — бири пес (териси оқарган), бири кал, бири кўр. Аллоҳ уларни синамоқчи бўлди ва уларга бир фариштани юборди. (Фаришта) пес кишининг олдига келди-да: ‹Сенга энг ёқимли нарса нима?› деди. У: ‹Чиройли ранг, чиройли тери ва мени одамлар жирканадиган қилиб қўйган бу нарсанинг кетиши›, деди. (Фаришта) уни сийпалади, шунда ундан жирканчлиги кетди-ю, унга чиройли ранг ва чиройли тери берилди. (Фаришта): ‹Сенга қайси мол энг ёқимли?› деди. У: ‹Туя›, деди — ёки ‹сигир›, деди, Исъҳоқ шубҳа қилди — бироқ пес ёки калнинг бири ‹туя›, иккинчиси ‹сигир› деди. Шунда унга бўғоз туя берилди. (Фаришта): ‹Аллоҳ сенга бунда барака берсин›, деди. Сўнг (фаришта) калнинг олдига келди-да: ‹Сенга энг ёқимли нарса нима?› деди. У: ‹Чиройли соч ва мени одамлар жирканадиган қилиб қўйган бу (калликнинг) кетиши›, деди. (Фаришта) уни сийпалади, шунда ундан у кетди ва унга чиройли соч берилди. (Фаришта): ‹Сенга қайси мол энг ёқимли?› деди. У: ‹Сигир›, деди. Шунда унга бўғоз сигир берилди. (Фаришта): ‹Аллоҳ сенга бунда барака берсин›, деди. Сўнг (фаришта) кўрнинг олдига келди-да: ‹Сенга энг ёқимли нарса нима?› деди. У: ‹Аллоҳ кўзимни қайтариб берса-ю, одамларни кўрсам›, деди. (Фаришта) уни сийпалади, шунда Аллоҳ унга кўзини қайтариб берди. (Фаришта): ‹Сенга қайси мол энг ёқимли?› деди. У: ‹Қўй›, деди. Шунда унга бўғоз қўй берилди. Сўнг буларнинг иккиси (туя билан сигир) тўллаб, бу (қўй) ҳам кўпайди. Натижада бунисида бир води туя, бунисида бир води сигир, бунисида бир води қўй бўлди. Сўнг (фаришта) пес кишининг олдига унинг олдинги қиёфаси ва шаклида келиб: ‹Мен камбағал кишиман, сафаримда йўл-йўриқларим узилиб қолди, бугун менга Аллоҳдан, сўнг сендан бошқа етказгувчи йўқ. Сенга чиройли ранг, чиройли тери ва мол берган Зот ҳаққи, сафаримда етиб оладиган бир туя беришингни сўрайман›, деди. У эса: ‹Ҳақлар (тўлашим керак бўлган қарзлар) кўп›, деди. (Фаришта): ‹Гўё мен сени танийдигандайман. Сен пес эмасмидинг, одамлар сендан жирканарди, фақир эдинг, Аллоҳ эса сенга берди-ку?› деди. У: ‹Мен бу молни фақат ота-боболаримдан мерос олдим›, деди. (Фаришта): ‹Агар ёлғончи бўлсанг, Аллоҳ сени аввалги ҳолингга қайтарсин›, деди. (Фаришта) калнинг олдига унинг (олдинги) қиёфасида келиб, унга ҳам бунисига айтгани каби айтди, у ҳам буниси қайтаргани каби жавоб қайтарди. Шунда (фаришта): ‹Агар ёлғончи бўлсанг, Аллоҳ сени аввалги ҳолингга қайтарсин›, деди. (Фаришта) кўрнинг олдига унинг (олдинги) қиёфаси ва шаклида келиб: ‹Мен камбағал киши, йўловчиман, сафаримда йўл-йўриқларим узилиб қолди, бугун менга Аллоҳдан, сўнг сендан бошқа етказгувчи йўқ. Сенга кўзингни қайтариб берган Зот ҳаққи, сафаримда етиб оладиган бир қўй беришингни сўрайман›, деди. У: ‹Мен кўр эдим, Аллоҳ менга кўзимни қайтариб берди. Хоҳлаганингни ол, хоҳлаганингни қўй. Аллоҳга қасамки, бугун Аллоҳ учун олган нарсангда мен сенга қийинчилик туғдирмайман›, деди. (Фаришта): ‹Молингни ўзингда сақлаб қол. Сизлар фақат синалган эдинг. Сендан рози бўлинди, икки шеригингдан эса ғазабланилди›, деди», — дедилар.

- السابع‏:‏ عن أبي يعلى شداد بن أوس رضي الله عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏ الكيس من دان نفسه، وعمل لما بعد الموت ، والعاجز من أتبع نفسه هواها، وتمنى على الله‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه الترمذي وقال حديث حسن‏)‏‏)‏‏.‏

Shaddod ibn Avs (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Aqlli kishi nafsini boʻysundirib, oʻlimdan keyingi narsa uchun amal qilgan kishidir. Ojiz kishi esa nafsini havoyi havasiga ergashtirib, Allohdan (quruq) orzu qilgan kishidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. U zotning «nafsini boʻysundirgan» degan soʻzining maʼnosi shuki, Qiyomat kunida hisob qilinishidan oldin dunyoda nafsini hisobga tortgan kishidir. Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u: «Hisob qilinishingizdan oldin nafsingizni hisobga torting va eng katta soʻroq (kuni) uchun hozirlik koʻring. Qiyomat kunida hisob faqat dunyoda nafsini hisobga tortgan kishiga yengil boʻladi», degan. Maymun ibn Mehrondan rivoyat qilinadiki, u: «Banda sherigini ‹yemaging va kiyming qayerdan?› deb hisobga tortgani kabi oʻz nafsini hisobga tortmaguncha taqvodor boʻlmaydi», degan.Шаддод ибн Авс (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ақлли киши нафсини бўйсундириб, ўлимдан кейинги нарса учун амал қилган кишидир. Ожиз киши эса нафсини ҳавойи ҳавасига эргаштириб, Аллоҳдан (қуруқ) орзу қилган кишидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. У зотнинг «нафсини бўйсундирган» деган сўзининг маъноси шуки, Қиёмат кунида ҳисоб қилинишидан олдин дунёда нафсини ҳисобга тортган кишидир. Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у: «Ҳисоб қилинишингиздан олдин нафсингизни ҳисобга тортинг ва энг катта сўроқ (куни) учун ҳозирлик кўринг. Қиёмат кунида ҳисоб фақат дунёда нафсини ҳисобга тортган кишига енгил бўлади», деган. Маймун ибн Меҳрондан ривоят қилинадики, у: «Банда шеригини ‹емагинг ва кийминг қаердан?› деб ҳисобга тортгани каби ўз нафсини ҳисобга тортмагунча тақводор бўлмайди», деган.

- الثامن‏:‏ عن أبي هريرة رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ من حسن إسلام المرء تركه ما لا يعنيه‏"‏ ‏(‏‏(‏حديث حسن رواه الترمذي وغيره‏)‏‏)‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kishi islomining goʻzalligidan biri — uning oʻziga taalluqli boʻlmagan narsani tark etishidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, uni Abu Salamaning Abu Hurayradan, uning Paygʻambar ﷺdan (rivoyati) hadisidan faqat shu yoʻl bilangina bilamiz.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Киши исломининг гўзаллигидан бири — унинг ўзига тааллуқли бўлмаган нарсани тарк этишидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, уни Абу Саламанинг Абу Ҳурайрадан, унинг Пайғамбар ﷺдан (ривояти) ҳадисидан фақат шу йўл билангина биламиз.

- التاسع‏:‏ عن عمر رضي الله عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏لا يسأل الرجل فيم ضرب امرأته‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه أبو دواد وغيره‏)‏‏)‏ ‏.‏

Umar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Aqiqda ekanlarida: «Bu kecha (tushimda) menga Robbimdan (kelgan) kimdir (yaʼni Jibril) kelib: ‹Bu muborak vodiyda namoz oʻqi va: «(Men) haj bilan birga umra (qilishni niyat qildim)», — degin›, — dedi», — dedilar.Умар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Ақиқда эканларида: «Бу кеча (тушимда) менга Роббимдан (келган) кимдир (яъни Жибрил) келиб: ‹Бу муборак водийда намоз ўқи ва: «(Мен) ҳаж билан бирга умра (қилишни ният қилдим)», — дегин›, — деди», — дедилар.

- وأما الأحاديث فالأول‏:‏ عن أبي هريرة رضي الله عنه قال‏:‏ قيل ‏:‏ يا رسول الله من أكرم الناس‏؟‏ قال‏:‏ ‏"‏أتقاهم‏"‏‏.‏ فقالوا‏:‏ ليس عن هذا نسألك، قال‏:‏ ‏"‏ فيوسف نبي الله بن نبي الله بن نبي الله بن خليل الله‏"‏ قالوا‏:‏ ليس عن هذا نسألك، قال‏:‏ ‏"‏فعن معادن العرب تسألوني‏؟‏ خيارهم في الجاهلية خيارهم في الإسلام إذا فقهواً ‏:‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Yo Rasululloh! Odamlarning eng karamlisi kim?» — deyildi. U zot: «Eng taqvodorlari», — dedilar. Ular: «Biz Sizdan bu haqda soʻrayotganimiz yoʻq», — dedilar. U zot: «Unda (eng karamlisi) Yusuf — Allohning paygʻambari, Allohning paygʻambari (Yaʼqub)ning oʻgʻli, Allohning paygʻambari (Isʼhoq)ning oʻgʻli, Allohning xalili (Ibrohim)ning oʻgʻli», — dedilar. Ular: «Biz Sizdan bu haqda soʻrayotganimiz yoʻq», — dedilar. U zot: «Unda mendan arablarning kelib chiqishi (nasl-nasabi) haqida soʻrayapsizlarmi? Ularning johiliyatdagi yaxshilari, agar (din)ni yaxshi anglab yetsalar, Islomda ham yaxshilaridir», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Ё Расулуллоҳ! Одамларнинг энг карамлиси ким?» — дейилди. У зот: «Энг тақводорлари», — дедилар. Улар: «Биз Сиздан бу ҳақда сўраётганимиз йўқ», — дедилар. У зот: «Унда (энг карамлиси) Юсуф — Аллоҳнинг пайғамбари, Аллоҳнинг пайғамбари (Яъқуб)нинг ўғли, Аллоҳнинг пайғамбари (Исъҳоқ)нинг ўғли, Аллоҳнинг халили (Иброҳим)нинг ўғли», — дедилар. Улар: «Биз Сиздан бу ҳақда сўраётганимиз йўқ», — дедилар. У зот: «Унда мендан арабларнинг келиб чиқиши (насл-насаби) ҳақида сўраяпсизларми? Уларнинг жоҳилиятдаги яхшилари, агар (дин)ни яхши англаб етсалар, Исломда ҳам яхшиларидир», — дедилар.

- الثاني‏:‏ عن أبي سعيد الخدري رضي الله عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏ إن الدنيا حلوة خضرة، وإن الله مستخلفكم فيها فينظر كيف تعملون، فاتقوا الدنيا واتقوا النساء؛ فإن أول فتنة بني إسرائيل كانت في النساء‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Albatta, dunyo shirin va koʻm-koʻkdir. Va albatta, Alloh sizlarni unda oʻrinbosar qiluvchidir; bas, U qanday amal qilishlaringizga nazar soladi. Shu sababli dunyodan ehtiyot boʻlinglar va ayollardan ehtiyot boʻlinglar; chunki Bani Isroilning birinchi fitnasi ayollar (sababidan) boʻlgan edi», — dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Албатта, дунё ширин ва кўм-кўкдир. Ва албатта, Аллоҳ сизларни унда ўринбосар қилувчидир; бас, У қандай амал қилишларингизга назар солади. Шу сабабли дунёдан эҳтиёт бўлинглар ва аёллардан эҳтиёт бўлинглар; чунки Бани Исроилнинг биринчи фитнаси аёллар (сабабидан) бўлган эди», — дедилар.

- الثالث‏:‏ عن ابن مسعود رضي الله عنه أن النبي صلى الله عليه وسلم كان يقول‏:‏ ‏"‏اللهم إني أسألك الهدى والتقى والعفاف والغنى‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Allohumma inni asʼaluka-l-hudo vat-tuqo val-afofa val-gʻino (Ey Alloh, men Sendan hidoyat, taqvo, iffat va (Sendan oʻzgadan) behojatlik soʻrayman)», deb aytardilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Аллоҳумма инни асъалука-л-ҳудо ват-туқо вал-афофа вал-ғино (Эй Аллоҳ, мен Сендан ҳидоят, тақво, иффат ва (Сендан ўзгадан) беҳожатлик сўрайман)», деб айтардилар.

- الرابع‏:‏ عن أبي ظريف عدي بن حاتم الطائي رضي الله عنه قال‏:‏ سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول‏:‏ ‏"‏من حلف على يمين ثم رأى أتقى لله منها فليأت التقوى‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Adiy ibn Hotim oldiga bir soʻrovchi keldi va undan xizmatkor narxiga yoki xizmatkor narxining bir qismiga (yetadigan) sadaqa soʻradi. Shunda (Adiy): «Mende senga beradigan narsa yoʻq, faqat sovutim va dubulgʻam bor. Men ahlimga (xat) yozaman, ular buni senga berishadi», dedi. U (soʻrovchi) bunga rozi boʻlmadi. Shunda Adiy gʻazablandi va: «Vallohi, men senga hech narsa bermayman!» dedi. Soʻng u kishi rozi boʻldi. Shunda (Adiy): «Vallohi, agar men Rasululloh ﷺ ning: ‹Kim bir qasam ichib, soʻng undan boshqasini Alloh uchun taqvoga yaqinroq deb koʻrsa, taqvoni (oʻsha yaxshiroq ishni) qilsin› deganlarini eshitmaganimda edi, qasamimni buzmagan boʻlardim», dedi.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Адий ибн Ҳотим олдига бир сўровчи келди ва ундан хизматкор нархига ёки хизматкор нархининг бир қисмига (етадиган) садақа сўради. Шунда (Адий): «Менде сенга берадиган нарса йўқ, фақат совутим ва дубулғам бор. Мен аҳлимга (хат) ёзаман, улар буни сенга беришади», деди. У (сўровчи) бунга рози бўлмади. Шунда Адий ғазабланди ва: «Валлоҳи, мен сенга ҳеч нарса бермайман!» деди. Сўнг у киши рози бўлди. Шунда (Адий): «Валлоҳи, агар мен Расулуллоҳ ﷺ нинг: ‹Ким бир қасам ичиб, сўнг ундан бошқасини Аллоҳ учун тақвога яқинроқ деб кўрса, тақвони (ўша яхшироқ ишни) қилсин› деганларини эшитмаганимда эди, қасамимни бузмаган бўлардим», деди.

- الخامس‏:‏ عن أبي أمامة صدي بن عجلان الباهلي رضي الله عنه قال‏:‏ سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يخطب في حجة الوداع فقال ‏:‏ اتقوا الله ، وصلوا خمسكم، وصوموا شهركم، وأدوا زكاة أموالكم، وأطيعوا أمراءكم، تدخلوا جنة ربكم‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه الترمذي، في آخر كتاب الصلاة وقال ‏:‏ حديث حسن صحيح‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺni Vidolashuv hajida xutba qilayotganlarini eshitdim, u zot: «Robbingiz boʻlmish Allohdan qoʻrqinglar, besh (vaqt namoz)ingizni oʻqinglar, oyingizni roʻza tutinglar, mol-mulkingizning zakotini bering va ish boshlaringizga itoat qilinglar — Robbingizning jannatiga kirasizlar», dedilar. (Roviy) aytdi: Men Abu Umomaga: «Bu hadisni Rasululloh ﷺdan eshitganingizga qancha boʻldi?» dedim. U: «Buni oʻttiz yoshimda eshitganman», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺни Видолашув ҳажида хутба қилаётганларини эшитдим, у зот: «Роббингиз бўлмиш Аллоҳдан қўрқинглар, беш (вақт намоз)ингизни ўқинглар, ойингизни рўза тутинглар, мол-мулкингизнинг закотини беринг ва иш бошларингизга итоат қилинглар — Роббингизнинг жаннатига кирасизлар», дедилар. (Ровий) айтди: Мен Абу Умомага: «Бу ҳадисни Расулуллоҳ ﷺдан эшитганингизга қанча бўлди?» дедим. У: «Буни ўттиз ёшимда эшитганман», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

- فالأول عن ابن عباس رضي الله عنهما قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ عرضت علي الأمم، فرأيت النبي ومعه الرهيط، والنبي ومعه الرجل والرجلان، والنبي وليس معه أحد إذ رفع لي سواد عظيم فظننت أنهم أمتي، فقيل لى ‏:‏ هذا موسى وقومه، ولكن انظر إلى الأفق، فنظرت فإذا سواد عظيم، فقيل لى، انظر إلى الأفق الآخر، فإذا سواد عظيم، فقيل لي‏:‏ هذه أمتك، ومعهم سبعون ألفاً يدخلون الجنة بغير حساب ولا عذاب‏"‏ ثم نهض فدخل منزله، فخاض الناس في أولئك الذين يدخلون الجنة بغير حساب ولا عذاب، فقال بعضهم‏:‏ فلعلهم الذين صحبوا رسول الله صلى الله عليه وسلم ، وقال بعضهم‏:‏ فلعلهم الذين ولدوا في الإسلام، فلم يشركوا بالله شيئاً- وذكروا أشياء- فخرج عليهم رسول الله صلى الله عليه وسلم فقال‏:‏ ‏"‏ما الذي تخوضون فيه‏؟‏‏"‏ فأخبروه فقال‏:‏ ‏"‏هم الذين لا يرقون ، ولا يسترقون ولا يتطيرون، وعلى ربهم يتوكلون‏"‏ فقام عكاشة بن محصن فقال‏:‏ ادع الله أن يجعلني منهم، فقال‏:‏ ‏"‏أنت منهم‏"‏ ثم قام رجل آخر فقال‏:‏ ادع الله أن يجعلني منهم فقال‏:‏ ‏"‏سبقك بها عكاشة‏"‏ ‏.‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Menga ummatlar koʻrsatildi. Shunda men bir paygʻambarni koʻrdim — u bilan birga kichkina jamoa (boʻlib); va bir paygʻambar — u bilan birga bir kishi va ikki kishi (boʻlib); va bir paygʻambar — u bilan birga hech kim yoʻq edi. Shu payt menga bir buyuk savod (qora koʻplik, olomon) koʻtarildi; men ularni oʻz ummatim deb gumon qildim. Shunda menga: ‹Bu — Muso va uning qavmidir; lekin ufqqa qaragin› deyildi. Bas, men qaradim — bir buyuk savod (olomon) (koʻrindi). Soʻng menga: ‹Boshqa ufqqa qaragin› deyildi — bir buyuk savod (olomon bor edi) —. Soʻng menga: ‹Bu — sening ummating; ular bilan birga yetmish ming (kishi) — hisob-kitobsiz va azobsiz jannatga kiradilar› deyildi», dedilar. Soʻng odamlar oʻsha — hisob-kitobsiz va azobsiz jannatga kiradiganlar haqida (bahsga) kirishdilar. Baʼzisi: «Ehtimol ular Rasululloh ﷺ ga sahoba boʻlganlardir» dedi. Baʼzisi: «Ehtimol ular Islomda tugʻilgan va Allohga hech narsani sherik qilmaganlardir» dedi. Va ular (yana) baʼzi narsalar zikr qildilar. Shunda Rasululloh ﷺ ularning oldiga chiqib: «Sizlar nima haqida (bahs) qilyapsizlar?» dedilar. Bas, ular Unga xabar berdilar. (Paygʻambar): «Ular — ruqya (afsun) qilmaydigan, ruqya soʻramaydigan, (qush uchirib) shum(gumon) qilmaydigan va Rabbisiga tavakkul qiladigan (kishilar)dir», dedilar. Shunda Ukkosha ibn Mihsan turib: «Meni ulardan (biri) qilishini Allohdan soʻrang» dedi. (Paygʻambar): «Sen ulardansan», dedilar. Soʻng boshqa bir kishi turib: «Meni ulardan (biri) qilishini Allohdan soʻrang» dedi. (Paygʻambar): «Bunga sendan Ukkosha (oldinda) oʻtib ketdi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Менга умматлар кўрсатилди. Шунда мен бир пайғамбарни кўрдим — у билан бирга кичкина жамоа (бўлиб); ва бир пайғамбар — у билан бирга бир киши ва икки киши (бўлиб); ва бир пайғамбар — у билан бирга ҳеч ким йўқ эди. Шу пайт менга бир буюк савод (қора кўплик, оломон) кўтарилди; мен уларни ўз умматим деб гумон қилдим. Шунда менга: ‹Бу — Мусо ва унинг қавмидир; лекин уфққа қарагин› дейилди. Бас, мен қарадим — бир буюк савод (оломон) (кўринди). Сўнг менга: ‹Бошқа уфққа қарагин› дейилди — бир буюк савод (оломон бор эди) —. Сўнг менга: ‹Бу — сенинг умматинг; улар билан бирга етмиш минг (киши) — ҳисоб-китобсиз ва азобсиз жаннатга кирадилар› дейилди», дедилар. Сўнг одамлар ўша — ҳисоб-китобсиз ва азобсиз жаннатга кирадиганлар ҳақида (баҳсга) киришдилар. Баъзиси: «Эҳтимол улар Расулуллоҳ ﷺ га саҳоба бўлганлардир» деди. Баъзиси: «Эҳтимол улар Исломда туғилган ва Аллоҳга ҳеч нарсани шерик қилмаганлардир» деди. Ва улар (яна) баъзи нарсалар зикр қилдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ уларнинг олдига чиқиб: «Сизлар нима ҳақида (баҳс) қиляпсизлар?» дедилар. Бас, улар Унга хабар бердилар. (Пайғамбар): «Улар — руқя (афсун) қилмайдиган, руқя сўрамайдиган, (қуш учириб) шум(гумон) қилмайдиган ва Раббисига таваккул қиладиган (кишилар)дир», дедилар. Шунда Уккоша ибн Миҳсан туриб: «Мени улардан (бири) қилишини Аллоҳдан сўранг» деди. (Пайғамбар): «Сен улардансан», дедилар. Сўнг бошқа бир киши туриб: «Мени улардан (бири) қилишини Аллоҳдан сўранг» деди. (Пайғамбар): «Бунга сендан Уккоша (олдинда) ўтиб кетди», дедилар.

- الثاني‏:‏ عن ابن عباس رضي الله عنهما أيضاً أن رسول الله صلى الله عليه وسلم كان يقول‏:‏ ‏"‏اللهم لك أسلمت وبك آمنت، وعليك توكلت، وإليك أنبت ، وبك خاصمت‏.‏ اللهم أعوذ بعزتك، لا إله إلا أنت أن تضلني، أنت الحي الذي لا تموت، والجن والإنس يموتون‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏ ‏(‏‏(‏وهذا لفظ مسلم، واختصره البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday der edilar: «Allohim, Senga taslim boʻldim, Senga iymon keltirdim, Senga tavakkul qildim, Senga qaytdim (tavba qildim) va Sen (bergan dalil) bilan (xusumat qilganlarga) qarshi kurashdim. Allohim, izzating bilan panoh soʻrayman — Sendan oʻzga iloh yoʻq — meni adashtirib qoʻyishingdan. Sen oʻlmaydigan Tirik (Zot)san, jin va inson esa oʻladi.»Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дер эдилар: «Аллоҳим, Сенга таслим бўлдим, Сенга иймон келтирдим, Сенга таваккул қилдим, Сенга қайтдим (тавба қилдим) ва Сен (берган далил) билан (хусумат қилганларга) қарши курашдим. Аллоҳим, иззатинг билан паноҳ сўрайман — Сендан ўзга илоҳ йўқ — мени адаштириб қўйишингдан. Сен ўлмайдиган Тирик (Зот)сан, жин ва инсон эса ўлади.»

- الثالث‏:‏ عن ابن عباس رضي الله عنهما أيضاً قال‏:‏ ‏"‏حسبنا الله ونعم الوكيل، قالها إبراهيم صلى الله عليه وسلم حين ألقي في النار، وقالها محمد صلى الله عليه وسلم حين قالوا‏:‏ إن الناس قد جمعوا لكم فاخشوهم فزادهم إيمانا وقالوا‏:‏ حسبنا الله ونعم الوكيل‏:‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) ‹Hasbunalloh va niʼmal-vakil (Alloh bizga kifoyadir va U eng yaxshi vakildir)› (Al-Imron surasi, 173) — buni Ibrohim (alayhissalom) — olovga tashlangan paytida — aytdilar; buni Muhammad ﷺ ham — ‹Albatta odamlar sizga qarshi (kuch) toʻpladi, bas, ulardan qoʻrqinglar› deyilganida — aytdilar; shunda (bu) ularning iymonini ziyoda qildi va ular: ‹Hasbunalloh va niʼmal-vakil› dedilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) ‹Ҳасбуналлоҳ ва ниъмал-вакил (Аллоҳ бизга кифоядир ва У энг яхши вакилдир)› (Ал-Имрон сураси, 173) — буни Иброҳим (алайҳиссалом) — оловга ташланган пайтида — айтдилар; буни Муҳаммад ﷺ ҳам — ‹Албатта одамлар сизга қарши (куч) тўплади, бас, улардан қўрқинглар› дейилганида — айтдилар; шунда (бу) уларнинг иймонини зиёда қилди ва улар: ‹Ҳасбуналлоҳ ва ниъмал-вакил› дедилар.

- الرابع‏:‏ عن أبي هريرة رضي الله عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏يدخل الجنة أقوام أفئدتهم مثل أفئدة الطير‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Jannatga qalblari qush qalbidek boʻlgan qavmlar kiradi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Жаннатга қалблари қуш қалбидек бўлган қавмлар киради», — дедилар.

- الخامس‏:‏ عن جابر رضي الله عنه أنه غزا مع النبي صلى الله عليه وسلم قبل نجد، فلما قفل رسول الله صلى الله عليه وسلم قفل معهم، فأدركتهم القائلة في واد كثير العضاه، فنزل رسول الله صلى الله عليه وسلم، وتفرق الناس يستظلون بالشجر، ونزل رسول الله صلى الله عليه وسلم تحت سمرة، فعلق بها سيفه، ونمنا نومة، فإذا رسول الله صلى الله عليه وسلم يدعونا، وإذا عنده أعرابي فقال‏:‏ ‏"‏إن هذا اختراط علي سيفي وأنا نائم، فاسيقظت وهو في يده صلتا، قال‏:‏ من يمنعك منى‏؟‏ قلت‏:‏ الله-ثلاثا‏"‏ ولم يعاقبه وجلس‏.‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏ وفي رواية ‏:‏ قال جابر‏:‏ كنا مع رسول الله صلى الله عليه وسلم بذات الرقاع‏:‏ فإذا أتينا على شجرة ظليلة تركناها لرسول الله صلى الله عليه وسلم، فجاء رجل من المشركين، وسيف رسول الله صلى الله عليه وسلم معلق بالشجرة، فاخترطه فقال ‏:‏ تخافني‏؟‏ قال‏:‏ ‏ ‏لا‏ ‏ قال ‏:‏ فمن يمنعك مني ‏؟‏ قال‏:‏ ‏ ‏الله‏ ‏‏.‏ وفي رواية أبي بكر الإسماعيلى في صحيحه‏:‏ قال‏:‏ من يمنعك مني‏؟‏ قال ‏:‏ ‏ ‏الله‏ ‏ قال‏:‏ فسقط السيف من يده، فأخذ رسول الله صلى الله عليه وسلم السيف فقال‏:‏ ‏ ‏من يمنعك مني‏؟‏‏ ‏ فقال كن خير آخذ، فقال ‏ ‏تشهد أن لا إله إلا الله ، وأني رسول الله‏؟‏ ‏ ‏ قال‏:‏ لا، ولكني أعاهدك أن لا أقاتلك ولا أكون مع قوم يقاتلونك، فخلى سبيله، فأتى أصحابه فقال‏:‏ جئتكم من عند خير الناس‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U bir gʻazotda qatnashish uchun Allohning Rasuli ﷺ bilan birga Najd tomon yoʻl oldi. Allohning Rasuli ﷺ qaytganida, u (Jobir) ham u zot bilan qaytdi. Ular — koʻp tikanli daraxtlari boʻlgan bir vodiyda ekanlarida — peshin (vaqti) keldi. Allohning Rasuli ﷺ va odamlar (ulovlaridan) tushib, daraxtlar soyasida dam olish uchun tarqaldi. Allohning Rasuli ﷺ bir daraxt ostida dam olib, qilichini unga osib qoʻydi. Biz hammamiz mizgʻib (uxlab) oldik va birdan Allohning Rasuli ﷺ bizni chaqirayotganini eshitdik. (Uygʻonib) qarasak, u zotning yonida bir badaviy (turibdi). Paygʻambar ﷺ: «Bu badaviy — men uxlab yotganimda — qilichimni (qinidan) sugʻurib oldi va men uygʻonganimda, uning qoʻlida — yalangʻoch (qinidan chiqarilgan) qilichni — koʻrdim; u: ‹Seni mendan kim qutqaradi?› — deb (meni) qoʻrqitdi. Men uch marta: ‹Alloh›, — dedim», — dedi. Paygʻambar ﷺ uni jazolamadi, balki (joyiga) oʻtirdi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У бир ғазотда қатнашиш учун Аллоҳнинг Расули ﷺ билан бирга Нажд томон йўл олди. Аллоҳнинг Расули ﷺ қайтганида, у (Жобир) ҳам у зот билан қайтди. Улар — кўп тиканли дарахтлари бўлган бир водийда эканларида — пешин (вақти) келди. Аллоҳнинг Расули ﷺ ва одамлар (уловларидан) тушиб, дарахтлар соясида дам олиш учун тарқалди. Аллоҳнинг Расули ﷺ бир дарахт остида дам олиб, қиличини унга осиб қўйди. Биз ҳаммамиз мизғиб (ухлаб) олдик ва бирдан Аллоҳнинг Расули ﷺ бизни чақираётганини эшитдик. (Уйғониб) қарасак, у зотнинг ёнида бир бадавий (турибди). Пайғамбар ﷺ: «Бу бадавий — мен ухлаб ётганимда — қиличимни (қинидан) суғуриб олди ва мен уйғонганимда, унинг қўлида — яланғоч (қинидан чиқарилган) қилични — кўрдим; у: ‹Сени мендан ким қутқаради?› — деб (мени) қўрқитди. Мен уч марта: ‹Аллоҳ›, — дедим», — деди. Пайғамбар ﷺ уни жазоламади, балки (жойига) ўтирди.

- السادس‏:‏ عن عمر رضي الله عنه قال‏:‏ سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول ‏:‏ ‏"‏لو أنكم تتوكلون على الله حق توكله لرزقكم كما يرزق الطير ، تغدو خماصاً وتروح بطاناً‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه الترمذي ، وقال حديث حسن ‏)‏‏)‏‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Allohning Nabiysi ﷺni: «Agar sizlar Allohga chin tavakkul bilan tavakkul qilsangizlar, sizlarni xuddi qushlarni rizqlantirganidek rizqlantirar edi: ular ertalab qorinlari och holda ketib, kechqurun toʻq holda qaytadilar», deb aytayotganlarini eshitdi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Аллоҳнинг Набийси ﷺни: «Агар сизлар Аллоҳга чин таваккул билан таваккул қилсангизлар, сизларни худди қушларни ризқлантирганидек ризқлантирар эди: улар эрталаб қоринлари оч ҳолда кетиб, кечқурун тўқ ҳолда қайтадилар», деб айтаётганларини эшитди.

- السابع‏:‏ عن أبي عمارة البراء بن عازب رضي الله عنهما قال ‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ يا فلان إذا أويت إلى فراشك فقل‏:‏ اللهم أسلمت نفسي إليك، ووجهت وجهي إليك‏:‏ وفوضت أمري إليك ، وألجأت ظهري إليك، رغبة ورهبة إليك، لا ملجأ ولا منجى منك إلا إليك ، آمنت بكتابك الذي أنزلت، ونبيك الذي أرسلت؛ فإنك إن مت من ليلتك مت على الفطرة، وإن أصبحت أصبت خيراً‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

(Baroʼ ibn Ozib (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Ey falon, qachon toʻshagingga (yotgani) kelsang, (shunday) ayt: ‹Allohumma aslamtu nafsiy ilayka, va vajjahtu vajhiy ilayka, va favvaztu amriy ilayka, va aljaʼtu zahriy ilayka, ragʻbatan va rahbatan ilayka; la maljaʼa va la manja minka illa ilayka; amantu bi-kitabikallaziy anzalta, va bi-nabiyyikallaziy arsalta (Allohim, oʻzimni Senga taslim qildim, yuzimni Senga (qaratdim), ishimni Senga topshirdim, orqamni (suyanchimni) Senga tayadim — Senga (rahmatingga) ishtiyoq va (azobingdan) qoʻrquv bilan; Sendan boshqa panoh va najot (joyi) yoʻq — magar faqat Sening Oʻzingga; Sen nozil qilgan Kitobingga iymon keltirdim va Sen yuborgan Paygʻambaringga (ham))›. Bas, agar sen oʻsha kechangda oʻlsang, fitrat (Islom) ustida oʻlgan boʻlasan; agar tongga chiqsang (omon qolsang), bir ajrga erishgan boʻlasan», dedilar.(Барў ибн Озиб (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Эй фалон, қачон тўшагингга (ётгани) келсанг, (шундай) айт: ‹Аллоҳумма асламту нафсий илайка, ва важжаҳту важҳий илайка, ва фаввазту амрий илайка, ва алжаъту заҳрий илайка, рағбатан ва раҳбатан илайка; ла малжаъа ва ла манжа минка илла илайка; аманту би-китабикаллазий анзалта, ва би-набиййикаллазий арсалта (Аллоҳим, ўзимни Сенга таслим қилдим, юзимни Сенга (қаратдим), ишимни Сенга топширдим, орқамни (суянчимни) Сенга таядим — Сенга (раҳматингга) иштиёқ ва (азобингдан) қўрқув билан; Сендан бошқа паноҳ ва нажот (жойи) йўқ — магар фақат Сенинг Ўзингга; Сен нозил қилган Китобингга иймон келтирдим ва Сен юборган Пайғамбарингга (ҳам))›. Бас, агар сен ўша кечангда ўлсанг, фитрат (Ислом) устида ўлган бўласан; агар тонгга чиқсанг (омон қолсанг), бир ажрга эришган бўласан», дедилар.

- الثامن‏:‏ عن أبي بكر الصديق رضي الله عنه عن عبد الله بن عثمان بن عامر بن عمر بن كعب بن سعد بن تيم بن مرة بن كعب بن لؤي بن غالب القرشي التيمي رضي الله عنه - وهو وأبوه وأمه صحابة، رضي الله عنهم- قال‏:‏ نظرت إلى أقدام المشركين ونحن في الغار وهم على رؤوسنا فقلت يارسول الله لو أن أحدهم نظر تحت قدمية لأبصرنا‏.‏ فقال‏:‏ ‏"‏ ما ظنك يا أبا بكر باثنين الله ثالثهما‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Men gʻorda ekanligimizda Paygʻambar ﷺga: «Agar ulardan biri oyoqlari ostiga qarasa, bizni koʻrib qolardi», dedim. U zot: «Ey Abu Bakr, uchinchisi Alloh boʻlgan ikki kishini nima deb oʻylaysan?» dedilar.Мен ғорда эканлигимизда Пайғамбар ﷺга: «Агар улардан бири оёқлари остига қараса, бизни кўриб қоларди», дедим. У зот: «Эй Абу Бакр, учинчиси Аллоҳ бўлган икки кишини нима деб ўйлайсан?» дедилар.

- التاسع‏:‏ عن أم المؤمنين أم سلمة، واسمها هند بنت أبي أمية حذيفة المخزومية، رضي الله عنها أن النبي صلى الله عليه وسلم كان إذا خرج من بيته قال‏:‏ ‏"‏بسم الله، توكلت على الله ، اللهم إني أعوذ بك أن أضل أو أضل، أو أذل أو أذل، أو أظلم أو أظلم ، أو أجهل أو يجهل علي‏"‏ ‏(‏‏(‏حديث صحيح رواه أبو داود، والترمذي وغيرهما بأسانيد صحيحة‏)‏‏)‏ ‏.‏ ‏(‏‏(‏قال الترمذي‏:‏ حديث حسن صحيح، وهذا لفظ أبي داود‏)‏‏)‏‏.‏

Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ uyidan chiqayotganlarida: «Bismillah, tavakkaltu alalloh. Allohumma, inna naʼuzu bika min an nazilla av nazilla, av nazlima av nuzlam, av najhala av yujhala alayna (Alloh nomi bilan, Allohga tavakkal qildim. Ey Alloh, biz Sendan panoh tilaymiz toymoqdan yoki adashmoqdan, zulm qilmoqdan yoki zulmga uchramoqdan, nodonlik qilmoqdan yoki bizga nisbatan nodonlik qilinmoqdan)», der edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ уйидан чиқаётганларида: «Бисмиллаҳ, таваккалту алаллоҳ. Аллоҳумма, инна наъузу бика мин ан назилла ав назилла, ав назлима ав нузлам, ав нажҳала ав южҳала алайна (Аллоҳ номи билан, Аллоҳга таваккал қилдим. Эй Аллоҳ, биз Сендан паноҳ тилаймиз тоймоқдан ёки адашмоқдан, зулм қилмоқдан ёки зулмга учрамоқдан, нодонлик қилмоқдан ёки бизга нисбатан нодонлик қилинмоқдан)», дер эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

- العاشر‏:‏ عن أنس رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏من قال-يعني إذا خرج من بيته-‏:‏ بسم الله توكلت على الله، ولا حول ولا قوة إلا بالله ، يقال له‏:‏ هديت وكفيت ووقيت، وتنحى عنه الشيطان‏"‏‏.‏ رواه أبو داود والترمذي، والنسائي وغيرهم‏.‏ وقال الترمذي‏:‏ حديث حسن، زاد أبو داود‏:‏ ‏"‏فيقول ‏:‏-يعني الشيطان-لشيطان آخر‏:‏ كيف لك برجل قد هدي وكفي ووقيّ ‏؟‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim — yaʼni uyidan chiqayotganda — ‹Bismillah, tavakkaltu alalloh, la havla va la quvvata illa billah (Alloh nomi bilan, Allohga tavakkal qildim, Allohdan boshqa qudrat ham, quvvat ham yoʻq)› desa, unga: ‹Sen kifoya qilinding va saqlanding› deyiladi va shayton undan uzoqlashadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻl bilangina bilamiz.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким — яъни уйидан чиқаётганда — ‹Бисмиллаҳ, таваккалту алаллоҳ, ла ҳавла ва ла қуввата илла биллаҳ (Аллоҳ номи билан, Аллоҳга таваккал қилдим, Аллоҳдан бошқа қудрат ҳам, қувват ҳам йўқ)› деса, унга: ‹Сен кифоя қилиндинг ва сақландинг› дейилади ва шайтон ундан узоқлашади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир, биз уни фақат шу йўл билангина биламиз.

- وعن أنس رضي الله عنه قال‏:‏ كان أخوان على عهد النبي صلى الله عليه وسلم، وكان أحدهما يأتي النبي صلى الله عليه وسلم ، والآخر يحترف، فشكا المحترف آخاه للنبي صلى الله عليه وسلم فقال ‏:‏ ‏"‏لعلك ترزق به‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه الترمذي بإسناد صحيح على شرط مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Nabiy ﷺ zamonlarida ikki aka-uka bor edi. Ulardan biri Nabiy ﷺ huzurlariga (ilm olish uchun) kelib turar, ikkinchisi esa hunar (kasb) bilan shugʻullanar edi. Hunarmand (uka) akasidan Nabiy ﷺga shikoyat qildi. Shunda u zot: «Sen, ehtimol, oʻsha (aka) sababli rizqlantirilayotgandirsan», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Набий ﷺ замонларида икки ака-ука бор эди. Улардан бири Набий ﷺ ҳузурларига (илм олиш учун) келиб турар, иккинчиси эса ҳунар (касб) билан шуғулланар эди. Ҳунарманд (ука) акасидан Набий ﷺга шикоят қилди. Шунда у зот: «Сен, эҳтимол, ўша (ака) сабабли ризқлантирилаётгандирсан», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

- وعن أبي عمرو، وقيل‏:‏ أبي عمرة سفيان بن عبد الله رضي الله عنه قال‏:‏ قلت‏:‏ يا رسول الله قل لي في الإسلام قولاً لا أسأل عنه أحداً غيرك‏.‏ قال‏:‏ ‏"‏قل آمنت بالله‏:‏ ثم استقم‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Sufyon ibn Abdulloh as-Saqafiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men: «Ey Allohning Rasuli, menga Islom haqida shunday bir soʻz aytingki, undan keyin men u haqda Sizdan boshqa hech kimdan soʻramasam» — Abu Usomaning hadisida: «...Sizdan oʻzga (hech kimdan)» — dedim. (Paygʻambar): «‹Allohga iymon keltirdim› deb ayt, soʻng (shunda) mustahkam tur (istiqomat qil)», dedilar.Суфён ибн Абдуллоҳ ас-Сақафий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, менга Ислом ҳақида шундай бир сўз айтингки, ундан кейин мен у ҳақда Сиздан бошқа ҳеч кимдан сўрамасам» — Абу Усоманинг ҳадисида: «...Сиздан ўзга (ҳеч кимдан)» — дедим. (Пайғамбар): «‹Аллоҳга иймон келтирдим› деб айт, сўнг (шунда) мустаҳкам тур (истиқомат қил)», дедилар.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه ‏:‏ قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم قاربوا وسددوا، واعلموا أنه لن ينجو أحد منكم بعمله‏"‏ قالوا‏:‏ ولا أنت يا رسول الله ‏؟‏ قال‏:‏ ‏"‏ولا أنا إلا أن يتغمدنى الله برحمة منه وفضل‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «(Amallarda) meʼyorga yaqin boʻlinglar, toʻgʻri yoʻl tutinglar va bilinglarki, sizlardan hech kim oʻz amali bilan najot topmaydi», dedilar. (Sahobalar): «Yo Rasululloh, Sizni ham-a?» dedilar. (U zot): «Meni ham, magar Alloh meni Oʻz rahmati va fazli bilan oʻrasa (oʻshanda najot toparman)», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «(Амалларда) меъёрга яқин бўлинглар, тўғри йўл тутинглар ва билингларки, сизлардан ҳеч ким ўз амали билан нажот топмайди», дедилар. (Саҳобалар): «Ё Расулуллоҳ, Сизни ҳам-а?» дедилар. (У зот): «Мени ҳам, магар Аллоҳ мени Ўз раҳмати ва фазли билан ўраса (ўшанда нажот топарман)», дедилар.

- فالأول‏:‏ عن أبي هريرة رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏ بادروا بالأعمال فتناً كقطع الليل المظلم يصبح الرجل مؤمنا ويمسي كافراً ويمسي مؤمنا ويصبح كافراً، يبيع دينه بعرض من الدنيا‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qorongʻu tunning boʻlaklaridek (kelguvchi) fitnalardan (avval) amallar qilishga shoshilinglar. Kishi ertalab moʻmin boʻlib, kechqurun kofir boʻlib qoladi; kechqurun moʻmin boʻlib, ertalab kofir boʻlib qoladi. Ulardan biri dinini dunyoning arzimas mato (nafs)iga sotadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қоронғу туннинг бўлакларидек (келгувчи) фитналардан (аввал) амаллар қилишга шошилинглар. Киши эрталаб мўмин бўлиб, кечқурун кофир бўлиб қолади; кечқурун мўмин бўлиб, эрталаб кофир бўлиб қолади. Улардан бири динини дунёнинг арзимас мато (нафс)ига сотади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

- الثاني عن أبي سروعة -بكسر السين المهملة وفتحها- عقبة ابن الحارث رضي الله عنه قال‏:‏ صليت وراء النبي صلى الله عليه وسلم بالمدينة العصر، فسلم ثم قام مسرعاً فتخطى رقاب الناس إلى بعض حجر نسائه، ففزع الناس من سرعته، فخرج عليهم، فرأى أنهم قد عجبوا من سرعته، قال ‏"‏ذكرت شيئاً من تبر عندنا فكرهت أن يحبسنى، فأمرت بقسمته‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏ وفي رواية للبخاري ‏:‏ ‏ ‏كنت خلفت في البيت تبراً من الصدقة، فكرهت أن أبيته‏ ‏‏.‏ ‏(‏‏(‏التبر‏)‏‏)‏ قطع ذهب أو فضة

Uqba (ibn Horis) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Madinada Paygʻambar ﷺ orqasida asr namozini oʻqidim. U zot namozni salom bilan tugatganlarida, shoshilib turdilar va odamlar saflarini yorib oʻtib, zavjalaridan birining xonasiga (chiqib) ketdilar. Odamlar u zotning shoshilishidan choʻchidi. Paygʻambar ﷺ qaytib keldilar va odamlarni oʻz shoshilishlaridan hayratda (turgan holda) topib, ularga: «Men uyimda turgan bir parcha oltinni esladim va uning meni Alloh ibodatidan chalgʻitishini yoqtirmadim, shuning uchun uni (sadaqaga) tarqatishni buyurdim», — dedilar.Уқба (ибн Ҳорис) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Мадинада Пайғамбар ﷺ орқасида аср намозини ўқидим. У зот намозни салом билан тугатганларида, шошилиб турдилар ва одамлар сафларини ёриб ўтиб, завжаларидан бирининг хонасига (чиқиб) кетдилар. Одамлар у зотнинг шошилишидан чўчиди. Пайғамбар ﷺ қайтиб келдилар ва одамларни ўз шошилишларидан ҳайратда (турган ҳолда) топиб, уларга: «Мен уйимда турган бир парча олтинни эсладим ва унинг мени Аллоҳ ибодатидан чалғитишини ёқтирмадим, шунинг учун уни (садақага) тарқатишни буюрдим», — дедилар.

- الثالث‏:‏ عن جابر رضي الله عنه قال‏:‏ قال رجل للنبي صلى الله عليه وسلم يوم أحد‏: : رَأيتَ إنْ قُتِلتُ فَأَيْنَ أَنَا ؟ قَالَ : « في الجنَّةِ » فَأَلْقَى تَمَرَاتٍ كُنَّ في يَدِهِ ، ثُمَّ قَاتَلَ حَتَّى قُتِلَ . مُتَّفَقٌ عَلَيهِ .

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Uhud kuni bir kishi Nabiy ﷺga: «Aytingchi, agar men oʻldirilsam, qayerda boʻlaman?» dedi. U zot: «Jannatda», dedilar. Shunda u qoʻlidagi bir necha dona xurmoni tashladi-da, oʻldirilgunicha jang qildi.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Уҳуд куни бир киши Набий ﷺга: «Айтингчи, агар мен ўлдирилсам, қаерда бўламан?» деди. У зот: «Жаннатда», дедилар. Шунда у қўлидаги бир неча дона хурмони ташлади-да, ўлдирилгунича жанг қилди.

عن أبي هريرة ، قَالَ : جاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبيِّ فَقَالَ : يَا رسولَ الله ، أيُّ الصَّدَقَةِ أعْظَمُ أجْرَاً ؟ قَالَ : « أنْ تَصَدَّقَ وَأنتَ صَحيحٌ شَحيحٌ ، تَخشَى الفَقرَ وتَأمُلُ الغِنَى ، وَلا تُمهِلْ حَتَّى إِذَا بَلَغتِ الحُلقُومَ قُلْتَ لِفُلان كذا ولِفُلانٍ كَذا ، وقَدْ كَانَ لِفُلانٍ » . مُتَّفَقٌ عَلَيهِ .

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Paygʻambar ﷺ ga kelib: «Yo Rasululloh, qaysi sadaqa savobda eng afzal?» — dedi. U zot: «Sen sogʻ-salomat, baxil va kambagʻallikdan qoʻrqib, boylikni istab turgan paytda bergan sadaqang. Uni — oʻlim (vaqti) yaqinlashguncha — kechiktirib, soʻng: ‹Falonchiga shuncha, falonchiga shuncha bering›, — deb aytma; holbuki u (mol) allaqachon falonchiniki boʻlib boʻlgan (yaʼni kech boʻladi)», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Пайғамбар ﷺ га келиб: «Ё Расулуллоҳ, қайси садақа савобда энг афзал?» — деди. У зот: «Сен соғ-саломат, бахил ва камбағалликдан қўрқиб, бойликни истаб турган пайтда берган садақанг. Уни — ўлим (вақти) яқинлашгунча — кечиктириб, сўнг: ‹Фалончига шунча, фалончига шунча беринг›, — деб айтма; ҳолбуки у (мол) аллақачон фалончиники бўлиб бўлган (яъни кеч бўлади)», — дедилар.

- الخامس‏:‏ عن أنس رضي الله عنه، أن رسول الله صلى الله عليه وسلم أخذ سيفاً يوم أحد فقال‏:‏ ‏"‏ من يأخذ مني هذا‏؟‏ فبسطوا أيديهم، كل إنسان منهم يقول‏:‏ أنا أنا‏.‏ قال‏:‏ ‏"‏فمن يأخذه بحقه‏؟‏‏"‏ فأحجم القوم، فقال أبو دجانة رضي الله عنه‏:‏ أنا آخذه بحقه، فأخذه ففلق به هام المشركين‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Uhud kuni bir qilichni qoʻllariga olib: «Buni mendan kim oladi?» — dedilar. Shunda ular qoʻllarini choʻzishdi va ulardan har bir kishi: «Men, men!» — der edi. (Rasululloh ﷺ): «Uni haqqi bilan kim oladi?» — dedilar. (Roviy) aytdi: Shunda jamoa (olishdan) tortindi. Bas, Simok ibn Xarasha — Abu Dujona: «Men uni haqqi bilan olaman», — dedi. (Roviy) aytdi: Soʻng u (qilichni) oldi va u bilan mushriklarning boshlarini yorib tashladi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Уҳуд куни бир қилични қўлларига олиб: «Буни мендан ким олади?» — дедилар. Шунда улар қўлларини чўзишди ва улардан ҳар бир киши: «Мен, мен!» — дер эди. (Расулуллоҳ ﷺ): «Уни ҳаққи билан ким олади?» — дедилар. (Ровий) айтди: Шунда жамоа (олишдан) тортинди. Бас, Симок ибн Хараша — Абу Дужона: «Мен уни ҳаққи билан оламан», — деди. (Ровий) айтди: Сўнг у (қилични) олди ва у билан мушрикларнинг бошларини ёриб ташлади.

- السادس‏:‏ عن الزبير بن عدي قال‏:‏ أتينا أنس بن مالك رضي الله عنه فشكونا إليه ما نلقى من الحجاج‏.‏ فقال‏:‏ ‏"‏اصبروا فإنه لا يأتي زمان إلا والذي بعده شر منه حتى تلقوا ربكم‏"‏ سمعته من نبيكم صلى الله عليه وسلم‏.‏‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

(Zubayr ibn Adiy aytdi:) Biz Anas ibn Molik(ning huzuriga) keldik va unga Hajjojdan koʻrayotgan (azob-uqubat)larimizdan shikoyat qildik. U: «Sabr qilinglar; chunki sizlarga shunday bir zamon kelmaydiki, undan keyingisi undan battarroq boʻlmasin — toki Robbingizga yoʻliqquningizcha. Men buni Paygʻambaringiz ﷺdan eshitganman», dedi.(Зубайр ибн Адий айтди:) Биз Анас ибн Молик(нинг ҳузурига) келдик ва унга Ҳажжождан кўраётган (азоб-уқубат)ларимиздан шикоят қилдик. У: «Сабр қилинглар; чунки сизларга шундай бир замон келмайдики, ундан кейингиси ундан баттарроқ бўлмасин — токи Роббингизга йўлиққунингизча. Мен буни Пайғамбарингиз ﷺдан эшитганман», деди.

- السابع‏:‏ عن أبي هريرة رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏ بادروا بالأعمال سبعاً‏.‏ هل تنتظرون إلا فقراً منسياً، أو غنى مطغياً، أو مرضاً مفسداً، أو هرماً مفنداً أو موتاً مجهزاً أو الدجال فشر غائب ينتظر، أو الساعة فالساعة أدهى وأمر‏!‏‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه الترمذي وقال‏:‏ حديث حسن‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Amallarni (qilishga) yettita (narsadan) oldin shoshiling. Sizlar unutdiruvchi qashshoqlik, yoxud tugʻyonga soluvchi boylik, yoxud (badanni) buzuvchi kasallik, yoxud (aqlni) sustaytiruvchi qarilik, yoxud nogahon kelguvchi oʻlim, yoxud Dajjoldan — bu kutilayotgan eng yomon gʻoyib (balo)dir, yoxud Qiyomatdan — Qiyomat esa eng dahshatli va eng achchiqdir — boshqa narsani kutyapsizlarmi?» dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, uni al-Aʼrajning Abu Hurayradan rivoyatidan faqat Muharrir ibn Horun hadisi orqaligina bilamiz. Bishr ibn Umar va boshqalar ham buni Muharrir ibn Horundan rivoyat qilishgan. Maʼmar ham bu hadisni Said al-Maqburiydan eshitgan bir kishidan, u Abu Hurayradan, u Paygʻambar ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan va «tantazirun» deb keltirgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Амалларни (қилишга) еттита (нарсадан) олдин шошилинг. Сизлар унутдирувчи қашшоқлик, ёхуд туғёнга солувчи бойлик, ёхуд (баданни) бузувчи касаллик, ёхуд (ақлни) сустайтирувчи қарилик, ёхуд ногаҳон келгувчи ўлим, ёхуд Дажжолдан — бу кутилаётган энг ёмон ғойиб (бало)дир, ёхуд Қиёматдан — Қиёмат эса энг даҳшатли ва энг аччиқдир — бошқа нарсани кутяпсизларми?» дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, уни ал-Аъражнинг Абу Ҳурайрадан ривоятидан фақат Муҳаррир ибн Ҳорун ҳадиси орқалигина биламиз. Бишр ибн Умар ва бошқалар ҳам буни Муҳаррир ибн Ҳорундан ривоят қилишган. Маъмар ҳам бу ҳадисни Саид ал-Мақбурийдан эшитган бир кишидан, у Абу Ҳурайрадан, у Пайғамбар ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилган ва «тантазирун» деб келтирган.

- الثامن‏:‏ عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال يوم خيبر‏:‏ ‏"‏لأعطين هذه الراية رجلا يحب الله ورسوله، يفتح الله على يديه‏"‏ قال عمر رضي الله عنه‏:‏ ما أحببت الإمارة إلا يؤمئذ، فتساورت لها رجاء أن أدعى لها، فدعا رسول الله صلى الله عليه وسلم عليّ بن أبي طالب رضي الله عنه فأعطاه إياها وقال‏:‏ ‏"‏ أمش ولا تلتفت حتى يفتح الله عليك‏"‏ فسار علي شيئاً، ثم وقف ولم يلتفت، فصرخ‏:‏ يا رسول الله، على ماذا أقاتل الناس‏؟‏ قال‏:‏ ‏"‏ قاتلهم حتى يشهدوا أن لا إله إلا الله، وأن محمداً رسول الله، فإذا فعلوا ذلك فقد منعوا منك دماءهم وأموالهم إلا بحقها، وحسابهم على الله‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏:‏ (14)

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Xaybar kuni: «Bu bayroqni albatta Allohni va Uning Rasulini sevadigan bir kishiga beraman; Alloh uning ikki qoʻli bilan (Xaybarni) fath qiladi», dedilar. Umar ibn Xattob dedi: Men amirlikni faqat oʻsha kuni xohlardim. (U) dedi: Men bayroqqa (chaqirilishimni) umid qilib, unga (boʻyin) choʻzdim. (U) dedi: Shunda Rasululloh ﷺ Ali ibn Abu Tolibni chaqirib, uni unga berdilar va: «Yur, Alloh senga fath ato etgunicha (ortga) qaramagin», dedilar. (U) dedi: Ali bir oz yurdi, soʻng toʻxtab, (ortga) qaramay baqirib: «Yo Rasululloh! Odamlar bilan qaysi (asos) ustida jang qilaman?» dedi. U zot: «Ular ‹Allohdan oʻzga iloh yoʻq va Muhammad Allohning Rasuli›, deb guvohlik bermagunlaricha ular bilan jang qil. Bas, agar shuni qilsalar, qonlarini va mollarini sendan saqlab qolibdilar — uning haqi (taqozo qilgani) mustasno — hisob-kitoblari esa Allohning zimmasidadir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Хайбар куни: «Бу байроқни албатта Аллоҳни ва Унинг Расулини севадиган бир кишига бераман; Аллоҳ унинг икки қўли билан (Хайбарни) фатҳ қилади», дедилар. Умар ибн Хаттоб деди: Мен амирликни фақат ўша куни хоҳлардим. (У) деди: Мен байроққа (чақирилишимни) умид қилиб, унга (бўйин) чўздим. (У) деди: Шунда Расулуллоҳ ﷺ Али ибн Абу Толибни чақириб, уни унга бердилар ва: «Юр, Аллоҳ сенга фатҳ ато этгунича (ортга) қарамагин», дедилар. (У) деди: Али бир оз юрди, сўнг тўхтаб, (ортга) қарамай бақириб: «Ё Расулуллоҳ! Одамлар билан қайси (асос) устида жанг қиламан?» деди. У зот: «Улар ‹Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ ва Муҳаммад Аллоҳнинг Расули›, деб гувоҳлик бермагунларича улар билан жанг қил. Бас, агар шуни қилсалар, қонларини ва молларини сендан сақлаб қолибдилар — унинг ҳақи (тақозо қилгани) мустасно — ҳисоб-китоблари эса Аллоҳнинг зиммасидадир», дедилар.

- فالأول‏:‏ عن أبي هريرة رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏إن الله تعالى قال‏:‏ من عادى لي وليا فقد آذنته بالحرب‏.‏ وما تقرب إلي عبدي بشيء أحب إلي مما افترضت عليه، وما يزال عبدي يتقرب إلي بالنوافل حتى أحبه، فإذا أحببته كنت سمعه الذي يسمع به، وبصره الذي يبصر به، ويده التي يبطش بها، ورجله التي يمشي بها، وإن سألني أعطيته؛ ولئن استعاذني لأعيذنه‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Alloh (shunday) dedi: ‹Kim Mening valiyimga (doʻstimga) dushmanlik qilsa, Men unga urush eʼlon qilaman. Bandam Menga — Oʻzim unga farz qilgan narsalardan koʻra sevimliroq biror narsa bilan yaqinlashmadi. Bandam Menga nafl (ibodat)lar bilan yaqinlashib boraveradi — toki Men uni sevib qolaman. Men uni sevsam, uning eshitadigan qulogʻi, koʻradigan koʻzi, (narsalarni) ushlaydigan qoʻli va yuradigan oyogʻi boʻlaman. Agar u Mendan soʻrasa, albatta beraman; Mendan panoh tilasa, albatta panoh beraman. Men qiladigan biror ishimda — mominning jonini (olishda) ikkilanganimdek — ikkilanmaganman: u oʻlimni yomon koʻradi, Men esa uni xafa qilishni yomon koʻraman›», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ (шундай) деди: ‹Ким Менинг валийимга (дўстимга) душманлик қилса, Мен унга уруш эълон қиламан. Бандам Менга — Ўзим унга фарз қилган нарсалардан кўра севимлироқ бирор нарса билан яқинлашмади. Бандам Менга нафл (ибодат)лар билан яқинлашиб бораверади — токи Мен уни севиб қоламан. Мен уни севсам, унинг эшитадиган қулоғи, кўрадиган кўзи, (нарсаларни) ушлайдиган қўли ва юрадиган оёғи бўламан. Агар у Мендан сўраса, албатта бераман; Мендан паноҳ тиласа, албатта паноҳ бераман. Мен қиладиган бирор ишимда — моминнинг жонини (олишда) иккиланганимдек — иккиланмаганман: у ўлимни ёмон кўради, Мен эса уни хафа қилишни ёмон кўраман›», дедилар.

- الثاني‏:‏ عن أنس رضي الله عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم فيما يرويه عن ربه عز وجل قال‏:‏ ‏"‏ إذا تقرب العبد إلي شبراً تقربت إليه ذراعاً، وإذا تقرب إلي ذراعاً تقربت منه باعاً، وإذا أتاني يمشي أتيته هرولة‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan — U zot uni Robbisidan rivoyat qilgan holda — (rivoyat qildiki,) (Alloh): «Qachon banda Menga bir qarich yaqinlashsa, Men unga bir tirsak (ziro) yaqinlashaman; qachon u Menga bir tirsak yaqinlashsa, Men unga bir quloch (boʻy) yaqinlashaman; qachon u Menga yurib kelsa, Men unga shoshilib (yugurib) kelaman», dedi.)(Анас (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан — У зот уни Роббисидан ривоят қилган ҳолда — (ривоят қилдики,) (Аллоҳ): «Қачон банда Менга бир қарич яқинлашса, Мен унга бир тирсак (зиро) яқинлашаман; қачон у Менга бир тирсак яқинлашса, Мен унга бир қулоч (бўй) яқинлашаман; қачон у Менга юриб келса, Мен унга шошилиб (югуриб) келаман», деди.)

- الثالث‏:‏ عن ابن عباس رضي الله عنهما قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏ نعمتان مغبون فيهما كثير من الناس‏:‏ الصحة، والفراغ‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ikki neʼmat borki, ularda odamlarning koʻpchiligi aldanib qoladi — sihat-salomatlik va boʻsh vaqt», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu bobda Anas ibn Molikdan ham (rivoyat) bor.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Икки неъмат борки, уларда одамларнинг кўпчилиги алданиб қолади — сиҳат-саломатлик ва бўш вақт», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Анас ибн Моликдан ҳам (ривоят) бор.

- الرابع‏:‏ عن عائشة رضي الله عنها أن النبي صلى الله عليه وسلم كان يقوم من الليل حتى تنفطر قدماه، فقلت له‏:‏ لم تصنع هذا يا رسول الله، وقد غفر الله لك ما تقدم من ذنبك وما تأخر‏؟‏‏!‏ قال‏:‏ ‏"‏ أفلا أحب أن أكون عبداً شكوراً‏؟‏‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏.‏ هذا لفظ البخاري، ونحوه في الصحيحين من رواية المغيرة بن شعبة‏)‏‏)‏‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildi)ki, Allohning Paygʻambari ﷺ — oyoqlari yorilguncha — kechasi (namozga) turar edilar. Oisha: «Nega bunday qilasiz, ey Allohning Rasuli — Alloh sizning avvalgi va keyingi gunohlaringizni magʻ firat qilgan-ku?» dedi. U zot: «Men shukr qiluvchi banda boʻ lishni yoqtirmayinmi?» dedilar. Soʻng (u zot) semirib (vazni ortib) qolgach, oʻ tirgan holda namoz oʻqir, rukuʼ qilmoqchi boʻ lganlarida turib, (qiroat) oʻqir, soʻng rukuʼ qilar edilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилди)ки, Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ — оёқлари ёрилгунча — кечаси (намозга) турар эдилар. Оиша: «Нега бундай қиласиз, эй Аллоҳнинг Расули — Аллоҳ сизнинг аввалги ва кейинги гуноҳларингизни мағ фират қилган-ку?» деди. У зот: «Мен шукр қилувчи банда бў лишни ёқтирмайинми?» дедилар. Сўнг (у зот) семириб (вазни ортиб) қолгач, ў тирган ҳолда намоз ўқир, рукуъ қилмоқчи бў лганларида туриб, (қироат) ўқир, сўнг рукуъ қилар эдилар.

- الخامس‏:‏ عن عائشة رضي الله عنها أنها قالت‏:‏ ‏"‏ كان رسول الله صلى الله عليه وسلم إذا دخل العشر أحيا الليل، وأيقظ أهله، وجد وشد المئزر‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ (oxirgi) oʻn kun kirganda kechani (ibodat bilan) tiriltirar, ahlini uygʻotar, jiddu jahd qilar va belni mahkam bogʻlar edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ (охирги) ўн кун кирганда кечани (ибодат билан) тирилтирар, аҳлини уйғотар, жидду жаҳд қилар ва белни маҳкам боғлар эдилар.

- السادس‏:‏ عن أبي هريرة رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏ المؤمن القوي خير وأحب إلى الله من المؤمن الضعيف وفي كل خير‏.‏ احرص على ما ينفعك، واستعن بالله ولا تعجز‏.‏ وإن أصابك شيء فلا تقل‏:‏ لو أني فعلت كان كذا وكذا، ولكن قل‏:‏ قدر الله، وما شاء فعل؛ فإن لو تفتح عمل الشيطان‏"‏ ‏(‏‏(‏ رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kuchli moʻmin Alloh nazdida zaif moʻmindan yaxshiroq va sevimliroqdir; (lekin) har birida yaxshilik bor. Senga foyda beradigan narsaga harislik qil, Allohdan yordam sora va ojizlik qilma. Agar senga biror (koʻngilsiz) narsa yetsa: ‹Agar men shunday qilganimda, bunday-bunday boʻlardi›, dema. Balki: ‹Allohning taqdiri (shunday edi); U xohlaganini qildi›, degin. Zero, ‹agar›(deyish) shaytonning amalini ochib beradi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кучли мўмин Аллоҳ наздида заиф мўминдан яхшироқ ва севимлироқдир; (лекин) ҳар бирида яхшилик бор. Сенга фойда берадиган нарсага ҳарислик қил, Аллоҳдан ёрдам сора ва ожизлик қилма. Агар сенга бирор (кўнгилсиз) нарса етса: ‹Агар мен шундай қилганимда, бундай-бундай бўларди›, дема. Балки: ‹Аллоҳнинг тақдири (шундай эди); У хоҳлаганини қилди›, дегин. Зеро, ‹агар›(дейиш) шайтоннинг амалини очиб беради», — дедилар.

- السابع‏:‏ عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏ حجبت النار بالشهوات، وحجبت الجنة بالمكاره‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki,) Rasululloh ﷺ: «Doʻzax shahvatlar (nafs istaklari) bilan oʻralgan; jannat esa yoqimsiz (mashaqqatli) narsalar bilan oʻralgan», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Дўзах шаҳватлар (нафс истаклари) билан ўралган; жаннат эса ёқимсиз (машаққатли) нарсалар билан ўралган», дедилар.

- الثامن‏:‏ عن أبي عبد الله حذيفة بن اليمان، رضي الله عنهما، قال‏:‏ صليت مع النبي صلى الله عليه وسلم ذات ليلة، فافتتح البقرة، فقلت يركع عند المائة، ثم مضى؛ فقلت يصلي بها في ركعة، فمضى؛ فقلت يركع بها، ثم افتتح النساء؛ فقرأها، ثم افتتح آل عمران فقرأها، يقرأ مترسلاً إذا مر بآية فيها تسبيح سبح، وإذا مر بسؤال سأل، وإذا مر بتعوذ تعوذ، ثم ركع فجعل يقول‏:‏ ‏"‏ سبحان ربي العظيم‏"‏ فكان ركوعه نحواً من قيامه ثم قال‏:‏ ‏"‏ سمع الله لمن حمده، ربنا لك الحمد‏"‏ ثم قام قياماً طويلاً قريباً مما ركع، ثم سجد فقال‏:‏ ‏"‏ سبحان ربي الأعلى‏"‏ فكان سجوده قريباً من قيامه‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏.‏

Huzayfa ibn al-Yaman (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kecha Nabiy ﷺ bilan (nafl) namoz oʻqidim. U zot Baqara (surasini) boshladilar. Men: ‹Yuz (oyat)da rukuʼ qilsalar kerak› dedim, ammo davom etaverdilar. ‹Bu (surani) bir rakatda oʻqiydilar shekilli› dedim, davom etaverdilar. ‹Endi shu bilan rukuʼ qilsalar kerak› dedim, ammo Niso (surasini) boshlab, uni oʻqidilar. Soʻng Oli Imron (surasini) boshlab, uni oʻqidilar. Shoshilmay, dona-dona qiroat qilardilar. Tasbeh (aytiladigan) oyatga oʻtganlarida tasbeh aytar, soʻrov (oyatiga) oʻtganlarida (Allohdan) soʻrar, panoh soʻrash (oyatiga) oʻtganlarida panoh soʻrardilar. Soʻngra rukuʼ qilib: «Subhona Robbiyal-azim», dedilar. Rukuʼlari qiyomlariga yaqin (uzun) boʻldi. Soʻng: «Samiallohu liman hamidah, Robbano lakal-hamd», dedilar. Keyin uzoq, rukuʼlariga yaqin (muddat) tik turdilar. Soʻngra sajda qilib: «Subhona Robbiyal-aʼlo», dedilar. Sajdalari ham qiyomlariga yaqin boʻldi.Ҳузайфа ибн ал-Яман (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир кеча Набий ﷺ билан (нафл) намоз ўқидим. У зот Бақара (сурасини) бошладилар. Мен: ‹Юз (оят)да рукуъ қилсалар керак› дедим, аммо давом этавердилар. ‹Бу (сурани) бир ракатда ўқийдилар шекилли› дедим, давом этавердилар. ‹Энди шу билан рукуъ қилсалар керак› дедим, аммо Нисо (сурасини) бошлаб, уни ўқидилар. Сўнг Оли Имрон (сурасини) бошлаб, уни ўқидилар. Шошилмай, дона-дона қироат қилардилар. Тасбеҳ (айтиладиган) оятга ўтганларида тасбеҳ айтар, сўров (оятига) ўтганларида (Аллоҳдан) сўрар, паноҳ сўраш (оятига) ўтганларида паноҳ сўрардилар. Сўнгра рукуъ қилиб: «Субҳона Роббиял-азим», дедилар. Рукуълари қиёмларига яқин (узун) бўлди. Сўнг: «Самиаллоҳу лиман ҳамидаҳ, Роббано лакал-ҳамд», дедилар. Кейин узоқ, рукуъларига яқин (муддат) тик турдилар. Сўнгра сажда қилиб: «Субҳона Роббиял-аъло», дедилар. Саждалари ҳам қиёмларига яқин бўлди.

- التاسع‏:‏ عن ابن مسعود رضي الله عنه قال‏:‏ صليت مع النبي صلى الله عليه وسلم ليلة، فأطال القيام حتى هممت بأمر سوء‏!‏ قيل‏:‏ وما هممت به‏؟‏ قال‏:‏ هممت أن أجلس وأدعه‏.‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Voil (Abdulloh ibn Masʼuddan) rivoyat qiladi: Abdulloh dedi: «Bir kechasi men Paygʻambar ﷺ bilan tahajjud namozini oʻqidim; u zot shunchalik (uzoq) qoyim turdilarki, menga bir yomon (xayol) keldi». Biz: «U yomon (xayol) nima edi?» — dedik. U: «(Xayol) — oʻtirib, Paygʻambar ﷺ ni (qoyim) tashlab (qoldirish) edi», — dedi.Абу Воил (Абдуллоҳ ибн Масъуддан) ривоят қилади: Абдуллоҳ деди: «Бир кечаси мен Пайғамбар ﷺ билан таҳажжуд намозини ўқидим; у зот шунчалик (узоқ) қойим турдиларки, менга бир ёмон (хаёл) келди». Биз: «У ёмон (хаёл) нима эди?» — дедик. У: «(Хаёл) — ўтириб, Пайғамбар ﷺ ни (қойим) ташлаб (қолдириш) эди», — деди.

- العاشر عن أنس رضي الله عنه عن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏ يتبع الميت ثلاثة‏:‏ أهله وماله وعمله؛ فيرجع اثنان ويبقى واحد‏:‏ يرجع أهله وماله، ويبقى عمله‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mayyitga uchta (narsa) ergashadi: ahli, moli va amali. Ulardan ikkitasi qaytadi, bittasi qoladi: ahli va moli qaytadi, amali esa (u bilan birga) qoladi», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Маййитга учта (нарса) эргашади: аҳли, моли ва амали. Улардан иккитаси қайтади, биттаси қолади: аҳли ва моли қайтади, амали эса (у билан бирга) қолади», дедилар.

- الحادي عشر‏:‏ عن ابن مسعود رضي الله عنه قال‏:‏ قال النبي صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏ الجنة أقرب إلى أحدكم من شراك نعله، والنار مثل ذلك‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

(Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Jannat har biringizga oyogʻining tasmasidan ham yaqinroqdir; doʻzax ham xuddi shunday (yaqindir)», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Жаннат ҳар бирингизга оёғининг тасмасидан ҳам яқинроқдир; дўзах ҳам худди шундай (яқиндир)», дедилар.

- الثاني عشر‏:‏ عن أبي فراس ربيعة بن كعب الأسلمى خادم رسول الله صلى الله عليه وسلم، ومن أهل الصفة رضي الله عنه قال‏:‏ ‏"‏ كنت أبيت مع رسول الله صلى الله عليه وسلم، فآتيه بوضوئه، وحاجته فقال‏:‏ ‏"‏سلني‏"‏ فقلت‏:‏ أسألك مرافقتك في الجنة‏.‏ فقال‏:‏ ‏{‏ أوغير ذلك‏؟‏‏"‏ قلت‏:‏ هو ذاك قال‏:‏ ‏"‏ فأعني على نفسك بكثرة السجود‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Rabiʼa ibn Kaʼb al-Aslamiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ bilan (bir kecha) tunardim, u zotga tahorat suvi va ehtiyojlarini keltirardim. Bir kuni u zot menga: «Soʻra (tilagingni)», dedilar. Men: «Sizdan jannatda yoʻldoshligingizni soʻrayman», dedim. U zot: «Yoki shundan boshqasinimi?», dedilar. Men: «Faqat shu (tilagim)», dedim. U zot: «Unday boʻlsa, koʻp sajda qilish bilan menga oʻzing haqingda yordam ber», dedilar.Рабиъа ибн Каъб ал-Асламий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ билан (бир кеча) тунардим, у зотга таҳорат суви ва эҳтиёжларини келтирардим. Бир куни у зот менга: «Сўра (тилагингни)», дедилар. Мен: «Сиздан жаннатда йўлдошлигингизни сўрайман», дедим. У зот: «Ёки шундан бошқасиними?», дедилар. Мен: «Фақат шу (тилагим)», дедим. У зот: «Ундай бўлса, кўп сажда қилиш билан менга ўзинг ҳақингда ёрдам бер», дедилар.

- الثالث عشر‏:‏ عن أبي عبد الله- ويقال‏:‏ أبو عبد الرحمن- ثوبان مولى رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول‏:‏ ‏"‏ عليك بكثرة السجود، فإنك لن تسجد لله سجدة إلا رفعك الله بها درجة، وحط عنك بها خطيئة‏"‏‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Savbon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday deganlarini eshitdim: «Koʻp sajda qilishni oʻzingga lozim tut. Zero, sen Alloh uchun qaysi bir sajdani qilsang, albatta, Alloh shu sabab seni bir daraja koʻtaradi va shu sabab sendan bir xatoni tushiradi», dedilar.Савбон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай деганларини эшитдим: «Кўп сажда қилишни ўзингга лозим тут. Зеро, сен Аллоҳ учун қайси бир саждани қилсанг, албатта, Аллоҳ шу сабаб сени бир даража кўтаради ва шу сабаб сендан бир хатони туширади», дедилар.

- الرابع عشر‏:‏ عن أبي صفوان عبد الله بن بسر الأسلمي، رضي الله عنه، قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏ خير الناس من طال عمره وحسن عمله‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه الترمذي، وقال‏:‏ حديث حسن‏.‏ ‏"‏بسر‏"‏‏:‏ بضم الياء وبالسين المهملة‏)‏‏)‏‏.‏

Abdulloh ibn Busr al-Aslamiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Odamlarning yaxshisi umri uzun va amali goʻzal boʻlganidir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Буср ал-Асламий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одамларнинг яхшиси умри узун ва амали гўзал бўлганидир», дедилар.

- الخامس عشر‏:‏ عن أنس رضي الله عنه، قال‏:‏ غاب عمي أنس ابن النضر رضي الله عنه، عن قتال بدر، فقال‏:‏ يارسول الله غبت عن أول قتال قاتلت المشركين، لئن الله أشهدني قتال المشركين ليرين الله ما أصنع‏.‏ فلما كان يوم أحد انكشف المسلمون، فقال اللهم أعتذر إليك مما صنع هؤلاء - يعني أصحابه- وأبرأ إليك مما صنع هؤلاء- يعني المشركين- ثم تقدم فاستقبله سعد بن معاذ، فقال‏:‏ ياسعد بن معاذ الجنة ورب الكعبة، إني أجد ريحها من دون أحد‏.‏ قال سعد‏:‏ فما استطعت يا رسول الله ما صنع‏!‏ قال أنس‏:‏ فوجدنا به بضعاً وثمانين ضربة بالسيف، أو طعنة برمح ، أو رمية بسهم، ووجدناه قد قتل ومثل به المشركون فما عرفه أحد إلا أخته ببنانه‏.‏ قال أنس‏:‏ كنا نرى أو نظن أن هذه الآيه نزلت فيه وفي أشباهه‏:‏ ‏{‏من المؤمنين رجال صدقوا ما عهدوا الله عليه‏}‏ ‏(‏‏(‏ الأحزاب‏:‏ 23‏)‏‏)‏ إلى آخرها‏.‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Mening amakim Anas ibn Nazr Badr jangida (qatnashmay) yoʻq edi. U: «Yo Rasululloh! Men siz mushriklarga qarshi qilgan birinchi jangda yoʻq edim. (Allohga qasamki) agar Alloh menga mushriklarga qarshi jang qilish imkonini bersa, shubhasiz, Alloh men qanday (jasorat bilan) jang qilishimni koʻradi», — dedi. Uhud kunida musulmonlar orqaga oʻgirilib qochganda, u: «Allohim! Men Senga — mana bular (sahobalar) qilgan (ish) uchun — uzr soʻrayman va men — mana bular (mushriklar) qilgan (ish)dan — voz kechaman (bezorman)», — dedi. Soʻng u oldinga yurdi va Saʼd ibn Muoz uni uchratdi. U: «Ey Saʼd ibn Muoz! Nazrning Robbiga qasamki, jannat! Men uning hidini Uhud (togʻi) tomonidan kelayotganini his qilyapman», — dedi. Keyinchalik Saʼd: «Yo Rasululloh! Men u (Anas ibn Nazr) qilgan (ish)ga erisha (qila) olmayman. Biz uning tanasida qilich va oʻqlardan sakson(dan) ortiq jarohat topdik. Biz uni — oʻlik holda va shu qadar (badani) shafqatsizlarcha buzilgan holatda — topdikki, uni — opasidan boshqa hech kim — barmoqlaridan (boshqa belgisi bilan) tanimadi», — dedi. Biz — (mana bu) oyat u va uning kabi kishilar haqida nozil boʻldi, deb oʻylar edik: ‹Moʻminlar orasida — Allohga bergan ahdiga sodiq qolgan erkaklar bor...› (Ahzob, 23). Uning opasi Rubbayyiʼ bir ayolning old tishini sindirdi va Allohning Rasuli ﷺ qasos (olinishi)ni buyurdi. Shunda Anas (ibn Nazr): «Yo Rasululloh! Sizni haq bilan yuborgan Zotga qasamki, mening opamning tishi sindirilmaydi!» — dedi. Soʻng Anasning opasining raqiblari tovon (diya)ni qabul qilib, qasos talabidan voz kechdi. Bas, Allohning Rasuli ﷺ: «Allohning baʼzi bandalari (bor)ki, ular qasam ichsa, Alloh ularning qasamini bajaradi (yaʼni amalga oshiradi)», — dedi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Менинг амаким Анас ибн Назр Бадр жангида (қатнашмай) йўқ эди. У: «Ё Расулуллоҳ! Мен сиз мушрикларга қарши қилган биринчи жангда йўқ эдим. (Аллоҳга қасамки) агар Аллоҳ менга мушрикларга қарши жанг қилиш имконини берса, шубҳасиз, Аллоҳ мен қандай (жасорат билан) жанг қилишимни кўради», — деди. Уҳуд кунида мусулмонлар орқага ўгирилиб қочганда, у: «Аллоҳим! Мен Сенга — мана булар (саҳобалар) қилган (иш) учун — узр сўрайман ва мен — мана булар (мушриклар) қилган (иш)дан — воз кечаман (безорман)», — деди. Сўнг у олдинга юрди ва Саъд ибн Муоз уни учратди. У: «Эй Саъд ибн Муоз! Назрнинг Роббига қасамки, жаннат! Мен унинг ҳидини Уҳуд (тоғи) томонидан келаётганини ҳис қиляпман», — деди. Кейинчалик Саъд: «Ё Расулуллоҳ! Мен у (Анас ибн Назр) қилган (иш)га эриша (қила) олмайман. Биз унинг танасида қилич ва ўқлардан саксон(дан) ортиқ жароҳат топдик. Биз уни — ўлик ҳолда ва шу қадар (бадани) шафқацизларча бузилган ҳолатда — топдикки, уни — опасидан бошқа ҳеч ким — бармоқларидан (бошқа белгиси билан) танимади», — деди. Биз — (мана бу) оят у ва унинг каби кишилар ҳақида нозил бўлди, деб ўйлар эдик: ‹Мўминлар орасида — Аллоҳга берган аҳдига содиқ қолган эркаклар бор...› (Аҳзоб, 23). Унинг опаси Руббаййиъ бир аёлнинг олд тишини синдирди ва Аллоҳнинг Расули ﷺ қасос (олиниши)ни буюрди. Шунда Анас (ибн Назр): «Ё Расулуллоҳ! Сизни ҳақ билан юборган Зотга қасамки, менинг опамнинг тиши синдирилмайди!» — деди. Сўнг Анаснинг опасининг рақиблари товон (дия)ни қабул қилиб, қасос талабидан воз кечди. Бас, Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Аллоҳнинг баъзи бандалари (бор)ки, улар қасам ичса, Аллоҳ уларнинг қасамини бажаради (яъни амалга оширади)», — деди.

- السادس عشر‏:‏ عن أبي مسعود عقبة بن عمرو الأنصاري البدري رضي الله عنه قال‏:‏ لما نزلت آيه الصدقة كنا نحامل على ظهورنا‏.‏ فجاء رجل فتصدق بشيء كثير فقالوا‏:‏ مراءٍ، وجاء رجل آخر فتصدق بصاع فقالوا‏:‏ إن الله لغني عن صاع هذا‏!‏ فنزلت ‏{‏ الذين يلمزون المطوعين من المؤمنين في الصدقات والذين لا يجدون إلا جهدهم‏}‏ الآية ‏(‏‏(‏التوبة‏:‏79‏)‏‏)‏‏.‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه ‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Sadaqa oyatlari nozil boʻlganda, biz hammollik (yuk tashish) qilar edik. Bir kishi kelib, koʻp (miqdorda) sadaqa tarqatdi. (Odamlar): «U koʻz-koʻz qilyapti (riyokorlik qilyapti)», — dedi. Boshqa bir kishi kelib, bir soʼ (kichik oʻlchov don) berdi; (odamlar): «Alloh bu oz sadaqaga muhtoj emas», — dedi. Soʻng (mana bu) vahiy nozil boʻldi: ‹Moʻminlardan koʻngilli (ortiqcha) sadaqa beruvchilarni hamda oʻz (kuchi) yetganidan boshqani topmaydiganlarni ayblaydigan (kishilar)...› (Tavba, 79).Абу Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Садақа оятлари нозил бўлганда, биз ҳаммоллик (юк ташиш) қилар эдик. Бир киши келиб, кўп (миқдорда) садақа тарқатди. (Одамлар): «У кўз-кўз қиляпти (риёкорлик қиляпти)», — деди. Бошқа бир киши келиб, бир сў (кичик ўлчов дон) берди; (одамлар): «Аллоҳ бу оз садақага муҳтож эмас», — деди. Сўнг (мана бу) ваҳий нозил бўлди: ‹Мўминлардан кўнгилли (ортиқча) садақа берувчиларни ҳамда ўз (кучи) етганидан бошқани топмайдиганларни айблайдиган (кишилар)...› (Тавба, 79).

- السابع عشر‏:‏ عن سعيد بن عبد العزيز، عن ربيعة بن يزيد، عن أبي إدريس الخولاني، عن أبي ذر جندب بن جنادة، رضي الله عنه، عن النبي صلى الله عليه وسلم فيما يروى عن الله تبارك وتعالى أنه قال‏:‏ ‏"‏ ياعبادي إني حرمت الظلم على نفسي وجعلته بينكم محرماً فلا تظالموا، يا عبادي كلكم ضال إلا من هديته؛ فاستهدوني أهدكم، يا عبادي كلكم جائع إلا من أطعمته؛ فاستطعموني أطعمكم،يا عبادي كلكم عارٍ إلا من كسوته، فاستكسوني أكسكم، يا عبادي إنكم تخطئون بالليل والنهار وأنا أغفر الذنوب جميعا، فاستغفروني أغفرلكم، ياعبادي إنكم لن تبلغوا ضري فتضروني، ولن تبلغوا نفعي فتنفعوني، يَا عِبَادي ، لَوْ أنَّ أوَّلَكُمْ وَآخِرَكُمْ وَإِنْسَكُمْ وَجنَّكُمْ كَانُوا عَلَى أتْقَى قَلْبِ رَجُلٍ وَاحِدٍ مِنْكُمْ مَا زَادَ ذلِكَ في مُلكي شيئاً . يَا عِبَادي ، لَوْ أنَّ أوَّلَكُمْ وَآخِرَكُمْ وَإِنْسَكُمْ وَجنَّكُمْ كَانُوا عَلَى أفْجَرِ قَلْبِ رَجُلٍ وَاحِدٍ مَا نَقَصَ ذلِكَ من مُلكي شيئاً، يا عبادي لو أن أولكم وآخركم، وإنسكم وجنكم قاموا في صعيد واحد، فسألوني فأعطيت كل إنسان مسألته، ما نقص ذلك مما عندي إلا كما ينقص المخيط إذا أدخل البحر، يا عبادي إنما هي أعمالكم أحصيها لكم، ثم أوفيكم إياها، فمن وجد خيراً فليحمد الله، ومن وجد غير ذلك فلا يلومن إلا نفسه‏"‏‏.‏ قال سعيد‏:‏ كان أبو إدريس إذا حدث بهذا الحديث جثا على ركبتيه‏.‏ رواه مسلم‏.‏ (20)‏.‏

Abu Zar (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺ Alloh taborak va taolodan rivoyat qilib, u zot (shunday) dedilar: Alloh: «Ey bandalarim! Men zulmni Oʻzimga harom qildim va uni sizlar oʻrtangizda ham harom qildim, bas, bir-biringizga zulm qilmanglar. Ey bandalarim! Men hidoyat qilganimdan boshqa hammangiz adashgansiz, bas, Mendan hidoyat soʻranglar, sizlarni hidoyat qilaman. Ey bandalarim! Men taomlantirganimdan boshqa hammangiz ochsiz, bas, Mendan taom soʻranglar, sizlarni taomlantiraman. Ey bandalarim! Men kiydirganimdan boshqa hammangiz yalangʻochsiz, bas, Mendan kiyim soʻranglar, sizlarni kiydiraman. Ey bandalarim! Sizlar kechayu kunduz xato qilasizlar, Men esa barcha gunohlarni kechiraman, bas, Mendan magʻfirat soʻranglar, sizlarni kechiraman. Ey bandalarim! Sizlar Menga zarar yetkaza olmaysizlar, hech qachon Menga ziyon yetkaza olmaysizlar; Menga foyda ham yetkaza olmaysizlar, hech qachon Menga manfaat keltira olmaysizlar. Ey bandalarim! Agar sizlarning avvalingiz ham, oxiringiz ham, insingiz ham, jiningiz ham eng taqvodor bir kishining qalbidek boʻlsangiz, bu Mening mulkimga hech narsa ziyoda qilmaydi. Ey bandalarim! Agar sizlarning avvalingiz ham, oxiringiz ham, insingiz ham, jiningiz ham eng fojir bir kishining qalbidek boʻlsangiz, bu Mening mulkimdan hech narsani kamaytirmaydi. Ey bandalarim! Agar sizlarning avvalingiz ham, oxiringiz ham, insingiz ham, jiningiz ham bir maydonga turib Mendan soʻrasangiz, Men har bir insonga soʻraganini bersam, bu Mening huzurimdagi narsadan hech narsani kamaytirmaydi, faqat ignani dengizga botirib olganda (suvdan) kamaygani kabigina (kamayadi). Ey bandalarim! Bularning hammasi sizlarning amallaringizdir, Men ularni sizlar uchun hisoblab boraman, soʻng sizlarga toʻla-toʻkis qaytaraman. Bas, kim yaxshilik topsa, Allohga hamd aytsin; kim bundan boshqasini topsa, oʻzidan boshqani ayblamasin», dedi. Said dedi: Abu Idris al-Xavloniy bu hadisni rivoyat qilganda tiz choʻkib olar edi.Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺ Аллоҳ таборак ва таолодан ривоят қилиб, у зот (шундай) дедилар: Аллоҳ: «Эй бандаларим! Мен зулмни Ўзимга ҳаром қилдим ва уни сизлар ўртангизда ҳам ҳаром қилдим, бас, бир-бирингизга зулм қилманглар. Эй бандаларим! Мен ҳидоят қилганимдан бошқа ҳаммангиз адашгансиз, бас, Мендан ҳидоят сўранглар, сизларни ҳидоят қиламан. Эй бандаларим! Мен таомлантирганимдан бошқа ҳаммангиз очсиз, бас, Мендан таом сўранглар, сизларни таомлантираман. Эй бандаларим! Мен кийдирганимдан бошқа ҳаммангиз яланғочсиз, бас, Мендан кийим сўранглар, сизларни кийдираман. Эй бандаларим! Сизлар кечаю кундуз хато қиласизлар, Мен эса барча гуноҳларни кечираман, бас, Мендан мағфират сўранглар, сизларни кечираман. Эй бандаларим! Сизлар Менга зарар етказа олмайсизлар, ҳеч қачон Менга зиён етказа олмайсизлар; Менга фойда ҳам етказа олмайсизлар, ҳеч қачон Менга манфаат келтира олмайсизлар. Эй бандаларим! Агар сизларнинг аввалингиз ҳам, охирингиз ҳам, инсингиз ҳам, жинингиз ҳам энг тақводор бир кишининг қалбидек бўлсангиз, бу Менинг мулкимга ҳеч нарса зиёда қилмайди. Эй бандаларим! Агар сизларнинг аввалингиз ҳам, охирингиз ҳам, инсингиз ҳам, жинингиз ҳам энг фожир бир кишининг қалбидек бўлсангиз, бу Менинг мулкимдан ҳеч нарсани камайтирмайди. Эй бандаларим! Агар сизларнинг аввалингиз ҳам, охирингиз ҳам, инсингиз ҳам, жинингиз ҳам бир майдонга туриб Мендан сўрасангиз, Мен ҳар бир инсонга сўраганини берсам, бу Менинг ҳузуримдаги нарсадан ҳеч нарсани камайтирмайди, фақат игнани денгизга ботириб олганда (сувдан) камайгани кабигина (камаяди). Эй бандаларим! Буларнинг ҳаммаси сизларнинг амалларингиздир, Мен уларни сизлар учун ҳисоблаб бораман, сўнг сизларга тўла-тўкис қайтараман. Бас, ким яхшилик топса, Аллоҳга ҳамд айтсин; ким бундан бошқасини топса, ўзидан бошқани айбламасин», деди. Саид деди: Абу Идрис ал-Хавлоний бу ҳадисни ривоят қилганда тиз чўкиб олар эди.

- وأما الأحاديث فالأول‏:‏ عن أبي هريرة رضي الله عنه، عن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏ أعذر الله إلى امرئ أخر أجله حتى بلغ ستين سنة‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Alloh umrini oltmish yoshga yetkazib qoʻygan kishiga (endi hech qanday) uzr-bahona qoldirmadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Аллоҳ умрини олтмиш ёшга етказиб қўйган кишига (энди ҳеч қандай) узр-баҳона қолдирмади», дедилар.

- الثاني‏:‏ عن ابن عباس، رضي الله عنهما، قال‏:‏ كان عمر رضي الله عنه يدخلني مع أشياخ بدر، فكأن بعضهم وجد في نفسه فقال‏:‏ لم يدخل هذا معنا ولنا أبناء مثله‏!‏‏؟‏ فقال عمر‏:‏ إنه من حيث علمتم‏!‏ فدعاني ذات يوم فأدخلني معهم، فما رأيت أنه دعانى يومئذ إلا ليريهم قال‏:‏ ما تقولون في قول الله تعالى‏:‏ ‏{‏إذا جاء نصر الله والفتح‏؟‏‏)‏ ‏(‏‏(‏النصر‏:‏1‏)‏‏)‏ فقال بعضهم‏:‏ أمرنا نحمد الله ونستغفره إذا نصرنا وفتح علينا‏.‏ وسكت بعضهم فلم يقل شيئاً‏.‏ فقال لي‏:‏ أكذلك تقول يا ابن عباس‏؟‏ فقلت‏:‏ لا‏.‏ قال فما تقول‏؟‏ قلت‏:‏ هو أجل رسول الله صلى الله عليه وسلم، أعلمه له قال‏:‏ ‏{‏إذاجاء نصر الله والفتح‏}‏ وذلك علامة أجلك ‏{‏فسبح بحمد ربك واستغفره إنه كان تواباً‏}‏ ‏(‏‏(‏الفتح‏:‏ 3‏)‏‏)‏ فقال عمر رضي الله عنه‏:‏ ما أعلم منها إلا ما تقول‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

(Saʼid ibn Jubayr, Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi:) Umar meni Badr (ahli) shayxlari (keksalari) bilan (birga oʻ z majlisiga) kiritar edi. Goʻyo ularning baʼzisi koʻ nglida (bundan norozilik) topdi va: «Nega buni biz bilan (birga) kiritasan — bizning (ham) uning kabi (yoshdagi) oʻgʻ illarimiz bor-ku?» dedi. Umar: «Albatta u — sizlar biladigan (oʻ sha bilimli) (kishi)dandir», dedi. Bir kuni u (Umar) (ularni) chaqirdi va meni (ham) ular bilan (birga) kiritdi; men oʻ sha kuni u meni — faqat ularga (mening bilimimni) koʻ rsatish uchun — chaqirgan deb oʻyladim. (Umar): «Alloh taoloning ‹Allohning yordami va fath (gʻ alaba) kelganida› (Nasr surasi, 1) degan soʻzi haqida nima deysizlar?» dedi. Ularning baʼzisi: «Biz — yordam berilib, bizga fath (gʻ alaba) berilganida — Allohga hamd aytishga va Undan magʻ firat soʻrashga buyurildik», dedi. Baʼzisi esa jim turdi, hech narsa demadi. (Umar) menga: «Sen ham shunday deysanmi, ey Ibn Abbos?» dedi. Men: «Yoʻq», dedim. U: «Bas, nima deysan?» dedi. Men: «(Bu) — Rasululloh ﷺning ajali (vafoti)dirki, Alloh unga buni bildirdi: ‹Allohning yordami va fath kelganida› — mana shu — sening ajaling alomatidir — ‹bas, Robbing(ning) hamdi bilan tasbeh ayt va Undan magʻ firat soʻra; albatta U — tavbalarni koʻ p qabul qiluvchidir› (Nasr surasi, 1, 3)», dedim. Umar: «Men undan — sen aytgan (gap)dan boshqani — bilmayman», dedi.(Саъид ибн Жубайр, Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди:) Умар мени Бадр (аҳли) шайхлари (кексалари) билан (бирга ў з мажлисига) киритар эди. Гўё уларнинг баъзиси кў нглида (бундан норозилик) топди ва: «Нега буни биз билан (бирга) киритасан — бизнинг (ҳам) унинг каби (ёшдаги) ўғ илларимиз бор-ку?» деди. Умар: «Албатта у — сизлар биладиган (ў ша билимли) (киши)дандир», деди. Бир куни у (Умар) (уларни) чақирди ва мени (ҳам) улар билан (бирга) киритди; мен ў ша куни у мени — фақат уларга (менинг билимимни) кў рсатиш учун — чақирган деб ўйладим. (Умар): «Аллоҳ таолонинг ‹Аллоҳнинг ёрдами ва фатҳ (ғ алаба) келганида› (Наср сураси, 1) деган сўзи ҳақида нима дейсизлар?» деди. Уларнинг баъзиси: «Биз — ёрдам берилиб, бизга фатҳ (ғ алаба) берилганида — Аллоҳга ҳамд айтишга ва Ундан мағ фират сўрашга буюрилдик», деди. Баъзиси эса жим турди, ҳеч нарса демади. (Умар) менга: «Сен ҳам шундай дейсанми, эй Ибн Аббос?» деди. Мен: «Йўқ», дедим. У: «Бас, нима дейсан?» деди. Мен: «(Бу) — Расулуллоҳ ﷺнинг ажали (вафоти)дирки, Аллоҳ унга буни билдирди: ‹Аллоҳнинг ёрдами ва фатҳ келганида› — мана шу — сенинг ажалинг аломатидир — ‹бас, Роббинг(нинг) ҳамди билан тасбеҳ айт ва Ундан мағ фират сўра; албатта У — тавбаларни кў п қабул қилувчидир› (Наср сураси, 1, 3)», дедим. Умар: «Мен ундан — сен айтган (гап)дан бошқани — билмайман», деди.

- الثالث‏:‏ عن عائشة رضي الله عنها قالت‏:‏ ما صلى رسول الله صلى الله عليه وسلم صلاة بعد أن نزلت عليه ‏{‏ إذا جاء نصر الله والفتح‏}‏ إلا يقول فيها‏:‏ ‏"‏ سبحانك ربنا وبحمدك، اللهم اغفر لي‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏ وفي رواية في الصحيحين‏"‏ عنها‏:‏ كان رسول الله صلى الله عليه وسلم يكثر أن يقول في ركوعه وسجوده‏:‏ ‏"‏سبحانك اللهم ربنا وبحمدك، اللهم اغفر لي‏"‏ يتأول القرآن‏.‏ وفي رواية لمسلم‏:‏ كان رسول الله صلى الله عليه وسلم يكثر أن يقول قبل أن يموت‏:‏ ‏"‏سبحانك اللهم وبحمدك، أستغفرك وأتوب إليك‏"‏‏.‏ قالت عائشة‏:‏ قلت‏:‏ يا رسول الله ما هذه الكلمات التي أراك أحدثتها تقولها‏؟‏ قال‏:‏ ‏"‏جعلت لي علامة في أمتي إذا رأيتها قلتها ‏{‏إذا جاء نصر الله والفتح‏}‏ إلى آخر السورة‏"‏‏.‏ وفي رواية له‏:‏ كان رسول الله صلى الله عليه وسلم يكثر من قول‏:‏ ‏"‏سبحان الله وبحمده، أستغفر الله وأتوب إليه‏"‏‏.‏ قالت‏:‏ قلت‏:‏ يا رسول الله‏!‏ أراك تكثر من قول‏:‏ سبحان الله وبحمده، أستغفر الله وأتوب إليه‏؟‏ فقال‏:‏ ‏"‏أخبرني ربي أني سأرى علامة في أمتي فإذا رأيتها أكثرت من قول‏:‏ سبحان الله وبحمده، أستغفر الله وأتوب إليه، فقد رأيتها‏:‏ ‏{‏إذا جاء نصر الله والفتح‏}‏ فتح مكة، ‏{‏ورأيت الناس يدخلون في دين الله أفواجاً، فسبح بحمد ربك واستغفره إنه كان تواباً‏}‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Subhonalloh va bihamdih, astagʻfirulloh va atubu ilayh (Allohni poklab yodga olaman va Unga hamd aytaman, Allohdan magʻfirat soʻrayman va Unga tavba qilaman)», deb koʻp aytardilar. (Oisha) dedi: «Yo Rasululloh! Siz ‹subhonalloh va bihamdih, astagʻfirulloh va atubu ilayh› deb koʻp aytayotganingizni koʻraman», dedim. Shunda (u zot): «Robbim menga, men ummatim ichida bir alomatni koʻrishimni xabar berdi; men uni koʻrganimda ‹subhonalloh va bihamdih, astagʻfirulloh va atubu ilayh› deb koʻp aytaman, dedi. Mana, men uni koʻrdim: {Allohning nusrati va fath kelganda} — Makka fathi (boʻldi) — {va odamlarni Alloh dinida toʻp-toʻp boʻlib kirayotganlarini koʻrganingda, Robbingga hamd aytib, Uni poklagin va Undan magʻfirat soʻragin. Albatta, U tavbalarni koʻp qabul qilguvchidir} (Nasr surasi 1-3)», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Субҳоналлоҳ ва биҳамдиҳ, астағфируллоҳ ва атубу илайҳ (Аллоҳни поклаб ёдга оламан ва Унга ҳамд айтаман, Аллоҳдан мағфират сўрайман ва Унга тавба қиламан)», деб кўп айтардилар. (Оиша) деди: «Ё Расулуллоҳ! Сиз ‹субҳоналлоҳ ва биҳамдиҳ, астағфируллоҳ ва атубу илайҳ› деб кўп айтаётганингизни кўраман», дедим. Шунда (у зот): «Роббим менга, мен умматим ичида бир аломатни кўришимни хабар берди; мен уни кўрганимда ‹субҳоналлоҳ ва биҳамдиҳ, астағфируллоҳ ва атубу илайҳ› деб кўп айтаман, деди. Мана, мен уни кўрдим: {Аллоҳнинг нусрати ва фатҳ келганда} — Макка фатҳи (бўлди) — {ва одамларни Аллоҳ динида тўп-тўп бўлиб кираётганларини кўрганингда, Роббингга ҳамд айтиб, Уни поклагин ва Ундан мағфират сўрагин. Албатта, У тавбаларни кўп қабул қилгувчидир} (Наср сураси 1-3)», дедилар.

- الرابع؛‏:‏ عن أنس رضي الله عنه قال‏:‏ إن الله عز وجل تابع الوحي على رسول الله صلى الله عليه وسلم قبل وفاته، حتى توفي أكثر ما كان الوحي‏"‏‏.‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Alloh azza va jalla Rasululloh ﷺ ga vafotlaridan oldin, to vafot etgunlaricha vahiyni ketma-ket nozil qildi. Vahiy eng koʻp boʻlgan kun Rasululloh ﷺ vafot etgan kun edi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳ азза ва жалла Расулуллоҳ ﷺ га вафотларидан олдин, то вафот этгунларича ваҳийни кетма-кет нозил қилди. Ваҳий энг кўп бўлган кун Расулуллоҳ ﷺ вафот этган кун эди.

- الخامس‏:‏ عن جابر رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏يبعث كل عبد على ما مات عليه‏"‏‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim oyoq kiyimi topa olmasa, maxsi kiysin; kim belbogʻ (izor) topa olmasa, ishton kiysin», — dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким оёқ кийими топа олмаса, махси кийсин; ким белбоғ (изор) топа олмаса, иштон кийсин», — дедилар.

- الأول‏:‏ عن أبي ذر جندب بن جنادة رضي الله عنها قال‏:‏ قلت يا رسول الله، أي الأعمال أفضل‏؟‏ قال‏:‏ ‏"‏الإيمان بالله، والجهاد في سبيله‏"‏‏.‏ قلت‏:‏ أي الرقاب أفضل‏؟‏ قال‏:‏ ‏"‏أنفسها عند أهلها، وأكثرها ثمناً‏"‏ قلت‏:‏ فإن لم أفعل‏؟‏ قال‏:‏ ‏"‏تعين صانعاً أو تصنع لأخرق‏"‏ قلت‏:‏ يا رسول الله أرأيت إن ضعفت عن بعض العمل‏؟‏ قال‏:‏ تكف شرك عن الناس فإنها صدقة منك على نفسك‏"‏‏.‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men: «Ey Allohning Rasuli, amallarning qaysi biri afzal?» dedim. (Paygʻambar): «Allohga iymon keltirish va Uning yoʻlida jihod qilish», dedilar. (Abu Zarr) dedi: Men: «Qaysi qulni (ozod qilish) afzal?» dedim. (Paygʻambar): «Egalari nazdida eng qadrlisi va bahosi eng qimmati», dedilar. (Abu Zarr) dedi: Men: «Agar (buni) qila olmasam-chi?» dedim. (Paygʻambar): «Bir hunarmandga yordam berasan yoki bir uquvsiz (noshud)ga (biror narsa) ishlab berasan», dedilar. (Abu Zarr) dedi: Men: «Ey Allohning Rasuli, ayting-chi, agar baʼzi amallarni (qilishga) ojizlik qilsam-chi?» dedim. (Paygʻambar): «Yomonligingni odamlardan toʻxtatasan (ularga zarar bermaysan); chunki bu sening oʻzing uchun, oʻz nafsingga bergan sadaqangdir», dedilar.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, амалларнинг қайси бири афзал?» дедим. (Пайғамбар): «Аллоҳга иймон келтириш ва Унинг йўлида жиҳод қилиш», дедилар. (Абу Зарр) деди: Мен: «Қайси қулни (озод қилиш) афзал?» дедим. (Пайғамбар): «Эгалари наздида энг қадрлиси ва баҳоси энг қиммати», дедилар. (Абу Зарр) деди: Мен: «Агар (буни) қила олмасам-чи?» дедим. (Пайғамбар): «Бир ҳунармандга ёрдам берасан ёки бир уқувсиз (ношуд)га (бирор нарса) ишлаб берасан», дедилар. (Абу Зарр) деди: Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, айтинг-чи, агар баъзи амалларни (қилишга) ожизлик қилсам-чи?» дедим. (Пайғамбар): «Ёмонлигингни одамлардан тўхтатасан (уларга зарар бермайсан); чунки бу сенинг ўзинг учун, ўз нафсингга берган садақангдир», дедилар.

- الثاني‏:‏ عن أبي ذر أيضاً رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏ يصبح على كل سلامى من أحدكم صدقة، فكل تسبيحة صدقة، وكل تحميدة صدقة، وكل تهليلة صدقة، وكل تكبيرة صدقة، وأمر بالمعروف صدقة، ونهى عن المنكر صدقة، ويجزيء من ذلك ركعتان يركعهما من الضحى‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم)) ‏‏‏ ‏ السلامى‏ ‏ بضم السين المهملة وتخفيف اللام وفتح الميم‏:‏ المفصل.‏

Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ shunday dedilar: «Har biringizning har bir boʻgʻiningiz uchun har kuni ertalab sadaqa (lozim) boʻladi. Bas, har bir tasbeh sadaqadir, har bir tahmid sadaqadir, har bir tahlil sadaqadir, har bir takbir sadaqadir, yaxshilikka buyurish sadaqadir, yomonlikdan qaytarish sadaqadir. Bularning oʻrnini esa zuhoda (chosht vaqtida) oʻqiladigan ikki rakat (namoz) kifoya qiladi».Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ шундай дедилар: «Ҳар бирингизнинг ҳар бир бўғинингиз учун ҳар куни эрталаб садақа (лозим) бўлади. Бас, ҳар бир тасбеҳ садақадир, ҳар бир таҳмид садақадир, ҳар бир таҳлил садақадир, ҳар бир такбир садақадир, яхшиликка буюриш садақадир, ёмонликдан қайтариш садақадир. Буларнинг ўрнини эса зуҳода (чошт вақтида) ўқиладиган икки ракат (намоз) кифоя қилади».

- الثالث عنه قال‏:‏ قال النبي صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ عرضت علي أعمال أمتي حسنها وسيئها، فوجدت في محاسن أعمالها الأذى يماط عن الطريق، ووجدت في مساوىء أعمالها النخاعة تكون في المسجد لا تدفن‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U zot: «Menga ummatimning amallari — yaxshisi-yu yomoni (barisi) koʻrsatildi. Shunda ularning yaxshi amallari ichida yoʻldan oziyat (beradigan narsa)ni olib tashlashni topdim, yomon amallari ichida esa masjidda koʻmilmay qolgan balgʻamni topdim», — dedilar.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У зот: «Менга умматимнинг амаллари — яхшиси-ю ёмони (бариси) кўрсатилди. Шунда уларнинг яхши амаллари ичида йўлдан озият (берадиган нарса)ни олиб ташлашни топдим, ёмон амаллари ичида эса масжидда кўмилмай қолган балғамни топдим», — дедилар.

- الرابع عنه‏:‏ أن ناساً قالوا‏:‏ يارسول الله، ذهب أهل الدثور بالأجور، يصلون كما نصلي، ويصومون كما نصوم، ويتصدقون بفضول أموالهم قال‏:‏ ‏"‏ أو ليس قد جعل الله لكم ما تصدقون به‏:‏ إن بكل تسبيحة صدقة، وكل تكبيرة صدقة، وكل تحميدة صدقة، وكل تهليلة صدقة، وأمر بالمعروف صدقة، ونهي عن المنكر صدقة وفي بضع أحدكم صدقة قالوا‏:‏ يارسول الله أيأتى أحدنا شهوته، ويكون له فيها أجر‏؟‏‏!‏ قال‏:‏ ‏"‏ أرأيتم لو وضعها في حرام أكان عليه وزر‏؟‏ فكذلك إذا وضعها في الحلال كان له أجر‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ning sahobalaridan baʼzi kishilar Nabiy ﷺ ga: «Yo Rasululloh! Boy-badavlatlar ajrlarni olib ketdilar: biz namoz oʻqiganimizday namoz oʻqiydilar, biz roʻza tutganimizday roʻza tutadilar, mol-mulklarining ortiqchasidan sadaqa qiladilar», dedilar. U zot ﷺ: «Alloh sizlarga ham sadaqa qiladigan narsa ato etmadimi? Albatta har bir tasbeh (subhonalloh deyish) sadaqadir, har bir takbir (Allohu akbar deyish) sadaqadir, har bir tahmid (alhamdulilloh deyish) sadaqadir, har bir tahlil (lo iloha illalloh deyish) sadaqadir, maʼrufga buyurish sadaqadir, munkardan qaytarish sadaqadir va birortangizning (ahli bilan) jimosida ham sadaqa bordir», — dedilar. Ular: «Yo Rasululloh! Birimiz oʻz shahvatini qondiradi-yu, unga buning uchun ajr boʻladimi?» dedilar. U zot ﷺ: «Aytinglar-chi, agar uni harom yoʻlga sarflasa, unga gunoh boʻlmasmidi? Xuddi shuningdek, uni halol yoʻlga sarflasa, unga ajr boʻladi», — dedilar.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ нинг саҳобаларидан баъзи кишилар Набий ﷺ га: «Ё Расулуллоҳ! Бой-бадавлатлар ажрларни олиб кетдилар: биз намоз ўқиганимиздай намоз ўқийдилар, биз рўза тутганимиздай рўза тутадилар, мол-мулкларининг ортиқчасидан садақа қиладилар», дедилар. У зот ﷺ: «Аллоҳ сизларга ҳам садақа қиладиган нарса ато этмадими? Албатта ҳар бир тасбеҳ (субҳоналлоҳ дейиш) садақадир, ҳар бир такбир (Аллоҳу акбар дейиш) садақадир, ҳар бир таҳмид (алҳамдулиллоҳ дейиш) садақадир, ҳар бир таҳлил (ло илоҳа иллаллоҳ дейиш) садақадир, маъруфга буюриш садақадир, мункардан қайтариш садақадир ва бирортангизнинг (аҳли билан) жимосида ҳам садақа бордир», — дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ! Биримиз ўз шаҳватини қондиради-ю, унга бунинг учун ажр бўладими?» дедилар. У зот ﷺ: «Айтинглар-чи, агар уни ҳаром йўлга сарфласа, унга гуноҳ бўлмасмиди? Худди шунингдек, уни ҳалол йўлга сарфласа, унга ажр бўлади», — дедилар.

-الخامس‏:‏ عنه قال لي النبي صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏ لا تحقرن من المعروف شيئاً ولو أن تلقى أخاك بوجهٍ طليق‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Menga Nabiy ﷺ: «Yaxshilikdan hech narsani kichik (arzimas) deb sanama, hatto u birodaringni ochiq yuz bilan kutib olishing boʻlsa ham», dedilar.Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Менга Набий ﷺ: «Яхшиликдан ҳеч нарсани кичик (арзимас) деб санама, ҳатто у биродарингни очиқ юз билан кутиб олишинг бўлса ҳам», дедилар.

- السادس ‏:‏ عن أبي هريرة رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ كل سلامى من الناس عليه صدقة كل يوم تطلع فيه الشمس‏:‏ تعدل بين الأثنين صدقة، وتعين الرجل في دابته، فتحمله عليها، أو ترفع له عليها متاعه صدقة، والكلمة الطيبة صدقة، وبكل خطوة تمشيها إلى الصلاة صدقة، وتميط الأذى عن الطريق صدقة‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏ ورواه مسلم أيضاً من رواية عائشة رضي الله عنها قالت‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏ إنه خلق كل إنسان من بني آدم على ستين وثلاثمائه مفصل، فمن كبر الله، وحمد الله، وهلل الله، وسبح الله واستغفر الله، وعزل حجراً عن طريق الناس أو شوكة أو عظماً عن طريق الناس، أو أمر بمعروف أو نهى عن المنكر، عدد الستين والثلاثمائة، فإنه يمسي يومئذ وقد زحزح نفسه عن النار‏"‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, Odam farzandlaridan har bir inson uch yuz oltmish boʻgʻin ustiga yaratilgan. Kim Allohga takbir aytsa, Allohga hamd aytsa, Allohni yagona deb tahlil aytsa, Allohga tasbeh aytsa, Allohdan magʻfirat soʻrasa, odamlarning yoʻlidan toshni yoki tikanni yoki suyakni olib tashlasa, maʼrufga buyursa yoki munkardan qaytarsa — oʻsha uch yuz oltmish boʻgʻin sonicha (yaxshilik qilsa) — u kuni oʻzini doʻzaxdan uzoqlashtirgan holda yuradi», — dedilar. Abu Tavba dedi: «Baʼzan u ‹kech kiradi› derdi».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Одам фарзандларидан ҳар бир инсон уч юз олтмиш бўғин устига яратилган. Ким Аллоҳга такбир айтса, Аллоҳга ҳамд айтса, Аллоҳни ягона деб таҳлил айтса, Аллоҳга тасбеҳ айтса, Аллоҳдан мағфират сўраса, одамларнинг йўлидан тошни ёки тиканни ёки суякни олиб ташласа, маъруфга буюрса ёки мункардан қайтарса — ўша уч юз олтмиш бўғин сонича (яхшилик қилса) — у куни ўзини дўзахдан узоқлаштирган ҳолда юради», — дедилар. Абу Тавба деди: «Баъзан у ‹кеч киради› дерди».

- السابع‏:‏ عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏ من غدا إلى المسجد أو راح، أعد الله له في الجنة نزلا كلما غدا أو راح‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kim ertalab yoki kechqurun masjidga borsa, har gal ertalab yoki kechqurun borganida Alloh u uchun jannatda ziyofat tayyorlab qoʻyadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ким эрталаб ёки кечқурун масжидга борса, ҳар гал эрталаб ёки кечқурун борганида Аллоҳ у учун жаннатда зиёфат тайёрлаб қўяди», дедилар.

- الثامن‏:‏ عنه قال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏ يا نساء المسلمات لا تحقرن جارة لجارتها ولو فرسن شاة‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Ey musulmon ayollar! Sizlardan hech biringiz — qoʻshni ayoli yuborgan hadyani — u qoʻyning tuyogʻi (goʻshtsiz oyoq qismi) boʻlsa ham — mensimaslik (past koʻrish) qilmasin», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Эй мусулмон аёллар! Сизлардан ҳеч бирингиз — қўшни аёли юборган ҳадяни — у қўйнинг туёғи (гўшциз оёқ қисми) бўлса ҳам — менсимаслик (паст кўриш) қилмасин», — дедилар.

- التاسع‏:‏ عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏ الإيمان بضع وسبعون، أو بضع وستون شعبة‏:‏ فأفضلها قول لا إله إلا الله، وأدناها إماطة الأذى عن الطريق، والحياء شعبة من الإيمان‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Iymon yetmish nechta — yoki: oltmish nechta — shoʻbadir; uning eng afzali «Lo ilaha illalloh» (deb) aytishdir, eng pasti esa yoʻldan ozorni (xalaqit beradigan narsani) olib tashlashdir; hayo esa iymonning bir shoʻbasidir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Иймон етмиш нечта — ёки: олтмиш нечта — шўбадир; унинг энг афзали «Ло илаҳа иллаллоҳ» (деб) айтишдир, энг пасти эса йўлдан озорни (халақит берадиган нарсани) олиб ташлашдир; ҳаё эса иймоннинг бир шўбасидир», дедилар.

- العاشر‏:‏ عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏ بينما رجل يمشى بطريق اشتد عليه العطش، فوجد بئراً فنزل فيها فشرب، ثم خرج فإذا كلب يلهث يأكل الثرى من العطش، فقال الرجل‏:‏ لقد بلغ هذا الكلب من العطش مثل الذي كان قد بلغ منى، فنزل البئر فملأ خفه ماء ثم أمسكه بفيه، حتى رقي فسقى الكلب، فشكر الله له فغفر له‏"‏ قالوا ‏:‏ يارسول الله إن لنا في البهائم أجراً‏؟‏ فقال‏:‏ في كل كبدٍ رطبة أجر‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bir kishi yoʻlda ketayotganida unga chanqoq qattiq ogʻirlik qildi. Shunda u bir quduqni topib, unga tushdi va suv ichdi. Soʻng chiqsa, bir it chanqoqdan tilini chiqarib hansirab, (hoʻl) tuproqni yeb turardi. Shunda u kishi: ‹Bu itga chanqoq xuddi menga yetgani kabi yetibdi›, — dedi-da, quduqqa tushib, maxsisini suvga toʻldirdi, soʻng uni ogʻzi bilan tishlab, tepaga chiqquncha (ushlab) turdi va itga ichirdi. Bas, Alloh undan minnatdor boʻlib (uning shu amalini qadrlab), uni magʻfirat qildi», — dedilar. (Sahobalar): «Yo Rasululloh! Bizga shu hayvonlarda ham ajr bormi?» — dedilar. U zot: «Har bir hoʻl jigarda (yaʼni tirik jonzotni suv bilan siylashda) ajr bordir», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бир киши йўлда кетаётганида унга чанқоқ қаттиқ оғирлик қилди. Шунда у бир қудуқни топиб, унга тушди ва сув ичди. Сўнг чиқса, бир ит чанқоқдан тилини чиқариб ҳансираб, (ҳўл) тупроқни еб турарди. Шунда у киши: ‹Бу итга чанқоқ худди менга етгани каби етибди›, — деди-да, қудуққа тушиб, махсисини сувга тўлдирди, сўнг уни оғзи билан тишлаб, тепага чиққунча (ушлаб) турди ва итга ичирди. Бас, Аллоҳ ундан миннатдор бўлиб (унинг шу амалини қадрлаб), уни мағфират қилди», — дедилар. (Саҳобалар): «Ё Расулуллоҳ! Бизга шу ҳайвонларда ҳам ажр борми?» — дедилар. У зот: «Ҳар бир ҳўл жигарда (яъни тирик жонзотни сув билан сийлашда) ажр бордир», — дедилар.

- الحادي عشر‏:‏ عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏ لقد رأيت رجلا يتقلب في الجنة في شجرة قطعها من ظهر الطريق كانت تؤذى المسلمين‏"‏‏.‏‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏ وفي رواية‏:‏ ‏ ‏ مر رجل بغصن شجرة على ظهر طريق فقال‏:‏ والله لأنحين هذا عن المسلمين لا يؤذيهم، فأدخل الجنة‏ ‏‏.‏ وفي رواية لهما‏:‏ ‏ ‏ بينما رجل يمشى بطريق وجد غصن شوك على الطريق، فأخره فشكره الله له، فغفر له‏ .‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Darhaqiqat, men bir kishini jannatda, odamlarga ozor berib turgan, yoʻl ustidagi bir daraxtni kesgani sababli, (jannat neʼmatlari ichida) ayshu-ishrat qilib yurganini koʻrdim», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Дарҳақиқат, мен бир кишини жаннатда, одамларга озор бериб турган, йўл устидаги бир дарахтни кесгани сабабли, (жаннат неъматлари ичида) айшу-ишрат қилиб юрганини кўрдим», — дедилар.

- الثاني عشر‏:‏ عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏ من توضأ فأحسن الوضوء، ثم أتى الجمعة، فاستمع وأنصت، غفر له ما بينه وبين الجمعة وزيادة ثلاثة أيام، ومن مس الحصا فقد لغا‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim tahoratni chiroyli qilib olib, soʻng jumaga kelsa va (xutbani) tinglab, jim tursa, uning shu bilan (kelgusi) juma orasidagi (gunohlari) hamda yana uch kunlik (gunohi) magʻfirat qilinadi. Kim (xutba paytida) toshchalarni paypaslasa, behuda ish qilibdi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким таҳоратни чиройли қилиб олиб, сўнг жумага келса ва (хутбани) тинглаб, жим турса, унинг шу билан (келгуси) жума орасидаги (гуноҳлари) ҳамда яна уч кунлик (гуноҳи) мағфират қилинади. Ким (хутба пайтида) тошчаларни пайпасласа, беҳуда иш қилибди», — дедилар.

- الثالث عشر‏:‏ عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏ إذا توضأ العبد المسلم، أو المؤمن فغسل وجهه خرج من وجهه كل خطيئة نظر إليها بعينيه مع الماء، أو آخر قطر الماء، فإذا غسل رجليه خرجت كل خطيئة مشتها رجلاه مع الماء أو مع آخر قطر الماء حتى يخرج نقياً من الذنوب‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Musulmon — yoki moʻmin — banda tahorat qilib, yuzini yuvganda, yuzidan — koʻzlari bilan qaragan har bir xato (gunoh) — suv bilan, yoki suvning oxirgi tomchisi bilan — chiqib ketadi. Qoʻllarini yuvganda, qoʻllaridan — qoʻllari (bilan) ushlagan (qilgan) har bir xato — suv bilan, yoki suvning oxirgi tomchisi bilan — chiqib ketadi. Oyoqlarini yuvganda, oyoqlari (bilan) yurgan (borgan) har bir xato — suv bilan, yoki suvning oxirgi tomchisi bilan — chiqib ketadi — toki u gunohlardan pok (toza) boʻlib chiqadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмон — ёки мўмин — банда таҳорат қилиб, юзини ювганда, юзидан — кўзлари билан қараган ҳар бир хато (гуноҳ) — сув билан, ёки сувнинг охирги томчиси билан — чиқиб кетади. Қўлларини ювганда, қўлларидан — қўллари (билан) ушлаган (қилган) ҳар бир хато — сув билан, ёки сувнинг охирги томчиси билан — чиқиб кетади. Оёқларини ювганда, оёқлари (билан) юрган (борган) ҳар бир хато — сув билан, ёки сувнинг охирги томчиси билан — чиқиб кетади — токи у гуноҳлардан пок (тоза) бўлиб чиқади», дедилар.

- الرابع عشر‏:‏ عنه عن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏ الصلوات الخمس، والجمعة إلى الجمعة، ورمضان إلى رمضان مكفرات لما بينهن إذا اجتنبت الكبائر‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Besh vaqt namoz va bir jumadan keyingi juma — agar kabira (katta) gunohlar qilinmagan boʻlsa — orasidagi (gunohlar)ga kafforatdir», dedilar. U (Abu Iso) dedi: Bu bobda Jobir, Anas va Hanzala al-Usayyidiydan ham (hadislar) bor. Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning hadisi hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Беш вақт намоз ва бир жумадан кейинги жума — агар кабира (катта) гуноҳлар қилинмаган бўлса — орасидаги (гуноҳлар)га каффоратдир», дедилар. У (Абу Исо) деди: Бу бобда Жобир, Анас ва Ҳанзала ал-Усаййидийдан ҳам (ҳадислар) бор. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир.

- الخامس عشر‏:‏ عنه قال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏ ألا أدلكم على ما يمحو الله به الخطايا، ويرفع به الدرجات‏؟‏‏"‏ قالوا‏:‏ بلى يا رسول الله، قال‏:‏ ‏"‏ إسباغ الوضوء على المكاره، وكثرة الخطا إلى المساجد، وانتظار الصلاة بعد الصلاة، فذلكم الرباط‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Sizlarga Alloh u (sabab)li xatolarni (gunohlarni) oʻchiradigan va u (sabab)li darajalarni koʻtaradigan narsani koʻrsatmaymi?» dedilar. Ular: «Ha (koʻrsating), ey Allohning Rasuli» dedilar. (Paygʻambar): «Mashaqqatlarga (qaramay) tahoratni mukammal (asbagʻ) qilish, masjidlar tomon (qoʻyiladigan) qadamlarning koʻpligi va (bir) namozdan keyin (yana boshqa) namozni kutish — ana shu — ribot (sarhadda navbatchilik kabi savobli amal)dir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларга Аллоҳ у (сабаб)ли хатоларни (гуноҳларни) ўчирадиган ва у (сабаб)ли даражаларни кўтарадиган нарсани кўрсатмайми?» дедилар. Улар: «Ҳа (кўрсатинг), эй Аллоҳнинг Расули» дедилар. (Пайғамбар): «Машаққатларга (қарамай) таҳоратни мукаммал (асбағ) қилиш, масжидлар томон (қўйиладиган) қадамларнинг кўплиги ва (бир) намоздан кейин (яна бошқа) намозни кутиш — ана шу — рибот (сарҳадда навбатчилик каби савобли амал)дир», дедилар.

- السادس عشر‏:‏ عن أبي موسى الأشعري رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏ من صلى البردين دخل الجنة‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Agar bir kishi oʻz choʻrisiga (xizmatkor qiziga) yaxshi xulqni durust oʻrgatsa, uni durust tarbiyalasa, soʻng uni ozod qilib, unga uylansa — u ikki barobar savob oladi. Va agar bir kishi Isoga iymon keltirgan boʻlib, soʻng menga (ham) iymon keltirsa — u ikki barobar savob oladi. Va agar bir qul oʻz Robbisidan (yaʼni Allohdan) qoʻrqib, xoʻjayinlariga (ham) itoat qilsa — u (ham) ikki barobar savob oladi», — dedi.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Агар бир киши ўз чўрисига (хизматкор қизига) яхши хулқни дуруст ўргаца, уни дуруст тарбияласа, сўнг уни озод қилиб, унга уйланса — у икки баробар савоб олади. Ва агар бир киши Исога иймон келтирган бўлиб, сўнг менга (ҳам) иймон келтирса — у икки баробар савоб олади. Ва агар бир қул ўз Роббисидан (яъни Аллоҳдан) қўрқиб, хўжайинларига (ҳам) итоат қилса — у (ҳам) икки баробар савоб олади», — деди.

- السابع عشر‏:‏ عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏‏"‏ إذا مرض العبد أو سافر كتب له مثل ما كان يعمل مقيماً صحيحاً‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

Ibrohim Abu Ismoil as-Saksakiy (Abu Burda orqali Abu Musodan) rivoyat qiladi: Men Abu Burdaning (shunday deganini) eshitdim — u Yazid ibn Abu Kabsha bilan birga bir safarda boʻlgan; Yazid safarlarda roʻza tutardi. Abu Burda unga: «Men Abu Musoning bir necha marta — Allohning Rasuli ﷺ: ‹Banda kasal boʻlsa yoki safarga chiqsa, u — sogʻ-salomat va (oʻz) uyida boʻlganida qiladigan yaxshi amallari uchun oladigan savobiga oʻxshash — savob oladi›, — degan deganini — eshitganman», — dedi.Иброҳим Абу Исмоил ас-Саксакий (Абу Бурда орқали Абу Мусодан) ривоят қилади: Мен Абу Бурданинг (шундай деганини) эшитдим — у Язид ибн Абу Кабша билан бирга бир сафарда бўлган; Язид сафарларда рўза тутарди. Абу Бурда унга: «Мен Абу Мусонинг бир неча марта — Аллоҳнинг Расули ﷺ: ‹Банда касал бўлса ёки сафарга чиқса, у — соғ-саломат ва (ўз) уйида бўлганида қиладиган яхши амаллари учун оладиган савобига ўхшаш — савоб олади›, — деган деганини — эшитганман», — деди.

- الثامن عشر‏:‏ عن جابر رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏ كل معروف صدقة‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري، ورواه مسلم من رواية حذيفة رضي الله عنه‏)‏‏)‏‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim oyoq kiyimi topa olmasa, maxsi kiysin; kim belbogʻ (izor) topa olmasa, ishton kiysin», — dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким оёқ кийими топа олмаса, махси кийсин; ким белбоғ (изор) топа олмаса, иштон кийсин», — дедилар.

- التاسع عشر‏:‏ عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏ ما من مسلم يغرس غرساً إلا كان ما أكل منه له صدقة، وما سرق منه له صدقة، ولا يرزؤه أحد إلا كان له صدقة‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏.‏ ‏)‏‏)‏ وفي رواية له‏:‏ ‏"‏ فلا يغرس المسلم غرساً، فيأكل منه إنسان ولا دابة ولا طير إلا كان له صدقة إلى يوم القيامة‏"‏‏.‏ وفي رواية له‏:‏ ‏"‏ لا يغرس مسلم غرساً، ولا يزرع زرعاً، فيأكل منه إنسان ولا دابة ولا شىء إلا كانت له صدقة‏"‏ وروياه جميعاً من رواية أنس رضي الله عنه‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qaysi bir musulmon biror nihol eksa, undan yeyilgani unga sadaqa boʻladi, undan oʻgʻirlangani unga sadaqa boʻladi, undan yirtqich hayvon yegani ham unga sadaqa boʻladi, qush yegani ham unga sadaqa boʻladi. Va undan kim (biror narsa) kamaytirsa, albatta u (ham) unga sadaqa boʻladi», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси бир мусулмон бирор ниҳол экса, ундан ейилгани унга садақа бўлади, ундан ўғирлангани унга садақа бўлади, ундан йиртқич ҳайвон егани ҳам унга садақа бўлади, қуш егани ҳам унга садақа бўлади. Ва ундан ким (бирор нарса) камайтирса, албатта у (ҳам) унга садақа бўлади», дедилар.

- العشرون‏:‏ عنه قال‏:‏ أراد بنو سلمة أن ينقلوا قرب المسجد فبلغ ذلك رسول الله صلى الله عليه وسلم، فقال لهم‏:‏ ‏"‏ إنه قد بلغني أنكم تريدون أن تنتقلوا قرب المسجد‏؟‏‏"‏ فقالوا‏:‏ نعم يارسول الله قد أردنا ذلك، فقال‏:‏‏"‏بني سلمة دياركم؛ تكتب آثاركم ‎، دياركم، تكتب آثاركم‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Masjid atrofidagi joylar boʻsh qoldi. Shunda Banu Salima (qabilasi) masjidga yaqin joyga koʻchib oʻtmoqchi boʻldi. Bu (xabar) Rasululloh ﷺ ga yetdi. U zot ularga: «Menga sizlar masjidga yaqin joyga koʻchib oʻtmoqchi ekaningiz haqida xabar yetdi», dedilar. Ular: «Ha, yo Rasululloh, biz shuni istagan edik», dedilar. Shunda u zot: «Ey Banu Salima! Oʻz uylaringizda (turing), izlaringiz yoziladi. Oʻz uylaringizda (turing), izlaringiz yoziladi», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Масжид атрофидаги жойлар бўш қолди. Шунда Бану Салима (қабиласи) масжидга яқин жойга кўчиб ўтмоқчи бўлди. Бу (хабар) Расулуллоҳ ﷺ га етди. У зот уларга: «Менга сизлар масжидга яқин жойга кўчиб ўтмоқчи эканингиз ҳақида хабар етди», дедилар. Улар: «Ҳа, ё Расулуллоҳ, биз шуни истаган эдик», дедилар. Шунда у зот: «Эй Бану Салима! Ўз уйларингизда (туринг), изларингиз ёзилади. Ўз уйларингизда (туринг), изларингиз ёзилади», дедилар.

- الحادي والعشرون‏:‏ عن أبي المنذر أبي بن كعب رضي الله عنه قال‏:‏ كان رجل لا أعلم رجلاً أبعد من المسجد منه، وكان لا تخطئه صلاة فقيل له، أو فقلت له‏:‏ لو اشتريت حماراً تركبه في الظلماء، وفي الرمضاء، فقال‏:‏ ما يسرني أن منزلي إلى جنب المسجد، إني أريد أن يكتب لي ممشاي إلى المسجد، ورجوعي إذا رجعت إلى أهلي، فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏قد جمع الله لك ذلك كله‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi bor edi, men masjiddan undan koʻra uzoqroqda turadigan boshqa bir kishini bilmasdim. Uning birorta namozi (jamoatdan) qolmasdi. (Ubay) dedi: Unga aytildi yoki men unga dedim: «Zulmatda va qizigan qumda minib yurish uchun bir eshak sotib olsang boʻlmasmidi?» (U) dedi: «Uyim masjidning yonida boʻlishi meni xursand qilmaydi. Men masjidga yurib borishim va oilamga qaytib kelganimda qaytishim (savobi) menga yozilishini istayman». Shunda Rasululloh ﷺ: «Alloh sen uchun bularning hammasini jamlab qoʻyibdi», dedilar.Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши бор эди, мен масжиддан ундан кўра узоқроқда турадиган бошқа бир кишини билмасдим. Унинг бирорта намози (жамоатдан) қолмасди. (Убай) деди: Унга айтилди ёки мен унга дедим: «Зулматда ва қизиган қумда миниб юриш учун бир эшак сотиб олсанг бўлмасмиди?» (У) деди: «Уйим масжиднинг ёнида бўлиши мени хурсанд қилмайди. Мен масжидга юриб боришим ва оиламга қайтиб келганимда қайтишим (савоби) менга ёзилишини истайман». Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ сен учун буларнинг ҳаммасини жамлаб қўйибди», дедилар.

- الثاني والعشرون‏:‏ عن أبي محمد عبد الله بن عمرو بن العاص رضي الله عنهما قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏أربعون خصلة أعلاها منيحة العنز، ما من عامل يعمل بخصلة منها رجاء ثوابها وتصديق موعودها إلا أدخله الله بها الجنة‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «(Mana bu) qirq xayrli amal bor va ularning eng yaxshisi — bir echkining manihasi(dir); va kim bu xayrli amallardan birini — Allohning savobini umid qilib va unga erishishiga qatʼiy ishongan holda — qilsa, Alloh uni shu (amal) sababli jannatga kiritadi», — dedilar. Hasan (rivoyatchi): «Biz manihadan past (boshqa) xayrli amallarni sanashga urindik: aksa urgan kishiga javob berish, yoʻldan zararni olib tashlash va boshqalarni zikr qildik, lekin biz hatto oʻn beshtani ham sanay olmadik», — dedi.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «(Мана бу) қирқ хайрли амал бор ва уларнинг энг яхшиси — бир эчкининг маниҳаси(дир); ва ким бу хайрли амаллардан бирини — Аллоҳнинг савобини умид қилиб ва унга эришишига қатъий ишонган ҳолда — қилса, Аллоҳ уни шу (амал) сабабли жаннатга киритади», — дедилар. Ҳасан (ривоятчи): «Биз маниҳадан паст (бошқа) хайрли амалларни санашга уриндик: акса урган кишига жавоб бериш, йўлдан зарарни олиб ташлаш ва бошқаларни зикр қилдик, лекин биз ҳатто ўн бештани ҳам санай олмадик», — деди.

- الثالث والعشرون‏:‏ عن عدي بن حاتم رضي الله عنه قال‏:‏ سمعت النبي صلى الله عليه وسلم يقول‏:‏ ‏"‏ اتقوا النار ولو بشق تمرةٍ‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏ وفي رواية لهما عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏ ما منكم من أحد إلا سيكلمه ربه ليس بينه وبينه ترجمان فينظر أيمن منه فلا يرى إلا ما قدم، وينظر أشأم منه فلا يرى إلا ما قدم، ينظر بين يديه فلا يرى إلا النار تلقاء وجهه، فاتقوا النار ولو بشق تمرة، فمن لم يجد فبكلمة طيبةٍ‏"‏‏.‏

Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan har bir kishi bilan, oʻrtada tarjimon boʻlmagan holda, Alloh albatta soʻzlashadi. Shunda u oʻngiga qaraydi-yu, faqat (oldindan) qilgan amallarinigina koʻradi, soʻliga qaraydi-yu, faqat (oldindan) qilgan amallarinigina koʻradi, oldiga qaraydi-yu, yuzi qarshisida turgan doʻzaxdan boshqa narsani koʻrmaydi. Bas, yarim xurmo bilan boʻlsa-da, doʻzaxdan saqlaninglar!» — dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан ҳар бир киши билан, ўртада таржимон бўлмаган ҳолда, Аллоҳ албатта сўзлашади. Шунда у ўнгига қарайди-ю, фақат (олдиндан) қилган амалларинигина кўради, сўлига қарайди-ю, фақат (олдиндан) қилган амалларинигина кўради, олдига қарайди-ю, юзи қаршисида турган дўзахдан бошқа нарсани кўрмайди. Бас, ярим хурмо билан бўлса-да, дўзахдан сақланинглар!» — дедилар.

- الرابع والعشرون‏:‏ عن أنس رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏إن الله ليرضى عن العبد أن يأكل الأكلة فيحمده عليها ، أو يشرب الشربة فيحمده عليها‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta Alloh bandaning bir luqma taom yeb, uning uchun (Allohga) hamd aytishidan yoki bir qultum (suv) ichib, uning uchun (Allohga) hamd aytishidan rozi boʻladi», — dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта Аллоҳ банданинг бир луқма таом еб, унинг учун (Аллоҳга) ҳамд айтишидан ёки бир қултум (сув) ичиб, унинг учун (Аллоҳга) ҳамд айтишидан рози бўлади», — дедилар.

- الخامس والعشرون‏:‏ عن أبي موس رضي الله عنه ، عن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏على كل مسلم صدقة‏"‏ قال ‏:‏ أرأيت إن لم يجد‏؟‏ قال‏:‏ أرأيت إن لم يستطع‏؟‏ قال‏:‏ ‏"‏يعين ذا الحاجة الملهوف‏"‏ قال‏:‏ أرأيت إن لم يستطع‏؟‏ قال‏:‏ ‏"‏يأمر بالمعروف أو الخير‏"‏ قال ‏:‏ أرأيت إن لم يفعل‏؟‏ قال‏:‏ يمسك عن الشر فإنها صدقة‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U zot ﷺ: «Har bir musulmonga sadaqa (qilish) lozimdir», — dedilar. «Aytib bering-chi, agar (sadaqa qiladigan narsani) topmasa-chi?» deyildi. U zot ﷺ: «Oʻz qoʻllari bilan ishlab, oʻziga ham foyda keltirsin, sadaqa ham qilsin», — dedilar. «Aytib bering-chi, agar buni qila olmasa-chi?» deyildi. U zot ﷺ: «Hojatmand, dard-alamga giriftor kishiga yordam bersin», — dedilar. Unga: «Aytib bering-chi, agar buni ham qila olmasa-chi?» deyildi. U zot ﷺ: «Maʼrufga yoki yaxshilikka buyursin», — dedilar. «Aytib bering-chi, agar buni (ham) qilmasa-chi?» deyildi. U zot ﷺ: «Yomonlikdan oʻzini tiysin, albatta bu (ham) sadaqadir», — dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У зот ﷺ: «Ҳар бир мусулмонга садақа (қилиш) лозимдир», — дедилар. «Айтиб беринг-чи, агар (садақа қиладиган нарсани) топмаса-чи?» дейилди. У зот ﷺ: «Ўз қўллари билан ишлаб, ўзига ҳам фойда келтирсин, садақа ҳам қилсин», — дедилар. «Айтиб беринг-чи, агар буни қила олмаса-чи?» дейилди. У зот ﷺ: «Ҳожатманд, дард-аламга гирифтор кишига ёрдам берсин», — дедилар. Унга: «Айтиб беринг-чи, агар буни ҳам қила олмаса-чи?» дейилди. У зот ﷺ: «Маъруфга ёки яхшиликка буюрсин», — дедилар. «Айтиб беринг-чи, агар буни (ҳам) қилмаса-чи?» дейилди. У зот ﷺ: «Ёмонликдан ўзини тийсин, албатта бу (ҳам) садақадир», — дедилар.

- - وعن عائشة رضي الله عنها أن النبي صلى الله عليه وسلم دخل عليها وعندها امرأة قال‏:‏ من هذه‏؟‏ قالت‏:‏ هذه فلانة تذكر من صلاتها قال‏:‏ ‏"‏ مه عليكم بما تطيقون، فوالله لا يمل الله حتى تملوا‏"‏ وكان أحب الدين إليه ما داوم صاحبه عليه‏.‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ uning huzuriga kirdilar, yonida bir ayol bor edi. «Bu kim?» dedilar. Men: «Bu falon ayol, uning namozi (koʻpligi) haqida gapirilyapti», dedim. U zot: «Boʻldi qiling! Kuchingiz yetadigan amalni oʻzingizga oling. Alloh nomiga qasamki, siz zerikmaguningizcha Alloh (savob berishdan) zerikmaydi», dedilar. U zotga eng mahbub amal, egasi doimiy bajaradigan amal edi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ унинг ҳузурига кирдилар, ёнида бир аёл бор эди. «Бу ким?» дедилар. Мен: «Бу фалон аёл, унинг намози (кўплиги) ҳақида гапириляпти», дедим. У зот: «Бўлди қилинг! Кучингиз етадиган амални ўзингизга олинг. Аллоҳ номига қасамки, сиз зерикмагунингизча Аллоҳ (савоб беришдан) зерикмайди», дедилар. У зотга энг маҳбуб амал, эгаси доимий бажарадиган амал эди.

- وعن أنس رضي الله عنه قال‏:‏ جاء ثلاثة رهط إلى بيوت أزواج النبي صلى الله عليه وسلم، يسألون عن عبادة النبي صلى الله عليه وسلم، فلما أخبروا كأنهم تقالوها وقالوا‏:‏ أين نحن من النبي صلى الله عليه وسلم قد غفر الله له تقدم من ذنبه وما تأخر‏.‏ قال أحدهم‏:‏ أما أنا فأصلي الليل أبداً وقال الآخر‏:‏ وأنا أصوم الدهر أبداً ولا أفطر، وقال الآخر‏:‏ وأنا أعتزل النساء فلا أتزوج أبداً، فجاء رسول الله صلى الله عليه وسلم إليهم فقال‏:‏ ‏"‏أنتم الذين قلتم كذا وكذا‏؟‏‏!‏ أما والله إني لأخشاكم لله وأتقاكم له لكني أصوم وأفطر، وأصلي وأرقد، وأتزوج النساء، فمن رغب عن سنتي فليس مني‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Uch (kishilik) guruh Paygʻambar ﷺning zavjalari uylariga — Paygʻambar ﷺning ibodati haqida soʻrash uchun — keldi. Ular (u zotning ibodati haqida) xabar berilgach, goʻyo ular uni oz (deb) sanadi va: «Biz qaerda-yu, Paygʻambar ﷺ qaerda? — Axir u zotning avval (oʻ tgan) va keyingi gunohlari (xatolari) magʻ firat qilingan-ku!» dedi. Ulardan biri: «Menga kelsak — men umrbod (har) kecha namoz oʻqiyman», dedi. Boshqasi: «Men butun yil roʻ za tutaman va ochilmayman (roʻ zani qoldirmayman)», dedi. Yana biri: «Men ayollardan uzlatda (chetda) boʻ laman — aslo uylanmayman», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ kelib: «Sizlar shunday-shunday degan kishilarmisiz? Allohga qasamki, men sizlarning ichingizda Allohdan eng qoʻ rquvchingiz va Undan eng taqvodoringizman; lekin men roʻ za (ham) tutaman, ochilaman (roʻ za tutmayman) ham; namoz (ham) oʻqiyman, uxlayman ham; va ayollarga uylanaman (ham). Bas, kim mening sunnatimdan yuz oʻ girsa, u mendan emas», dedilar.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Уч (кишилик) гуруҳ Пайғамбар ﷺнинг завжалари уйларига — Пайғамбар ﷺнинг ибодати ҳақида сўраш учун — келди. Улар (у зотнинг ибодати ҳақида) хабар берилгач, гўё улар уни оз (деб) санади ва: «Биз қаэрда-ю, Пайғамбар ﷺ қаэрда? — Ахир у зотнинг аввал (ў тган) ва кейинги гуноҳлари (хатолари) мағ фират қилинган-ку!» деди. Улардан бири: «Менга келсак — мен умрбод (ҳар) кеча намоз ўқийман», деди. Бошқаси: «Мен бутун йил рў за тутаман ва очилмайман (рў зани қолдирмайман)», деди. Яна бири: «Мен аёллардан узлатда (четда) бў ламан — асло уйланмайман», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ келиб: «Сизлар шундай-шундай деган кишилармисиз? Аллоҳга қасамки, мен сизларнинг ичингизда Аллоҳдан энг қў рқувчингиз ва Ундан энг тақводорингизман; лекин мен рў за (ҳам) тутаман, очиламан (рў за тутмайман) ҳам; намоз (ҳам) ўқийман, ухлайман ҳам; ва аёлларга уйланаман (ҳам). Бас, ким менинг суннатимдан юз ў гирса, у мендан эмас», дедилар.

- وعن ابن مسعود رضي الله عنه أن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏هلك المتنطعون‏"‏ قالها ثلاثاً ‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «(Dinda) haddan oshib, mubolagʻa qiluvchilar halok boʻldilar», dedilar. Buni uch marta takrorladilar.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «(Динда) ҳаддан ошиб, муболаға қилувчилар ҳалок бўлдилар», дедилар. Буни уч марта такрорладилар.

- عن أبي هريرة رضي الله عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏ إن الدين يسر، ولن يشاد الدين إلا غلبه، فسددوا وقاربوا وأبشروا، واستعينوا بالغدوة والروحة وشيء من الدلجة‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏ وفي رواية له ‏:‏ ‏ ‏سددوا وقاربوا واغدوا وروحوا، وشيء من الدلجة، القصد القصد تبلغوا‏ ‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Din yengildir. Kim dinda (haddan oshib) oʻzini ortiqcha qiynasa, din uni yengib qoʻyadi (u davom ettira olmaydi). Bas, (haddan oshmay) toʻgʻri yoʻl tutinglar, (kamolatga) yaqinlashinglar, xushxabar olinglar va ertalab, kechqurun hamda kechaning (oxirgi) bir qismida (ibodat bilan) madad olinglar», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Дин енгилдир. Ким динда (ҳаддан ошиб) ўзини ортиқча қийнаса, дин уни енгиб қўяди (у давом эттира олмайди). Бас, (ҳаддан ошмай) тўғри йўл тутинглар, (камолатга) яқинлашинглар, хушхабар олинглар ва эрталаб, кечқурун ҳамда кечанинг (охирги) бир қисмида (ибодат билан) мадад олинглар», — дедилар.

- وعن أنس رضي الله عنه قال‏:‏ دخل النبي صلى الله عليه وسلم المسجد فإذا حبل ممدود بين الساريتين فقال‏:‏ ‏"‏ما هذا الحبل‏"‏ قالوا ‏:‏ هذا حبل لزينب، فإذا فترت تعلقت به‏.‏ فقال النبي صلى الله عليه وسلم ‏"‏ حلوه، ليصل أحدكم نشاطه فإذا فتر فليرقد‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Paygʻambar ﷺ masjidga kirdilar va ikki ustun orasida osilgan bir arqonni koʻrdilar. U zot: «Bu arqon nima?» — dedilar. Odamlar: «Bu arqon Zaynab uchun — u charchaganda, (namozda tik turib turish uchun) unga osiladi», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Uni ishlatmanglar; arqonni yechib tashlanglar. Tetik (jonli) boʻlganingizcha namoz oʻqing; charchaganingizda esa, oʻtiring», — dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир куни Пайғамбар ﷺ масжидга кирдилар ва икки устун орасида осилган бир арқонни кўрдилар. У зот: «Бу арқон нима?» — дедилар. Одамлар: «Бу арқон Зайнаб учун — у чарчаганда, (намозда тик туриб туриш учун) унга осилади», — деди. Пайғамбар ﷺ: «Уни ишлатманглар; арқонни ечиб ташланглар. Тетик (жонли) бўлганингизча намоз ўқинг; чарчаганингизда эса, ўтиринг», — дедилар.

- وعن عائشة رضي الله عنها أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏ إذا نعس أحدكم وهو يصلي، فليرقد حتى يذهب عنه النوم، فإن أحدكم إذا صلى وهو ناعس لا يدري لعله يذهب ويستغفر فيسب نفسه‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar biringiz namozda mizgib (uyqusi kelib) qolsa, uyqusi tarqaguncha uxlasin; chunki mizgib namoz oʻqiganda, kishi (oʻzini) magʻfirat soʻrayaptimi yoki oʻziga yomonlik (soʻrayapti)mi — bilmaydi», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар бирингиз намозда мизгиб (уйқуси келиб) қолса, уйқуси тарқагунча ухласин; чунки мизгиб намоз ўқиганда, киши (ўзини) мағфират сўраяптими ёки ўзига ёмонлик (сўраяпти)ми — билмайди», — дедилар.

- وعن أبي عبد الله جابر بن سمرة رضي الله عنهما قال‏:‏ ‏"‏كنت أصلى مع النبي صلى الله عليه وسلم الصلوات، فكانت صلاته قصداً وخطبته قصداً‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺ bilan birga namozlarni oʻqirdim, u zotning namozlari meʼyorida, xutbalari ham meʼyorida boʻlar edi.Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺ билан бирга намозларни ўқирдим, у зотнинг намозлари меъёрида, хутбалари ҳам меъёрида бўлар эди.

- وعن أبي جحيفة وهب بن عبد الله رضي الله عنه قال‏:‏ آخى النبي صلى الله عليه وسلم بين سلمان وأبى الدرداء ، فزار سلمان أبا الدرداء، فرأى أم الدرداء متبذلة فقال‏:‏ ما شأنك قالت‏:‏ أخوك أبو الدرداء ليس له حاجة في الدنيا، فجاء أبو الدراداء فصنع له طعاماً، فقال له‏:‏ كل فإنى صائم، قال‏:‏ ما أنا بآكل حتى تأكل، فأكل، فلما كان الليل ذهب أبو الدرداء يقوم فقال له‏:‏ نم، فنام، ثم ذهب يقوم فقال له ‏:‏ نم، فلما كان من آخر الليل قال سلمان‏:‏ قم الآن‏:‏ فصليا جميعاً، فقال له سلمان‏:‏ إن لربك عليك حقاً، وإن لنفسك عليك حقاً، ولأهلك عليك حقاً، فأعط كل ذى حق حقه، فأتى النبي صلى الله عليه وسلم فذكر ذلك له، فقال النبي صلى الله عليه وسلم ‏"‏صدق سلمان‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

(Abu Juhayfa (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ Salmon bilan Abu Dardo oʻrtasida birodarlik (axiylik) oʻrnatdilar. Salmon Abu Dardoni ziyorat qildi va Ummu Dardoni eski-tuski (parishon) kiyimda koʻrdi. (Salmon) unga: «Holing nima (boʻldi)?» dedi. U: «Birodaring Abu Dardoning bu dunyoda (hech) hojati (qiziqishi) yoʻq» dedi. Soʻng Abu Dardo keldi va unga (Salmonga) taom tayyorladi va: «Ye, men roʻzadorman» dedi. (Salmon:) «Sen yemaguningcha men yemayman» dedi. Shunda (Abu Dardo) yedi. Kech kirgach, Abu Dardo (namozga) turmoqchi boʻldi; (Salmon:) «Uxla» dedi. Shunda u uxladi. Soʻng (yana) turmoqchi boʻldi; (Salmon:) «Uxla» dedi. Kechaning oxiri boʻlganda, Salmon: «Endi tur» dedi. (Roviy:) Bas, ikkalasi namoz oʻqidilar. Soʻng Salmon unga: «Albatta, Robbing senda haqli, oʻzing (nafsing) senda haqli va oilang senda haqlidir; bas, har bir haq egasiga oʻz haqini ber» dedi. Soʻng (Abu Dardo) Paygʻambar ﷺning oldilariga kelib, buni u zotga aytdi. Paygʻambar ﷺ: «Salmon toʻgʻri aytibdi» dedilar.(Абу Жуҳайфа (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ Салмон билан Абу Дардо ўртасида биродарлик (ахийлик) ўрнатдилар. Салмон Абу Дардони зиёрат қилди ва Умму Дардони эски-туски (паришон) кийимда кўрди. (Салмон) унга: «Ҳолинг нима (бўлди)?» деди. У: «Биродаринг Абу Дардонинг бу дунёда (ҳеч) ҳожати (қизиқиши) йўқ» деди. Сўнг Абу Дардо келди ва унга (Салмонга) таом тайёрлади ва: «Е, мен рўзадорман» деди. (Салмон:) «Сен емагунингча мен емайман» деди. Шунда (Абу Дардо) еди. Кеч киргач, Абу Дардо (намозга) турмоқчи бўлди; (Салмон:) «Ухла» деди. Шунда у ухлади. Сўнг (яна) турмоқчи бўлди; (Салмон:) «Ухла» деди. Кечанинг охири бўлганда, Салмон: «Энди тур» деди. (Ровий:) Бас, иккаласи намоз ўқидилар. Сўнг Салмон унга: «Албатта, Роббинг сенда ҳақли, ўзинг (нафсинг) сенда ҳақли ва оиланг сенда ҳақлидир; бас, ҳар бир ҳақ эгасига ўз ҳақини бер» деди. Сўнг (Абу Дардо) Пайғамбар ﷺнинг олдиларига келиб, буни у зотга айтди. Пайғамбар ﷺ: «Салмон тўғри айтибди» дедилар.

- وعن أبي محمد عبد الله بن عمرو بن العاص رضي الله عنهما قال‏:‏ أخبر النبي صلى الله عليه وسلم أني أقول‏:‏ والله لأصومن النهار، ولأقومن الليل ماعشت، فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ أنت الذي تقول ذلك‏؟‏ فقلت له‏:‏ قد قلته بأبى أنت وأمى يا رسول الله‏.‏ قال‏:‏‏"‏فإنك لا تستطيع ذلك؛ فصم وأفطر، ونم وقم، وصم من الشهر ثلاثة أيام فإن الحسنة بعشر أمثالها، وذلك مثل صيام الدهر‏"‏ قلت‏:‏ فإنى أطيق أفضل من ذلك قال‏:‏ فصم يوما وأفطر يومين، قلت‏:‏ فإنى أطيق أفضل من ذلك، قال‏:‏ ‏"‏فصم يوماً وأفطر يوماً، فذلك صيام داود صلى الله عليه وسلم، وهو أعدل الصيام‏"‏‏.‏ وفي رواية‏:‏ ‏"‏وهو أفضل الصيام‏"‏ فقلت ‏:‏ فإني أطيق أفضل من ذلك‏.‏ فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏ لا أفضل من ذلك‏"‏ ولأن أكون قبلت الثلاثة الأيام التي قال رسول الله صلى الله عليه وسلم أحب إلي من أهلي وما لي‏.‏ وفي رواية‏:‏ ‏"‏ألم أخبر أنك تصوم النهار وتقوم الليل‏؟‏‏"‏ قلت ‏:‏ بلى يا رسول الله قال‏:‏ ‏"‏فلا تفعل‏:‏ صم وأفطر ، ونم وقم فإن لجسدك عليك حقاً، وإن لعينيك عليك حقاً، وإن لزوجك عليك حقاً، وإن لزورك عليك حقاً، وإن بحسبك أن تصوم في كل شهر ثلاثة أيام ، فإن لك بكل حسنة عشر أمثالها، فإن ذلك صيام الدهر‏"‏ فشددت فشدد علي، قلت‏:‏ يا رسول الله إني أجد قوة، قال‏:‏ ‏"‏صم صيام نبي الله داود ولا تزد عليه‏"‏ قلت‏:‏ وما كان صيام داود‏؟‏ قال‏:‏ ‏"‏نصف الدهر‏"‏ فكان عبد الله يقول بعدما كبر‏:‏ يا ليتني قبلت رخصة رسول الله صلى الله عليه وسلم‏.‏ وفي رواية‏:‏ ‏"‏ ألم أخبر أنك تصوم الدهر، وتقرأ القرآن كل ليلةٍ‏؟‏‍‍‍‍‍‍‏"‏ فقلت‏:‏ بلى يا رسول الله، ولم أرد بذلك إلا الخير قال‏:‏ ‏"‏فصم صوم نبي الله داود، فإنه كان أعبد الناس، واقرأِ القرآن كل شهرٍ‏"‏ قلت‏:‏ يا نبي الله إني أطيق أفضل من ذلك‏؟‏ قال‏:‏ ‏"‏فاقرأه في كل عشرين‏"‏ قلت‏:‏ يا نبي الله إني أطيق أفضل من ذلك‏؟‏ قال‏:‏ ‏"‏فاقرأه في كل عشر‏"‏ قلت يا نبي الله إني أطيق أفضل من ذلك‏؟‏ قال‏:‏ ‏"‏فاقرأه في كل سبع ولا تزد على ذلك‏"‏‏.‏ فشددت فشدد علي ، وقال لي النبي صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏إنك لا تدري لعلك يطول بك عمر‏"‏ قال‏:‏ فصرت إلى الذي قال لي النبي صلى الله عليه وسلم، فلما كبرت وددت أني كنت قبلت رخصة نبي الله صلى الله عليه وسلم‏.‏ وفي رواية‏:‏ ‏"‏ وإن لولدك عليك حقاً‏"‏ وفي رواية‏:‏ ‏"‏ لا صام من صام الأبد‏"‏ ثلاثاً‏.‏ وفي رواية‏:‏ ‏"‏أحب الصيام إلى الله تعالى صيام داود، وأحب الصلاة إلى الله تعالى صلاة داود‏:‏ كان ينام نصف الليل، ويقوم ثلثه، وينام سدسه، وكان يصوم يوما ويفطر يوماً، ولا يفر إذا لاقى‏"‏‏.‏ وفي رواية‏:‏ أنكحني أبي امرأة ذات حسب، وكان يتعاهد كنته-أي ‏:‏ امرأة ولده- فيسألها عن بعلها، فتقول له ‏:‏ نعم الرجل من رجل لم ييطأ لنا فراشاً ولم يفتش لنا كنفاً منذ أتيناه‏.‏ فلما طال ذلك عليه ذكر ذلك للنبي صلى الله عليه وسلم‏.‏ فقال‏:‏ ‏"‏القنى به‏"‏ فلقيته بعد ذلك فقال‏:‏ ‏"‏كيف تصوم‏؟‏‏"‏ قلت كل يوم، قال‏:‏ ‏"‏وكيف تختم‏؟‏‏"‏ قلت‏:‏ كل ليلةٍ، وذكر نحون ما سبق ، وكان يقرأ على بعض أهله السبع الذي يقرؤه، يعرضه من النهار ليكون أخف عليه بالليل، وإذا أراد أن يتقوى أفطر أياماً وأحصى وصام مثلهن كراهية أن يترك شيئاً فارق عليه النبي صلى الله عليه وسلم‏.‏ كل هذه الروايات صحيحة معظمها في الصحيحين وقليل منها في أحدهما‏.‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺga mening: «Alloh nomiga qasamki, tirik ekanman, kunduzi roʻza tutaman, kechasi (namozga) turaman», deganim xabar qilindi. Rasululloh ﷺ: «Buni aytgan senmisan?» dedilar. Men u zotga: «Ota-onam sizga fido boʻlsin, ey Allohning Rasuli, buni men aytdim», dedim. U zot: «Sen bunga qodir boʻlolmaysan. Baʼzan roʻza tut, baʼzan tutma; uxla va (namozga) tur; har oyda uch kun roʻza tut, chunki har bir yaxshilik oʻn baravar (savob) boʻladi, bu esa butun umr roʻza tutganday boʻladi», dedilar. Men: «Men bundan afzalrogʻiga qodirman», dedim. U zot: «Bir kun roʻza tut, ikki kun tutma», dedilar. Men: «Men bundan afzalrogʻiga qodirman», dedim. U zot: «Bir kun roʻza tut, bir kun tutma; bu Dovud (alayhissalom)ning roʻzasidir va u eng moʻʼtadil roʻzadir», dedilar. Bir rivoyatda: «U eng afzal roʻzadir», deyilgan. Men: «Men bundan afzalrogʻiga qodirman», dedim. Rasululloh ﷺ: «Bundan afzali yoʻq», dedilar. Rasululloh ﷺ aytgan oʻsha uch kunni qabul qilganim menga ahlim va molimdan koʻra sevimliroqdir. Bir rivoyatda: «Sen kunduzi roʻza tutib, kechasi (namozga) turasan, deb menga xabar berilmadimi?» dedilar. Men: «Ha, ey Allohning Rasuli», dedim. U zot: «Bunday qilma. Baʼzan roʻza tut, baʼzan tutma; uxla va (namozga) tur. Chunki tanangning sening zimmangda haqqi bor, koʻzingning sening zimmangda haqqi bor, ayolingning sening zimmangda haqqi bor, mehmoningning sening zimmangda haqqi bor. Har oyda uch kun roʻza tutishing senga yetarli, chunki senga har bir yaxshilik uchun oʻn baravar (savob) bor, bu esa butun umr roʻza tutganday boʻladi», dedilar. Men qattiqqoʻllik qildim, shuning uchun menga ham (ish) qattiqlashtirildi. Men: «Ey Allohning Rasuli, men oʻzimda kuch sezaman», dedim. U zot: «Allohning paygʻambari Dovud roʻzasini tut va undan oshirma», dedilar. Men: «Dovudning roʻzasi qanday edi?» dedim. U zot: «Umrning yarmi (kun ora roʻza)», dedilar. Abdulloh keksayganidan keyin: «Qaniydi Rasululloh ﷺning ruxsatini (yengilligini) qabul qilganimda edi», der edi. Bir rivoyatda: «Sen doim roʻza tutib, har kecha Qurʼonni (xatm qilib) oʻqiysan, deb menga xabar berilmadimi?» dedilar. Men: «Ha, ey Allohning Rasuli, men bu bilan faqat yaxshilikni koʻzladim, xolos», dedim. U zot: «Allohning paygʻambari Dovud roʻzasini tut, chunki u odamlarning eng obidi edi; Qurʼonni har oyda (bir marta) xatm qil», dedilar. Men: «Ey Allohning paygʻambari, men bundan afzalrogʻiga qodirman», dedim. U zot: «Uni har yigirma kunda xatm qil», dedilar. Men: «Ey Allohning paygʻambari, men bundan afzalrogʻiga qodirman», dedim. U zot: «Uni har oʻn kunda xatm qil», dedilar. Men: «Ey Allohning paygʻambari, men bundan afzalrogʻiga qodirman», dedim. U zot: «Uni har yetti kunda xatm qil va bundan oshirma», dedilar. Men qattiqqoʻllik qildim, menga ham qattiqlashtirildi. Nabiy ﷺ menga: «Bilmaysan, ehtimol umring uzoq boʻlar», dedilar. (Abdulloh) aytdi: Men Nabiy ﷺ menga aytgan holatga qaytdim, keksayganimda esa Allohning paygʻambari ﷺning ruxsatini qabul qilmaganimga afsuslandim. Bir rivoyatda: «Farzandingning ham sening zimmangda haqqi bor», deyilgan. Bir rivoyatda: «Butun umr (uzluksiz) roʻza tutgan kishi roʻza tutgan boʻlmaydi», deb uch marta (takrorladilar). Bir rivoyatda: «Allohga eng sevimli roʻza Dovudning roʻzasidir, Allohga eng sevimli namoz Dovudning namozidir: u kechaning yarmida uxlar, uchdan birida (namozga) turar, oltidan birida (yana) uxlar edi; bir kun roʻza tutib, bir kun tutmas edi va (dushman bilan) toʻqnashganda qochmas edi», deyilgan.Абдуллоҳ ибн Амр ибн Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺга менинг: «Аллоҳ номига қасамки, тирик эканман, кундузи рўза тутаман, кечаси (намозга) тураман», деганим хабар қилинди. Расулуллоҳ ﷺ: «Буни айтган сенмисан?» дедилар. Мен у зотга: «Ота-онам сизга фидо бўлсин, эй Аллоҳнинг Расули, буни мен айтдим», дедим. У зот: «Сен бунга қодир бўлолмайсан. Баъзан рўза тут, баъзан тутма; ухла ва (намозга) тур; ҳар ойда уч кун рўза тут, чунки ҳар бир яхшилик ўн баравар (савоб) бўлади, бу эса бутун умр рўза тутгандай бўлади», дедилар. Мен: «Мен бундан афзалроғига қодирман», дедим. У зот: «Бир кун рўза тут, икки кун тутма», дедилар. Мен: «Мен бундан афзалроғига қодирман», дедим. У зот: «Бир кун рўза тут, бир кун тутма; бу Довуд (алайҳиссалом)нинг рўзасидир ва у энг мўътадил рўзадир», дедилар. Бир ривоятда: «У энг афзал рўзадир», дейилган. Мен: «Мен бундан афзалроғига қодирман», дедим. Расулуллоҳ ﷺ: «Бундан афзали йўқ», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ айтган ўша уч кунни қабул қилганим менга аҳлим ва молимдан кўра севимлироқдир. Бир ривоятда: «Сен кундузи рўза тутиб, кечаси (намозга) турасан, деб менга хабар берилмадими?» дедилар. Мен: «Ҳа, эй Аллоҳнинг Расули», дедим. У зот: «Бундай қилма. Баъзан рўза тут, баъзан тутма; ухла ва (намозга) тур. Чунки танангнинг сенинг зиммангда ҳаққи бор, кўзингнинг сенинг зиммангда ҳаққи бор, аёлингнинг сенинг зиммангда ҳаққи бор, меҳмонингнинг сенинг зиммангда ҳаққи бор. Ҳар ойда уч кун рўза тутишинг сенга етарли, чунки сенга ҳар бир яхшилик учун ўн баравар (савоб) бор, бу эса бутун умр рўза тутгандай бўлади», дедилар. Мен қаттиққўллик қилдим, шунинг учун менга ҳам (иш) қаттиқлаштирилди. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен ўзимда куч сезаман», дедим. У зот: «Аллоҳнинг пайғамбари Довуд рўзасини тут ва ундан оширма», дедилар. Мен: «Довуднинг рўзаси қандай эди?» дедим. У зот: «Умрнинг ярми (кун ора рўза)», дедилар. Абдуллоҳ кексайганидан кейин: «Қанийди Расулуллоҳ ﷺнинг рухсатини (енгиллигини) қабул қилганимда эди», дер эди. Бир ривоятда: «Сен доим рўза тутиб, ҳар кеча Қуръонни (хатм қилиб) ўқийсан, деб менга хабар берилмадими?» дедилар. Мен: «Ҳа, эй Аллоҳнинг Расули, мен бу билан фақат яхшиликни кўзладим, холос», дедим. У зот: «Аллоҳнинг пайғамбари Довуд рўзасини тут, чунки у одамларнинг энг обиди эди; Қуръонни ҳар ойда (бир марта) хатм қил», дедилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг пайғамбари, мен бундан афзалроғига қодирман», дедим. У зот: «Уни ҳар йигирма кунда хатм қил», дедилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг пайғамбари, мен бундан афзалроғига қодирман», дедим. У зот: «Уни ҳар ўн кунда хатм қил», дедилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг пайғамбари, мен бундан афзалроғига қодирман», дедим. У зот: «Уни ҳар етти кунда хатм қил ва бундан оширма», дедилар. Мен қаттиққўллик қилдим, менга ҳам қаттиқлаштирилди. Набий ﷺ менга: «Билмайсан, эҳтимол умринг узоқ бўлар», дедилар. (Абдуллоҳ) айтди: Мен Набий ﷺ менга айтган ҳолатга қайтдим, кексайганимда эса Аллоҳнинг пайғамбари ﷺнинг рухсатини қабул қилмаганимга афсусландим. Бир ривоятда: «Фарзандингнинг ҳам сенинг зиммангда ҳаққи бор», дейилган. Бир ривоятда: «Бутун умр (узлуксиз) рўза тутган киши рўза тутган бўлмайди», деб уч марта (такрорладилар). Бир ривоятда: «Аллоҳга энг севимли рўза Довуднинг рўзасидир, Аллоҳга энг севимли намоз Довуднинг намозидир: у кечанинг ярмида ухлар, учдан бирида (намозга) турар, олтидан бирида (яна) ухлар эди; бир кун рўза тутиб, бир кун тутмас эди ва (душман билан) тўқнашганда қочмас эди», дейилган.

- وعن أبي ربعي حنظلة بن الربيع الأسيدى الكاتب أحد كتاب رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ لقيني أبو بكر رضي الله عنه فقال‏:‏ كيف أنت يا حنظلة‏؟‏ قلت‏:‏ نافق حنظلة‏؟‏ قلت‏:‏ نافق حنظلة ‍‍‏(‏ قال‏:‏ سبحان الله ما تقول‏؟‏ ‏(‏ قلت‏:‏ نكون عند رسول الله صلى الله عليه وسلم يذكرنا بالجنة والنار كأنا رأي عين، فإذا خرجنا من عند رسول الله صلى الله عليه وسلم عافسنا الأزواج والأولاد والضيعات نسينا كثيراً‏.‏ قال أبو بكر رضي الله عنه ‏:‏ فوالله إنا لنلقى مثل هذا، فانطلقت أنا وأبو بكر حتى دخلنا على رسول الله صلى الله عليه وسلم‏.‏ فقلت‏:‏ نافق حنظلة يا رسول الله ‏(‏ فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏وما ذاك‏؟‏‏"‏ قلت‏:‏ يا رسول الله نكون عندك تذكرنا بالنار والجنة كأنا رأي العين، فإذا خرجنا من عندك عافسنا الأزواج والأولاد والضيعات نسينا كثيراً‏.‏ فقال رسول الله 0‏:‏ ‏"‏والذي نفسي بيده لو تدومون على ما تكونون عندي وفي الذكر لصافحتكم الملائكة على فرشكم وفي طرقكم، ولكن يا حنظلة ساعة وساعة‏"‏ ثلاث مرات، ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Hanzala al-Usayyidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi — u Rasululloh ﷺ ning kotiblaridan edi. U dedi: Abu Bakr menga roʻpara boʻlib: «Ahvoling qanday, ey Hanzala?» dedi. Men: «Hanzala munofiq boʻlib qoldi», dedim. U: «Subhonalloh, nima deyapsan?» dedi. Men: «Biz Rasululloh ﷺ huzurida boʻlamiz, u zot bizga doʻzax va jannatni shunday eslatadilarki, goʻyo (ularni) koʻz oldimizda koʻrgandek boʻlamiz. Rasululloh ﷺ huzuridan chiqsak esa, xotinlar, bolalar va tirikchilik tashvishlariga berilib, koʻp narsani unutib qoʻyamiz», dedim. Abu Bakr: «Vallohi, bizning ham boshimizdan xuddi shunday holat oʻtadi», dedi. Soʻng men va Abu Bakr birga Rasululloh ﷺ huzurlariga kirdik. Men: «Hanzala munofiq boʻlib qoldi, yo Rasululloh!» dedim. Rasululloh ﷺ: «Bu nima degani?» dedilar. Men: «Yo Rasululloh, biz huzuringizda boʻlganimizda, siz bizga doʻzax va jannatni shunday eslatasizki, goʻyo (ularni) koʻz oldimizda koʻrgandek boʻlamiz. Huzuringizdan chiqsak esa, xotinlar, bolalar va tirikchilik tashvishlariga berilib, koʻp narsani unutib qoʻyamiz», dedim. Shunda Rasululloh ﷺ: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zot ila qasamki, agar sizlar mening huzurimda va zikrda boʻlgan holatingizda davom etganingizda edi, farishtalar sizlar bilan toʻshaklaringizda va yoʻllaringizda qoʻl berib koʻrishgan boʻlardi. Lekin, ey Hanzala, bir soat (ibodat) va bir soat (tirikchilik boʻladi)», — dedilar. (Buni) uch marta (takrorladilar).Ҳанзала ал-Усаййидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади — у Расулуллоҳ ﷺ нинг котибларидан эди. У деди: Абу Бакр менга рўпара бўлиб: «Аҳволинг қандай, эй Ҳанзала?» деди. Мен: «Ҳанзала мунофиқ бўлиб қолди», дедим. У: «Субҳоналлоҳ, нима деяпсан?» деди. Мен: «Биз Расулуллоҳ ﷺ ҳузурида бўламиз, у зот бизга дўзах ва жаннатни шундай эслатадиларки, гўё (уларни) кўз олдимизда кўргандек бўламиз. Расулуллоҳ ﷺ ҳузуридан чиқсак эса, хотинлар, болалар ва тирикчилик ташвишларига берилиб, кўп нарсани унутиб қўямиз», дедим. Абу Бакр: «Валлоҳи, бизнинг ҳам бошимиздан худди шундай ҳолат ўтади», деди. Сўнг мен ва Абу Бакр бирга Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига кирдик. Мен: «Ҳанзала мунофиқ бўлиб қолди, ё Расулуллоҳ!» дедим. Расулуллоҳ ﷺ: «Бу нима дегани?» дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, биз ҳузурингизда бўлганимизда, сиз бизга дўзах ва жаннатни шундай эслатасизки, гўё (уларни) кўз олдимизда кўргандек бўламиз. Ҳузурингиздан чиқсак эса, хотинлар, болалар ва тирикчилик ташвишларига берилиб, кўп нарсани унутиб қўямиз», дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Жоним қўлида бўлган Зот ила қасамки, агар сизлар менинг ҳузуримда ва зикрда бўлган ҳолатингизда давом этганингизда эди, фаришталар сизлар билан тўшакларингизда ва йўлларингизда қўл бериб кўришган бўларди. Лекин, эй Ҳанзала, бир соат (ибодат) ва бир соат (тирикчилик бўлади)», — дедилар. (Буни) уч марта (такрорладилар).

- - وعن ابن عباس رضي الله عنهما قال‏:‏ بينما النبي صلى الله عليه وسلم يخطب إذا هو برجل قائم، فسأل عنه فقالوا‏:‏ أبو إسرائيل نذر أن يقوم في الشمس ولا يقعد، ولا يستظل ولا يتكلم، ويصوم، فقال النبي صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏مروه فليتكلم وليستظل وليقعد وليتم صومه‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ xutba qilib turganlarida, birdan bir kishini tik turgan (holda) koʻrdilar va u haqida soʻradilar. (Sahobalar): «(Bu) — Abu Isroil; u tik turishni, oʻtirmaslikni, soyada turmaslikni, gapirmaslikni va roʻza tutishni nazr qilgan», dedilar. Paygʻambar ﷺ: «Unga ayting: gapirsin, soyaga (oʻtsin), oʻtirsin va roʻzasini toʻ(liq) qilsin (davom ettirsin)», dedilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ хутба қилиб турганларида, бирдан бир кишини тик турган (ҳолда) кўрдилар ва у ҳақида сўрадилар. (Саҳобалар): «(Бу) — Абу Исроил; у тик туришни, ўтирмасликни, сояда турмасликни, гапирмасликни ва рўза тутишни назр қилган», дедилар. Пайғамбар ﷺ: «Унга айтинг: гапирсин, сояга (ўцин), ўтирсин ва рўзасини тў(лиқ) қилсин (давом эттирсин)», дедилар.

- وعن عمر بن الخطاب رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏ من نام عن حزبه من الليل، أو عن شيء منه فقرأه ما بين صلاة الفجر وصلاة الظهر، كتب له كأنما قرأه من الليل‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kim uyqu sababli oʻz (kunlik tunggi) virdidan yoki uning bir qismidan qolib ketsa-yu, soʻng uni bomdod namozi bilan peshin namozi orasida oʻqib olsa, unga uni kechasi oʻqigandek (savob) yoziladi».Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ким уйқу сабабли ўз (кунлик тунгги) вирдидан ёки унинг бир қисмидан қолиб кетса-ю, сўнг уни бомдод намози билан пешин намози орасида ўқиб олса, унга уни кечаси ўқигандек (савоб) ёзилади».

- وعن عبد الله بن عمرو بن العاص رضي الله عنهما قال‏:‏ قال لي رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ يا عبد الله لا تكن مثل فلان، كان يقوم الليل فترك قيام الليل‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menga: «Ey Abdulloh, falonchidek boʻlma — u kechasi namoz oʻqir edi, soʻng tungi namozni tark etdi», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Эй Абдуллоҳ, фалончидек бўлма — у кечаси намоз ўқир эди, сўнг тунги намозни тарк этди», — дедилар.

- وعن عائشة رضي الله عنها قالت‏:‏ كان رسول الله صلى الله عليه وسلم إذا فاتته الصلاة من الليل من وجع أو غيره، صلى من النهار ثنتي عشرة ركعة‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ogʻriq yoki boshqa (sabab) tufayli tun namozini oʻqiy olmay qolsalar, kunduzi oʻn ikki rakʼat oʻqir edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ оғриқ ёки бошқа (сабаб) туфайли тун намозини ўқий олмай қолсалар, кундузи ўн икки ракъат ўқир эдилар.

- فالأول ‏:‏ عن أبي هريرة رضي الله عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏دعوني ماتركتكم‏:‏ إنما أهلك من كان قبلكم كثرة سؤالهم ، واختلافهم على أنبيائهم، فإذا نهيتكم عن شيء فاجتنبوه، وإذا أمرتكم بأمر فأتوا منه ما استطعتم‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Men sizlarni (oʻz holiga) qoldirgan ekanman, sizlar ham meni qoldiringlar (koʻp savol bermanglar). Zero, sizlardan oldingilar koʻp savol berganlari va paygʻambarlariga qarshi ixtilof qilganlari sababli halok boʻldilar. Bas, men sizlarni biror narsadan qaytarsam, undan tiyilinglar. Sizlarni biror narsaga buyursam, undan qoʻlingizdan kelganicha bajaringlar», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Мен сизларни (ўз ҳолига) қолдирган эканман, сизлар ҳам мени қолдиринглар (кўп савол берманглар). Зеро, сизлардан олдингилар кўп савол берганлари ва пайғамбарларига қарши ихтилоф қилганлари сабабли ҳалок бўлдилар. Бас, мен сизларни бирор нарсадан қайтарсам, ундан тийилинглар. Сизларни бирор нарсага буюрсам, ундан қўлингиздан келганича бажаринглар», дедилар.

- الثاني‏:‏ عن أبي نجيح العرباض بن سارية رضي الله عنه قال‏:‏ ‏"‏وعظنا رسول الله صلى الله عليه وسلم موعظة بليغة وجلت منها القلوب وذرفت منها العيون، فقلنا‏:‏ يا رسول الله كأنها موعظة مودع فأوصنا‏.‏ قال‏:‏ ‏"‏أوصيكم بتقوى الله ، والسمع والطاعة وإن تأمر عليكم عبد حبشي، وإنه من يعش منكم فسيرى اختلافاً كثيراً‏.‏ فعليكم بسنتي وسنة الخلفاء الراشدين المهديين، عضوا عليها بالنواجذ، وإياكم ومحدثات الأمور فإن كل بدعة ضلالة‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه أبو داود، والترمذي وقال ‏:‏ حديث حسن صحيح‏)‏‏)‏‏.‏

Irbod ibn Soriya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Bir kuni Rasululloh ﷺ oramizda turib bizga qalblarni titratgan va koʻzlardan yosh oqizgan taʼsirli vaʼz qildilar. Shunda: «Ey Allohning Rasuli, siz xayrlashuvchi kishining vaʼziday vaʼz qildingiz, bizga bir nasihat qilib bering», deyildi. Shunda u zot: «Sizlarga Allohdan qoʻrqishni, itoat qiluvchining habashiy qul boʻlsa ham, quloq solib itoat etishni tavsiya qilaman. Mendan keyin sizlar koʻp ixtiloflarni koʻrasizlar. Bas, sizlarga mening sunnatimga va toʻgʻri yoʻldan borgan xalifalarning sunnatiga ergashishni tavsiya qilaman. Uni ozgʻu tishlaringiz bilan mahkam tishlab oling. Bidʼat ishlardan saqlaninglar, chunki har bir bidʼat zalolatdir», dedilar».Ирбод ибн Сория (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Бир куни Расулуллоҳ ﷺ орамизда туриб бизга қалбларни титратган ва кўзлардан ёш оқизган таъсирли ваъз қилдилар. Шунда: «Эй Аллоҳнинг Расули, сиз хайрлашувчи кишининг ваъзидай ваъз қилдингиз, бизга бир насиҳат қилиб беринг», дейилди. Шунда у зот: «Сизларга Аллоҳдан қўрқишни, итоат қилувчининг ҳабаший қул бўлса ҳам, қулоқ солиб итоат этишни тавсия қиламан. Мендан кейин сизлар кўп ихтилофларни кўрасизлар. Бас, сизларга менинг суннатимга ва тўғри йўлдан борган халифаларнинг суннатига эргашишни тавсия қиламан. Уни озғу тишларингиз билан маҳкам тишлаб олинг. Бидъат ишлардан сақланинглар, чунки ҳар бир бидъат залолатдир», дедилар».

- الثالث‏:‏ عن أبي هريرة رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏كل أمتي يدخلون الجنة إلا من أبى ‏"‏ ‏.‏ قيل‏:‏ ومن يأبى يا رسول الله قال‏:‏ ‏"‏ من أطاعني دخل الجنة، ومن عصاني فقد أبى‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bosh tortganlardan boshqa butun ummatim jannatga kiradi», dedilar. Sahobalar: «Ey Allohning Rasuli, kim bosh tortadi?» dedilar. U zot: «Kim menga itoat qilsa, jannatga kiradi, kim menga osiy boʻlsa, demak, u bosh tortibdi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бош тортганлардан бошқа бутун умматим жаннатга киради», дедилар. Саҳобалар: «Эй Аллоҳнинг Расули, ким бош тортади?» дедилар. У зот: «Ким менга итоат қилса, жаннатга киради, ким менга осий бўлса, демак, у бош тортибди», дедилар.

- الرابع‏:‏ عن أبي مسلم، وقيل ‏:‏ أبي إياس سلمة بن عمرو بن الأكوع رضي الله عنه ، أن رجلاً أكل عند رسول الله صلى الله عليه وسلم بشماله فقال‏:‏ ‏"‏كل بيمينك‏"‏ قال‏:‏ لا أستطيع‏.‏ قال‏:‏ ‏"‏ لا استطعت‏"‏ ما منعه إلا الكبر، فما رفعها إلى فيه ‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Salama ibn al-Akvaʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: bir kishi Rasululloh ﷺ ning huzurida chap qoʻli bilan yedi. Shunda u zot: «Oʻng qoʻling bilan ye», — dedilar. U: «Qodir emasman», dedi. (U zot:) «Qodir boʻlmay qol!» — dedilar. Uni faqat kibr (manmanlik) toʻsdi, xolos. (Roviy) dedi: Bas, u (boshqa) uni (oʻng qoʻlini) ogʻziga koʻtara olmadi.Салама ибн ал-Акваъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: бир киши Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурида чап қўли билан еди. Шунда у зот: «Ўнг қўлинг билан е», — дедилар. У: «Қодир эмасман», деди. (У зот:) «Қодир бўлмай қол!» — дедилар. Уни фақат кибр (манманлик) тўсди, холос. (Ровий) деди: Бас, у (бошқа) уни (ўнг қўлини) оғзига кўтара олмади.

- الخامس‏:‏ عن أبي عبد الله النعمان بن بشير رضي الله عنهما، قال‏:‏ سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول‏:‏ ‏"‏لتسون صفوفكم أو ليخالفن الله بين وجوهكم ‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏ وفي رواية لمسلم‏:‏ كان رسول الله صلى الله عليه وسلم يسوي صفوفنا حتى كأنما يسوي بها القداح ،حتى إذا رأى أنا قد عقلنا عنه ثم خرج يوما، فقام حتى كاد أن يكبر، فرأى رجلاً بادياً صدره فقال‏:‏ ‏"‏ عباد الله لتسون صفوفكم أو ليخالفن الله بين وجوهكم‏"‏‏.‏

Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ saflarimizni xuddi (yoy uchun) oʻqlarni togʻrilagandek togʻrilar edilar, hatto biz buni u zotdan oʻrganib olganimizni koʻrgunlaricha. Soʻng bir kuni (namozga) chiqdilar va turdilar, hatto takbir aytishga yaqinlashganlarida safdan koʻkragi chiqib turgan bir kishini koʻrib qoldilar va: «Ey Allohning bandalari, saflaringizni togʻrilanglar, aks holda Alloh yuzlaringiz orasini buzadi (orangizga nizo soladi)», — dedilar.Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ сафларимизни худди (ёй учун) ўқларни тоғрилагандек тоғрилар эдилар, ҳатто биз буни у зотдан ўрганиб олганимизни кўргунларича. Сўнг бир куни (намозга) чиқдилар ва турдилар, ҳатто такбир айтишга яқинлашганларида сафдан кўкраги чиқиб турган бир кишини кўриб қолдилар ва: «Эй Аллоҳнинг бандалари, сафларингизни тоғриланглар, акс ҳолда Аллоҳ юзларингиз орасини бузади (орангизга низо солади)», — дедилар.

- السادس‏:‏ عن أبي موسى رضي الله عنه قال‏:‏ احترق بيت بالمدينة على أهله من الليل، فلما حدث رسول الله صلى الله عليه وسلم بشأنهم قال ‏"‏إن هذه النار عدو لكم، فإذا نمتم فاطفئوها عنكم‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Madinada bir uy kechasi ahli ustiga yondi (kuyib ketdi). Rasululloh ﷺ ga ularning ahvoli haqida xabar berilganida: «Albatta, bu olov sizlarga dushmandir. Bas, uxlaganingizda uni oʻzingizdan oʻchiringlar», — dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мадинада бир уй кечаси аҳли устига ёнди (куйиб кетди). Расулуллоҳ ﷺ га уларнинг аҳволи ҳақида хабар берилганида: «Албатта, бу олов сизларга душмандир. Бас, ухлаганингизда уни ўзингиздан ўчиринглар», — дедилар.

- السابع‏:‏ عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏إن مثل ما بعثني الله به من الهدى والعلم كمثل غيث أصاب أرضاً فكانت منها طائفة طيبة، قبلت الماء فأنبتت الكلأ والعشب الكثير، وكان منها أجادب أمسكت الماء، فنفع الله بها الناس فشربوا منها وسقوا وزرعوا‏.‏ وأصاب طائفة منها أخرى ، إنما هي قيعان لا تمسك ماء ولا تنبت كلأ‏.‏ فذلك مثل من فقه في دين الله، ونفعه بما بعثنى الله به، فعلم وعلم، ومثل من لم يرفع بذلك رأساً، ولم يقبل هدى الله الذي أرسلت به‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏ ‏‏ ‏فقه‏ ‏ بضم القاف على المشهور، وقيل‏:‏ بكسرها، أي‏:‏ صار فقيهاً‏.

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Alloh azza va jalla meni Oʻzi (yuborgan) hidoyat va ilm bilan yuborganining masali — bir yerga yoqqan yomgʻir kabidir. (Yer)ning bir qismi unumdor boʻlib, suvni qabul qildi-da, oʻt-oʻlanni va koʻp giyohlarni undirdi. (Yer)ning bir qismi qaqraq (qattiq) boʻlib, suvni (oʻzida) ushlab qoldi, shu bilan Alloh u orqali odamlarni manfaatdor qildi: ular undan ichdilar, (chorvalarini) sugʻordilar va (ekin) ekdilar. (Yer)ning yana bir qismiga (yomgʻir) yetdi, ammo u tap-tekis boʻlib, na suvni ushlar, na oʻt-oʻlanni undirar edi. Mana shu — Allohning dini (ilm)ida chuqur bilim hosil qilgan va Alloh meni (yuborgan narsa) unga manfaat bergan, shu bilan oʻzi bilib, (boshqalarga) oʻrgatgan kishining masalidir. Va (bu) shu (narsa)ga boshini koʻtarmagan (eʼtibor bermagan), men ila yuborilgan Allohning hidoyatini qabul qilmagan kishining masalidir», — dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Аллоҳ азза ва жалла мени Ўзи (юборган) ҳидоят ва илм билан юборганининг масали — бир ерга ёққан ёмғир кабидир. (Ер)нинг бир қисми унумдор бўлиб, сувни қабул қилди-да, ўт-ўланни ва кўп гиёҳларни ундирди. (Ер)нинг бир қисми қақрақ (қаттиқ) бўлиб, сувни (ўзида) ушлаб қолди, шу билан Аллоҳ у орқали одамларни манфаатдор қилди: улар ундан ичдилар, (чорваларини) суғордилар ва (экин) экдилар. (Ер)нинг яна бир қисмига (ёмғир) етди, аммо у тап-текис бўлиб, на сувни ушлар, на ўт-ўланни ундирар эди. Мана шу — Аллоҳнинг дини (илм)ида чуқур билим ҳосил қилган ва Аллоҳ мени (юборган нарса) унга манфаат берган, шу билан ўзи билиб, (бошқаларга) ўргатган кишининг масалидир. Ва (бу) шу (нарса)га бошини кўтармаган (эътибор бермаган), мен ила юборилган Аллоҳнинг ҳидоятини қабул қилмаган кишининг масалидир», — дедилар.

- الثامن‏:‏ عن جابر رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏"‏مثلي ومثلكم كمثل رجل أوقد ناراً فجعل الجنادب والفراش يقعن فيها وهو يذبهن عنها وأنا آخذ بحجزكم عن النار، وأنتم تفلتون من يدي‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mening va sizlarning masalingiz — olov yoqqan, soʻng chigʻirtkalar va parvonalar unga tusha boshlagan, u esa ularni undan haydab (qaytarib) turgan kishining masali kabidir. Men sizlarni belingizdan ushlab olovdan (tortib) turibman, sizlar esa qoʻlimdan chiqib (sirgʻalib) ketyapsizlar», — dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Менинг ва сизларнинг масалингиз — олов ёққан, сўнг чиғирткалар ва парвоналар унга туша бошлаган, у эса уларни ундан ҳайдаб (қайтариб) турган кишининг масали кабидир. Мен сизларни белингиздан ушлаб оловдан (тортиб) турибман, сизлар эса қўлимдан чиқиб (сирғалиб) кетяпсизлар», — дедилар.

- التاسع‏:‏ عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم، أمر بلعق الأصابع والصحفة وقال‏:‏ ‏"‏إنكم لا تدرون في أيها البركة‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏ وفي رواية له‏:‏ ‏"‏ إذا وقعت لقمة أحدكم ‏.‏ فليأخذها فليمط ماكان بها من أذى، وليأكلها، ولا يدعها للشيطان، ولا يمسح يده بالمنديل حتى يلعق أصابعه، فإنه لا يدري في أي طعامه البركة‏"‏‏.‏ وفي رواية له‏:‏ ‏"‏إن الشيطان يحضر أحدكم عند كل شيء من شأنه حتى يحضره عند طعامه، فإذا سقطت من أحدكم اللقمة فليمط ما كان بها من أذى ، فليأكلها، ولا يدعها للشيطان‏"‏‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: men Nabiy ﷺ ning shunday deganlarini eshitdim: «Albatta, shayton biringizning har bir ishida — hatto taomi oldida ham — uning yonida hozir boʻladi. Bas, biringizdan luqma tushib ketsa, undagi yuqumni ketkazsin, soʻng uni yesin va uni shaytonga qoldirmasin. Tugatgach esa barmoqlarini yalasin, zero u taomining qaysi (qism)ida baraka boʻlishini bilmaydi», — dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: мен Набий ﷺ нинг шундай деганларини эшитдим: «Албатта, шайтон бирингизнинг ҳар бир ишида — ҳатто таоми олдида ҳам — унинг ёнида ҳозир бўлади. Бас, бирингиздан луқма тушиб кетса, ундаги юқумни кетказсин, сўнг уни есин ва уни шайтонга қолдирмасин. Тугатгач эса бармоқларини яласин, зеро у таомининг қайси (қисм)ида барака бўлишини билмайди», — дедилар.

- العاشر‏:‏ عن ابن عباس، رضي الله عنهما، قال‏:‏ قام فينا رسول الله صلى الله عليه وسلم بموعظة فقال‏:‏ ‏"‏يا أيها الناس إنكم محشورون إلى الله تعالى حفاة عراة غرلاً ‏{‏كما بدأنا أول خلق نعيده وعداً علينا إنا كنا فاعلين‏}‏ ‏(‏‏(‏الأنبياء‏:‏ 103‏)‏‏)‏ ألا وإن أول الخلائق يكسى يوم القيامة إبراهيم ، صلى الله عليه وسلم، ألا وإنه سيجاء برجال من أمتي ، فيؤخذ بهم ذات الشمال؛ فأقول‏:‏ يارب أصحابي؛ فيقال‏:‏ إنك لا تدري ما أحدثوا بعدك، فأقول كما قال العبد الصالح‏:‏ ‏{‏وكنت عليهم شهيداً ما دمت فيهم‏}‏ إلى قوله‏:‏ ‏{‏ العزيز الحكيم‏}‏ ‏)‏ ‏(‏‏(‏المائدة ‏:‏ 117،118‏)‏‏)‏ فيقال لي ‏:‏ إنهم لم يزالوا مرتدين على أعقابهم منذ فارقتهم‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏ (46)

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oramizda xatib boʻlib, vaʼz qilish uchun turdilar va: «Ey odamlar! Albatta sizlar Alloh (huzuriga) yalangoyoq, yalangʻoch, sunnatsiz holda toʻplanasizlar. {Avval qanday yaratgan boʻlsak, oʻshanday qaytaramiz. Bu zimmamizdagi vaʼdadir; albatta Biz (uni) ado etguvchimiz} (Anbiyo 104). Ogoh boʻlinglar! Qiyomat kuni eng avval kiydiriladigan xaloyiq Ibrohim alayhissalomdir. Ogoh boʻlinglar! Albatta ummatimdan baʼzi erkaklar keltiriladi-da, ular chap tomonga olib ketiladilar. Shunda men: ‹Yo Rabbim! (Bular) mening ashoblarim›, deyman. Bas: ‹Albatta sen ulardan keyin ular nima (bidʼat) ixtiro qilganini bilmaysan›, deyiladi. Shunda men solih banda (Iso) aytganidek: {Toki men ular ichida ekanman, ularga guvoh boʻldim; bas, Sen meni vafot ettirganingdan keyin, ularning ustidan Sening Oʻzing kuzatuvchi boʻlding. Sen har bir narsaga guvohsan. Agar ularni azoblasang, albatta ular Sening bandalaringdir; agar ularni magʻfirat qilsang, albatta Sen Oʻzing Azizu Hakimsan} (Moida 117-118), deyman», — dedilar. (Ibn Abbos) dedi: «Shunda menga: ‹Albatta ular sen ulardan ajralganingdan beri ortlariga (dindan) qaytib ketgan edilar›, deyiladi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ орамизда хатиб бўлиб, ваъз қилиш учун турдилар ва: «Эй одамлар! Албатта сизлар Аллоҳ (ҳузурига) ялангоёқ, яланғоч, суннатсиз ҳолда тўпланасизлар. {Аввал қандай яратган бўлсак, ўшандай қайтарамиз. Бу зиммамиздаги ваъдадир; албатта Биз (уни) адо этгувчимиз} (Анбиё 104). Огоҳ бўлинглар! Қиёмат куни энг аввал кийдириладиган халойиқ Иброҳим алайҳиссаломдир. Огоҳ бўлинглар! Албатта умматимдан баъзи эркаклар келтирилади-да, улар чап томонга олиб кетиладилар. Шунда мен: ‹Ё Раббим! (Булар) менинг ашобларим›, дейман. Бас: ‹Албатта сен улардан кейин улар нима (бидъат) ихтиро қилганини билмайсан›, дейилади. Шунда мен солиҳ банда (Исо) айтганидек: {Токи мен улар ичида эканман, уларга гувоҳ бўлдим; бас, Сен мени вафот эттирганингдан кейин, уларнинг устидан Сенинг Ўзинг кузатувчи бўлдинг. Сен ҳар бир нарсага гувоҳсан. Агар уларни азобласанг, албатта улар Сенинг бандаларингдир; агар уларни мағфират қилсанг, албатта Сен Ўзинг Азизу Ҳакимсан} (Моида 117-118), дейман», — дедилар. (Ибн Аббос) деди: «Шунда менга: ‹Албатта улар сен улардан ажралганингдан бери ортларига (диндан) қайтиб кетган эдилар›, дейилади».

- الحادي عشر‏:‏ عن أبي سعيد عبد الله بن مغفل، رضي الله عنه ، قال‏:‏ نهى رسول الله، صلى الله عليه وسلم عن الخذف وقال‏:‏ ‏"‏إنه لا يقتل الصيد، ولا ينكأ العدو، وإنه يفقأ العين، ويكسر السن‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

(Abdulloh ibn Mugʻaffal al-Muzaniy (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ xazf (ikki barmoq bilan tosh otish)dan qaytardilar va: «Albatta, u na ovni oʻldiradi, na dushmanni yaralaydi; balki u koʻzni chiqaradi va tishni sindiradi» dedilar.(Абдуллоҳ ибн Муғаффал ал-Музаний (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ хазф (икки бармоқ билан тош отиш)дан қайтардилар ва: «Албатта, у на овни ўлдиради, на душманни яралайди; балки у кўзни чиқаради ва тишни синдиради» дедилар.

- وعن عابس بن ربيعة قال‏:‏ رأيت عمر بن الخطاب ، رضي الله عنه ، يقبل الحجر -يعنى الأسود- ويقول‏:‏إني أعلم أنك حجر ما تنفع ولا تضر، ولولا أني رأيت رسول الله، صلى الله عليه وسلم، يقبلك ما قبلتك‏.‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Obis ibn Rabiʼa (rahimahulloh) Umar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi: U (Umar) Hajar (Hajarul-asvad) oldiga kelib, uni oʻpdi va: «Men, albatta, sen na foyda, na zarar yetkaza oladigan bir tosh ekaningni bilaman. Agar Rasululloh ﷺ seni oʻpayotganlarini koʻrmaganimda edi, seni oʻpmas edim», dedi.Обис ибн Рабиъа (раҳимаҳуллоҳ) Умар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади: У (Умар) Ҳажар (Ҳажарул-асвад) олдига келиб, уни ўпди ва: «Мен, албатта, сен на фойда, на зарар етказа оладиган бир тош эканингни биламан. Агар Расулуллоҳ ﷺ сени ўпаётганларини кўрмаганимда эди, сени ўпмас эдим», деди.

- عن أبي هريرة، رضي الله عنه ، قال‏:‏ لما نزلت على رسول الله، صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏{‏ لله ما في السموات وما في الأرض وإن تبدوا ما في أنفسكم أو تخفوه يحاسبكم به الله‏}‏ الآية ‏(‏‏(‏البقرة‏:‏283‏)‏‏)‏ أشتد ذلك على أصحاب رسول الله، صلى الله عليه وسلم، فأتوا رسول الله ، صلى الله عليه وسلم، ثم بركوا على الركب فقالوا‏:‏ أي رسول الله كلفنا من الأعمال مانطيق‏:‏ الصلاة والجهاد والصيام والصدقة، وقد أنزلت عليك هذه الآية ولا نطيقها‏.‏ قال رسول الله، صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏أتريدون أن تقولوا كما قال‏:‏ أهل الكتابين من قبلكم‏:‏ سمعنا وعصينا‏؟‏ بل قولوا‏:‏ سمعنا وأطعنا غفرانك ربنا وإليك المصير‏"‏ فلما اقترأها القوم، وذلت بها ألسنتهم؛ أنزل الله تعالى في إثرها‏:‏ ‏{‏آمن الرسول بما أنزل إليه من ربه والمؤمنون كل آمن بالله وملائكته وكتبه ورسله لا نفرق بين أحد من رسله وقالوا سمعنا وأطعنا غفرانك ربنا وإليك المصير‏}‏ فلما فعلوا ذلك نسخها الله تعالى؛ فأنزل الله عز وجل‏:‏ ‏{‏لايكلف الله نفسا إلا وسعها لها ما كسبت وعليها ما اكتسبت ، ربنا لا تؤاخذنا إن نسينا أو أخطأنا‏}‏ قال‏:‏ نعم ‏{‏ ربنا ولا تحمل علينا إصراً كما حملته على الذين من قبلنا ‏}‏ قال‏:‏ نعم ‏{‏ ربنا ولا تحملنا ما لا طاقة لنا به‏}‏ قال ‏:‏ نعم ‏{‏واعف عنا واغفر لنا وارحمنا أنت مولانا فانصرنا على القوم الكافرين ‏}‏ قال‏:‏ نعم‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ga {Osmonlardagi va yerdagi (barcha) narsa Allohnikidir. Koʻnglingizdagini oshkor qilsangiz ham, yashirsangiz ham, Alloh sizlarni u bilan hisob-kitob qiladi; bas, U xohlagan kishini magʻfirat qiladi va xohlagan kishini azoblaydi; Alloh har narsaga Qodirdir} (oyati) nozil boʻlganda, bu Rasululloh ﷺ ning ashoblariga qattiq (ogʻir) botdi. Ular Rasululloh ﷺ ning oldilariga kelib, soʻng tizzalari uzra choʻkdilar-da: «Ey Allohning Rasuli, biz kuchimiz yetadigan amallarga — namoz, roʻza, jihod va sadaqaga — taklif qilingan edik; endi senga mana bu oyat nozil qilindi, biz esa unga kuchimiz yetmaydi», dedilar. Rasululloh ﷺ: «Sizlardan oldingi ikki kitob ahli: ‹Eshitdik va isyon qildik› deganidek demoqchimisizlar? Yoʻq, balki: ‹Eshitdik va itoat qildik; (ey) Rabbimiz, Sening magʻfiratingni (soʻraymiz) va qaytish (faqat) Sengadir› denglar», dedilar. Ular: «Eshitdik va itoat qildik; (ey) Rabbimiz, Sening magʻfiratingni (soʻraymiz) va qaytish (faqat) Sengadir», dedilar. Qavm uni oʻqigach (qabul qilgach), tillari unga moyil boʻldi (oson aytadigan boʻldi). Shunda Alloh uning ortidan {Paygʻambar oʻziga Rabbidan nozil qilingan (narsa)ga iymon keltirdi va moʻminlar (ham). Har biri Allohga, Uning farishtalariga, kitoblariga va paygʻambarlariga iymon keltirdi; ‹Uning paygʻambarlaridan birortasini (boshqasidan) ajratmaymiz›, dedilar; va: ‹Eshitdik va itoat qildik; (ey) Rabbimiz, Sening magʻfiratingni (soʻraymiz) va qaytish (faqat) Sengadir› dedilar} (oyatini) nozil qildi. Ular shuni qilganlarida, Alloh taolo uni (avvalgi oyatni) nasx qildi (bekor qildi) va Alloh azza va jalla {Alloh hech bir jonni kuchi yetadigan narsadan boshqasiga taklif qilmaydi; (kishi) kasb qilgan (yaxshilik) oʻziga, qilgan (yomonlik) oʻziga(dir). (Ey) Rabbimiz, agar unutsak yoki xato qilsak, bizni (jazoga) tutmagin} (oyatini) nozil qildi. (Alloh): «Ha (shunday qildim)», dedi. {(Ey) Rabbimiz, bizdan oldingilarga yuklaganing kabi, bizning ustimizga ogʻir yuk yuklamagin}. (Alloh): «Ha», dedi. {(Ey) Rabbimiz, bizga kuchimiz yetmaydigan narsani yuklamagin}. (Alloh): «Ha», dedi. {Bizni avf et, bizni magʻfirat qil va bizga rahm qil; Sen Mavlomiz (xojamiz)san; bas, bizni kofir qavmlar ustida nusratlagin (gʻolib qilgin)}. (Alloh): «Ha», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ га {Осмонлардаги ва ердаги (барча) нарса Аллоҳникидир. Кўнглингиздагини ошкор қилсангиз ҳам, яширсангиз ҳам, Аллоҳ сизларни у билан ҳисоб-китоб қилади; бас, У хоҳлаган кишини мағфират қилади ва хоҳлаган кишини азоблайди; Аллоҳ ҳар нарсага Қодирдир} (ояти) нозил бўлганда, бу Расулуллоҳ ﷺ нинг ашобларига қаттиқ (оғир) ботди. Улар Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига келиб, сўнг тиззалари узра чўкдилар-да: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз кучимиз етадиган амалларга — намоз, рўза, жиҳод ва садақага — таклиф қилинган эдик; энди сенга мана бу оят нозил қилинди, биз эса унга кучимиз етмайди», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан олдинги икки китоб аҳли: ‹Эшитдик ва исён қилдик› деганидек демоқчимисизлар? Йўқ, балки: ‹Эшитдик ва итоат қилдик; (эй) Раббимиз, Сенинг мағфиратингни (сўраймиз) ва қайтиш (фақат) Сенгадир› денглар», дедилар. Улар: «Эшитдик ва итоат қилдик; (эй) Раббимиз, Сенинг мағфиратингни (сўраймиз) ва қайтиш (фақат) Сенгадир», дедилар. Қавм уни ўқигач (қабул қилгач), тиллари унга мойил бўлди (осон айтадиган бўлди). Шунда Аллоҳ унинг ортидан {Пайғамбар ўзига Раббидан нозил қилинган (нарса)га иймон келтирди ва мўминлар (ҳам). Ҳар бири Аллоҳга, Унинг фаришталарига, китобларига ва пайғамбарларига иймон келтирди; ‹Унинг пайғамбарларидан бирортасини (бошқасидан) ажратмаймиз›, дедилар; ва: ‹Эшитдик ва итоат қилдик; (эй) Раббимиз, Сенинг мағфиратингни (сўраймиз) ва қайтиш (фақат) Сенгадир› дедилар} (оятини) нозил қилди. Улар шуни қилганларида, Аллоҳ таоло уни (аввалги оятни) насх қилди (бекор қилди) ва Аллоҳ азза ва жалла {Аллоҳ ҳеч бир жонни кучи етадиган нарсадан бошқасига таклиф қилмайди; (киши) касб қилган (яхшилик) ўзига, қилган (ёмонлик) ўзига(дир). (Эй) Раббимиз, агар унутсак ёки хато қилсак, бизни (жазога) тутмагин} (оятини) нозил қилди. (Аллоҳ): «Ҳа (шундай қилдим)», деди. {(Эй) Раббимиз, биздан олдингиларга юклаганинг каби, бизнинг устимизга оғир юк юкламагин}. (Аллоҳ): «Ҳа», деди. {(Эй) Раббимиз, бизга кучимиз етмайдиган нарсани юкламагин}. (Аллоҳ): «Ҳа», деди. {Бизни авф эт, бизни мағфират қил ва бизга раҳм қил; Сен Мавломиз (хожамиз)сан; бас, бизни кофир қавмлар устида нусратлагин (ғолиб қилгин)}. (Аллоҳ): «Ҳа», деди.

- عن عائشة، رضي الله عنها، قالت‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏من أحدث في أمرنا هذا ما ليس منه فهو رد‏"‏ ‏(‏‏(‏ متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏ وفي رواية لمسلم ‏:‏ ‏"‏من عمل عملاً ليس عليه أمرنا فهو رد‏"‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim bizning bu ishimizda (dinimizda) undan boʻlmagan bir narsani paydo qilsa (yangilik kiritsa), u (narsa) rad etilgandir», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бизнинг бу ишимизда (динимизда) ундан бўлмаган бир нарсани пайдо қилса (янгилик киритса), у (нарса) рад этилгандир», — дедилар.

- وعن جابر، رضي الله عنه ، كان رسول الله، صلى الله عليه وسلم، إذا خطب احمرت عيناه، وعلا صوته، واشتد غضبه، حتى كأنه منذر جيش يقول‏:‏ ‏"‏صبحكم ومساكم‏"‏ ويقول‏:‏ ‏"‏بعثت أنا والساعة كهاتين‏"‏ ويقرن بين أصبعيه؛ السبابة والوسطى، ويقول‏:‏ ‏"‏أما بعد؛ فإن خير الحديث كتاب الله وخير الهدى هدى محمد، صلى الله عليه وسلم، وشر الأمور محدثاتها، وكل بدعة ضلالة‏"‏ ثم يقول‏:‏ ‏"‏أنا أولى بكل مؤمن من نفسه‏.‏ من ترك مالاً فلأهله، ومن ترك ديناً أو ضياعاً فإلي وعلى‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏ وعن العرباض بن سارية، رضي الله عنه ، حديثة السابق في باب المحافظة على السنة‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ xutba qilganlarida koʻzlari qizarar, ovozlari koʻtarilar va gʻazablari kuchayar edi, hatto goʻyo u zot bir lashkarni ogohlantirayotgan kishidek: «(Dushman) sizlarga ertalab hujum qildi, kechqurun ham hujum qildi», deyardilar. Yana: «Men va qiyomat mana bu ikkovidek (bir vaqtda) yuborildik», deb koʻrsatkich barmogʻi bilan oʻrta barmoqlarini birlashtirardilar. Yana: «Ammo baʼdu, eng yaxshi soʻz Allohning Kitobidir, eng yaxshi yoʻl Muhammadning yoʻlidir, ishlarning eng yomoni esa (dinda) yangidan toʻqib chiqarilganlaridir, har bir bidʼat zalolatdir», derdilar. Soʻng: «Men har bir moʻmin uchun uning oʻz nafsidan koʻra haqliroqman. Kim (oʻzidan keyin) mol qoldirsa, u uning ahli (vorislari) uchundir, kim qarz yoki (zoye boʻlib qoluvchi) bola qoldirsa, u menga (tegishli) va (uni hal qilish) men zimmamdadir», derdilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ хутба қилганларида кўзлари қизарар, овозлари кўтарилар ва ғазаблари кучаяр эди, ҳатто гўё у зот бир лашкарни огоҳлантираётган кишидек: «(Душман) сизларга эрталаб ҳужум қилди, кечқурун ҳам ҳужум қилди», деярдилар. Яна: «Мен ва қиёмат мана бу икковидек (бир вақтда) юборилдик», деб кўрсаткич бармоғи билан ўрта бармоқларини бирлаштирардилар. Яна: «Аммо баъду, энг яхши сўз Аллоҳнинг Китобидир, энг яхши йўл Муҳаммаднинг йўлидир, ишларнинг энг ёмони эса (динда) янгидан тўқиб чиқарилганларидир, ҳар бир бидъат залолатдир», дердилар. Сўнг: «Мен ҳар бир мўмин учун унинг ўз нафсидан кўра ҳақлироқман. Ким (ўзидан кейин) мол қолдирса, у унинг аҳли (ворислари) учундир, ким қарз ёки (зое бўлиб қолувчи) бола қолдирса, у менга (тегишли) ва (уни ҳал қилиш) мен зиммамдадир», дердилар.

- عن أبي عمرو، جرير بن عبد الله، رضي الله عنه ، قال‏:‏ كنا في صدر النهار عند رسول الله، صلى الله عليه وسلم، فجاءه قوم عراة مجتابي النمار، أو العباء، متقلدي السيوف، عامتهم من مضر، بل كلهم من مضر؛ فتمعر وجه رسول الله، صلى الله عليه وسلم، لما رأى بهم من الفاقة؛ فدخل ثم خرج، فأمر بلالاً فأذن وأقام، فصلى ثم خطب؛ فقال‏:‏ ‏{‏يا أيها الناس اتقوا ربكم الذي خلقكم من نفس واحدة‏}‏ إلى آخر الآية‏:‏ ‏{‏إن الله كان عليكم رقيبا‏}‏، والآية الأخرى التي في آخر الحشر‏:‏ ‏{‏يا أيها الذين آمنوا اتقوا الله ولتنظر نفس ما قدمت لغد‏}‏ تصدق رجل من ديناره من درهمه من ثوبه من صاع بره من صاع تمره _حتى قال _ ولو بشق تمرة ‏,‏فجاء رجل من الأنصار بصرة كادت كفه تعجز عنها، بل قد عجزت، ثم تتابع الناس حتى رأيت كومين من طعام وثياب، حتى رأيت وجه رسول الله، صلى الله عليه وسلم، يتهلل كأنه مذهبة، فقال رسول الله، صلى الله عليه وسلم، ‏"‏ من سن في الإسلام سنة حسنة فله أجرها، وأجر من عمل بها من بعده من غير أن يقنص من أجورهم شيء، ومن سن في الإسلام سنة سيئة كان عليه وزرها ووزر من عمل بها من بعده من غير أن ينقص من أوزارهم شيء‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Jarir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz kunduzning avvalida Rasululloh ﷺ huzurida edik. Shunda u zotning oldiga yalangoyoq, yalangʻoch, yoʻl-yoʻl junli choponlarni yoki abolarni teshib boshlaridan kiyib olgan, qilichlarini osib olgan bir qavm keldi — ularning koʻpchiligi Muzar (qabilasi)dan, balki hammasi Muzardan edi. Rasululloh ﷺ ularda koʻrgan qashshoqlik sababli yuzlari oʻzgardi. Soʻng (uyga) kirdilar, keyin chiqdilar va Bilolga buyurdilar, u azon va iqomat aytdi. Soʻng (u zot) namoz oʻqidilar, keyin xutba qilib: {Ey insonlar! Sizlarni bir jondan yaratgan Rabbingizdan qoʻrqinglar} oyatining oxirigacha {Albatta, Alloh sizlarni kuzatib turuvchidir} (Niso 1) (deb oʻqidilar) va Hashr (surasi)dagi oyatni: {Allohdan qoʻrqinglar! Har bir jon ertaga uchun nimani (oldindan) tayyorlaganiga nazar solsin! Va Allohdan qoʻrqinglar!} (Hashr 18) (oʻqidilar). «Kishi dinoridan, dirhamidan, kiyimidan, bir soʼ bugʻdoyidan, bir soʼ xurmosidan sadaqa qilsin» — toki: «Yarim xurmo bilan boʻlsa-da», degunlaricha (aytdilar). (Roviy) dedi: Shunda ansorlardan bir kishi kafti koʻtarishga zoʻrgʻa yetadigan, balki koʻtarolmagan bir hamyon (pul) keltirdi. Soʻng odamlar ketma-ket (sadaqa keltira boshladi), hatto men taom va kiyimlardan ikki uyum (toʻplangani)ni koʻrdim, hatto Rasululloh ﷺ ning yuzlari xuddi tilladay charaqlab yashnaganini koʻrdim. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Kim Islomda yaxshi sunnat (yoʻl) boshlasa, unga oʻzining ajri va undan keyin shu bilan amal qilganlarning ajri — ularning ajrlaridan biror narsa kamaymagan holda — boʻladi. Kim Islomda yomon sunnat (yoʻl) boshlasa, uning zimmasiga oʻzining gunohi va undan keyin shu bilan amal qilganlarning gunohi — ularning gunohlaridan biror narsa kamaymagan holda — boʻladi», — dedilar.Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз кундузнинг аввалида Расулуллоҳ ﷺ ҳузурида эдик. Шунда у зотнинг олдига ялангоёқ, яланғоч, йўл-йўл жунли чопонларни ёки аболарни тешиб бошларидан кийиб олган, қиличларини осиб олган бир қавм келди — уларнинг кўпчилиги Музар (қабиласи)дан, балки ҳаммаси Музардан эди. Расулуллоҳ ﷺ уларда кўрган қашшоқлик сабабли юзлари ўзгарди. Сўнг (уйга) кирдилар, кейин чиқдилар ва Билолга буюрдилар, у азон ва иқомат айтди. Сўнг (у зот) намоз ўқидилар, кейин хутба қилиб: {Эй инсонлар! Сизларни бир жондан яратган Раббингиздан қўрқинглар} оятининг охиригача {Албатта, Аллоҳ сизларни кузатиб турувчидир} (Нисо 1) (деб ўқидилар) ва Ҳашр (сураси)даги оятни: {Аллоҳдан қўрқинглар! Ҳар бир жон эртага учун нимани (олдиндан) тайёрлаганига назар солсин! Ва Аллоҳдан қўрқинглар!} (Ҳашр 18) (ўқидилар). «Киши диноридан, дирҳамидан, кийимидан, бир сў буғдойидан, бир сў хурмосидан садақа қилсин» — токи: «Ярим хурмо билан бўлса-да», дегунларича (айтдилар). (Ровий) деди: Шунда ансорлардан бир киши кафти кўтаришга зўрға етадиган, балки кўтаролмаган бир ҳамён (пул) келтирди. Сўнг одамлар кетма-кет (садақа келтира бошлади), ҳатто мен таом ва кийимлардан икки уюм (тўплангани)ни кўрдим, ҳатто Расулуллоҳ ﷺ нинг юзлари худди тилладай чарақлаб яшнаганини кўрдим. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Исломда яхши суннат (йўл) бошласа, унга ўзининг ажри ва ундан кейин шу билан амал қилганларнинг ажри — уларнинг ажрларидан бирор нарса камаймаган ҳолда — бўлади. Ким Исломда ёмон суннат (йўл) бошласа, унинг зиммасига ўзининг гуноҳи ва ундан кейин шу билан амал қилганларнинг гуноҳи — уларнинг гуноҳларидан бирор нарса камаймаган ҳолда — бўлади», — дедилар.

- وعن ابن مسعود رضي الله عنه أن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏ليس من نفس تقتل ظلماً إلا كان على ابن آدم الأول كفل من دمها لأنه كان أول من سن القتل‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bironta jon zulm bilan oʻldirilsa, albatta uning qonidan (gunohidan) bir ulush Odam (alayhissalom)ning birinchi oʻgʻliga ham (yoziladi), chunki u qotillikni birinchi boʻlib joriy qilgan edi», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Биронта жон зулм билан ўлдирилса, албатта унинг қонидан (гуноҳидан) бир улуш Одам (алайҳиссалом)нинг биринчи ўғлига ҳам (ёзилади), чунки у қотилликни биринчи бўлиб жорий қилган эди», — дедилар.

- وعن أبي مسعود عقبة بن عمرو الأنصاري البدي رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏من دل على خير فله مثل أجر فاعله‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Masʼud al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺ huzuriga kelib: «Mening ulovim halok boʻldi, meni (ulovga) mindiring», dedi. (Nabiy ﷺ): «Menda (ulov) yoʻq», dedilar. Shunda bir kishi: «Yo Rasululloh! Men uni ulov beradigan (kimsa)ga yoʻllab qoʻyaman», dedi. Rasululloh ﷺ: «Kim biror yaxshilikka yoʻllasa, unga uni qilgan kishining ajriga oʻxshash (ajr) boʻladi», dedilar.Абу Масъуд ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺ ҳузурига келиб: «Менинг уловим ҳалок бўлди, мени (уловга) миндиринг», деди. (Набий ﷺ): «Менда (улов) йўқ», дедилар. Шунда бир киши: «Ё Расулуллоҳ! Мен уни улов берадиган (кимса)га йўллаб қўяман», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бирор яхшиликка йўлласа, унга уни қилган кишининг ажрига ўхшаш (ажр) бўлади», дедилар.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏من دعا إلى هدى كان له من الأجر مثل أجور من تبعه لا ينقص ذلك من أجورهم شيئاً، ومن دعا إلى ضلالة كان عليه من الإثم مثل آثام من تبعه لا ينقص ذلك من آثامهم شيئاً‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim hidoyatga chaqirsa, unga oʻziga ergashganlarning ajrlariga oʻxshash ajr boʻladi, bu ularning ajrlaridan hech narsani kamaytirmaydi. Kim zalolatga chaqirsa, unga oʻziga ergashganlarning gunohlariga oʻxshash gunoh boʻladi, bu ularning gunohlaridan hech narsani kamaytirmaydi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ҳидоятга чақирса, унга ўзига эргашганларнинг ажрларига ўхшаш ажр бўлади, бу уларнинг ажрларидан ҳеч нарсани камайтирмайди. Ким залолатга чақирса, унга ўзига эргашганларнинг гуноҳларига ўхшаш гуноҳ бўлади, бу уларнинг гуноҳларидан ҳеч нарсани камайтирмайди», — дедилар.

- وعن العباس سهل بن سعد الساعدي رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال يوم خيبر‏:‏ ‏"‏لأعطين الراية غداً رجلا يفتح الله على يديه، يحب الله ورسوله، ويحبه الله ورسوله‏"‏ فبات الناس يدوكون ليلتهم أيهم يعطاها‏.‏ فلما أصبح الناس غدوا على رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ كلهم يرجو أن يعطاها، فقال‏:‏ ‏"‏أين علي بن أبى طالب‏؟‏‏"‏ فقيل‏:‏ يا رسول الله هو يشتكي عينيه قال‏:‏ ‏"‏فأرسلوا إليه‏"‏ فأتي به ، فبصق رسول الله صلى الله عليه وسلم في عينيه، ودعا له، فبرأ حتى كأن لم يكن به وجع، فأعطاه الراية‏.‏ فقال علي رضي الله عنه ‏:‏ يا رسول الله أقاتلهم حتى يكونوا مثلنا‏؟‏ فقال‏:‏ ‏"‏انفذ على رسلك حتى تنزل بساحتهم، ثم ادعهم إلى الإسلام، وأخبرهم بما يجب عليهم من حق الله تعالى فيه، فوالله لأن يهدي الله بك رجلاً واحداً خير لك من حمر النعم‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

(Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) xabar berdi)ki, Rasululloh ﷺ Xaybar kuni: «Albatta ertaga bu bayroqni bir kishiga beramanki, Alloh uning qoʻ li bilan (Xaybarni) fath qiladi; u Alloh va Rasulini sevadi, Alloh va Rasuli ham uni sevadi», dedilar. (Sahl) aytdi: Odamlar oʻsha kechasini — qaysilariga u (bayroq) beriladi (deb) — gʻovga (mulohazaga) berilib oʻtkazdilar. Tong otganida, odamlar Rasululloh ﷺning oldilariga keldilar — har biri uning oʻziga berilishini umid qilardi. U zot: «Ali ibn Abu Tolib qani?» dedilar. «U koʻzlaridan shikoyat qilayotir (kasal), ey Allohning Rasuli», deyildi. U zot: «Unga (odam) yuboringlar», dedilar. U keltirildi, Rasululloh ﷺ uning koʻzlariga tupurib (suvlari bilan), unga duo qildilar, shunda u — goʻyo unga hech ogʻriq boʻ lmagandek — sogʻaydi. U zot unga bayroqni berdilar. Ali: «Ey Allohning Rasuli, men ular(ni) bizdek (musulmon) boʻ lgunlaricha jang qilamanmi?» dedi. U zot: «Sekinlik bilan (oshiqmay) ularning maydoniga (hovlisiga) tushguningga qadar yur, soʻng ularni islomga daʼvat qil va ularga undagi (islomdagi) Allohning haqidan vojib boʻ lgan narsani xabar ber. Allohga qasamki, Alloh sen orqali bir kishini hidoyat qilishi — senga qizil tuyalar (eng qimmatli mol) boʻ lishidan koʻ ra yaxshiroqdir», dedilar.(Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) хабар берди)ки, Расулуллоҳ ﷺ Хайбар куни: «Албатта эртага бу байроқни бир кишига бераманки, Аллоҳ унинг қў ли билан (Хайбарни) фатҳ қилади; у Аллоҳ ва Расулини севади, Аллоҳ ва Расули ҳам уни севади», дедилар. (Саҳл) айтди: Одамлар ўша кечасини — қайсиларига у (байроқ) берилади (деб) — ғовга (мулоҳазага) берилиб ўтказдилар. Тонг отганида, одамлар Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига келдилар — ҳар бири унинг ўзига берилишини умид қиларди. У зот: «Али ибн Абу Толиб қани?» дедилар. «У кўзларидан шикоят қилаётир (касал), эй Аллоҳнинг Расули», дейилди. У зот: «Унга (одам) юборинглар», дедилар. У келтирилди, Расулуллоҳ ﷺ унинг кўзларига тупуриб (сувлари билан), унга дуо қилдилар, шунда у — гўё унга ҳеч оғриқ бў лмагандек — соғайди. У зот унга байроқни бердилар. Али: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен улар(ни) биздек (мусулмон) бў лгунларича жанг қиламанми?» деди. У зот: «Секинлик билан (ошиқмай) уларнинг майдонига (ҳовлисига) тушгунингга қадар юр, сўнг уларни исломга даъват қил ва уларга ундаги (исломдаги) Аллоҳнинг ҳақидан вожиб бў лган нарсани хабар бер. Аллоҳга қасамки, Аллоҳ сен орқали бир кишини ҳидоят қилиши — сенга қизил туялар (энг қимматли мол) бў лишидан кў ра яхшироқдир», дедилар.

- وعن أنس رضي الله عنه أن فتى من أسلم قال‏:‏ يا رسول الله إني أريد الغزو وليس معي ما أتجهز به‏؟‏ قال‏:‏ ‏"‏ائت فلانا فإنه قد كان تجهز فمرض‏"‏ فأتاه فقال‏:‏ إن رسول الله صلى الله عليه وسلم يقرئك السلام ويقول‏:‏ أعطني الذي تجهزت به، فقال‏:‏ يا فلانة أعطيه الذي تجهزت به، ولا تحبسي منه شيئاً ، فوالله لا تحبسين منه شيئاً فيبارك لك فيه‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Aslam (qabilasi)dan boʻlgan bir yigit: «Yo Rasululloh! Men gʻazotga chiqmoqchiman, ammo huzurimda jihozlanadigan narsam yoʻq», dedi. (Rasululloh ﷺ): «Falonchining oldiga borgin, chunki u (gʻazotga) jihozlangan edi, soʻng kasal boʻlib qoldi», dedilar. Shunda u (yigit) uning oldiga borib: «Rasululloh ﷺ senga salom yoʻllab, ‹oʻzing uchun jihozlagan narsangni menga bergin› demoqdalar», dedi. (U esa): «Ey falonchi! Oʻzim uchun jihozlagan narsamni unga bergin va undan hech narsani ushlab qolmagin. Allohga qasamki, undan hech narsani ushlab qolmagin, toki senga unda baraka berilsin», dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аслам (қабиласи)дан бўлган бир йигит: «Ё Расулуллоҳ! Мен ғазотга чиқмоқчиман, аммо ҳузуримда жиҳозланадиган нарсам йўқ», деди. (Расулуллоҳ ﷺ): «Фалончининг олдига боргин, чунки у (ғазотга) жиҳозланган эди, сўнг касал бўлиб қолди», дедилар. Шунда у (йигит) унинг олдига бориб: «Расулуллоҳ ﷺ сенга салом йўллаб, ‹ўзинг учун жиҳозлаган нарсангни менга бергин› демоқдалар», деди. (У эса): «Эй фалончи! Ўзим учун жиҳозлаган нарсамни унга бергин ва ундан ҳеч нарсани ушлаб қолмагин. Аллоҳга қасамки, ундан ҳеч нарсани ушлаб қолмагин, токи сенга унда барака берилсин», деди.

- عن أبي عبد الرحمن زيد بن خالد الجهني رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏من جهز غازياً في سبيل الله فقد غزا ومن خلف غازيا في أهله بخير فقد غزا‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Alloh yoʻlidagi bir gʻoziyni jihozlasa, demak u (oʻzi) gʻazot qilibdi; kim gʻoziyning ahli (oilasi)da unga oʻrinbosar boʻlsa, demak u (oʻzi) gʻazot qilibdi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳ йўлидаги бир ғозийни жиҳозласа, демак у (ўзи) ғазот қилибди; ким ғозийнинг аҳли (оиласи)да унга ўринбосар бўлса, демак у (ўзи) ғазот қилибди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

- وعن أبي سعيد الخدري رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم، بعث بعثاً إلى بني لحيان من هذيل فقال‏:‏ ‏"‏ لينبعث من كل رجلين أحدهما والأجر بينهما‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Huzayldan boʻlgan Banu Lihyon (qabilasi)ga bir lashkar joʻnatib: «Har ikki kishidan biri (gʻazotga) chiqsin, ajr esa ikkovi orasida (boʻlinadi)», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Ҳузайлдан бўлган Бану Лиҳён (қабиласи)га бир лашкар жўнатиб: «Ҳар икки кишидан бири (ғазотга) чиқсин, ажр эса иккови орасида (бўлинади)», дедилар.

- وعن ابن عباس رضي الله عنهما أن رسول الله صلى الله عليه وسلم لقي ركبا بالروحاء فقال ‏:‏ ‏"‏من القوم‏؟‏‏"‏ قالوا‏:‏ المسلمون، فقالوا‏:‏ من أنت‏؟‏ قال‏:‏ ‏"‏رسول الله‏"‏ فرفعت إليه امرأة صبياً فقالت ‏:‏ ألهذا حج‏؟‏ قال‏:‏ ‏"‏نعم ولك أجر‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: (Nabiy ﷺ) Ravhoʼda bir guruh otliqlarni uchratib: «Bu qavm kimlar?» dedilar. Ular: «Musulmonlar», dedilar. Soʻng ular: «Sen kimsan?» dedilar. (U zot): «Rasululloh (Allohning elchisi)man», dedilar. Shunda bir ayol unga bir bolani koʻtarib: «Buning ham haji boʻladimi?» dedi. (U zot): «Ha, senga esa ajr (bor)», dedilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: (Набий ﷺ) Равҳўда бир гуруҳ отлиқларни учратиб: «Бу қавм кимлар?» дедилар. Улар: «Мусулмонлар», дедилар. Сўнг улар: «Сен кимсан?» дедилар. (У зот): «Расулуллоҳ (Аллоҳнинг элчиси)ман», дедилар. Шунда бир аёл унга бир болани кўтариб: «Бунинг ҳам ҳажи бўладими?» деди. (У зот): «Ҳа, сенга эса ажр (бор)», дедилар.

- وعن أبي موسى الأشعري رضي الله عنه ، عن النبي صلى الله عليه وسلم أنه قال‏:‏ ‏"‏ الخازن المسلم الأمين الذي ينفذ ما أمر به، فيعطيه كاملاً موفراً، طيبة به نفسه فيدفعه إلى الذي أمر له به أحد المتصدقين‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ dedilar: «Albatta omonatdor, ishonchli musulmon xazinabon — buyurilgan narsani yetkazuvchi (baʼzan ‹beruvchi› dedi), uni toʻla-toʻkis, koʻngli xush holda buyurilgan kishiga topshiruvchi — ikki sadaqa beruvchidan biridir».Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ дедилар: «Албатта омонатдор, ишончли мусулмон хазинабон — буюрилган нарсани етказувчи (баъзан ‹берувчи› деди), уни тўла-тўкис, кўнгли хуш ҳолда буюрилган кишига топширувчи — икки садақа берувчидан биридир».

- فالأول‏:‏ عن أبي رقية تميم بن أوس الداري رضي الله عنه أن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏ الدين النصيحة‏"‏ قلنا‏:‏ لمن‏؟‏ قال‏:‏ لله ولكتابه ولرسوله ولأئمة المسلمين وعامتهم ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Tamim ad-Doriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Din — nasihatdir», dedilar. Biz: «Kim uchun?» dedik. (Paygʻambar): «Alloh uchun, Uning Kitobi uchun, Uning Rasuli uchun, musulmonlarning imomlari (rahbarlari) uchun va ularning ommasi (oddiy xalqi) uchun», dedilar.Тамим ад-Дорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Дин — насиҳатдир», дедилар. Биз: «Ким учун?» дедик. (Пайғамбар): «Аллоҳ учун, Унинг Китоби учун, Унинг Расули учун, мусулмонларнинг имомлари (раҳбарлари) учун ва уларнинг оммаси (оддий халқи) учун», дедилар.

- الثاني‏:‏ عن جرير بن عبد الله رضي الله عنه قال‏:‏ بايعت رسول الله صلى الله عليه وسلم على إقام الصلاة، وإيتاء الزكاة، والنصح لكل مسلم‏.‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Allohning Rasuli ﷺ ga — namozni mukammal oʻqish, zakot berish va har bir musulmonga yaxshi nasihat (xayrixohlik) qilish (sharti) bilan — bayʼat berdim.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ га — намозни мукаммал ўқиш, закот бериш ва ҳар бир мусулмонга яхши насиҳат (хайрихоҳлик) қилиш (шарти) билан — байъат бердим.

- الثالث‏:‏ عن أنس رضي الله عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ “لا يؤمن أحدكم حتى يحب لأخيه ما يحب لنفسه‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Sizlardan biringiz oʻzi uchun yoqtirgan narsani (musulmon) birodari uchun ham yoqtirmaguncha (komil) iymonli boʻlmaydi», — dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Сизлардан бирингиз ўзи учун ёқтирган нарсани (мусулмон) биродари учун ҳам ёқтирмагунча (комил) иймонли бўлмайди», — дедилар.

- فالأول‏:‏ عن أبي سعيد الخدري رضي الله عنه قال‏:‏ سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول‏:‏ ‏"‏من رأى منكم منكرًا فليغيره بيده ، فإن لم يستطع فبلسانه، فإن لم يستطع فبقلبه وذلك أضعف الإيمان‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Iyd kuni namozdan oldin xutbani (birinchi boʻlib) boshlagan kishi Marvon edi. Shunda unga bir kishi qarab turib: «Namoz xutbadan oldin (boʻlishi kerak)», dedi. (Marvon): «U yerdagi (eski tartib) tark qilindi», dedi. Shunda Abu Said: «Bu (kishi)ga kelsak, u oʻz zimmasidagi (vazifa)ni ado qildi; men Rasululloh ﷺ ning shunday deyayotganlarini eshitganman: ‹Sizlardan kim bir munkar (yomon ish)ni koʻrsa, uni qoʻli bilan oʻzgartirsin; agar (bunga) qodir boʻlmasa, tili bilan; agar (bunga ham) qodir boʻlmasa, qalbi bilan (inkor qilsin) — va bu iymonning eng zaifidir›», dedi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ийд куни намоздан олдин хутбани (биринчи бўлиб) бошлаган киши Марвон эди. Шунда унга бир киши қараб туриб: «Намоз хутбадан олдин (бўлиши керак)», деди. (Марвон): «У ердаги (эски тартиб) тарк қилинди», деди. Шунда Абу Саид: «Бу (киши)га келсак, у ўз зиммасидаги (вазифа)ни адо қилди; мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деяётганларини эшитганман: ‹Сизлардан ким бир мункар (ёмон иш)ни кўрса, уни қўли билан ўзгартирсин; агар (бунга) қодир бўлмаса, тили билан; агар (бунга ҳам) қодир бўлмаса, қалби билан (инкор қилсин) — ва бу иймоннинг энг заифидир›», деди.

- الثاني‏:‏ عن ابن مسعود رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏ما من نبي بعثه الله في أمة قبلي إلا كان له من أمته حواريون وأصحاب يأخذون بسنته ويقتدون بأمره، ثم إنها تختلف من بعدهم خلوف يقولون مالا يفعلون ويفعلون ما لا يؤمرون، فمن جاهدهم بيده فهو مؤمن، ومن جاهدهم بقلبه فهو مؤمن، ومن جاهدهم بلسانه فهو مؤمن ، وليس وراء ذلك الإيمان حبة خردل‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mendan oldin Alloh biror ummatga (paygʻambar qilib) yuborgan har bir paygʻambarning oʻz ummatidan havoriylari (sodiq yordamchilari) va ashoblari boʻlgan — ular uning sunnatiga ergashar va buyruqiga (amal qilib) iqtido qilardilar. Soʻng ulardan keyin shunday (yomon) avlodlar paydo boʻladiki, ular qilmaydigan narsani aytadilar va buyurilmagan narsani qiladilar. Bas, kim ular bilan qoʻli bilan jihod qilsa, u moʻmindir; kim ular bilan tili bilan jihod qilsa, u moʻmindir; kim ular bilan qalbi bilan jihod qilsa, u moʻmindir; bundan keyin (narida) esa iymondan bir dona xardal (gorchitsa donasi)cha (ham) yoʻq», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мендан олдин Аллоҳ бирор умматга (пайғамбар қилиб) юборган ҳар бир пайғамбарнинг ўз умматидан ҳаворийлари (содиқ ёрдамчилари) ва ашоблари бўлган — улар унинг суннатига эргашар ва буйруқига (амал қилиб) иқтидо қилардилар. Сўнг улардан кейин шундай (ёмон) авлодлар пайдо бўладики, улар қилмайдиган нарсани айтадилар ва буюрилмаган нарсани қиладилар. Бас, ким улар билан қўли билан жиҳод қилса, у мўминдир; ким улар билан тили билан жиҳод қилса, у мўминдир; ким улар билан қалби билан жиҳод қилса, у мўминдир; бундан кейин (нарида) эса иймондан бир дона хардал (горчитса донаси)ча (ҳам) йўқ», дедилар.

- الثالث‏:‏ عن أبي الوليد عبادة بن الصامت رضي الله عنه قال‏:‏ “بايعنا رسول الله صلى الله عليه وسلم على السمع والطاعة في العسر واليسر والمنشط والمكره، وعلى أثرةٍ علينا، وعلى أن لا ننازع الأمر أهله إلا أن تروا كفرًا بواحًا عندكم من الله تعالى فيه برهان ، وعلى أن نقول بالحق أينما كنا لا نخاف في الله لومة لائم‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏ ‏‏ ‏المنشط والمكره‏ ‏ بفتح ميميهما‏:‏ أي‏:‏ في السهل والصعب‏.‏ ‏ ‏والأثرة‏ ‏ ‏:‏ الاختصاص بالمشترك، وقد سبق بيانها‏.‏ ‏ ‏بواحًا‏ ‏ بفتح الباء الموحدة بعدها واو ثم ألف ثم حاء مهملة‏:‏ أي ظاهر لا يحتمل تأويلا.

Ubodat ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: biz Rasululloh ﷺ ga qiyinchilik va osonlikda, yoqimli va yoqimsiz holatda, oʻzimizdan (boshqalar) ustun qoʻyilganida ham (amirga) quloq solib, itoat qilishga; ish ahliga (lavozim egalariga) ish (hokimiyat) borasida tortishmaslikka; qayerda boʻlsak ham, Alloh (yoʻlida) hech bir tanqidchining tanqididan qoʻrqmay, haqni soʻzlashga bayʼat berdik.Убодат ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: биз Расулуллоҳ ﷺ га қийинчилик ва осонликда, ёқимли ва ёқимсиз ҳолатда, ўзимиздан (бошқалар) устун қўйилганида ҳам (амирга) қулоқ солиб, итоат қилишга; иш аҳлига (лавозим эгаларига) иш (ҳокимият) борасида тортишмасликка; қаерда бўлсак ҳам, Аллоҳ (йўлида) ҳеч бир танқидчининг танқидидан қўрқмай, ҳақни сўзлашга байъат бердик.

- الرابع‏:‏ عن النعمان بن بشير رضي الله عنهما عن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏مثل القائم على حدود الله والواقع فيها كمثل قوم استهموا على سفينة، فصار بعضهم أعلاها وبعضهم أسفلها، وكان الذين في أسفلها إذا استقوا من الماء مروا على من فوقهم فقالوا‏:‏ لو أنا خرقنا في نصيبنا خرقًا ولم نؤذ من فوقنا ‎، فإن تركوهم وما أرادوا هلكوا وهلكوا جميعًا، وإن أخذوا على أيديهم نجوا ونجوا جميعا‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Allohning buyruq va cheklovlariga rioya qiladigan (kishi)ning — ularni buzadiganlarga nisbatan — misoli — bir kemada oʻz oʻrinlari uchun qurʼa (chek) tashlagan kishilarning misoli(dek): ulardan baʼzilari (kemaning) yuqori qismidan, boshqalari esa past (quyi) qismidan joy oldi. Quyidagilar suvga muhtoj boʻlganda, ular suv keltirish uchun yuqoriga chiqishga (majbur boʻlar) edi (va bu yuqoridagilarga tashvish berar edi). Bas, ular: ‹Kelinglar, oʻz ulushimizda (kemada) bir teshik teshib (suv olaylik) — toki yuqorimizdagilarni tashvishga qoʻymaylik›, — dedi. Bas, agar yuqoridagilar quyidagilarni oʻzlarining taklif qilgan (ish)larini qilishga qoʻysa, butun kema ahli halok boʻladi; lekin agar ularni (bundan) toʻssa, ikkala (guruh) ham najot topadi», — dedilar.Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳнинг буйруқ ва чекловларига риоя қиладиган (киши)нинг — уларни бузадиганларга нисбатан — мисоли — бир кемада ўз ўринлари учун қуръа (чек) ташлаган кишиларнинг мисоли(дек): улардан баъзилари (кеманинг) юқори қисмидан, бошқалари эса паст (қуйи) қисмидан жой олди. Қуйидагилар сувга муҳтож бўлганда, улар сув келтириш учун юқорига чиқишга (мажбур бўлар) эди (ва бу юқоридагиларга ташвиш берар эди). Бас, улар: ‹Келинглар, ўз улушимизда (кемада) бир тешик тешиб (сув олайлик) — токи юқоримиздагиларни ташвишга қўймайлик›, — деди. Бас, агар юқоридагилар қуйидагиларни ўзларининг таклиф қилган (иш)ларини қилишга қўйса, бутун кема аҳли ҳалок бўлади; лекин агар уларни (бундан) тўсса, иккала (гуруҳ) ҳам нажот топади», — дедилар.

- الخامس‏:‏ عن أم المؤمنين أم سلمة هند بنت أبي أمية حذيفة رضي الله عنها، عن النبي صلى الله عليه وسلم أنه قال‏:‏ ‏"‏ إنه يستعمل عليكم أمراءُ فتعرفون وتنكرون فمن كره فقد برئ، ومن أنكر فقد سلم، ولكن من رضي وتابع” قالوا‏:‏ يا رسول الله ألا نقاتلهم‏؟‏ قال‏:‏ ‏"‏لا ، الإمام أقاموا فيكم الصلاة‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U zot shunday dedilar: «Sizlar ustingizga amirlar tayinlanadi. Siz (ularning baʼzi ishlarini) maʼqullaysiz, (baʼzilarini) inkor qilasiz. Kim (yomon ishni) yoqtirmasa, pok boʻladi; kim inkor qilsa, salomat qoladi. Lekin kim rozi boʻlib, ergashsa (halok boʻladi)». Ular: «Yo Rasululloh! (U holda) ularga qarshi jang qilmaymizmi?» dedilar. (U zot): «Yoʻq, toki ular namoz oʻqir ekanlar (jang qilmanglar)», — dedilar. Yaʼni, kim qalbida yoqtirmay, qalbida inkor qilsa (yetarlidir).Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У зот шундай дедилар: «Сизлар устингизга амирлар тайинланади. Сиз (уларнинг баъзи ишларини) маъқуллайсиз, (баъзиларини) инкор қиласиз. Ким (ёмон ишни) ёқтирмаса, пок бўлади; ким инкор қилса, саломат қолади. Лекин ким рози бўлиб, эргашса (ҳалок бўлади)». Улар: «Ё Расулуллоҳ! (У ҳолда) уларга қарши жанг қилмаймизми?» дедилар. (У зот): «Йўқ, токи улар намоз ўқир эканлар (жанг қилманглар)», — дедилар. Яъни, ким қалбида ёқтирмай, қалбида инкор қилса (етарлидир).

- السادس‏:‏ عن أم المؤمنين أم الحكم زينب بنت جحش رضي الله عنها أن النبي صلى الله عليه وسلم دخل عليها فزعا يقول‏:‏ ‏"‏لا إله إلا الله، ويل للعرب من شر قد اقترب، فتح اليوم من ردم يأجوج ومأجوج مثل هذه” وحلق بأصبعيه الإبهام والتي تليها‏.‏ فقلت‏:‏ يا رسول الله أنهلك وفينا الصالحون‏؟‏ قال‏:‏ ‏"‏نعم إذا كثر الخبث‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Zaynab bint Jahsh (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir marta Paygʻambar ﷺ uning oldiga qoʻrqqan holatda kelib: «Allohdan boshqa ibodatga sazovor zot yoʻq. Yaqinlashib kelgan bir xavfdan arablar holiga voy! Yaʼjuj va Maʼjuj devorida mana shunday bir teshik ochildi», — dedi va bosh barmogʻi hamda koʻrsatkich barmogʻi bilan (bir) doira (halqa) yasadi. Zaynab bint Jahsh: «Yo Rasululloh! Bizning oramizda solih kishilar boʻla turib, biz halok boʻlamizmi?» — dedi. U zot: «Ha, yomon (kishi)lar koʻpayganda», — dedi.Зайнаб бинт Жаҳш (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир марта Пайғамбар ﷺ унинг олдига қўрққан ҳолатда келиб: «Аллоҳдан бошқа ибодатга сазовор зот йўқ. Яқинлашиб келган бир хавфдан араблар ҳолига вой! Яъжуж ва Маъжуж деворида мана шундай бир тешик очилди», — деди ва бош бармоғи ҳамда кўрсаткич бармоғи билан (бир) доира (ҳалқа) ясади. Зайнаб бинт Жаҳш: «Ё Расулуллоҳ! Бизнинг орамизда солиҳ кишилар бўла туриб, биз ҳалок бўламизми?» — деди. У зот: «Ҳа, ёмон (киши)лар кўпайганда», — деди.

- السابع‏:‏ عن أبي سعيد الخدري رضي الله عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏إياكم والجلوس في الطرقات‏"‏ فقالوا ‏:‏ يا رسول الله ما لنا من مجالسنا بد؛ نتحدث فيها‏!‏ فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏فإذا أبيتم إلا المجلس فأعطوا الطريق حقه‏"‏ قالوا‏:‏ وما حق الطريق يا رسول الله‏؟‏ قال‏:‏ ‏"‏غض البصر وكف الأذى ورد السلام، والأمر بالمعروف ، والنهي عن المنكر‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) rivoyat qilishicha,) Paygʻambar ﷺ: «Yoʻllarda oʻtirishdan saqlaninglar» dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, bizning — ichida suhbatlashadigan — majlislarimizga (oʻtirishlarimizga) ilojsiz (ehtiyoj bor)» dedilar. (U zot:) «Agar majlisdan boshqaga koʻnmasangiz, yoʻlga oʻz haqini beringlar» dedilar. Ular: «Yoʻlning haqi nima, yo Rasululloh?» dedilar. (U zot:) «Koʻzni (haromdan) yummoq, ozor (yetkazish)dan tiyilmoq, salomga alik olmoq, maʼrufga buyurib, munkardan qaytarmoqdir» dedilar.(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) ривоят қилишича,) Пайғамбар ﷺ: «Йўлларда ўтиришдан сақланинглар» дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, бизнинг — ичида суҳбатлашадиган — мажлисларимизга (ўтиришларимизга) иложсиз (эҳтиёж бор)» дедилар. (У зот:) «Агар мажлисдан бошқага кўнмасангиз, йўлга ўз ҳақини беринглар» дедилар. Улар: «Йўлнинг ҳақи нима, ё Расулуллоҳ?» дедилар. (У зот:) «Кўзни (ҳаромдан) юммоқ, озор (етказиш)дан тийилмоқ, саломга алик олмоқ, маъруфга буюриб, мункардан қайтармоқдир» дедилар.

- الثامن ‏:‏ عن ابن عباس رضي الله عنهما أن رسول الله صلى الله عليه وسلم رأى خاتمًا من ذهب في يد رجل، فنزعه فطرحه وقال‏:‏ ‏"‏ يعمد أحدكم إلى جمرة من نار فيجعلها في يده ‏!‏‏"‏ فقيل للرجل بعد ما ذهب رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ خذ خاتمك؛ انتفع به‏.‏ قال‏:‏ لا والله لا آخذه أبدًا وقد طرحه رسول الله صلى الله عليه وسلم‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ bir kishining qoʻlida oltindan boʻlgan uzukni koʻrdilar-da, uni sugʻurib olib uloqtirdilar va: «Birortangiz olov choʻgʻiga qoʻl uzatib, uni qoʻliga olmoqchi boʻladimi?!», dedilar. Rasululloh ﷺ ketganlaridan keyin u kishiga: «Uzugingni olib, undan foydalan», deyildi. (U esa): «Yoʻq, Allohga qasamki, uni Rasululloh ﷺ uloqtirgan ekanlar, men uni hech qachon olmayman», dedi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ бир кишининг қўлида олтиндан бўлган узукни кўрдилар-да, уни суғуриб олиб улоқтирдилар ва: «Бирортангиз олов чўғига қўл узатиб, уни қўлига олмоқчи бўладими?!», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ кетганларидан кейин у кишига: «Узугингни олиб, ундан фойдалан», дейилди. (У эса): «Йўқ, Аллоҳга қасамки, уни Расулуллоҳ ﷺ улоқтирган эканлар, мен уни ҳеч қачон олмайман», деди.

- التاسع‏:‏ عن أبي سعيد الحسن البصري أن عائذ بن عمرو رضي الله عنه دخل على عبيد الله بن زياد فقال‏:‏ أي بني، إني سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول‏:‏ ‏"‏إن شر الرعاء الحطمة” فإياك أن تكون منهم‏.‏ فقال له ‏:‏ اجلس فإنما أنت من نخالة أصحاب محمد صلى الله عليه وسلم ، فقال‏:‏ وهل كانت لهم نخالة، إنما كانت النخالة بعدهم وفي غيرهم ‏!‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Oiz ibn Amr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Ubaydulloh ibn Ziyodning huzuriga kirib dedi: «Ey oʻgʻilcham, men Rasululloh ﷺ: ‹Choʻponlarning (rahbarlarning) eng yomoni shafqatsiz zulm qiluvchidir›, deganlarini eshitganman. Sen ulardan boʻlishdan ehtiyot boʻl!» Shunda u (Ibn Ziyod): «Oʻtir, sen Muhammad ﷺ sahobalarining kepagi (arzimasi)dan boshqa narsa emassan», dedi. U esa: «Ular orasida kepak (arzimas kishi) boʻlganmi? Kepak faqat ulardan keyin va ulardan boshqalarda boʻlgan-ku!» dedi.Оиз ибн Амр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Убайдуллоҳ ибн Зиёднинг ҳузурига кириб деди: «Эй ўғилчам, мен Расулуллоҳ ﷺ: ‹Чўпонларнинг (раҳбарларнинг) энг ёмони шафқатсиз зулм қилувчидир›, деганларини эшитганман. Сен улардан бўлишдан эҳтиёт бўл!» Шунда у (Ибн Зиёд): «Ўтир, сен Муҳаммад ﷺ саҳобаларининг кепаги (арзимаси)дан бошқа нарса эмассан», деди. У эса: «Улар орасида кепак (арзимас киши) бўлганми? Кепак фақат улардан кейин ва улардан бошқаларда бўлган-ку!» деди.

- العاشر‏:‏ عن حذيفة رضي الله عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏ والذي نفسي بيده لتأمرن بالمعروف، ولتنهون عن المنكر، أو ليوشكن الله أن يبعث عليكم عقابًا منه، ثم تدعونه فلا يستجاب لكم‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه الترمذي وقال‏:‏ حديث حسن صحيح‏)‏‏)‏‏.‏

Huzayfa ibn al-Yamon (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, yo yaxshilikka buyurib, yomonlikdan qaytarasizlar, yo Alloh tezda sizlarga Oʻz tomonidan azob yuborishi va keyin sizlar Unga duo qilsangiz, sizlarga ijobat qilinmasligi yaqindir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Ҳузайфа ибн ал-Ямон (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, ё яхшиликка буюриб, ёмонликдан қайтарасизлар, ё Аллоҳ тезда сизларга Ўз томонидан азоб юбориши ва кейин сизлар Унга дуо қилсангиз, сизларга ижобат қилинмаслиги яқиндир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.

- الحادي عشر‏:‏ عن أبي سعيد الخدري رضي الله عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏أفضل الجهاد كلمة عدل عند سلطان جائر‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه أبو داود، والترمذي وقال‏:‏ حديث حسن‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Eng afzal jihod zolim hukmdor oldida aytilgan haq (adolat) soʻzidir», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Энг афзал жиҳод золим ҳукмдор олдида айтилган ҳақ (адолат) сўзидир», дедилар.

- الثاني عشر‏:‏ عن أبي عبد الله طارق بن شهاب البجلي الأحمسي رضي الله عنه أن رجلاً سأل النبي صلى الله عليه وسلم، وقد وضع رجله في الغرز‏:‏ أي الجهاد أفضل‏؟‏ قال‏:‏ “كلمة حق عند سلطان جائر‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه النسائي بإسناد صحيح‏)‏‏)‏‏.‏

Toriq ibn Shihob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi oyogʻini uzangiga qoʻygan holda Paygʻambardan ﷺ: «Qaysi jihod afzalroq?» deb soʻradi. U zot: «Zolim hukmdor oldida haq soʻzni aytmoq», dedilar.Ториқ ибн Шиҳоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши оёғини узангига қўйган ҳолда Пайғамбардан ﷺ: «Қайси жиҳод афзалроқ?» деб сўради. У зот: «Золим ҳукмдор олдида ҳақ сўзни айтмоқ», дедилар.

- الثالث عشر‏:‏ عن ابن مسعود رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏إن أول ما دخل النقص على بني إسرائيل أنه كان الرجل يلقى الرجل فيقول‏:‏ يا هذا اتق الله ودع ما تصنع فإنه لا يحل لك، ثم يلقاه من الغد وهو على حاله، فلا يمنعه ذلك أن يكون أكيله وشريبه وقعيده، فلما فعلوا ذلك ضرب الله قلوب بعضهم ببعض‏"‏ ثم قال‏:‏ ‏{‏لعن الذين كفروا من بني إسرائيل على لسان داود وعيسى ابن مريم ذلك بما عصوا وكانوا يعتدون‏.‏ كانوا لا يتناهون عن منكر فعلوه لبئس ما كانوا يفعلون‏.‏ ترى كثيرًا منهم يتولون الذين كفروا لبئس ما قدمت لهم أنفسهم ‏}‏ إلى قوله‏:‏ ‏{‏فاسقون‏}‏ ‏(‏‏(‏المائد‏:‏ 78،81‏)‏‏)‏ ثم قال‏:‏ ‏"‏ كلا، والله لتأمرن بالمعروف ولتنهون عن المنكر، ولتأخذن على يد الظالم ولتأطرنه على الحق أطرا، ولتقصرنه على الحق قصرا، أو ليضربن الله بقلوب بعضكم على بعض، ثم ليلعننكم كما لعنهم‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه أبو داود، والترمذي وقال‏:‏ حديث حسن‏)‏‏)‏‏.‏ هذا لفظ أبي داود، ولفظ الترمذي‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏ ‏لما وقعت بنو إسرائيل في المعاصي نهتهم علماؤهم فلم ينتهوا، فجالسوهم في مجالسهم وواكلوهم وشاربوهم، فضرب الله قلوب بعضهم ببعض، ولعنهم على لسان داود وعيسى ابن مريم ذلك بما عصوا وكانوا يعتدون‏ ‏ فجلس رسول الله صلى الله عليه وسلم، وكان متكئًا فقال‏:‏ ‏ ‏لا والذي نفسي بيده حتى تأطروهم على الحق أطرا‏ ‏‏.‏ قوله‏:‏ ‏ ‏تأطروهم‏ ‏ أي تعطفوهم‏.‏ ‏ ‏ ولتقصرنه‏ ‏ أي لتحبسنه‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Bani Isroilga kirib kelgan birinchi nuqson shu boʻldiki, bir kishi boshqa bir kishini uchratib qolib, unga: ‹Ey falonchi, Allohdan qoʻrq va qilayotgan ishingni tashla, chunki u senga halol emas›, — der edi. Soʻngra ertasi kuni uni yana uchratganida, bu (gunoh) uni u bilan birga taom yeyish, ichish va birga oʻtirishdan toʻsmas edi. Ular shunday qilganlarida, Alloh ularning baʼzilarining qalbini baʼzilariga urib qoʻydi (yaʼni qalblarini bir-biriga oʻxshatib qoʻydi)». Soʻngra: {Bani Isroildan kufr keltirganlar Dovud va Maryam oʻgʻli Iyso tili bilan laʼnatlandilar} — {…fosiqlardir} — degan oyatigacha tilovat qildilar. Soʻngra: «Yoʻq, Allohga qasamki, albatta, yaxshilikka buyurursiz, yomonlikdan qaytarursiz va zolimning qoʻlidan ushlab, uni haqqa qaytarib, haq uzra mahkam ushlaysiz», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Бани Исроилга кириб келган биринчи нуқсон шу бўлдики, бир киши бошқа бир кишини учратиб қолиб, унга: ‹Эй фалончи, Аллоҳдан қўрқ ва қилаётган ишингни ташла, чунки у сенга ҳалол эмас›, — дер эди. Сўнгра эртаси куни уни яна учратганида, бу (гуноҳ) уни у билан бирга таом ейиш, ичиш ва бирга ўтиришдан тўсмас эди. Улар шундай қилганларида, Аллоҳ уларнинг баъзиларининг қалбини баъзиларига уриб қўйди (яъни қалбларини бир-бирига ўхшатиб қўйди)». Сўнгра: {Бани Исроилдан куфр келтирганлар Довуд ва Марям ўғли Ийсо тили билан лаънатландилар} — {…фосиқлардир} — деган оятигача тиловат қилдилар. Сўнгра: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, албатта, яхшиликка буюрурсиз, ёмонликдан қайтарурсиз ва золимнинг қўлидан ушлаб, уни ҳаққа қайтариб, ҳақ узра маҳкам ушлайсиз», — дедилар.

- الرابع عشر‏:‏ عن أبي بكر الصديق، رضي الله عنه ، قال‏:‏ يا أيها الناس إنكم لتقرءون هذه الآية‏:‏ ‏{‏يا أيها الذين آمنوا عليكم أنفسكم لا يضركم من ضل إذا اهتديتم‏}‏ ‏(‏‏(‏المائدة ‏:‏ 105‏)‏‏)‏ وإني سمعت رسول الله، صلى الله عليه وسلم، يقول‏:‏ “إن الناس إذا رأو الظالم فلم يأخذوا على يديه أوشك أن يعمهم الله بعقاب منه‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه أبو داود، والترمذي، والنسائي بأسانيد صحيحة‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Bakr as-Siddiq (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Ey odamlar! Sizlar bu oyatni: {Ey iymon keltirganlar! Oʻzlaringizni (saqlash) zimmangizdadir. Agar siz hidoyat topgan boʻlsangiz, adashgan kimsa sizga zarar yetkaza olmaydi} (Moida 105), deb oʻqiysizlar. Men esa Rasululloh ﷺning: ‹Albatta odamlar zolimni koʻrib, uning qoʻlidan ushlamasalar (yomonlikdan qaytarmasalar), Alloh ularning hammasini Oʻz tomonidan jazo bilan qamrab olishi yaqindir›, deb aytganlarini eshitganman», dedi. Abu Iso aytdi: Bu bobda Oisha, Ummu Salama, Nuʼmon ibn Bashir, Abdulloh ibn Umar va Huzayfadan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis sahihdir.Абу Бакр ас-Сиддиқ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Эй одамлар! Сизлар бу оятни: {Эй иймон келтирганлар! Ўзларингизни (сақлаш) зиммангиздадир. Агар сиз ҳидоят топган бўлсангиз, адашган кимса сизга зарар етказа олмайди} (Моида 105), деб ўқийсизлар. Мен эса Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Албатта одамлар золимни кўриб, унинг қўлидан ушламасалар (ёмонликдан қайтармасалар), Аллоҳ уларнинг ҳаммасини Ўз томонидан жазо билан қамраб олиши яқиндир›, деб айтганларини эшитганман», деди. Абу Исо айтди: Бу бобда Оиша, Умму Салама, Нуъмон ибн Башир, Абдуллоҳ ибн Умар ва Ҳузайфадан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис саҳиҳдир.

- وعن أبي زيد أسامة بن زيد بن حارثة، رضي الله عنهما، قال‏:‏ سمعت رسول الله، صلى الله عليه وسلم، يقول‏:‏ ‏"‏يؤتى بالرجل يوم القيامة فيلقى في النار فتندلق أقتاب بطنه فيدور بها كما يدور الحمار في الرحى فيجتمع إليه أهل النار فيقولون‏:‏ يا فلان ما لك ‏؟‏ ألم تك تأمر بالمعروف وتنهى عن المنكر‏؟‏ فيقول‏:‏ بلى، كنت آمر بالمعروف ولا آتيه، وأنهى عن المنكر وآتيه‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏ ‏‏قوله‏:‏ ‏ ‏تندلق‏ ‏ هو بالدال المهملة، ومعناه تخرج‏.‏ و”الأقتاب”‏:‏ الأمعاء، واحدها قتب‏.

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: unga: «Usmonning huzuriga kirib, u bilan gaplashmaysanmi?» — deyildi. Shunda (Usoma): «Men u bilan faqat sizlarga eshittirish uchungina gaplashaman, deb oʻylaysizlarmi? Vallohi, men u bilan oʻzim bilan uning oramizda boʻlgan ishlar haqida gaplashdim, biroq men birinchi boʻlib ochishni yoqtirmaydigan (fitna) ishini ochishni xohlamadim. Hamda men ustimga amir boʻlgan birovga: ‹U odamlarning eng yaxshisi›, — demayman, men Rasululloh ﷺ ni shunday deganlarini eshitganimdan keyin», — dedi: «Qiyomat kuni bir kishi keltirilib, doʻzaxga tashlanadi. Bas, uning ichagi-ichi toʻkilib chiqadi va u, eshak tegirmonni aylangani kabi, ular (ichaklari) bilan aylanaveradi. Shunda doʻzax ahli uning oldiga toʻplanib: ‹Ey falonchi, senga nima boʻldi? Sen (bizni) yaxshilikka buyurib, yomonlikdan qaytarmasmiding?› — deydilar. U esa: ‹Ha, men yaxshilikka buyurardim, lekin oʻzim qilmas edim; yomonlikdan qaytarardim, lekin oʻzim qilardim›, — deydi», — dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: унга: «Усмоннинг ҳузурига кириб, у билан гаплашмайсанми?» — дейилди. Шунда (Усома): «Мен у билан фақат сизларга эшиттириш учунгина гаплашаман, деб ўйлайсизларми? Валлоҳи, мен у билан ўзим билан унинг орамизда бўлган ишлар ҳақида гаплашдим, бироқ мен биринчи бўлиб очишни ёқтирмайдиган (фитна) ишини очишни хоҳламадим. Ҳамда мен устимга амир бўлган бировга: ‹У одамларнинг энг яхшиси›, — демайман, мен Расулуллоҳ ﷺ ни шундай деганларини эшитганимдан кейин», — деди: «Қиёмат куни бир киши келтирилиб, дўзахга ташланади. Бас, унинг ичаги-ичи тўкилиб чиқади ва у, эшак тегирмонни айлангани каби, улар (ичаклари) билан айланаверади. Шунда дўзах аҳли унинг олдига тўпланиб: ‹Эй фалончи, сенга нима бўлди? Сен (бизни) яхшиликка буюриб, ёмонликдан қайтармасмидинг?› — дейдилар. У эса: ‹Ҳа, мен яхшиликка буюрардим, лекин ўзим қилмас эдим; ёмонликдан қайтарардим, лекин ўзим қилардим›, — дейди», — дедилар.

- عن أبي هريرة ، رضي الله عنه ، أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ “آية المنافق ثلاث‏:‏ إذا حدث كذب، وإذا وعد أخلف، وإذا أؤتمن خان‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki,) Rasululloh ﷺ: «Munofiqning belgisi uchtadir: gapirsa yolgʻon (soʻzlaydi), vaʼda bersa hilof qiladi (vafo qilmaydi), omonatdor qilinsa xiyonat qiladi» dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Мунофиқнинг белгиси учтадир: гапирса ёлғон (сўзлайди), ваъда берса ҳилоф қилади (вафо қилмайди), омонатдор қилинса хиёнат қилади» дедилар.

- وعن حذيفة بن اليمان‏.‏ رضي الله عنه ، قال‏:‏ حدثنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم، حديثين قد رأيت أحدهما، وأنا أنتظر الآخر‏:‏ حدثنا أن الأمانة نزلت في جذر قلوب الرجال، ثم نزل القرآن فعلموا من القرآن، وعلموا من السنة، ثم حدثنا عن رفع الأمانة فقال‏:‏ ‏"‏ينام الرجل النومة فتقبض الأمانة من قلبه، فيظل أثرها مثل الوكت، ثم ينام النومة فتبض الأمانة من قلبه، فيظل أثرها مثل أثر المجل، كجمر دحرجته على رجلك، فنفط فتراه منتبرًا وليس فيه شيء ‏"‏ ثم أخذ حصاة فدحرجه على رجله ‏"‏فيصبح الناس يتبايعون، فلا يكاد أحد يؤدي الأمانة حتى يقال‏:‏” إن في بني فلان رجلاً أمينًا، حتى يقال للرجل، ما أجلده ما أظرفه، ما أعقله‏!‏ وما في قلبه مثقال حبة من خردل من إيمان ‏.‏ ولقد أتى علي زمان وما أبالي أيكم بايعت؛ لئن كان مسلمًا ليردنه علي دينه، ولئن كان نصرانيا أو يهودياً ليردنه علي ساعيه، وأما اليوم فما كنت أبايع منكم إلا فلانًا و فلانًا‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizga ikki hadis aytdilar — birini (roʻyobga chiqqanini) koʻrdim, ikkinchisini esa (hali) kutyapman —. Bizga: «Albatta omonat (halollik) kishilarning qalblari tubiga (ildiziga) nozil boʻldi; soʻng Qurʼon nozil boʻldi va ular Qurʼondan (ham) bildilar, Sunnatdan (ham) bildilar», deb hadis aytdilar. Soʻng bizga omonatning koʻtarilishi haqida hadis aytib: «Kishi bir uyqu uxlaydi-da, omonat qalbidan olib qoʻyiladi; uning izi nuqtacha (xira dogʻ) misol qoladi. Soʻng yana bir uyqu uxlaydi-da, omonat qalbidan olib qoʻyiladi; uning izi qabariq (suvqovuq) misol qoladi — xuddi oyogʻingga bir choʻgʻni dumalatib yuborsang-da, u qabarib (suvqovuq boʻlib), uni shishgan (boʻrtgan) holda koʻrasan-u, ichida hech narsa yoʻq (boʻlgani) kabi», dedilar — soʻng (Paygʻambar) mayda tosh olib, uni oyoqlari ustida dumalatdilar —. «Bas, odamlar (shunday holga keladiki,) bir-birlari bilan oldi-sotdi qiladilar, (ammo) deyarli hech kim omonatni ado etmaydi; hatto: ‹Falon (qabila) ichida ishonchli (amin) bir kishi bor (emish)› deyiladi. Hatto bir kishi haqida: ‹U qanchalik jurʼatli, qanchalik zarif (zukko), qanchalik aqlli!› deyiladi — holbuki uning qalbida xardal (gorchitsa) donasi misqolicha (ham) iymon yoʻq», dedilar. Va (Huzayfa): «Menga shunday bir zamon keldiki, men sizlardan qaysingiz bilan oldi-sotdi qilishimga parvo qilmasdim: agar (u) musulmon boʻlsa, uning dini uni menga (haqimni) qaytarishga majbur qilardi; agar nasroniy yoki yahudiy boʻlsa, uning voliysi (hokimi) uni menga (haqimni) qaytarishga majbur qilardi. Bugun esa, men sizlardan faqat falon va falon (kishi) bilangina oldi-sotdi qilaman», dedi.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизга икки ҳадис айтдилар — бирини (рўёбга чиққанини) кўрдим, иккинчисини эса (ҳали) кутяпман —. Бизга: «Албатта омонат (ҳалоллик) кишиларнинг қалблари тубига (илдизига) нозил бўлди; сўнг Қуръон нозил бўлди ва улар Қуръондан (ҳам) билдилар, Суннатдан (ҳам) билдилар», деб ҳадис айтдилар. Сўнг бизга омонатнинг кўтарилиши ҳақида ҳадис айтиб: «Киши бир уйқу ухлайди-да, омонат қалбидан олиб қўйилади; унинг изи нуқтача (хира доғ) мисол қолади. Сўнг яна бир уйқу ухлайди-да, омонат қалбидан олиб қўйилади; унинг изи қабариқ (сувқовуқ) мисол қолади — худди оёғингга бир чўғни думалатиб юборсанг-да, у қабариб (сувқовуқ бўлиб), уни шишган (бўртган) ҳолда кўрасан-у, ичида ҳеч нарса йўқ (бўлгани) каби», дедилар — сўнг (Пайғамбар) майда тош олиб, уни оёқлари устида думалатдилар —. «Бас, одамлар (шундай ҳолга келадики,) бир-бирлари билан олди-сотди қиладилар, (аммо) деярли ҳеч ким омонатни адо этмайди; ҳатто: ‹Фалон (қабила) ичида ишончли (амин) бир киши бор (эмиш)› дейилади. Ҳатто бир киши ҳақида: ‹У қанчалик журъатли, қанчалик зариф (зукко), қанчалик ақлли!› дейилади — ҳолбуки унинг қалбида хардал (горчитса) донаси мисқолича (ҳам) иймон йўқ», дедилар. Ва (Ҳузайфа): «Менга шундай бир замон келдики, мен сизлардан қайсингиз билан олди-сотди қилишимга парво қилмасдим: агар (у) мусулмон бўлса, унинг дини уни менга (ҳақимни) қайтаришга мажбур қиларди; агар насроний ёки яҳудий бўлса, унинг волийси (ҳокими) уни менга (ҳақимни) қайтаришга мажбур қиларди. Бугун эса, мен сизлардан фақат фалон ва фалон (киши) билангина олди-сотди қиламан», деди.

- وعن حذيفة، وأبي هريرة، رضي الله عنهما ، قالا‏:‏ قال رسول الله، صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏يجمع الله، تبارك وتعالى الناس، فيقوم المؤمنون حتى تزلف لهم الجنة، فيأتون آدم، صلوات الله عليه، فيقولون‏:‏ يا أبانا استفتح لنا الجنة، فيقول‏:‏ وهل أخرجكم من الجنة إلا خطيئة أبيكم ‏!‏ لست بصاحب ذلك، اذهبوا إلى ابني إبراهيم خليل الله، قال‏:‏ فيأتون إبراهيم، فيقول إبراهيم‏:‏ لست بصاحب ذلك ، اذهبوا إلى موسى الذي كلمه الله تكليمًا، فيأتون موسى، فيقول‏:‏ لست بصاحب ذلك؛ اذهبوا إلى عيسى كلمة الله وروحه‏.‏ فيقول عيسى‏:‏ لست بصاحب ذلك‏.‏ فيأتون محمدًا صلى الله عليه وسلم، فيقوم فيؤذن له، وترسل الأمانة والرحم فتقومان جنبتي الصراط يمينًا وشمالاً، فيمر أولكم كبالبرق‏"‏ قلت‏:‏ بأبي وأمي، أي شيء كمر البرق‏؟‏ قال‏:‏ “ألم تروا كيف يمر ويرجع في طرفة عين‏؟‏ ثم كمر الريح، ثم كمر الطير، وأشد الرجال تجري بهم أعمالهم، ونبيكم قائم على الصراط يقول‏:‏‏"‏ رب سلم سلم، حتى تعدز أعمال العباد، حتى يجيء الرجل لا يستطيع السير إلا زحفاً، وفي حافتي الصراط كلاليب معلقة مأمورة بأخذ من أمرت به، فمخدوش ناج، ومكردس في النار‏"‏ والذي نفس أبي هريرة بيده إن قعر جهنم لسبعون خريفًا‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh — tabaroka va taolo — odamlarni toʻplaydi; bas, moʻminlar — toki jannat ularga yaqinlashtirilguncha — turadilar. Bas, ular Odamning oldiga kelib: ‹Ey otamiz, biz uchun jannatni ochishni soʻra› deydilar. U: ‹Sizlarni jannatdan otangiz Odamning xatosidan boshqa narsa chiqardimi? Men bunga sohib (loyiq) emasman; oʻgʻlim Ibrohim — Allohning xalili — ning oldiga boringlar› deydi — (Paygʻambar) dedilar —. Bas, Ibrohim: ‹Men bunga sohib emasman; men faqat ortda-ortda (uzoq, bilvosita) bir xalil (doʻst) edim. Allohning (bevosita) gaplashgan Muso — alayhissalom — ning oldiga qarab boringlar› deydi. Bas, ular Muso ﷺ ning oldiga keladi. U: ‹Men bunga sohib emasman; Iso — Allohning kalimasi va ruhi — ning oldiga boringlar› deydi. Bas, Iso ﷺ: ‹Men bunga sohib emasman› deydi. Bas, ular Muhammad ﷺ ning oldiga keladilar. U turadi; bas, unga izn beriladi. Va omonat hamda rahm (qarindoshlik) yuboriladi-da, ikkovi Sirotning ikki chetida — oʻng va chap (tomonda) — turadi. Bas, birinchingiz chaqmoq kabi oʻtadi», dedilar. (Roviy) dedi: Men: «Otam-onam Sizga fido boʻlsin, chaqmoq oʻtishi kabi nima (qanday) narsa (tezligida)?» dedim. (Paygʻambar): «Chaqmoqni koʻrmaydimisizlar — u qanday oʻtib, koʻz yumib ochguncha qaytadi? Soʻng shamol oʻtishi kabi, soʻng qush oʻtishi kabi va erkaklarning yugurishi kabi (oʻtadi) — ularni amallari oʻtkazadi (eltadi) —. Paygʻambaringiz esa Sirot ustida turib: ‹Rabb, salomat saqla, salomat saqla› deydi — toki bandalarning amallari ojizlashguncha (kuchsizlanib qolguncha), hatto bir kishi keladi-da, faqat emaklab (sudralib)gina yura oladi —. (Paygʻambar) dedilar: Sirotning ikki chekkasida osilgan kalloblar bor — buyurilgan (kishi)ni olishga buyurilgan —. Bas, (kimdir) tirnalgan (yaralangan) holda najot topadi, (kimdir esa) doʻzaxga tiqiladi (uyumlab tashlanadi)». Abu Hurayraning joni qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, albatta jahannam(ning) tubi yetmish yillik (masofa)dir (chuqurdir).Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ — табарока ва таоло — одамларни тўплайди; бас, мўминлар — токи жаннат уларга яқинлаштирилгунча — турадилар. Бас, улар Одамнинг олдига келиб: ‹Эй отамиз, биз учун жаннатни очишни сўра› дейдилар. У: ‹Сизларни жаннатдан отангиз Одамнинг хатосидан бошқа нарса чиқардими? Мен бунга соҳиб (лойиқ) эмасман; ўғлим Иброҳим — Аллоҳнинг халили — нинг олдига боринглар› дейди — (Пайғамбар) дедилар —. Бас, Иброҳим: ‹Мен бунга соҳиб эмасман; мен фақат ортда-ортда (узоқ, билвосита) бир халил (дўст) эдим. Аллоҳнинг (бевосита) гаплашган Мусо — алайҳиссалом — нинг олдига қараб боринглар› дейди. Бас, улар Мусо ﷺ нинг олдига келади. У: ‹Мен бунга соҳиб эмасман; Исо — Аллоҳнинг калимаси ва руҳи — нинг олдига боринглар› дейди. Бас, Исо ﷺ: ‹Мен бунга соҳиб эмасман› дейди. Бас, улар Муҳаммад ﷺ нинг олдига келадилар. У туради; бас, унга изн берилади. Ва омонат ҳамда раҳм (қариндошлик) юборилади-да, иккови Сиротнинг икки четида — ўнг ва чап (томонда) — туради. Бас, биринчингиз чақмоқ каби ўтади», дедилар. (Ровий) деди: Мен: «Отам-онам Сизга фидо бўлсин, чақмоқ ўтиши каби нима (қандай) нарса (тезлигида)?» дедим. (Пайғамбар): «Чақмоқни кўрмайдимисизлар — у қандай ўтиб, кўз юмиб очгунча қайтади? Сўнг шамол ўтиши каби, сўнг қуш ўтиши каби ва эркакларнинг югуриши каби (ўтади) — уларни амаллари ўтказади (элтади) —. Пайғамбарингиз эса Сирот устида туриб: ‹Рабб, саломат сақла, саломат сақла› дейди — токи бандаларнинг амаллари ожизлашгунча (кучсизланиб қолгунча), ҳатто бир киши келади-да, фақат эмаклаб (судралиб)гина юра олади —. (Пайғамбар) дедилар: Сиротнинг икки чеккасида осилган каллоблар бор — буюрилган (киши)ни олишга буюрилган —. Бас, (кимдир) тирналган (яраланган) ҳолда нажот топади, (кимдир эса) дўзахга тиқилади (уюмлаб ташланади)». Абу Ҳурайранинг жони қўлида бўлган Зотга қасамки, албатта жаҳаннам(нинг) туби етмиш йиллик (масофа)дир (чуқурдир).

- وعن أبي خُبيب -بضم الخاء المعجمة- عبد الله بن الزبير، رضي الله عنهما، قال‏:‏ لما وقف الزبير يوم الجمل دعاني فقمت إلى جنبه، فقال‏:‏ يا بني إنه لا يقتل اليوم إلا ظالم أو مظلوم ،وإني لا أرانى إلا سأقتل اليوم مظلوما، وإن من أكبر همي لديني، أفترى ديننا يبقي من مالنا شيئًا‏؟‏ ثم قال‏:‏ يا بني بع مالنا واقض ديني، وأوصى بالثلث وثلثه لبنيه، يعني لبني عبد الله بن الزبير ثلث الثلث‏.‏ قال فإن فضل من مالنا بعد قضاء الدين شيء فثلثه لبنيك ، قال هشام ‏:‏ وكان بعض ولد عبد الله قد وازى بعض بني الزبير خبيب وعباد، وله يومئذ تسعة بنين وتسع بنات‏.‏ قال عبد الله ‏:‏ فجعل يوصيني بدينه ويقول‏:‏ يا بنى إن عجزت عن شيء منه فاستعن عليه بمولاي‏.‏ قال فوالله ما دريت ما أراد حتى قلت‏:‏ يا أبت من مولاك‏؟‏ قال‏:‏ الله‏.‏ قال‏:‏ فوالله ما وقعت في كربةٍ من دينه إلا قلت‏:‏ يا مولى الزبير اقض عنه دينه، فيقضيه‏.‏ قال‏:‏ فقتل الزبير ولم يدع دينارًا ولا درهمًا إلا أرضين، منهما الغابة وإحدى عشرة دارًا بالمدينة، ودارين بالبصرة، ودارًا بالكوفة ودارًا بمصر‏.‏ قال‏:‏ وإنما كان دينه الذي كان عليه أن الرجل كان يأتيه بالمال، فيستودعه إياه، فيقول الزبير‏:‏ لا ولكن هو سلف إني أخشى عليه الضيعة‏.‏ وما ولي إمارة قط ولا جباية ولا خراجًا ولا شيئًا إلا أن يكون في غزو مع رسول الله صلى الله عليه وسلم، أو مع أبي بكر وعمر وعثمان رضي الله عنهم، قال عبد الله‏:‏ فحسبت ما كان عليه من الدين فوجدته ألفي ألف ومائتي ألف‏!‏ فلقى حكيم بن حزام عبد الله بن الزبير فقال‏:‏ يا ابن أخي كم على أخي من الدين‏؟‏ فكتمته وقلت ‏:‏ مائة ألف‏.‏ فقال حكيم‏:‏ والله ما أرى أموالكم تسع هذه ‏!‏ فقال عبد الله‏:‏ أرأيتك إن كانت ألف ألف‏؟‏ ومائتي ألف‏؟‏ قال‏:‏ ما أراكم تطيقون هذا، فإن عجزتم عن شيء منه فاستعينوا بي‏.‏ قال‏:‏ وكان الزبير قد اشترى الغابة بسبعين ومائة ألف، فباعها عبد الله بألف ألف وستمائة ألف ، ثم قام فقال‏:‏ من كان له على الزبير شيء فليوافنا بالغابة، فأتاه عبد الله بن جعفر، وكان له على الزبير أربعمائة ألف، فقال لعبد الله‏:‏ إن شئتم تركتها لكم‏؟‏ قال عبد الله‏:‏ لا، قال‏:‏ فإن شئتم جعلتموها فيما تؤخرون إن أخرتم، فقال عبد الله‏:‏ لا قال‏:‏ فاقطعوا لي قطعة، قال عبد الله‏:‏ لك من ههنا إلى ههنا‏.‏ فباع عبد الله منها، فقضى عنه دينه، وأوفاه وبقي منها أربعة أسهم ونصف، فقدم على معاوية وعنده عمرو بن عثمان، والمنذر بن الزبير، وابن زمعة فقال له معاوية‏:‏ كم قومت الغابة‏؟‏ قال ‏:‏ كل سهم بمائة ألف قال‏:‏ كم بقي منها‏؟‏ قال‏:‏ أربعة أسهم ونصف، فقال المنذر ابن الزبير‏:‏ قد أخذت منها سهمًا بمائة ألف، قال عمرو بن عثمان‏:‏ قد أخذت منها سهمًا بمائة ألف‏.‏ وقال ابن زمعة‏:‏ قد أخذت سهمًا بمائة ألف، فقال معاوية‏:‏ كم بقي منها‏؟‏ قال‏:‏ سهم ونصف سهم، قال‏:‏ قد أخذته بخمسين ومائة ألف ‏.‏ قال‏:‏ وباع عبد الله بن جعفر نصيبه من معاوية بستمائة ألف‏.‏ فلما فرغ ابن الزبير من قضاء دينه قال بنو الزبير ‏:‏ اقسم بيننا ميراثنا‏.‏ قال‏:‏ ‏:‏ والله لا أقسم بينكم حتى أنادي بالموسم أربع سنين ‏:‏ ألا من كان له على الزبير دين فليأتنا فلنقضه‏.‏ فجعل كل سنة ينادي في الموسم، فلما مضى أربع سنين قسم بينهم ودفع الثلث‏.‏ وكان للزبير أربع نسوة، فأصاب كل امراةٍ ألف ألف ومائتا ألف، فجميع ماله خمسون ألف ألف ومائتا ألف، رواه البخاري‏.‏

Abdulloh ibn Zubayr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Zubayr Jamal jangida (oʻrnidan) turganda, u meni chaqirdi va men uning yonida turdim; u menga: «Ey oʻgʻlim! Bugun (kimdir) — yo zolim, yo mazlum sifatida — oʻldiriladi. Men oʻzimni mazlum sifatida oʻldirilaman deb koʻraman. Eng katta tashvishim — qarzlarim. Sen nima deb oʻylaysan, agar qarzlarni toʻlasak, pulimizdan bizga biror narsa qoladimi?» — dedi. Zubayr qoʻshdi: «Ey oʻgʻlim! Mulkimizni sotib, qarzlarimni toʻla». Soʻng Zubayr mulkining uchdan birini vasiyat qildi va oʻsha (uchdan bir) qismning uchdan birini oʻgʻillariga — yaʼni Abdullohning oʻgʻillariga — vasiyat qildi. U: «Uchdan birning uchdan biri. Agar qarzlar toʻlangandan keyin biror mulk qolsa, (qolganning uchdan birining) uchdan biri sening oʻgʻillaringga berilsin», — dedi (Rivoyatchi Hishom qoʻshdi: «Abdullohning baʼzi oʻgʻillari Zubayrning oʻgʻillari bilan tengdosh edi — masalan, Xubayb va Abbos. Abdullohning oʻshanda toʻqqiz oʻgʻli va toʻqqiz qizi bor edi»). (Rivoyatchi Abdulloh qoʻshdi:) Otam (Zubayr) — qarzlariga eʼtiborimni qaratib: «Agar sen qarzlarning bir qismini toʻlay olmasang, mening Xojam (Mavlom)dan yordam soʻra», — der edi. Allohga qasamki! Men — ‹Otajon! Sizning Xojangiz kim?› — deb soʻragunimcha, u nimani nazarda tutganini tushunmadim. U: «Alloh (mening Xojam)», — dedi. Allohga qasamki, qachon men uning qarzlari borasida biror qiyinchilikka duch kelsam, ‹Ey Zubayrning Xojasi! Uning qarzini uning nomidan toʻla›, — der edim va Alloh (menga) uni toʻlashga (yordam berardi). Zubayr — na dinor, na dirham qoldirib (vafot etdi); faqat ikki parcha yer — biri Gʻoba (deb atalardi), Madinada oʻn bitta uy, Basrada ikkita, Kufada bitta va Misrda bitta (uy) qoldirdi. Aslida, uning zimmasidagi qarzning manbai shuki — agar kimdir unga biror pulni omonat (sifatida saqlash) uchun keltirsa, Zubayr: ‹Yoʻq, (men uni omonat sifatida saqlamayman), balki uni qarz sifatida olaman — chunki men uning yoʻqolib qolishidan qoʻrqaman›, — der edi. Zubayr hech qachon hokim yoki xiroj (soliq) yigʻuvchi yoki shunga oʻxshash biror (lavozimga) tayinlanmagan edi; balki u oʻz molini — Paygʻambar ﷺ, Abu Bakr, Umar va Usmon bilan birga ishtirok etgan muqaddas janglarda (qoʻlga kiritgan oʻljadan) — toʻplagan edi. (Abdulloh ibn Zubayr qoʻshdi:) Men uning qarzini sanaganimda, u ikki million ikki yuz ming (dirham) boʻlib chiqdi. (Rivoyatchi qoʻshdi:) Hakim ibn Hizom Abdulloh ibn Zubayrni uchratib: «Ey jiyanim! Akamning qarzi qancha?» — deb soʻradi. Abdulloh uni sir saqlab: «Yuz ming», — dedi. Hakim: «Allohga qasamki! Menimcha, mulking buni qoplamaydi», — dedi. Shunda Abdulloh unga: «Agar u ikki million ikki yuz ming boʻlsachi?» — dedi. Hakim: «Menimcha, sen buni toʻlay olmaysan; bas, agar uning hammasini toʻlay olmasang, men senga yordam beraman», — dedi. Zubayr Gʻobani allaqachon bir yuz yetmish mingga sotib olgan edi. Abdulloh uni bir million olti yuz mingga sotdi. Soʻng u odamlarni chaqirib: «Zubayrda biror pul haqqi (talabi) boʻlgan har bir kishi bizning oldimizga — Gʻobaga kelsin», — dedi. Uning oldiga Abdulloh ibn Jaʼfar keldi — Zubayr unga toʻrt yuz ming qarzdor edi. U Abdulloh ibn Zubayrga: «Agar xohlasang, men senga qarzni kechaman», — dedi. Abdulloh (ibn Zubayr): «Yoʻq», — dedi. Soʻng Ibn Jaʼfar: «Agar xohlasang, (toʻlovni) keyinga qoldirishing mumkin», — dedi. Ibn Zubayr: «Yoʻq», — dedi. Abdulloh ibn Jaʼfar: «Unday boʻlsa, menga bir parcha yer ber», — dedi. Abdulloh ibn Zubayr (unga): «Mana shu joydan mana shu joygacha boʻlgan yer — seniki», — dedi. Bas, Abdulloh ibn Zubayr mulkning (jumladan uylarning) baʼzilarini sotib, qarzini toʻliq toʻladi va yerdan (yaʼni Gʻobadan) toʻrt yarim ulushni saqlab qoldi. Soʻng u Muoviyaning oldiga bordi — Amr ibn Usmon, Munzir ibn Zubayr va Ibn Zamʼa u bilan oʻtirgan edi. Muoviya: «Gʻobani qancha narxga baholading?» — dedi. U: «Har bir ulushni yuz mingga», — dedi. Muoviya: «Necha ulush qolgan?» — dedi. Abdulloh: «Toʻrt yarim ulush», — dedi. Munzir ibn Zubayr: «Men bir ulushni yuz mingga sotib olmoqchiman», — dedi. Amr ibn Usmon: «Men bir ulushni yuz mingga sotib olmoqchiman», — dedi. Ibn Zamʼa: «Men bir ulushni yuz mingga sotib olmoqchiman», — dedi. Muoviya: «Endi qancha qoldi?» — dedi. Abdulloh: «Bir yarim ulush», — dedi. Muoviya: «Men uni bir yuz ellik mingga sotib olmoqchiman», — dedi. Abdulloh oʻz ulushini (ham) Muoviyaga olti yuz mingga sotdi. Ibn Zubayr barcha qarzlarni toʻlab boʻlganda, Zubayrning oʻgʻillari unga: «Merosimizni biz orasida taqsimla», — dedi. U: «Yoʻq, Allohga qasamki, men — toʻrtta ketma-ket haj mavsumida: ‹Zubayrda pul haqqi boʻlganlar kelsin — biz ularga qarzini toʻlaylik›, — deb eʼlon qilmagunimcha — uni sizlar orasida taqsimlamayman», — dedi. Bas, u har haj mavsumida buni ommaga eʼlon qila boshladi va toʻrt yil oʻtganda, merosni vorislar orasida taqsimladi. Zubayrning toʻrtta xotini bor edi va mulkning uchdan biri (vasiyat boʻyicha) chiqarib tashlangandan keyin, uning har bir xotini bir million ikki yuz ming (dirham) oldi. Demak, uning mulkining umumiy miqdori ellik million ikki yuz ming (dirham) edi.Абдуллоҳ ибн Зубайр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Зубайр Жамал жангида (ўрнидан) турганда, у мени чақирди ва мен унинг ёнида турдим; у менга: «Эй ўғлим! Бугун (кимдир) — ё золим, ё мазлум сифатида — ўлдирилади. Мен ўзимни мазлум сифатида ўлдириламан деб кўраман. Энг катта ташвишим — қарзларим. Сен нима деб ўйлайсан, агар қарзларни тўласак, пулимиздан бизга бирор нарса қоладими?» — деди. Зубайр қўшди: «Эй ўғлим! Мулкимизни сотиб, қарзларимни тўла». Сўнг Зубайр мулкининг учдан бирини васият қилди ва ўша (учдан бир) қисмнинг учдан бирини ўғилларига — яъни Абдуллоҳнинг ўғилларига — васият қилди. У: «Учдан бирнинг учдан бири. Агар қарзлар тўлангандан кейин бирор мулк қолса, (қолганнинг учдан бирининг) учдан бири сенинг ўғилларингга берилсин», — деди (Ривоятчи Ҳишом қўшди: «Абдуллоҳнинг баъзи ўғиллари Зубайрнинг ўғиллари билан тенгдош эди — масалан, Хубайб ва Аббос. Абдуллоҳнинг ўшанда тўққиз ўғли ва тўққиз қизи бор эди»). (Ривоятчи Абдуллоҳ қўшди:) Отам (Зубайр) — қарзларига эътиборимни қаратиб: «Агар сен қарзларнинг бир қисмини тўлай олмасанг, менинг Хожам (Мавлом)дан ёрдам сўра», — дер эди. Аллоҳга қасамки! Мен — ‹Отажон! Сизнинг Хожангиз ким?› — деб сўрагунимча, у нимани назарда тутганини тушунмадим. У: «Аллоҳ (менинг Хожам)», — деди. Аллоҳга қасамки, қачон мен унинг қарзлари борасида бирор қийинчиликка дуч келсам, ‹Эй Зубайрнинг Хожаси! Унинг қарзини унинг номидан тўла›, — дер эдим ва Аллоҳ (менга) уни тўлашга (ёрдам берарди). Зубайр — на динор, на дирҳам қолдириб (вафот этди); фақат икки парча ер — бири Ғоба (деб аталарди), Мадинада ўн битта уй, Басрада иккита, Куфада битта ва Мисрда битта (уй) қолдирди. Аслида, унинг зиммасидаги қарзнинг манбаи шуки — агар кимдир унга бирор пулни омонат (сифатида сақлаш) учун келтирса, Зубайр: ‹Йўқ, (мен уни омонат сифатида сақламайман), балки уни қарз сифатида оламан — чунки мен унинг йўқолиб қолишидан қўрқаман›, — дер эди. Зубайр ҳеч қачон ҳоким ёки хирож (солиқ) йиғувчи ёки шунга ўхшаш бирор (лавозимга) тайинланмаган эди; балки у ўз молини — Пайғамбар ﷺ, Абу Бакр, Умар ва Усмон билан бирга иштирок этган муқаддас жангларда (қўлга киритган ўлжадан) — тўплаган эди. (Абдуллоҳ ибн Зубайр қўшди:) Мен унинг қарзини санаганимда, у икки миллион икки юз минг (дирҳам) бўлиб чиқди. (Ривоятчи қўшди:) Ҳаким ибн Ҳизом Абдуллоҳ ибн Зубайрни учратиб: «Эй жияним! Акамнинг қарзи қанча?» — деб сўради. Абдуллоҳ уни сир сақлаб: «Юз минг», — деди. Ҳаким: «Аллоҳга қасамки! Менимча, мулкинг буни қопламайди», — деди. Шунда Абдуллоҳ унга: «Агар у икки миллион икки юз минг бўлсачи?» — деди. Ҳаким: «Менимча, сен буни тўлай олмайсан; бас, агар унинг ҳаммасини тўлай олмасанг, мен сенга ёрдам бераман», — деди. Зубайр Ғобани аллақачон бир юз етмиш мингга сотиб олган эди. Абдуллоҳ уни бир миллион олти юз мингга сотди. Сўнг у одамларни чақириб: «Зубайрда бирор пул ҳаққи (талаби) бўлган ҳар бир киши бизнинг олдимизга — Ғобага келсин», — деди. Унинг олдига Абдуллоҳ ибн Жаъфар келди — Зубайр унга тўрт юз минг қарздор эди. У Абдуллоҳ ибн Зубайрга: «Агар хоҳласанг, мен сенга қарзни кечаман», — деди. Абдуллоҳ (ибн Зубайр): «Йўқ», — деди. Сўнг Ибн Жаъфар: «Агар хоҳласанг, (тўловни) кейинга қолдиришинг мумкин», — деди. Ибн Зубайр: «Йўқ», — деди. Абдуллоҳ ибн Жаъфар: «Ундай бўлса, менга бир парча ер бер», — деди. Абдуллоҳ ибн Зубайр (унга): «Мана шу жойдан мана шу жойгача бўлган ер — сеники», — деди. Бас, Абдуллоҳ ибн Зубайр мулкнинг (жумладан уйларнинг) баъзиларини сотиб, қарзини тўлиқ тўлади ва ердан (яъни Ғобадан) тўрт ярим улушни сақлаб қолди. Сўнг у Муовиянинг олдига борди — Амр ибн Усмон, Мунзир ибн Зубайр ва Ибн Замъа у билан ўтирган эди. Муовия: «Ғобани қанча нархга баҳоладинг?» — деди. У: «Ҳар бир улушни юз мингга», — деди. Муовия: «Неча улуш қолган?» — деди. Абдуллоҳ: «Тўрт ярим улуш», — деди. Мунзир ибн Зубайр: «Мен бир улушни юз мингга сотиб олмоқчиман», — деди. Амр ибн Усмон: «Мен бир улушни юз мингга сотиб олмоқчиман», — деди. Ибн Замъа: «Мен бир улушни юз мингга сотиб олмоқчиман», — деди. Муовия: «Энди қанча қолди?» — деди. Абдуллоҳ: «Бир ярим улуш», — деди. Муовия: «Мен уни бир юз эллик мингга сотиб олмоқчиман», — деди. Абдуллоҳ ўз улушини (ҳам) Муовияга олти юз мингга сотди. Ибн Зубайр барча қарзларни тўлаб бўлганда, Зубайрнинг ўғиллари унга: «Меросимизни биз орасида тақсимла», — деди. У: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, мен — тўртта кетма-кет ҳаж мавсумида: ‹Зубайрда пул ҳаққи бўлганлар келсин — биз уларга қарзини тўлайлик›, — деб эълон қилмагунимча — уни сизлар орасида тақсимламайман», — деди. Бас, у ҳар ҳаж мавсумида буни оммага эълон қила бошлади ва тўрт йил ўтганда, меросни ворислар орасида тақсимлади. Зубайрнинг тўртта хотини бор эди ва мулкнинг учдан бири (васият бўйича) чиқариб ташлангандан кейин, унинг ҳар бир хотини бир миллион икки юз минг (дирҳам) олди. Демак, унинг мулкининг умумий миқдори эллик миллион икки юз минг (дирҳам) эди.

- وعن جابر رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏اتقوا الظلم، فإن الظلم ظلمات يوم القيامة، واتقوا الشح فإن الشح أهلك من كان قبلكم، حملهم على أن سفكوا دماءهم واستحلوا محارمهم‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Zulmdan saqlaninglar, chunki zulm qiyomat kuni zulmatlardir. Baxillikdan ham saqlaninglar, chunki baxillik sizlardan oldingilarni halok qildi; u (baxillik) ularni qonlarini toʻkishga va oʻzlariga harom qilingan narsalarni halol sanashga olib bordi», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Зулмдан сақланинглар, чунки зулм қиёмат куни зулматлардир. Бахилликдан ҳам сақланинглар, чунки бахиллик сизлардан олдингиларни ҳалок қилди; у (бахиллик) уларни қонларини тўкишга ва ўзларига ҳаром қилинган нарсаларни ҳалол санашга олиб борди», дедилар.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏لتؤدن الحقوق إلى أهلها يوم القيامة حتى يقاد للشاة الجلحاء من الشاة القرناء‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kuni haqlar albatta egalariga shu darajada qaytariladiki, hatto shoxsiz qoʻy uchun shoxli qoʻydan qasos olinadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат куни ҳақлар албатта эгаларига шу даражада қайтариладики, ҳатто шохсиз қўй учун шохли қўйдан қасос олинади», дедилар.

- وعن ابن عمر رضي الله عنهما قال‏:‏ كنا نتحدث عن حجة الوداع، والنبي صلى الله عليه وسلم بين أظهرنا، ولا ندري ما حجة الوداع، حتى حمد الله رسول الله صلى الله عليه وسلم، وأثنى عليه، ثم ذكر المسيح الدجال فأطنب في ذكره، وقال‏:‏ “ ما بعث الله من نبي إلا أنذره أمته‏:‏ أنذره نوح والنبيون من بعده، وإنه إن يخرج فيكم فما خفي عليكم من شأنه فليس يخفى عليكم، إن ربكم ليس بأعور، وإنه أعور عين اليمنى، كأن عينه عنبة طافية‏.‏ ألا إن الله حرم عليكم دماءكم وأموالكم ، كحرمة يومكم هذا، في بلدكم هذا، في شهركم هذا، ألا هل بلغت‏؟‏” قالوا‏:‏ نعم، قال‏:‏ “اللهم اشهد -ثلاثًا- ويلكم، أو ويحكم، انظروا، لا ترجعوا بعدي كفارًا يضرب بعضكم رقاب بعض‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري ، وروي مسلم بعضه‏)‏‏)‏‏.‏

(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi:) Biz Vidoʼ haji haqida — Paygʻambar ﷺ oramizda boʻ lgan holda — soʻzlashardik, lekin Vidoʼ haji nima ekanini bilmas edik. U zot Allohga hamd aytib, Unga sano (maqtov) aytdilar, soʻng Masih Dajjolni zikr qilib, uning zikrida (gapni) choʻzdilar va: «Alloh hech bir paygʻambar yubormadiki, illo u oʻz ummatini undan (Dajjoldan) ogohlantirdi. Nuh ham, undan keyingi paygʻambarlar ham undan ogohlantirdi. Albatta u sizlar ichida chiqadi; uning ahvolidan sizlarga nima yashirin qolsa (qolmasin), sizlarga — Robbingiz sizlarga yashirin (koʻrinmas) narsadek emasligi — yashirin emas» — uni uch marta (aytdi) — «Albatta Robbingiz koʻr (aʼvar) emas; u (Dajjol) esa oʻng koʻzi koʻrdir; uning koʻzi goʻyo (suvda) qalqib turgan bir uzum donasidek», dedilar. «Ogoh boʻ linglar! Albatta Alloh sizlarga qonlaringizni va mollaringizni — mana shu kuningizda, mana shu shaharingizda, mana shu oyingizda (boʻ lgan hurmati) kabi — harom (muqaddas) qildi. Ogoh boʻ linglar! Men (buni) yetkazdimmi?» dedilar. Ular: «Ha», dedilar. U zot: «Allohim, guvoh boʻ l», dedilar — uch marta — «Voy sizlarga! — yoki: Holingizga voy! — Ehtiyot boʻ linglar, mendan keyin bir-biringizning boʻ ynini urib, kofirlarga (oʻxshab) qaytmanglar», dedilar.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Биз Видў ҳажи ҳақида — Пайғамбар ﷺ орамизда бў лган ҳолда — сўзлашардик, лекин Видў ҳажи нима эканини билмас эдик. У зот Аллоҳга ҳамд айтиб, Унга сано (мақтов) айтдилар, сўнг Масиҳ Дажжолни зикр қилиб, унинг зикрида (гапни) чўздилар ва: «Аллоҳ ҳеч бир пайғамбар юбормадики, илло у ўз умматини ундан (Дажжолдан) огоҳлантирди. Нуҳ ҳам, ундан кейинги пайғамбарлар ҳам ундан огоҳлантирди. Албатта у сизлар ичида чиқади; унинг аҳволидан сизларга нима яширин қолса (қолмасин), сизларга — Роббингиз сизларга яширин (кўринмас) нарсадек эмаслиги — яширин эмас» — уни уч марта (айтди) — «Албатта Роббингиз кўр (аъвар) эмас; у (Дажжол) эса ўнг кўзи кўрдир; унинг кўзи гўё (сувда) қалқиб турган бир узум донасидек», дедилар. «Огоҳ бў линглар! Албатта Аллоҳ сизларга қонларингизни ва молларингизни — мана шу кунингизда, мана шу шаҳарингизда, мана шу ойингизда (бў лган ҳурмати) каби — ҳаром (муқаддас) қилди. Огоҳ бў линглар! Мен (буни) етказдимми?» дедилар. Улар: «Ҳа», дедилар. У зот: «Аллоҳим, гувоҳ бў л», дедилар — уч марта — «Вой сизларга! — ёки: Ҳолингизга вой! — Эҳтиёт бў линглар, мендан кейин бир-бирингизнинг бў йнини уриб, кофирларга (ўхшаб) қайтманглар», дедилар.

- وعن عائشة رضي الله عنها أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ “من ظلم قيد شبر من الأرض طوقه من سبع أرضين” ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Abu Salama uning huzuriga kirib, oʻzi bilan qavmi orasida bir yer xususida nizo borligini aytdi. Shunda u (Oisha): «Ey Abu Salama! Bu yerdan voz kech, zero Rasululloh ﷺ: ‹Kim bir qarichcha yerga zulm qilsa (haqsiz olsa), unga yetti qavat yer (boʻyniga) sirtmoq qilib taqiladi›, — dedilar», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Абу Салама унинг ҳузурига кириб, ўзи билан қавми орасида бир ер хусусида низо борлигини айтди. Шунда у (Оиша): «Эй Абу Салама! Бу ердан воз кеч, зеро Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ким бир қаричча ерга зулм қилса (ҳақсиз олса), унга етти қават ер (бўйнига) сиртмоқ қилиб тақилади›, — дедилар», — деди.

- وعن أبي موسى رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ “إن الله ليملي للظالم فإذا أخذه لم يفلته ثم قرأ‏:‏ ‏{‏وكذلك أخذ ربك إذا أخذ القرى وهي ظالمة إن أخذه أليم شديد‏}‏ ‏(‏‏(‏هود ‏:‏ 102‏)‏‏)‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh — azza va jalla — zolimga muhlat beradi. Bas, uni (azob bilan) tutganida, qoʻyib yubormaydi», dedilar. Soʻng u zot: {Robbing zulm qilgan qishloqlarni (azob bilan) tutganida ham, tutishi ana shunaqadir. Albatta, Uning (azob bilan) tutishi alamli va qattiqdir} (Hud surasi, 102) — (oyatini) tilovat qildilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ — азза ва жалла — золимга муҳлат беради. Бас, уни (азоб билан) тутганида, қўйиб юбормайди», дедилар. Сўнг у зот: {Роббинг зулм қилган қишлоқларни (азоб билан) тутганида ҳам, тутиши ана шунақадир. Албатта, Унинг (азоб билан) тутиши аламли ва қаттиқдир} (Ҳуд сураси, 102) — (оятини) тиловат қилдилар.

- وعن معاذ رضي الله عنه قال ‏:‏ بعثني رسول الله صلى الله عليه وسلم فقال‏:‏ ‏"‏إنك تأتي قومًا من أهل الكتاب، فادعهم إلى شهادة أن لا إله إلا الله، وأني رسول الله ، فإن هم أطاعوا لذلك، فأعلمهم أن الله قد افترض عليهم خمس صلوات في كل يوم وليلة، فإن هم أطاعوا لذلك، فإياك وكرائم أموالهم‏.‏ واتق دعوة المظلوم فإنه ليس بينها وبين الله حجاب‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ meni (Yamanga) yubordilar va: «Sen ahli kitob boʻlgan bir qavm oldiga borasan. Ularni Allohdan boshqa iloh yoʻqligiga va men Allohning rasuli ekanligimga guvohlik berishga daʼvat qil. Agar bunga itoat qilsalar, ularga Alloh har kecha-kunduzda besh vaqt namozni farz qilganini bildir. Agar bunga ham itoat qilsalar, ularning eng qimmatli mollarini (olishdan) ehtiyot boʻl. Va mazlumning duosidan qoʻrq, chunki u bilan Alloh oʻrtasida hech qanday toʻsiq yoʻqdir», deb (tayinladilar).Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ мени (Яманга) юбордилар ва: «Сен аҳли китоб бўлган бир қавм олдига борасан. Уларни Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқлигига ва мен Аллоҳнинг расули эканлигимга гувоҳлик беришга даъват қил. Агар бунга итоат қилсалар, уларга Аллоҳ ҳар кеча-кундузда беш вақт намозни фарз қилганини билдир. Агар бунга ҳам итоат қилсалар, уларнинг энг қимматли молларини (олишдан) эҳтиёт бўл. Ва мазлумнинг дуосидан қўрқ, чунки у билан Аллоҳ ўртасида ҳеч қандай тўсиқ йўқдир», деб (тайинладилар).

- وعن أبي حميد عبد الرحمن بن سعد الساعدي رضي الله عنه قال‏:‏ استعمل النبي رجلاً من الأزد يقال له‏:‏ ابن اللتبية على الصدقة، فلما قدم قال ‏:‏ هذا لكم، وهذا أهدي إلي، فقام رسول الله صلى الله عليه وسلم على المنبر، فحمد الله وأثنى عليه، ثم قال‏:‏ “أما بعد فإني أستعمل الرجل منكم على العمل مما ولاني الله، فيأتي فيقول‏:‏ هذا لكم، وهذا هدية أهديت إلي، أفلا جلس في بيت أبيه وأمه حتى تأتيه هديته إن كان صادقًا، والله لا يأخذ أحد منكم شيئًا بغير حقه إلا لقى الله تعالى، يحمله يوم القيامة، فلا أعرفن أحدًا منكم لقي الله يحمل بعيرًا له رغاء، أو بقرة لها خوار، أو شاة تيعر” ثم رفع يديه حتى رؤي بياض إبطيه فقال ‏:‏ ‏"‏اللهم هل بلغت‏"‏ ثلاثا ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Abu Humayd as-Soidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Azd (qabilasi)dan, Ibn al-Utbiyya deb ataluvchi bir kishini Banu Sulaymning sadaqalari ustiga tayinladilar. U kelgach, (Rasululloh) undan hisob soʻradilar. U: «Bu sizlarning molingiz, bu esa hadya», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Agar rost soʻzlovchi boʻlsang, otang va onangning uyida oʻtirsang-u, hadyang oʻzingga kelsa boʻlmasmidi?» dedilar. Soʻng bizga xutba aytib, Allohga hamd aytib, Uni maqtadilar, soʻng: «Ammo baʼd! Albatta, men sizlardan birortangizni Alloh menga vali qilgan ishlardan biriga tayinlayman; u kelib: ‹Bu sizlarning molingiz, bu esa menga hadya qilingan hadya› deydi. Agar rost soʻzlovchi boʻlsa, otasi va onasining uyida oʻtirsa-yu, hadyasi oʻziga kelsa boʻlmasmidi? Alloh ila qasamki, sizlardan birortangiz undan haqsiz ravishda biror narsa olmaydiki, albatta uni qiyomat kunida koʻtargan holida Alloh taologa roʻbaroʻ boʻladi. Men sizlardan birortangizni — ovoz chiqaruvchi tuya yoki boʻkiruvchi sigir yoki maʼrovchi qoʻyni koʻtargan holida Allohga roʻbaroʻ boʻlganini albatta tanib qolaman», dedilar. Soʻng qoʻllarini koʻtardilar, hatto qoʻltiqlarining oqligi koʻrindi. Soʻng: «Allohim, men yetkazdimmi?» dedilar. — (Buni) koʻzim koʻrdi va qulogʻim eshitdi.Абу Ҳумайд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Азд (қабиласи)дан, Ибн ал-Утбийя деб аталувчи бир кишини Бану Сулаймнинг садақалари устига тайинладилар. У келгач, (Расулуллоҳ) ундан ҳисоб сўрадилар. У: «Бу сизларнинг молингиз, бу эса ҳадя», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Агар рост сўзловчи бўлсанг, отанг ва онангнинг уйида ўтирсанг-у, ҳадянг ўзингга келса бўлмасмиди?» дедилар. Сўнг бизга хутба айтиб, Аллоҳга ҳамд айтиб, Уни мақтадилар, сўнг: «Аммо баъд! Албатта, мен сизлардан бирортангизни Аллоҳ менга вали қилган ишлардан бирига тайинлайман; у келиб: ‹Бу сизларнинг молингиз, бу эса менга ҳадя қилинган ҳадя› дейди. Агар рост сўзловчи бўлса, отаси ва онасининг уйида ўтирса-ю, ҳадяси ўзига келса бўлмасмиди? Аллоҳ ила қасамки, сизлардан бирортангиз ундан ҳақсиз равишда бирор нарса олмайдики, албатта уни қиёмат кунида кўтарган ҳолида Аллоҳ таолога рўбарў бўлади. Мен сизлардан бирортангизни — овоз чиқарувчи туя ёки бўкирувчи сигир ёки маъровчи қўйни кўтарган ҳолида Аллоҳга рўбарў бўлганини албатта таниб қоламан», дедилар. Сўнг қўлларини кўтардилар, ҳатто қўлтиқларининг оқлиги кўринди. Сўнг: «Аллоҳим, мен етказдимми?» дедилар. — (Буни) кўзим кўрди ва қулоғим эшитди.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏ من كانت عنده مظلمة لأخيه، من عرضه أو من شيء، فليتحلله منه اليوم قبل أن لا يكون دينار ولا درهم ، إن كان له عمل صالح أخذ منه بقدر مظلمته، وإن لم يكن له حسنات أخذ من سيئات صاحبه فحمل عليه‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Kim boshqa bir kishiga — uning obroʻ-eʼtibori yoki boshqa biror narsa haqida — zulm qilgan boʻlsa, u — pul (yaʼni yomon amallar uchun tovon) boʻlmaydigan Qiyomat kunidan oldin — undan oʻzini kechirishni soʻrasin; lekin agar uning yaxshi amallari boʻlsa, oʻsha yaxshi amallari — u qilgan zulmiga yarasha — undan olinadi; va agar uning yaxshi amallari boʻlmasa, mazlumning gunohlari unga ortiladi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Ким бошқа бир кишига — унинг обрў-эътибори ёки бошқа бирор нарса ҳақида — зулм қилган бўлса, у — пул (яъни ёмон амаллар учун товон) бўлмайдиган Қиёмат кунидан олдин — ундан ўзини кечиришни сўрасин; лекин агар унинг яхши амаллари бўлса, ўша яхши амаллари — у қилган зулмига яраша — ундан олинади; ва агар унинг яхши амаллари бўлмаса, мазлумнинг гуноҳлари унга ортилади», — дедилар.

- وعن عبد الله بن عمرو بن العاص رضي الله عنهما عن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ “المسلم من سلم المسلمون من لسانه، ويده، والمهاجر من هجر ما نهى الله عنه” ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Musulmon — (boshqa) musulmonlar uning tili va qoʻlidan salomat boʻlgan kishidir. Muhojir esa — Alloh man etgan narsalarni tark etgan kishidir», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Мусулмон — (бошқа) мусулмонлар унинг тили ва қўлидан саломат бўлган кишидир. Муҳожир эса — Аллоҳ ман этган нарсаларни тарк этган кишидир», — дедилар.

- وعنه رضي الله عنه قال‏:‏ كان على ثقل النبي صلى الله عليه وسلم رجل يقال له كركرة، فمات، فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏‏"‏هو في النار‏"‏ فذهبوا ينظرون إليه فوجدوا عباءة قد غلها” ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ning oilasi va narsalariga qaraydigan, Karkara deb ataladigan bir kishi bor edi. U kishi vafot etdi va Allohning Rasuli ﷺ: «U — doʻzaxda», — dedi. Soʻng odamlar uni koʻrish uchun borib, uning joyida — u oʻljadan oʻgʻirlagan bir choponni — topdi.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ нинг оиласи ва нарсаларига қарайдиган, Каркара деб аталадиган бир киши бор эди. У киши вафот этди ва Аллоҳнинг Расули ﷺ: «У — дўзахда», — деди. Сўнг одамлар уни кўриш учун бориб, унинг жойида — у ўлжадан ўғирлаган бир чопонни — топди.

- وعن أبي بكرة نفيع بن الحارث رضي الله عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏إن الزمان قد استدار كهيئته يوم خلق الله السموات والأرض‏:‏ السنة اثنا عشر شهرًا، منها أربعة حرم‏:‏ ثلاث متواليات‏:‏ ذو القعدة، وذو الحجة، والمحرم، ورجب مضر الذي بين جمادى وشعبان، أي شهر هذا‏؟‏‏"‏ قلنا‏:‏ الله ورسوله أعلم، فسكت حتى ظننا أنه سيسميه بغير اسمه، قال‏:‏ أليس ذا الحجة‏؟‏ قلنا بلى‏.‏ قال‏:‏ ‏"‏فأي بلد هذا‏؟‏‏"‏ قلنا ‏:‏ الله ورسوله أعلم فسكت حتى ظننا أنه سيسميه بغير اسمه‏.‏ قال‏:‏”أليس البلدة” قلنا‏:‏ بلى ‏.‏ قال‏:‏ ‏"‏فأي يوم هذا‏؟‏‏"‏ قلنا‏:‏ الله ورسوله أعلم، فسكت حتى ظننا أن سيسميه بغير اسمه‏.‏ قال‏:‏ “أليس يوم النحر‏؟‏” قلنا بلى‏.‏ قال “فإن دماءكم وأموالكم وأعراضكم عليكم حرام، كحرمة يومكم هذا في بلدكم هذا في شهركم هذا، وستلقون ربكم فيسألكم عن أعمالكم، ألا فلا ترجعوا بعدي كفارًا يضرب بعضكم رقاب بعض، ألا ليبلغ الشاهد الغائب، فلعل بعض من يبلغه أن يكون أوعى له من بعض من سمعه‏"‏ ثم قال‏:‏ ‏"‏ ألا هل بلغت، ألا هل بلغت‏؟‏” قلنا ‏:‏ نعم‏.‏ قال‏:‏ “ اللهم اشهد” ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

(Abu Bakra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot (shunday) dedilar: «Zamon — Alloh osmonlar va yerni yaratgan kunidagi holatiga — aylanib (qaytib) keldi. Yil — oʻ n ikki oy(dir); ulardan toʻ rttasi — hurmatli (oylar): uchtasi ketma-ket — Zul-qaʼda, Zul-hijja va Muharram; (toʻ rtinchisi esa) — Jumodu (oyi) bilan Shaʼbon orasidagi Muzar (qabilasi)ning rajab(i)dir. Bu — qaysi oy?» Biz: «Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biluvchi» dedik. U zot — biz, u zot uni (oyni) oʻ z nomidan boshqa (nom bilan) ataydilar deb oʻ ylagunimizgacha — jim turdilar, soʻng: «(Bu) Zul-hijja emasmi?» dedilar. Biz: «Ha» dedik. U zot: «Bu — qaysi shahar?» dedilar. Biz: «Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biluvchi» dedik. U zot — biz, u zot uni oʻ z nomidan boshqa (nom bilan) ataydilar deb oʻ ylagunimizgacha — jim turdilar, soʻng: «(Bu) Balda (Makka) emasmi?» dedilar. Biz: «Ha» dedik. U zot: «Bas, bu — qaysi kun?» dedilar. Biz: «Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biluvchi» dedik. U zot — biz, u zot uni oʻ z nomidan boshqa (nom bilan) ataydilar deb oʻ ylagunimizgacha — jim turdilar, soʻng: «(Bu) Nahr kuni emasmi?» dedilar. Biz: «Ha» dedik. U zot: «Bas, albatta sizlarning qonlaringiz, mollaringiz — (Muhammad (roviy): ‹oʻ ylayman, u: va obroʻ -nomuslaringiz (ham) dedi›) — sizlarga — mana shu kuningizning hurmati kabi, mana shu shahringizda, mana shu oyingizda — harom (muqaddas)dir. Sizlar Robbingizga yoʻ liqasiz; U sizlardan amallaringiz haqida soʻraydi. Ogoh boʻ linglar, mendan keyin — biringiz biringizning boʻ ynini uradigan — gumrohlar (boʻ lib) qaytmanglar. Ogoh boʻ linglar, hozir boʻ lgan — gʻ oyibga yetkazsin; balki yetkazilgan baʼzilar — eshitgan baʼzilaridan koʻ ra (uni) yaxshiroq anglab oladi» dedilar. (Muhammad uni zikr qilganida: «Paygʻambar ﷺ rost aytdilar» der edi, soʻng:) «Ogoh boʻ linglar, men yetkazdimmi? Ogoh boʻ linglar, men yetkazdimmi?» (dedilar).(Абу Бакра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот (шундай) дедилар: «Замон — Аллоҳ осмонлар ва ерни яратган кунидаги ҳолатига — айланиб (қайтиб) келди. Йил — ў н икки ой(дир); улардан тў рттаси — ҳурматли (ойлар): учтаси кетма-кет — Зул-қаъда, Зул-ҳижжа ва Муҳаррам; (тў ртинчиси эса) — Жумоду (ойи) билан Шаъбон орасидаги Музар (қабиласи)нинг ражаб(и)дир. Бу — қайси ой?» Биз: «Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ билувчи» дедик. У зот — биз, у зот уни (ойни) ў з номидан бошқа (ном билан) атайдилар деб ў йлагунимизгача — жим турдилар, сўнг: «(Бу) Зул-ҳижжа эмасми?» дедилар. Биз: «Ҳа» дедик. У зот: «Бу — қайси шаҳар?» дедилар. Биз: «Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ билувчи» дедик. У зот — биз, у зот уни ў з номидан бошқа (ном билан) атайдилар деб ў йлагунимизгача — жим турдилар, сўнг: «(Бу) Балда (Макка) эмасми?» дедилар. Биз: «Ҳа» дедик. У зот: «Бас, бу — қайси кун?» дедилар. Биз: «Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ билувчи» дедик. У зот — биз, у зот уни ў з номидан бошқа (ном билан) атайдилар деб ў йлагунимизгача — жим турдилар, сўнг: «(Бу) Наҳр куни эмасми?» дедилар. Биз: «Ҳа» дедик. У зот: «Бас, албатта сизларнинг қонларингиз, молларингиз — (Муҳаммад (ровий): ‹ў йлайман, у: ва обрў -номусларингиз (ҳам) деди›) — сизларга — мана шу кунингизнинг ҳурмати каби, мана шу шаҳрингизда, мана шу ойингизда — ҳаром (муқаддас)дир. Сизлар Роббингизга йў лиқасиз; У сизлардан амалларингиз ҳақида сўрайди. Огоҳ бў линглар, мендан кейин — бирингиз бирингизнинг бў йнини урадиган — гумроҳлар (бў либ) қайтманглар. Огоҳ бў линглар, ҳозир бў лган — ғ ойибга етказсин; балки етказилган баъзилар — эшитган баъзиларидан кў ра (уни) яхшироқ англаб олади» дедилар. (Муҳаммад уни зикр қилганида: «Пайғамбар ﷺ рост айтдилар» дер эди, сўнг:) «Огоҳ бў линглар, мен етказдимми? Огоҳ бў линглар, мен етказдимми?» (дедилар).

- وعن أبي أمامة إياس بن ثعلبة الحارثي رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏ من اقتطع حق امرئ مسلم بيمينه فقد أوجب الله له النار، وحرم عليه الجنة” فقال رجل‏:‏ وإن كان شيئًا يسيرًا يا رسول الله ‏؟‏ فقال‏:‏ “وإن قضيبًا من أراك” ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim yolgʻon qasami bilan bir musulmon kishining haqini kesib olsa, Alloh unga doʻzaxni vojib, jannatni harom qildi», dedilar. Bir kishi: «Ey Allohning Rasuli, arzimas bir narsa boʻlsa ham-a?» dedi. U zot: «Arok daraxtidan bir choʻp boʻlsa ham», dedilar.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ёлғон қасами билан бир мусулмон кишининг ҳақини кесиб олса, Аллоҳ унга дўзахни вожиб, жаннатни ҳаром қилди», дедилар. Бир киши: «Эй Аллоҳнинг Расули, арзимас бир нарса бўлса ҳам-а?» деди. У зот: «Арок дарахтидан бир чўп бўлса ҳам», дедилар.

- وعن عدي ابن عميرة رضي الله عنه قال‏:‏ سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول‏:‏ “من استعملناه منكم على عمل، فكتمنا مخيطًا فما فوقه، كان غلولاً يأتي به يوم القيامة” فقام إليه رجل أسود من الأنصار، كأني أنظر إليه ، فقال‏:‏ يا رسول الله اقبل عني عملك، قال‏:‏ “ومالك‏؟‏” قال سمعتك تقول كذا وكذا، قال‏:‏ “وأنا أقوله الآن‏:‏ من استعملناه على عمل فليجئ بقليله وكثيره، فما أوتي منه أخذ، وما نهي عنه انتهى، ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Adiy ibn Amira al-Kindiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ni: «Sizlardan kimniki biz biror ishga (amaldor qilib) tayinlasak-u, u bizdan ignani yoki undan ortigʻini yashirsa, bu gʻulul (xiyonat) boʻlur; qiyomat kunida uni (koʻtarib) keladi», deganlarini eshitdim. (Adiy) dedi: shunda ansorlardan qora tanli bir kishi oʻrnidan turdi — goʻyo men hozir ham unga qarab turgandayman — va: «Yo Rasululloh, oʻz ishingizni mendan (qaytarib) oling», dedi. (Rasululloh): «Senga nima boʻldi?» dedilar. U: «Men sizni shunday-shunday deyayotganingizni eshitdim», dedi. (Rasululloh): «Men buni hozir ham aytaman: sizlardan kimniki biz biror ishga tayinlasak, u (oʻsha ishdan) ozini ham, koʻpini ham keltirsin; soʻng undan oʻziga berilganini olsin, qaytarilganidan esa toʻxtasin (uzoqlashsin)», dedilar.Адий ибн Амира ал-Киндий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ ни: «Сизлардан кимники биз бирор ишга (амалдор қилиб) тайинласак-у, у биздан игнани ёки ундан ортиғини яширса, бу ғулул (хиёнат) бўлур; қиёмат кунида уни (кўтариб) келади», деганларини эшитдим. (Адий) деди: шунда ансорлардан қора танли бир киши ўрнидан турди — гўё мен ҳозир ҳам унга қараб тургандайман — ва: «Ё Расулуллоҳ, ўз ишингизни мендан (қайтариб) олинг», деди. (Расулуллоҳ): «Сенга нима бўлди?» дедилар. У: «Мен сизни шундай-шундай деяётганингизни эшитдим», деди. (Расулуллоҳ): «Мен буни ҳозир ҳам айтаман: сизлардан кимники биз бирор ишга тайинласак, у (ўша ишдан) озини ҳам, кўпини ҳам келтирсин; сўнг ундан ўзига берилганини олсин, қайтарилганидан эса тўхтасин (узоқлашсин)», дедилар.

- وعن عمر بن الخطاب رضي الله عنه قال‏:‏ لما كان يوم خيبر أقبل نفر من أصحاب النبي صلى الله عليه وسلم فقالوا فلان شهيد، وفلان شهيد، حتى مروا على رجل فقالوا ‏:‏ فلان شهيد‏.‏ فقال النبي صلى الله عليه وسلم ‏:‏ كلا إني رأيته في النار في بردة غلها-أو عباءة-” ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Xaybar kuni Paygʻambar ﷺning ashoblaridan bir necha kishi kelib: «Falonchi shahid, falonchi shahid», deyishdi. Nihoyat bir kishining oldidan oʻtishganda: «Falonchi shahid», deyishdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Yoʻq, men uni gʻanimatdan oʻgʻirlagan bir chopon yoki aboyi sababli doʻzaxda koʻrdim», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Ey Xattob oʻgʻli, borib odamlarga: ‹Jannatga faqat moʻminlargina kiradilar›, deb eʼlon qil», dedilar. Men chiqib: «Ogoh boʻlingizkim, jannatga faqat moʻminlargina kiradilar», deb eʼlon qildim.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Хайбар куни Пайғамбар ﷺнинг ашобларидан бир неча киши келиб: «Фалончи шаҳид, фалончи шаҳид», дейишди. Ниҳоят бир кишининг олдидан ўтишганда: «Фалончи шаҳид», дейишди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Йўқ, мен уни ғаниматдан ўғирлаган бир чопон ёки абойи сабабли дўзахда кўрдим», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Хаттоб ўғли, бориб одамларга: ‹Жаннатга фақат мўминларгина кирадилар›, деб эълон қил», дедилар. Мен чиқиб: «Огоҳ бўлингизким, жаннатга фақат мўминларгина кирадилар», деб эълон қилдим.

- وعن أبي قتادة الحارث بن ربعي رضي الله عنه عن رسول الله صلى الله عليه وسلم أنه قام فيهم ، فذكر لهم أن الجهاد في سبيل الله، والإيمان بالله أفضل الأعمال، فقام رجل فقال‏:‏ يا رسول الله أرأيت إن قتلت في سبيل الله، تكفر عني خطاياي‏؟‏ فقال له رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ “نعم إن قتلت في سبيل الله وأنت صابر محتسب، مقبل غير مدبر” ثم قال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ “كيف قلت‏؟‏” قال‏:‏ أرأيت إن قتلت في سبيل الله، أتكفر عني خطاياي‏؟‏ فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ “نعم وأنت صابر محتسب، مقبل غير مدبر، إلا الدين فإن جبريل قال لي ذلك” ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Qatoda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U zot ular (sahobalar) orasida turib, ularga: «Alloh yoʻlida jihod (qilish) va Allohga iymon keltirish amallarning eng afzalidir», — deb zikr qildilar. Shunda bir kishi turib: «Yo Rasululloh, agar Alloh yoʻlida oʻldirilsam, xatolarim mendan kechiriladimi?» — dedi. Rasululloh ﷺ unga: «Ha, agar Alloh yoʻlida sabrli, (ajrini Allohdan) umidvor holda, (dushmanga) yuzlanib, (jangdan) qochmay turib oʻldirilsang», — dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Qanday deding?» — dedilar. (U kishi): «Agar Alloh yoʻlida oʻldirilsam, xatolarim mendan kechiriladimi?» — dedi. Rasululloh ﷺ: «Ha, sabrli, (ajrini Allohdan) umidvor holda, (dushmanga) yuzlanib, (jangdan) qochmay turib (oʻldirilsang, hamma gunohing kechiriladi), faqat qarz bundan mustasno — chunki Jibril alayhissalom menga shuni aytdi», — dedilar.Абу Қатода (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У зот улар (саҳобалар) орасида туриб, уларга: «Аллоҳ йўлида жиҳод (қилиш) ва Аллоҳга иймон келтириш амалларнинг энг афзалидир», — деб зикр қилдилар. Шунда бир киши туриб: «Ё Расулуллоҳ, агар Аллоҳ йўлида ўлдирилсам, хатоларим мендан кечириладими?» — деди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Ҳа, агар Аллоҳ йўлида сабрли, (ажрини Аллоҳдан) умидвор ҳолда, (душманга) юзланиб, (жангдан) қочмай туриб ўлдирилсанг», — дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Қандай дединг?» — дедилар. (У киши): «Агар Аллоҳ йўлида ўлдирилсам, хатоларим мендан кечириладими?» — деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳа, сабрли, (ажрини Аллоҳдан) умидвор ҳолда, (душманга) юзланиб, (жангдан) қочмай туриб (ўлдирилсанг, ҳамма гуноҳинг кечирилади), фақат қарз бундан мустасно — чунки Жибрил алайҳиссалом менга шуни айтди», — дедилар.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه، أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏‏:‏أتدرون من المفلس‏؟‏‏"‏ قالوا ‏:‏ المفلس فينا من لا درهم له ولا متاع فقال‏:‏ ‏"‏إن المفلس من أمتي يأتي يوم القيامة بصلاة وصيام وزكاة، ويأتي قد شتم هذا، وقذف هذا وأكل مال هذا، وسفك دم هذا، وضرب هذا، فيعطى هذا من حسناته، وهذا من حسناته، فإن فنيت حسناته قبل أن يقضي ما عليه، أخذ من خطاياهم فطرحت عليه، ثم طرح في النار‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Muflis (xonavayron) kim ekanini bilasizlarmi?» dedilar. Ular: «Bizning oramizda muflis — dirhami ham, mol-mulki ham boʻlmagan kishidir», dedilar. Shunda u zot: «Albatta, mening ummatimdan muflis shu kishidirki, u qiyomat kuni namoz, roʻza va zakot bilan keladi, biroq u kelganida ana shu birovni soʻkkan, anavi birovga tuhmat qilgan, falonchining molini yegan, pistonchining qonini toʻkkan, yana boshqa birovni urgan boʻladi. Bas, ana bunisiga uning yaxshiliklaridan, anavisiga uning yaxshiliklaridan beriladi. Agar uning zimmasidagi (haqlar) ado etilmasdan turib yaxshiliklari tugab qolsa, ularning gunohlaridan olinib, uning ustiga tashlanadi, soʻng u doʻzaxga tashlanadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Муфлис (хонавайрон) ким эканини биласизларми?» дедилар. Улар: «Бизнинг орамизда муфлис — дирҳами ҳам, мол-мулки ҳам бўлмаган кишидир», дедилар. Шунда у зот: «Албатта, менинг умматимдан муфлис шу кишидирки, у қиёмат куни намоз, рўза ва закот билан келади, бироқ у келганида ана шу бировни сўккан, анави бировга туҳмат қилган, фалончининг молини еган, пистончининг қонини тўккан, яна бошқа бировни урган бўлади. Бас, ана бунисига унинг яхшиликларидан, анависига унинг яхшиликларидан берилади. Агар унинг зиммасидаги (ҳақлар) адо этилмасдан туриб яхшиликлари тугаб қолса, уларнинг гуноҳларидан олиниб, унинг устига ташланади, сўнг у дўзахга ташланади», дедилар.

- وعن أم سلمة رضي الله عنها، أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ "إنما أنا بشر، وإنكم تختصمون إلي، ولعل بعضكم أن يكون ألحن بحجته من بعض، فأقضي له بنحو ما أسمع ، فمن قضيت له بحق أخيه فإنما أقطع له قطعة من النار" ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)

(Ummu Salama (roziyallohu anho) rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ: «Albatta, men (faqat) bir insonman; sizlar mening huzurimga (daʼvolashib) kelasizlar — ehtimol, baʼzingiz oʻz hujjatini (dalilini) boshqasidan koʻra (chiroyliroq, ustaroq) bayon qilar; men esa eshitganimga koʻra hukm qilaman. Bas, men kimga (oʻz) birodarining haqqidan biror narsani (xato bilan) hukm qilib bersam, u uni olmasin; chunki men unga faqat doʻzaxdan bir parcha kesib (ajratib) bergan boʻlaman, xolos», dedilar.(Умму Салама (розияллоҳу анҳо) ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, мен (фақат) бир инсонман; сизлар менинг ҳузуримга (даъволашиб) келасизлар — эҳтимол, баъзингиз ўз ҳужжатини (далилини) бошқасидан кўра (чиройлироқ, устароқ) баён қилар; мен эса эшитганимга кўра ҳукм қиламан. Бас, мен кимга (ўз) биродарининг ҳаққидан бирор нарсани (хато билан) ҳукм қилиб берсам, у уни олмасин; чунки мен унга фақат дўзахдан бир парча кесиб (ажратиб) берган бўламан, холос», дедилар.

- وعن ابن عمر رضي الله عنهما قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ “ لا يزال المؤمن في فسحة من دينه ما لم يصب دمًا حرًا‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ: «Momin, harom qonni toʻkmaguncha (nohaq odam oʻldirmaguncha), oʻz dinida kengchilikda (xotirjam) boʻlaveradi», dedilar.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Момин, ҳаром қонни тўкмагунча (ноҳақ одам ўлдирмагунча), ўз динида кенгчиликда (хотиржам) бўлаверади», дедилар.

- وعن خولة بنت عامر الأنصاري ، وهي امرأة حمزة رضي الله عنه وعنها، قالت ‏:‏ سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول‏:‏ ‏"‏إن رجالاً يتخوضون في مال الله بغير حق، فلهم النار يوم القيامة‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

Xavla al-Ansoriya (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Allohning Rasuli ﷺ ning shunday deganini eshitdim: «Baʼzi odamlar Allohning molini (yaʼni musulmonlarning molini) nohaq (yoʻsinda) sarflaydi; bunday odamlar Qiyomat kuni doʻzaxga (solinadi)».Хавла ал-Ансория (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: «Баъзи одамлар Аллоҳнинг молини (яъни мусулмонларнинг молини) ноҳақ (йўсинда) сарфлайди; бундай одамлар Қиёмат куни дўзахга (солинади)».

- وعن أبي موسى رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏"‏ المؤمن للمؤمن كالبنيان يشد بعضه بعضًا‏"‏ وشبك بين أصابعه ‏.‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Moʻmin moʻmin uchun bir-birini mahkamlab turadigan binoga oʻxshaydi», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мўмин мўмин учун бир-бирини маҳкамлаб турадиган бинога ўхшайди», дедилар.

- وعنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ “من مر في شيء من مساجدنا، أو أسواقنا، ومعه نبل فليمسك، أو ليقبض على نصالها بكفه أن يصيب أحدًا من المسلمين منها بشيء” ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺ dan rivoyat qilinadi. U zot: «Sizlardan biringiz bizning masjidimizdan yoki bizning bozorimizdan, yonida oʻq bor holda oʻtsa, undan musulmonlardan birortasiga biror narsa tegmasligi uchun uning paykonlarini kafti bilan ushlab tursin», — dedilar. Yoki: «Uning paykonlaridan ushlasin», — dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺ дан ривоят қилинади. У зот: «Сизлардан бирингиз бизнинг масжидимиздан ёки бизнинг бозоримиздан, ёнида ўқ бор ҳолда ўтса, ундан мусулмонлардан бирортасига бирор нарса тегмаслиги учун унинг пайконларини кафти билан ушлаб турсин», — дедилар. Ёки: «Унинг пайконларидан ушласин», — дедилар.

- وعن النعمان بن بشير رضي الله عنهما قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مثل المؤمنين في توادهم وتراحمهم وتعاطفهم، مثل الجسد إذا اشتكى منه عضو تداعى له سائر الجسد بالسهر والحمى” ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Moʻminlarning oʻzaro doʻʼstligi, mehr-shafqati va hamdardligidagi misoli — bir jasad misolidir; undagi bir aʼzo ogʻrisa, jasadning qolgan qismi (ham) uyqusizlik va isitma bilan unga (hamdard boʻlib) hayqiradi», dedilar.Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мўминларнинг ўзаро дўъстлиги, меҳр-шафқати ва ҳамдардлигидаги мисоли — бир жасад мисолидир; ундаги бир аъзо оғриса, жасаднинг қолган қисми (ҳам) уйқусизлик ва иситма билан унга (ҳамдард бўлиб) ҳайқиради», дедилар.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه قال‏:‏ قبل النبي الحسن بن علي رضي الله عنهما، وعنده الأقرع بن حابس، فقال الأقرع‏:‏ إن لي عشرة من الولد ما قبلت منهم أحدًا‏.‏ فنظر إليه رسول الله صلى الله عليه وسلم فقال‏:‏ “من لا يرحم لا يرحم” ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ Hasan ibn Alini oʻpdilar, u zotning yonlarida Aqra ibn Hobis at-Tamimiy oʻtirgan edi. Aqra: «Mening oʻnta bolam bor, men ulardan birortasini (hech) oʻpmaganman» dedi. Rasululloh ﷺ unga (bir) qarab qoʻydilar, soʻng: «Kim rahm qilmasa, unga (ham) rahm qilinmaydi» dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ Ҳасан ибн Алини ўпдилар, у зотнинг ёнларида Ақра ибн Ҳобис ат-Тамимий ўтирган эди. Ақра: «Менинг ўнта болам бор, мен улардан бирортасини (ҳеч) ўпмаганман» деди. Расулуллоҳ ﷺ унга (бир) қараб қўйдилар, сўнг: «Ким раҳм қилмаса, унга (ҳам) раҳм қилинмайди» дедилар.

- وعن عائشة رضي الله عنها قالت‏:‏ قدم ناس من الأعراب على رسول الله صلى الله عليه وسلم، فقالوا ‏:‏ أتقبلون صبيانكم‏؟‏ فقال‏:‏ ‏"‏نعم‏"‏ قالوا‏:‏ لكنا والله ما نقبل ‏!‏ فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏أو أملك إن كان الله نزع من قلوبكم الرحمة‏؟‏‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Aʼrobiylardan (sahroyi arablardan) bir necha kishi Rasululloh ﷺ huzurlariga keldi va: «Sizlar bolalaringizni oʻpasizlarmi?» dedilar. (Sahobalar): «Ha», dedilar. Ular: «Lekin biz, Allohga qasamki, (oʻz bolalarimizni) oʻpmaymiz», dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Agar Alloh sizlarning (qalbingizdan) rahmatni sugʻurib olgan boʻlsa, men nima ham qila olaman?» dedilar. Ibn Numayr (rivoyatida): «(Alloh) qalbingdan rahmatni (sugʻurib olgan boʻlsa)», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Аъробийлардан (саҳройи араблардан) бир неча киши Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келди ва: «Сизлар болаларингизни ўпасизларми?» дедилар. (Саҳобалар): «Ҳа», дедилар. Улар: «Лекин биз, Аллоҳга қасамки, (ўз болаларимизни) ўпмаймиз», дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Агар Аллоҳ сизларнинг (қалбингиздан) раҳматни суғуриб олган бўлса, мен нима ҳам қила оламан?» дедилар. Ибн Нумайр (ривоятида): «(Аллоҳ) қалбингдан раҳматни (суғуриб олган бўлса)», деди.

- وعن جرير بن عبد الله رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏"‏ من لا يرحم الناس لا يرحمه الله ‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Jarir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim odamlarga rahm qilmasa, Alloh azza va jalla ham unga rahm qilmaydi», dedilar.Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким одамларга раҳм қилмаса, Аллоҳ азза ва жалла ҳам унга раҳм қилмайди», дедилар.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه ، أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏إذا صلى أحدكم للناس، فليخفف، فإن فيهم الضعيف والسقيم والكبير‏.‏ وإذا صلى لنفسه فليطول ما شاء‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏ (10)

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ shunday dedilar: «Birortangiz odamlarga (imom boʻlib) namoz oʻqiganida, (namozni) yengillashtirsin. Zero, ular orasida kuchsiz, kasal va keksa (kishilar) bor. Yolgʻiz oʻziga namoz oʻqiganida esa, xohlaganicha uzaytirsin».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ шундай дедилар: «Бирортангиз одамларга (имом бўлиб) намоз ўқиганида, (намозни) енгиллаштирсин. Зеро, улар орасида кучсиз, касал ва кекса (кишилар) бор. Ёлғиз ўзига намоз ўқиганида эса, хоҳлаганича узайтирсин».

- وعن عائشة رضي الله عنها قالت‏:‏ إن كان رسول الله صلى الله عليه وسلم ليدع العمل، وهو يحب أن يعمل به، خشية أن يعمل به الناس فيفرض عليهم‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ biror yaxshi amalni — uni qilishni yaxshi koʻrsalar ham — odamlar unga amal qilib, u ularga farz qilib qoʻyilishidan qoʻrqib, tark etar edilar. Paygʻambar ﷺ Zuho namozini hech oʻqimadilar, lekin men uni oʻqiyman.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бирор яхши амални — уни қилишни яхши кўрсалар ҳам — одамлар унга амал қилиб, у уларга фарз қилиб қўйилишидан қўрқиб, тарк этар эдилар. Пайғамбар ﷺ Зуҳо намозини ҳеч ўқимадилар, лекин мен уни ўқийман.

- وعنها رضي الله عنها قالت‏:‏ نهاهم النبي صلى الله عليه وسلم عن الوصال رحمة لهم، فقالوا‏:‏ إنك تواصل‏؟‏ قال‏:‏ ‏"‏إني لست كهيئتكم، إني أبيت يطعمني ربي ويسقيني ‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏.‏ ‏‏معناه يجعل في قوة من أكل وشرب.

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ularga rahm qilib, ularni visoldan qaytardilar. Shunda ular: «Ammo Siz visol qilasiz?» dedilar. U zot: «Men sizlarning holatingizdek emasman, meni Robbim taomlantiradi va sugʻoradi», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ уларга раҳм қилиб, уларни висолдан қайтардилар. Шунда улар: «Аммо Сиз висол қиласиз?» дедилар. У зот: «Мен сизларнинг ҳолатингиздек эмасман, мени Роббим таомлантиради ва суғоради», дедилар.

- وعن أبي قتادة الحارث بن ربعي رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏إني لأقوم إلى الصلاة، وأريد أن أطول فيها ، فأسمع بكاء الصبي، فأتجوز في صلاتي كراهية أن أشق على أمه‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

Abdulloh ibn Abu Qatoda al-Ansoriy (otasidan) rivoyat qiladi: Otam dedi: «Rasululloh ﷺ: ‹Men namozga turganimda, uni choʻzishni xohlayman, lekin bola yigʻisini eshitib, uni qisqartiraman — chunki bolaning onasini qiynashni yoqtirmayman›, — dedilar».Абдуллоҳ ибн Абу Қатода ал-Ансорий (отасидан) ривоят қилади: Отам деди: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Мен намозга турганимда, уни чўзишни хоҳлайман, лекин бола йиғисини эшитиб, уни қисқартираман — чунки боланинг онасини қийнашни ёқтирмайман›, — дедилар».

- وعن جندب بن عبد الله قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏من صلى صلاة الصبح فهو في ذمة الله فلا يطلبنكم الله من ذمته بشيء، فإنه من يطلبه من ذمته بشيء يدركه، ثم يكبه على وجهه في نار جهنم‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Jundab ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim bomdod namozini oʻqisa, u Allohning zimmasidadir. Bas, Alloh oʻz zimmasidan (himoyasidan boʻlgan) bir narsa uchun sizdan talab qilmasin. Zero, kim oʻz zimmasidan boʻlgan bir narsa uchun (Allohning talabiga) duch kelsa, (Alloh) uni yetib olib, soʻngra jahannam oʻtiga yuztuban tashlab yuboradi», dedilar.Жундаб ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бомдод намозини ўқиса, у Аллоҳнинг зиммасидадир. Бас, Аллоҳ ўз зиммасидан (ҳимоясидан бўлган) бир нарса учун сиздан талаб қилмасин. Зеро, ким ўз зиммасидан бўлган бир нарса учун (Аллоҳнинг талабига) дуч келса, (Аллоҳ) уни етиб олиб, сўнгра жаҳаннам ўтига юзтубан ташлаб юборади», дедилар.

- وعن ابن عمر رضي الله عنهما أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏المسلم أخو المسلم، لا يظلمه، ولايسلمه، من كان في حاجة أخيه كان الله في حاجته، ومن فرج عن مسلم كربة فرج الله عنه بها كربة من كرب يوم القيامة، ومن ستر مسلمًا ستره الله يوم القيامة‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Musulmon musulmonning birodaridir. Unga zulm qilmaydi va uni (dushmaniga) tashlab qoʻymaydi. Kim birodarining hojatini raved qilsa, Alloh uning hojatini raved qiladi. Kim bir musulmonning bir qaygʻusini aritsa, Alloh shu sababli qiyomat kuni undan qaygʻularidan birini aritadi. Kim bir musulmonni(ng aybini) yashirsa, Alloh qiyomat kuni uni(ng aybini) yashiradi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмон мусулмоннинг биродаридир. Унга зулм қилмайди ва уни (душманига) ташлаб қўймайди. Ким биродарининг ҳожатини равед қилса, Аллоҳ унинг ҳожатини равед қилади. Ким бир мусулмоннинг бир қайғусини аритса, Аллоҳ шу сабабли қиёмат куни ундан қайғуларидан бирини аритади. Ким бир мусулмонни(нг айбини) яширса, Аллоҳ қиёмат куни уни(нг айбини) яширади», дедилар.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ “المسلم أخو المسلم لا يخونه ولا يكذبه ولا يخذله، كل المسلم على المسلم حرام عرضه وماله ودمه، التقوى ههنا، بحسب امرئ من الشر أن يحقر أخاه المسلم” ‏(‏‏(‏رواه الترمذي وقال ‏:‏حديث حسن‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Musulmon musulmonning birodaridir. Unga xiyonat qilmaydi, yolgʻon gapirmaydi va uni xor qilib qoʻymaydi. Musulmonning musulmonga hamma narsasi — uning obroʻyi, moli va qoni harom. Taqvo mana shu yerda (qalbda). Kishiga yomonlik sifatida birodari boʻlmish musulmonni mensimasligining oʻzi kifoyadir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Bu bobda Ali va Abu Ayyubdan ham (rivoyatlar) bor.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмон мусулмоннинг биродаридир. Унга хиёнат қилмайди, ёлғон гапирмайди ва уни хор қилиб қўймайди. Мусулмоннинг мусулмонга ҳамма нарсаси — унинг обрўйи, моли ва қони ҳаром. Тақво мана шу ерда (қалбда). Кишига ёмонлик сифатида биродари бўлмиш мусулмонни менсимаслигининг ўзи кифоядир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Бу бобда Али ва Абу Айюбдан ҳам (ривоятлар) бор.

- وعنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم لا تحاسدوا، ولا تناجشوا، ولا تباغضوا، ولا تدابروا ولا يبع بعضكم على بيع بعض، وكونوا عباد الله إخوانًا‏.‏ المسلم أخو المسلم‏:‏ لا يظلمه ولا يحقره، ولا يخذله‏.‏ التقوى ههنا- ويشير إلى صدره ثلاث مرات- بحسب امرئ من الشر أن يحقر أخاه المسلم كل المسلم على المسلم حرام دمه وماله وعرضه” ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bir-biringizga hasad qilmang, (narxni koʻtarish maqsadida) bir-biringizning savdongizni oshirmang, bir-biringizga adovat saqlamang, bir-biringizga orqa oʻgirmang, biringiz boshqangizning savdosi ustiga savdo qilmang va Allohning bandalari boʻlib, oʻzaro birodar boʻling. Musulmon musulmonning birodaridir: unga zulm qilmaydi, uni (yordamsiz) tashlab qoʻymaydi va uni mensimaslik qilmaydi. Taqvo mana shu yerda», dedilar va koʻkraklariga uch marta ishora qildilar. (Soʻng:) «Birovga oʻz musulmon birodarini hor-mensimaslik qilishining oʻzi yomonlik sifatida yetarlidir. Musulmonning musulmonga hamma narsasi — qoni, moli va obroʻsi haromdir», (dedilar).Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бир-бирингизга ҳасад қилманг, (нархни кўтариш мақсадида) бир-бирингизнинг савдонгизни оширманг, бир-бирингизга адоват сақламанг, бир-бирингизга орқа ўгирманг, бирингиз бошқангизнинг савдоси устига савдо қилманг ва Аллоҳнинг бандалари бўлиб, ўзаро биродар бўлинг. Мусулмон мусулмоннинг биродаридир: унга зулм қилмайди, уни (ёрдамсиз) ташлаб қўймайди ва уни менсимаслик қилмайди. Тақво мана шу ерда», дедилар ва кўкракларига уч марта ишора қилдилар. (Сўнг:) «Бировга ўз мусулмон биродарини ҳор-менсимаслик қилишининг ўзи ёмонлик сифатида етарлидир. Мусулмоннинг мусулмонга ҳамма нарсаси — қони, моли ва обрўси ҳаромдир», (дедилар).

- وعن أنس رضي الله عنه صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏ لا يؤمن أحدكم حتى يحب لأخيه ما يحب لنفسه‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Sizlardan biringiz oʻzi uchun yoqtirgan narsani (musulmon) birodari uchun ham yoqtirmaguncha (komil) iymonli boʻlmaydi», — dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Сизлардан бирингиз ўзи учун ёқтирган нарсани (мусулмон) биродари учун ҳам ёқтирмагунча (комил) иймонли бўлмайди», — дедилар.

- وعنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ “انصر أخاك ظالمًا أو مظلومًا” فقال رجل‏:‏ يا رسول الله أنصره إذا كان مظلومًا أرأيت إن كان ظالمًا كيف أنصره‏؟‏ قال‏:‏ ‏"‏تحجزه -أو تمنعه- من الظلم فإن ذلك نصره” ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Birodaringga zolim boʻlsa ham, mazlum boʻlsa ham yordam ber», dedilar. Shunda bir kishi: «Ey Rasululloh! U mazlum boʻlsa, unga yordam beraman. Aytingchi, agar u zolim boʻlsa, unga qanday yordam beraman?» dedi. U zot: «Uni zulm qilishdan toʻsasan yoki man qilasan. Mana shu unga yordam berishingdir», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Биродарингга золим бўлса ҳам, мазлум бўлса ҳам ёрдам бер», дедилар. Шунда бир киши: «Эй Расулуллоҳ! У мазлум бўлса, унга ёрдам бераман. Айтингчи, агар у золим бўлса, унга қандай ёрдам бераман?» деди. У зот: «Уни зулм қилишдан тўсасан ёки ман қиласан. Мана шу унга ёрдам беришингдир», дедилар.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏حق المسلم على المسلم خمس‏:‏ رد السلام، وعيادة المريض، واتباع الجنائز وإجابة الدعوة، وتشميت العاطس‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏ و في رواية لمسلم: "حق المسلم على المسلم ست: اذا لقيته فسلم عليه، و اذا دعاك فأجبه، و اذا استنصحك فانصح له، و اذا عطس فحمد الله فشمته، و اذا مرض فعده، و اذا مات فاتبعه."

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ning shunday deganini eshitdim: «Musulmonning musulmonlar ustidagi haqqi beshta: salomga javob berish, kasalni ziyorat qilish, janozalarga ergashish, taklifni qabul qilish va aksa urgan (kishiga) javob berish».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: «Мусулмоннинг мусулмонлар устидаги ҳаққи бешта: саломга жавоб бериш, касални зиёрат қилиш, жанозаларга эргашиш, таклифни қабул қилиш ва акса урган (кишига) жавоб бериш».

- وعن أبي عمارة البراء بن عازب رضي الله عنهما قال‏:‏ أمرنا رسول الله r بسبع، ونهانا عن سبع‏:‏ أمرنا بعيادة المريض، واتباع الجنازة، وتشميت العاطس، وإبرار المقسم، ونصر المظلوم، وإجابة الداعي، وإفشاء السلام‏.‏ ونهانا عن خواتيم أو تختم بالذهب ، وعن شرب بالفضة، وعن المياثر الحمر، وعن القسي، وعن لبس الحرير والإستبرق والديباج‏.‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizni yettita (ish)ga buyurdilar va yettita (ish)dan qaytardilar. Bizni bemorni yoʻqlashga, janozaga ergashishga, aksa urganga (yarham yakallohu deb) duo qilishga, qasamni (yoki qasam ichuvchini) rost chiqarishga, mazlumga yordam berishga, chorlaganning (daʼvatini) qabul qilishga va salomni yoyishga buyurdilar. Va bizni uzuklardan (yoki oltin uzuk taqishdan), kumushda ichishdan, miyasir (egar bezagi)dan, qassiy (ipak aralash matos)dan, ipak, istabraq va debo kiyishdan qaytardilar.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизни еттита (иш)га буюрдилар ва еттита (иш)дан қайтардилар. Бизни беморни йўқлашга, жанозага эргашишга, акса урганга (ярҳам якаллоҳу деб) дуо қилишга, қасамни (ёки қасам ичувчини) рост чиқаришга, мазлумга ёрдам беришга, чорлаганнинг (даъватини) қабул қилишга ва саломни ёйишга буюрдилар. Ва бизни узуклардан (ёки олтин узук тақишдан), кумушда ичишдан, миясир (эгар безаги)дан, қассий (ипак аралаш матос)дан, ипак, истабрақ ва дебо кийишдан қайтардилар.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏لا يستر عبد عبدًا في الدنيا إلا ستره الله يوم القيامة‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan Nabiy ﷺ dan rivoyat qilinadi: U zot: «Bir banda dunyoda boshqa bir bandaning (aybini) yashirsa, albatta Alloh uni Qiyomat kunida (aybini) yashiradi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан Набий ﷺ дан ривоят қилинади: У зот: «Бир банда дунёда бошқа бир банданинг (айбини) яширса, албатта Аллоҳ уни Қиёмат кунида (айбини) яширади», — дедилар.

- وعنه قال‏:‏ سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول‏:‏ ‏"‏كل أمتي معافًى إلا المجاهرين، وإن من المجاهرة أن يعمل الرجل بالليل عملاً، ثم يصبح وقد ستره الله عليه فيقول‏:‏ يا فلان عملت البارحة كذا وكذا، وقد بات يستره ربه، ويصبح يكشف ستر الله عنه‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Rasululloh ﷺning (shunday) deganlarini eshitdim: «Ummatimning hammasi (gunohlari) afv qilinadi, magar (oshkora) gunoh qiluvchilar (mujohirlar) bundan mustasno. Albatta, oshkoralikdan (biri) — kishi kechasi bir (gunoh) ish qilib, soʻng — Alloh uni yopib (yashirib) qoʻygan holda — ertalab: ‹Ey falon, men kecha shunday-shunday (ish) qildim› deyishidir; holbuki u Robbi uni yashirib turgan holda tunab chiqdi, soʻng (oʻzi) Allohning pardasini oʻzidan ochib (oshkor qilib) tongni qarshilaydi».(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Расулуллоҳ ﷺнинг (шундай) деганларини эшитдим: «Умматимнинг ҳаммаси (гуноҳлари) афв қилинади, магар (ошкора) гуноҳ қилувчилар (мужоҳирлар) бундан мустасно. Албатта, ошкораликдан (бири) — киши кечаси бир (гуноҳ) иш қилиб, сўнг — Аллоҳ уни ёпиб (яшириб) қўйган ҳолда — эрталаб: ‹Эй фалон, мен кеча шундай-шундай (иш) қилдим› дейишидир; ҳолбуки у Робби уни яшириб турган ҳолда тунаб чиқди, сўнг (ўзи) Аллоҳнинг пардасини ўзидан очиб (ошкор қилиб) тонгни қаршилайди».

- وعنه النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏إذا زنت الأمة فتبين زناها فليجلدها الحد، ولا يثرب عليها، ثم إن زنت الثانية فليجلدها الحد ولا يثرب عليها، ثم إن زنت الثالثة فليبعها ولو بحبل من شعر‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏ (15)

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: u Rasululloh ﷺ ni shunday deyayotganlarini eshitgan: «Qachon birortangizning choʻrisi zino qilsa va uning zinosi maʼlum boʻlsa, unga had (qamchi) ursin va uni koyimasin. Soʻng yana zino qilsa, unga had ursin va uni koyimasin. Soʻng uchinchi marta zino qilib, zinosi maʼlum boʻlsa, uni — garchi bir tutam soch arqonga boʻlsa ham — sotib yuborsin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: у Расулуллоҳ ﷺ ни шундай деяётганларини эшитган: «Қачон бирортангизнинг чўриси зино қилса ва унинг зиноси маълум бўлса, унга ҳад (қамчи) урсин ва уни койимасин. Сўнг яна зино қилса, унга ҳад урсин ва уни койимасин. Сўнг учинчи марта зино қилиб, зиноси маълум бўлса, уни — гарчи бир тутам соч арқонга бўлса ҳам — сотиб юборсин», дедилар.

- وعنه قال‏:‏ أتى النبي صلى الله عليه وسلم برجل قد شرب خمرًا قال‏:‏ ‏"‏اضربوه‏"‏ قال أبو هريرة ‏:‏ فمنا الضارب بيده، والضارب بنعله، والضارب بثوبه‏.‏ فلما انصرف قال بعض القوم‏:‏ أخزاك الله قال‏:‏ ‏"‏لا تقولوا هكذا لا تعينوا عليه الشيطان‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

(Abu Salama rivoyat qildiki,) Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Paygʻambar ﷺning huzurlariga (xamr) ichgan bir kishi keltirildi. U zot: «Uni uringlar!» dedilar. Abu Hurayra aytdi: Bas, bizdan (baʼzimiz) qoʻli bilan, (baʼzimiz) kovushi bilan, (baʼzimiz) kiyimi bilan uradiganlar boʻldik. (Jazo) tugagach, qavmdan baʼzilari: «Alloh seni rasvo qilsin!» dedi. Shunda U zot: «Bunday demanglar, unga qarshi shaytonga yordam bermanglar», dedilar.(Абу Салама ривоят қилдики,) Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларига (хамр) ичган бир киши келтирилди. У зот: «Уни уринглар!» дедилар. Абу Ҳурайра айтди: Бас, биздан (баъзимиз) қўли билан, (баъзимиз) ковуши билан, (баъзимиз) кийими билан урадиганлар бўлдик. (Жазо) тугагач, қавмдан баъзилари: «Аллоҳ сени расво қилсин!» деди. Шунда У зот: «Бундай деманглар, унга қарши шайтонга ёрдам берманглар», дедилар.

- وعن ابن عمر رضي الله عنهما أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏المسلم أخو المسلم لا يظلمه ولا يسلمه‏.‏ من كان في حاجة أخيه كان الله في حاجته، ومن فرج عن مسلم كربة فرج الله عنه بها كربة من كرب يوم القيامة، ومن ستر مسلمًا ستره الله يوم القيامة‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Musulmon musulmonning birodaridir. Unga zulm qilmaydi va uni (dushmaniga) tashlab qoʻymaydi. Kim birodarining hojatini raved qilsa, Alloh uning hojatini raved qiladi. Kim bir musulmonning bir qaygʻusini aritsa, Alloh shu sababli qiyomat kuni undan qaygʻularidan birini aritadi. Kim bir musulmonni(ng aybini) yashirsa, Alloh qiyomat kuni uni(ng aybini) yashiradi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмон мусулмоннинг биродаридир. Унга зулм қилмайди ва уни (душманига) ташлаб қўймайди. Ким биродарининг ҳожатини равед қилса, Аллоҳ унинг ҳожатини равед қилади. Ким бир мусулмоннинг бир қайғусини аритса, Аллоҳ шу сабабли қиёмат куни ундан қайғуларидан бирини аритади. Ким бир мусулмонни(нг айбини) яширса, Аллоҳ қиёмат куни уни(нг айбини) яширади», дедилар.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه، عن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏من نفس عن مؤمن كربة من كرب الدنيا، نفس الله عنه كربة من كرب يوم القيامة، ومن يسر على معسر يسر الله عليه في الدنيا والآخرة، ومن ستر مسلمًا ستره الله في الدنيا والآخرة، والله في عون العبد ما كان العبد في عون أخيه، ومن سلك طريقًا يلتمس فيه علمًا سهل الله له طريقًا إلى الجنة‏.‏ وما اجتمع قوم في بيت من بيوت الله تعالى، يتلون كتاب الله، ويتدارسونه بينهم إلا نزلت عليهم السكينة، وغشيتهم الرحمة، وحفتهم الملائكة، وذكرهم الله فيمن عنده‏.‏ ومن بطأ به عمله لم يسرع به نسبه‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim bir moʻminning dunyo gʻam-tashvishlaridan birini aritsa, Alloh undan qiyomat kuni gʻam-tashvishlaridan birini aritadi. Kim qiyinchilikka tushganga yengillik koʻrsatsa, Alloh unga dunyo va oxiratda yengillik koʻrsatadi. Kim bir musulmonning (aybini) berkitsa, Alloh uning aybini dunyo va oxiratda berkitadi. Banda oʻz birodariga yordamda boʻlar ekan, Alloh ham bandaga yordamda boʻladi. Kim ilm istab bir yoʻlga kirsa, Alloh shu (ilm) sababli unga jannatga olib boruvchi yoʻlni oson qiladi. Qaysi bir qavm Allohning uylaridan bir uyda jamlanib, Allohning Kitobini tilovat qilib, uni oʻzaro oʻrganishsa, ularga albatta sakina (xotirjamlik) nozil boʻladi, ularni rahmat qoplab oladi, farishtalar ularni oʻrab oladi va Alloh ularni Oʻz huzuridagilar (farishtalar) orasida zikr etadi. Kimni ameli orqada qoldirsa, nasabi uni (oldinga) tezlatmaydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бир мўминнинг дунё ғам-ташвишларидан бирини аритса, Аллоҳ ундан қиёмат куни ғам-ташвишларидан бирини аритади. Ким қийинчиликка тушганга енгиллик кўрсатса, Аллоҳ унга дунё ва охиратда енгиллик кўрсатади. Ким бир мусулмоннинг (айбини) беркитса, Аллоҳ унинг айбини дунё ва охиратда беркитади. Банда ўз биродарига ёрдамда бўлар экан, Аллоҳ ҳам бандага ёрдамда бўлади. Ким илм истаб бир йўлга кирса, Аллоҳ шу (илм) сабабли унга жаннатга олиб борувчи йўлни осон қилади. Қайси бир қавм Аллоҳнинг уйларидан бир уйда жамланиб, Аллоҳнинг Китобини тиловат қилиб, уни ўзаро ўрганишса, уларга албатта сакина (хотиржамлик) нозил бўлади, уларни раҳмат қоплаб олади, фаришталар уларни ўраб олади ва Аллоҳ уларни Ўз ҳузуридагилар (фаришталар) орасида зикр этади. Кимни амели орқада қолдирса, насаби уни (олдинга) тезлатмайди», дедилар.

- وعن أبي موسى الأشعري رضي الله عنه قال‏:‏ كان النبي صلى الله عليه وسلم إذا أتاه طالب حاجة أقبل على جلسائه فقال‏:‏ ‏:‏اشفعوا تؤجروا ويقضي الله على لسان نبيه ما أحب‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏ (16)

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ning huzurlariga biror hojat soʻrovchi kelsa, oʻtirgan kishilariga yuzlanib: «(Bunga) shafoat qilinglar, ajr olasizlar. Alloh Oʻz Paygʻambarining tili bilan Oʻzi yoqtirgan narsani hukm qiladi», derdilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларига бирор ҳожат сўровчи келса, ўтирган кишиларига юзланиб: «(Бунга) шафоат қилинглар, ажр оласизлар. Аллоҳ Ўз Пайғамбарининг тили билан Ўзи ёқтирган нарсани ҳукм қилади», дердилар.

- وعن ابن عباس رضي الله عنهما في قصة بريرة وزوجها‏.‏ قال‏:‏ قال لها النبي صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏لو راجعته‏؟‏‏"‏ قالت‏:‏ يا رسول الله تأمرني‏؟‏ قال ‏:‏ ‏"‏إنما أشفع‏"‏ قالت‏:‏ لا حاجة لي فيه‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Barira(ning) eri — Mugʻ is deb ataladigan bir qul edi; goʻyo men unga — uning ortidan yigʻ lab aylanayotganini, koʻ z yoshlari soqoliga oqayotganini — qarab turibman. Paygʻambar ﷺ Abbosga: «Ey Abbos, Mugʻ isning Barirani sevishidan va Bariraning Mugʻ isni yomon koʻ rishidan ajablanmaysanmi?» dedilar. Soʻng Paygʻambar ﷺ (Bariraga): «Agar uni (nikohingga) qaytarsang (yaxshi boʻ lar edi)» dedilar. U: «Ey Allohning Rasuli, menga (shuni) buyuryapsanmi?» dedi. U zot: «Men faqat shafoat (vositachilik) qilyapman (xolos)» dedilar. U: «Mening unga hojatim yoʻq» dedi.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Барира(нинг) эри — Муғ ис деб аталадиган бир қул эди; гўё мен унга — унинг ортидан йиғ лаб айланаётганини, кў з ёшлари соқолига оқаётганини — қараб турибман. Пайғамбар ﷺ Аббосга: «Эй Аббос, Муғ иснинг Барирани севишидан ва Бариранинг Муғ исни ёмон кў ришидан ажабланмайсанми?» дедилар. Сўнг Пайғамбар ﷺ (Барирага): «Агар уни (никоҳингга) қайтарсанг (яхши бў лар эди)» дедилар. У: «Эй Аллоҳнинг Расули, менга (шуни) буюряпсанми?» деди. У зот: «Мен фақат шафоат (воситачилик) қиляпман (холос)» дедилар. У: «Менинг унга ҳожатим йўқ» деди.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏كل سلامى من الناس عليه صدقة، كل يوم تطلع فيه الشمس‏:‏ تعدل بين الاثنين صدقة، وتعين الرجل على دابته فتحمله عليها، أو ترفع له عليها متاعه صدقة‏.‏ والكلمة الطيبة صدقة، وبكل خطوة تمشيها إلى الصلاة صدقة، وتميط الأذى عن الطريق صدقة‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏ (17)

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Quyosh chiqadigan har bir kunda odamning har bir boʻgʻini uchun sadaqa (berishi) lozimdir», dedilar. «Ikki kishi oʻrtasida adolat qilishing sadaqadir, kishiga ulovida yordam berib, uni ustiga mindirishing yoki yukini ustiga ortib berishing sadaqadir», dedilar. «Yaxshi soʻz sadaqadir, namozga qarab tashlagan har bir qadaming sadaqadir va yoʻldan ozorni (zararli narsani) olib tashlashing sadaqadir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қуёш чиқадиган ҳар бир кунда одамнинг ҳар бир бўғини учун садақа (бериши) лозимдир», дедилар. «Икки киши ўртасида адолат қилишинг садақадир, кишига уловида ёрдам бериб, уни устига миндиришинг ёки юкини устига ортиб беришинг садақадир», дедилар. «Яхши сўз садақадир, намозга қараб ташлаган ҳар бир қадаминг садақадир ва йўлдан озорни (зарарли нарсани) олиб ташлашинг садақадир», дедилар.

- وعن أم كلثوم بنت عقبة بن أبي معيط رضي الله عنها قالت سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول‏:‏ ‏"‏ليس الكذاب الذي يصلح بين الناس فينمي خيرًا، أو يقول خيرًا‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏ و في رواية مسلم زيادة، قالت: "و لم اسمعه يرخصه في شيء مما يقوله الناس الا في ثلاث، تعني: الحرب، و الاصلاح بين الناس، و حديث الرجل امراته، و حديث المرأة زوجها".

Ummu Kulsum bint Uqba (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U Allohning Rasuli ﷺ ning shunday deganini eshitdi: «Odamlar orasini — yaxshi xabar (toʻqish) yoki yaxshi soʻz aytish bilan — yarashtirgan kishi yolgʻonchi emas», — dedilar.Умму Кулсум бинт Уқба (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг шундай деганини эшитди: «Одамлар орасини — яхши хабар (тўқиш) ёки яхши сўз айтиш билан — яраштирган киши ёлғончи эмас», — дедилар.

- وعن عائشة رضي الله عنها قالت‏:‏ سمع رسول الله صلى الله عليه وسلم صوت خصوم بالباب عالية أصواتهما، وإذا أحدهما يستوضع الآخر ويسترفقه في شيء، وهو يقول‏:‏ والله لا أفعل، فخرج عليهما رسول الله صلى الله عليه وسلم فقال‏:‏ “أين المتألي على الله لا يفعل المعروف‏؟‏ ‏"‏ فقال‏:‏ أنا يا رسول الله ، فله أي ذلك أحب ، ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir marta Allohning Rasuli ﷺ eshik oldida janjallashayotgan baʼzi raqiblarining baland ovozlarini eshitdi. Ulardan biri boshqasidan — oʻz qarzidan (biror qismini) chegirib (kamaytirib) berishni va unga muloyim boʻlishni — iltimos qilar edi, lekin boshqasi: «Allohga qasamki, men (shunday) qilmayman», — der edi. Allohning Rasuli ﷺ ularning oldiga (tashqariga) chiqdi va: «Allohga qasam ichib, yaxshilik qilmasman, degan kishi qaysi biringiz?» — dedi. Oʻsha kishi: «Men — oʻsha kishi(man), yo Rasululloh! Men raqibimga u xohlagan (narsa)ni beraman», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир марта Аллоҳнинг Расули ﷺ эшик олдида жанжаллашаётган баъзи рақибларининг баланд овозларини эшитди. Улардан бири бошқасидан — ўз қарзидан (бирор қисмини) чегириб (камайтириб) беришни ва унга мулойим бўлишни — илтимос қилар эди, лекин бошқаси: «Аллоҳга қасамки, мен (шундай) қилмайман», — дер эди. Аллоҳнинг Расули ﷺ уларнинг олдига (ташқарига) чиқди ва: «Аллоҳга қасам ичиб, яхшилик қилмасман, деган киши қайси бирингиз?» — деди. Ўша киши: «Мен — ўша киши(ман), ё Расулуллоҳ! Мен рақибимга у хоҳлаган (нарса)ни бераман», — деди.

- وعن أبي العباس سهل بن سعد الساعدي رضي الله عنه ، أن رسول الله صلى الله عليه وسلم بلغه أن بني عمرو بن عوف كان بينهم شر، فخرج رسول الله صلى الله عليه وسلم يصلح بينهم في أناس معه ، فحبس رسول الله صلى الله عليه وسلم وحانت الصلاة، فهل لك أن تؤم الناس‏؟‏ قال‏:‏ نعم إن شئت، فأقام بلال الصلاة، وتقدم أبو بكر فكبر وكبر الناس،وجاء رسول الله صلى الله عليه وسلم يمشي في الصفوف حتى قام في الصف، فأخذ الناس في التصفيق، وكان أبو بكر رضي الله عنه لا يلتفت في صلاته، فلما أكثر الناس التصفيق التفت، فإذا رسول الله صلى الله عليه وسلم، فأشار إليه رسول الله صلى الله عليه وسلم، فرفع أبو بكر رضي الله عنه يده فحمد الله، ورجع القهقرى وراءه حتى قام في الصف، فتقدم رسول الله صلى الله عليه وسلم، فصلى للناس، فلما فرغ أقبل على الناس فقال‏:‏ ‏"‏أيها الناس ما لكم حين نابكم شيء في الصلاة أخذتم في التصفيق ‏؟‏ إنما التصفيق للنساء‏.‏ من نابه شيء في صلاته فليقل سبحان الله، فإنه لا يسمعه أحد حين يقول سبحان الله إلا التفت، ‏:‏ يا أبا بكر‏:‏ ما منعك أن تصلي الناس حين أشرت إليك‏؟‏‏"‏ فقال أبو بكر‏:‏ ما كان ينبغي لابن أبي قحافة أن يصلي بالناس بين يدي رسول الله صلى الله عليه وسلم‏.‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏ (20)‏‏.‏

Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bani Amr ibn Avf ahli orasidagi nizo haqidagi xabar Rasululloh ﷺ ga yetdi va u zot baʼzi sahobalari bilan — ular orasida yarashtirish uchun — ularning oldiga bordilar. Rasululloh ﷺ oʻsha yerda ushlanib qoldilar va namoz vaqti kirdi. Bilol Abu Bakrning oldiga borib, unga: «Rasululloh ﷺ (oʻsha yerda) ushlanib qoldilar va namoz vaqti kirdi. Odamlarga namozga imomlik qilasizmi?» — dedi. Abu Bakr: «Ha, xohlasang», — dedi. Bilol iqomat aytdi va Abu Bakr oldinga oʻtib, odamlar uchun takbir aytdi. Shu orada Rasululloh ﷺ (namoz oʻqiyotgan odamlarning) saflarini yorib oʻtib, (birinchi) safda turdilar va odamlar qarsak chalish boshladi. Abu Bakr namozida yon tomonga qaramas edi, lekin odamlar koʻp qarsak chalgach, u orqaga qaradi va Rasululloh ﷺ ni (koʻrdi). Rasululloh ﷺ unga namozni davom ettirishni imo qildilar. Abu Bakr qoʻllarini koʻtarib, Allohga hamd aytdi, soʻng — (birinchi) safga yetguncha — orqaga chekindi. Rasululloh ﷺ oldinga oʻtib, odamlarga namozga imomlik qildilar. U zot namozni tugatgach, odamlarga yuzlanib: «Ey odamlar, namozda sizlarga biror gʻayriodatiy (narsa) yuz bersa, nega qarsak chalish boshladingiz? Qarsak chalish — faqat ayollar uchun(dir). Bas, sizlardan kim namozda biror (narsa)ga duch kelsa, ‹Subhanalloh›, — desin; chunki uning ‹Subhanalloh› deganini eshitib, orqaga oʻgirilmaydigan (kishi) yoʻq. Ey Abu Bakr, men senga imo qilganimda, seni odamlarga namozga imomlik qilishdan nima toʻsdi?» — dedilar. Abu Bakr: «Ibn Abu Quhofa Rasululloh ﷺ ning huzurida namozga imomlik qilishga qanday jurʼat etsin?» — deb javob berdi.Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бани Амр ибн Авф аҳли орасидаги низо ҳақидаги хабар Расулуллоҳ ﷺ га етди ва у зот баъзи саҳобалари билан — улар орасида яраштириш учун — уларнинг олдига бордилар. Расулуллоҳ ﷺ ўша ерда ушланиб қолдилар ва намоз вақти кирди. Билол Абу Бакрнинг олдига бориб, унга: «Расулуллоҳ ﷺ (ўша ерда) ушланиб қолдилар ва намоз вақти кирди. Одамларга намозга имомлик қиласизми?» — деди. Абу Бакр: «Ҳа, хоҳласанг», — деди. Билол иқомат айтди ва Абу Бакр олдинга ўтиб, одамлар учун такбир айтди. Шу орада Расулуллоҳ ﷺ (намоз ўқиётган одамларнинг) сафларини ёриб ўтиб, (биринчи) сафда турдилар ва одамлар қарсак чалиш бошлади. Абу Бакр намозида ён томонга қарамас эди, лекин одамлар кўп қарсак чалгач, у орқага қаради ва Расулуллоҳ ﷺ ни (кўрди). Расулуллоҳ ﷺ унга намозни давом эттиришни имо қилдилар. Абу Бакр қўлларини кўтариб, Аллоҳга ҳамд айтди, сўнг — (биринчи) сафга етгунча — орқага чекинди. Расулуллоҳ ﷺ олдинга ўтиб, одамларга намозга имомлик қилдилар. У зот намозни тугатгач, одамларга юзланиб: «Эй одамлар, намозда сизларга бирор ғайриодатий (нарса) юз берса, нега қарсак чалиш бошладингиз? Қарсак чалиш — фақат аёллар учун(дир). Бас, сизлардан ким намозда бирор (нарса)га дуч келса, ‹Субҳаналлоҳ›, — десин; чунки унинг ‹Субҳаналлоҳ› деганини эшитиб, орқага ўгирилмайдиган (киши) йўқ. Эй Абу Бакр, мен сенга имо қилганимда, сени одамларга намозга имомлик қилишдан нима тўсди?» — дедилар. Абу Бакр: «Ибн Абу Қуҳофа Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурида намозга имомлик қилишга қандай журъат эцин?» — деб жавоб берди.

- عن حارثة بن وهب رضي الله عنه قال‏:‏ سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول‏:‏ “ألا أخبركم بأهل الجنة‏؟‏ كل ضعيف متضعف ، لو أقسم على الله لأبره‏.‏ ألا أخبركم بأهل النار‏؟‏ كل عتل جواظ مستكبر‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏ (21)

(Horisa ibn Vahb al-Xuzoiy (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺni: «Sizlarga jannat ahli haqida xabar bermayinmi? — (U) har bir zaif, (oʻ zini) ojiz tutuvchi (kishi)ki, agar Allohga (biror narsani) qasam qilsa, (Alloh) uni albatta rost chiqaradi (qasamini bajo keltiradi). Sizlarga doʻ zax ahli haqida xabar bermayinmi? — (U) har bir qoʻ pol, ochkoʻ z (mol yiqquvchi), mutakabbir (kibrlangan kishi)», deb aytayotganlarini eshitdim.(Ҳориса ибн Ваҳб ал-Хузоий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺни: «Сизларга жаннат аҳли ҳақида хабар бермайинми? — (У) ҳар бир заиф, (ў зини) ожиз тутувчи (киши)ки, агар Аллоҳга (бирор нарсани) қасам қилса, (Аллоҳ) уни албатта рост чиқаради (қасамини бажо келтиради). Сизларга дў зах аҳли ҳақида хабар бермайинми? — (У) ҳар бир қў пол, очкў з (мол йиққувчи), мутакаббир (кибрланган киши)», деб айтаётганларини эшитдим.

- وعن أبي العباس سهل بن سعد الساعدي رضي الله عنه قال‏:‏ مر رجل على النبي صلى الله عليه وسلم، فقال لرجل عنده جالس‏:‏ ‏"‏ما رأيك في هذا‏؟‏‏"‏ فقال‏:‏ رجل من أشراف الناس، هذا والله حري إن خطب أن ينكح، وإن شفع أن يشفع ‏.‏ فسكت رسول الله صلى الله عليه وسلم، ثم مر رجل آخر، فقال له رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏ ما رأيك في هذا‏؟‏‏"‏ فقال‏:‏ يا رسول الله هذا رجل من فقراء المسلمين هذا حري إن خطب أن لا ينكح، وإن شفع أن لا يشفع، وإن قال أن لا يسمع لقوله‏.‏ فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ “هذا خير من ملء الأرض مثل هذا‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏ (22)

(Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu) aytdiki,) Bir kishi Rasululloh ﷺning oldidan oʻtdi. U zot yonlarida oʻtirgan bir kishiga: «Bu (kishi) haqida fikring qanday?» dedilar. U: «(Bu) odamlarning ashrofidan (zodagonidan) biri; Allohga qasamki, agar (uylanmoqchi) sovchi qoʻysa, (qizni) berishga loyiq; agar shafoat qilsa, shafoati qabul qilinishga loyiq», dedi. Rasululloh ﷺ jim qoldilar. Soʻng (yana) bir kishi oʻtdi; Rasululloh ﷺ unga (oʻsha kishiga): «Bu haqida fikring qanday?» dedilar. U: «Yo Rasululloh, bu — musulmonlarning kambagʻallaridan biri; agar sovchi qoʻysa, (qiz) berilmaslikka loyiq; agar shafoat qilsa, qabul qilinmaslikka loyiq; agar gapirsa, soʻzi eshitilmaslikka loyiq», dedi. Rasululloh ﷺ: «Bu (kambagʻal) — yer yuzini toʻldiradigan ana u (boy)lardan yaxshiroqdir», dedilar.(Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу) айтдики,) Бир киши Расулуллоҳ ﷺнинг олдидан ўтди. У зот ёнларида ўтирган бир кишига: «Бу (киши) ҳақида фикринг қандай?» дедилар. У: «(Бу) одамларнинг ашрофидан (зодагонидан) бири; Аллоҳга қасамки, агар (уйланмоқчи) совчи қўйса, (қизни) беришга лойиқ; агар шафоат қилса, шафоати қабул қилинишга лойиқ», деди. Расулуллоҳ ﷺ жим қолдилар. Сўнг (яна) бир киши ўтди; Расулуллоҳ ﷺ унга (ўша кишига): «Бу ҳақида фикринг қандай?» дедилар. У: «Ё Расулуллоҳ, бу — мусулмонларнинг камбағалларидан бири; агар совчи қўйса, (қиз) берилмасликка лойиқ; агар шафоат қилса, қабул қилинмасликка лойиқ; агар гапирса, сўзи эшитилмасликка лойиқ», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Бу (камбағал) — ер юзини тўлдирадиган ана у (бой)лардан яхшироқдир», дедилар.

- وعن أبي سعيد الخدري رضي الله عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏ احتجت الجنة والنار فقالت النار‏:‏ في الجبارون والمتكبرون، وقالت الجنة‏:‏ في ضعفاء الناس ومساكينهم، فقضى الله بينهما‏:‏ إنك الجنة رحمتي أرحم بك من أشاء، وإنك النار أعذب بك من أشاء، ولكليكما علي ملؤها‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Jannat bilan doʻzax bahslashdi. Doʻzax: ‹Menda mutakabbir zoʻravonlar boʻladi›, dedi. Jannat: ‹Menda odamlarning kuchsizlari va miskinlari boʻladi›, dedi. Alloh ular oʻrtasida hukm chiqarib (aytdi): ‹Sen, ey jannat, Mening rahmatimsan, sen orqali xohlagan kishimga rahm qilaman. Sen esa, ey doʻzax, Mening azobimsan, sen orqali xohlagan kishimni azoblayman. Har ikkovingizni toʻldirish Mening zimmamdadir›», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Жаннат билан дўзах баҳслашди. Дўзах: ‹Менда мутакаббир зўравонлар бўлади›, деди. Жаннат: ‹Менда одамларнинг кучсизлари ва мискинлари бўлади›, деди. Аллоҳ улар ўртасида ҳукм чиқариб (айтди): ‹Сен, эй жаннат, Менинг раҳматимсан, сен орқали хоҳлаган кишимга раҳм қиламан. Сен эса, эй дўзах, Менинг азобимсан, сен орқали хоҳлаган кишимни азоблайман. Ҳар икковингизни тўлдириш Менинг зиммамдадир›», дедилар.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه عن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏ إنه ليأتي الرجل السمين العظيم يوم القيامة لا يزن عند الله جناح بعوضة‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Albatta qiyomat kuni katta, semiz bir kishi keladi — (lekin) u Alloh huzurida bir chivinning qanotichalik (ham) tortmaydi (vazni yoʻq)», dedilar va: «Xohlasangiz, ‹Bas, ularga qiyomat kuni hech bir vazn (qadr) bermaymiz› (Kahf surasi, 105) (oyatini) oʻqinglar», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Албатта қиёмат куни катта, семиз бир киши келади — (лекин) у Аллоҳ ҳузурида бир чивиннинг қанотичалик (ҳам) тортмайди (вазни йўқ)», дедилар ва: «Хоҳласангиз, ‹Бас, уларга қиёмат куни ҳеч бир вазн (қадр) бермаймиз› (Каҳф сураси, 105) (оятини) ўқинглар», дедилар.

- وعنه أن امرأة سوداء كانت تقم المسجد، أو شابا، ففقدها، رسول الله صلى الله عليه وسلم، فسأل عنها أو عنه، فقالوا‏:‏ مات‏.‏ قال‏:‏ ‏"‏ أفلا كنتم آذنتموني‏"‏ فكأنهم صغروا أمرها، أو أمره، فقال‏:‏ ‏"‏ دلوني على قبره‏"‏ فدلوه فصلى عليه، ثم قال‏:‏ ‏"‏ إن هذه القبور مملوءة ظلمة على أهلها، وإن الله تعالى ينورها لهم بصلاتي عليهم‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏ (23)

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: bir qora ayol — yoki yigit — masjidni supurar edi. Rasululloh ﷺ uni topa olmay qoldilar va u haqida — yoki u (yigit) haqida — soʻradilar. (Odamlar): «Vafot etdi», — dedilar. (U zot): «Nega menga xabar bermadingiz?» — dedilar. (Rovi) dedi: Ular uning ishini — yoki uning (yigitning) ishini — kichik (ahamiyatsiz) sanagandek edilar. Shunda (u zot): «Meni uning qabriga boshlanglar», — dedilar. Ular u zotni (qabrga) boshladilar va u zot unga (janoza) namozini oʻqidilar. Soʻng: «Albatta, bu qabrlar ahliga zulmat bilan toʻladir va albatta, aziz va ulugʻ Alloh men ularga (janoza) namozini oʻqishim sababli ularga uni nurafshon qiladi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: бир қора аёл — ёки йигит — масжидни супурар эди. Расулуллоҳ ﷺ уни топа олмай қолдилар ва у ҳақида — ёки у (йигит) ҳақида — сўрадилар. (Одамлар): «Вафот этди», — дедилар. (У зот): «Нега менга хабар бермадингиз?» — дедилар. (Рови) деди: Улар унинг ишини — ёки унинг (йигитнинг) ишини — кичик (аҳамиятсиз) санагандек эдилар. Шунда (у зот): «Мени унинг қабрига бошланглар», — дедилар. Улар у зотни (қабрга) бошладилар ва у зот унга (жаноза) намозини ўқидилар. Сўнг: «Албатта, бу қабрлар аҳлига зулмат билан тўладир ва албатта, азиз ва улуғ Аллоҳ мен уларга (жаноза) намозини ўқишим сабабли уларга уни нурафшон қилади», — дедилар.

- وعنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏رب أشعث أغبر مدفوع بالأبواب لو أقسم على الله لأبره ‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sochlari toʻzigan, changga belangan, eshiklardan (haydab) quvilgan qancha kishi borki, agar Alloh nomiga qasam ichsa (biror narsa boʻlishini soʻrasa), Alloh uning qasamini albatta rost chiqaradi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сочлари тўзиган, чангга беланган, эшиклардан (ҳайдаб) қувилган қанча киши борки, агар Аллоҳ номига қасам ичса (бирор нарса бўлишини сўраса), Аллоҳ унинг қасамини албатта рост чиқаради», дедилар.

- وعن أسامة رضي الله عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏ قمت على باب الجنة، فإذا عامة من دخلها المساكين، وأصحاب الجد محبوسون، غير أن أصحاب النار قد أمر بهم إلى النار‏.‏ وقمت على باب النار فإذا عامة من دخلها النساء” ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏ (24)

(Usoma (ibn Zayd) (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Men jannat eshigi oldida turdim — birdan unga kirgan(lar)ning koʻ pchiligi miskinlar (kambagʻ allar) edi; (mol-dunyo) sohiblari esa (hisob uchun) toʻ xtatib qoʻ yilgan edi — faqat doʻ zax egalari doʻ zaxga (haydashga) buyurilgan edi. Va men doʻ zax eshigi oldida turdim — birdan unga kirgan(lar)ning koʻ pchiligi ayollar edi», dedilar.(Усома (ибн Зайд) (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Мен жаннат эшиги олдида турдим — бирдан унга кирган(лар)нинг кў пчилиги мискинлар (камбағ аллар) эди; (мол-дунё) соҳиблари эса (ҳисоб учун) тў хтатиб қў йилган эди — фақат дў зах эгалари дў захга (ҳайдашга) буюрилган эди. Ва мен дў зах эшиги олдида турдим — бирдан унга кирган(лар)нинг кў пчилиги аёллар эди», дедилар.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ “ لم يتكلم في المهد إلا ثلاثة‏:‏ عيسى ابن مريم، وصاحب جريج، وكان جريج رجلا عابدًا، فاتخذ صومعة فكان فيها، فأتته أمه وهو يصلي فقالت‏:‏ يا جريج، فأتته أمه وهو يصلي فقالت‏:‏ يا جريج، فقال‏:‏ يا رب أمي وصلاتي فأقبل على صلاته فانصرفت‏.‏ فلما كان من الغد أتته وهو يصلي، فقالت‏:‏ يا جريج، فقال‏:‏ أي رب أمي وصلاتي، فأقبل على صلاته، فقالت‏:‏ اللهم لاتمته حتى ينظر إلى وجوه المومسات‏.‏ فتذاكر بنو إسرائيل جريجًا وعبادته، وكانت امرأة بغي يتمثل بحسنها، فقالت‏:‏ إن شئتم لأفتننه، فتعرضت له، فلم يلتفت إليها، فأتت راعيًا كان يأوي إلى صومعته، فأمكنته من نفسها فوقع عليها‏.‏ فحملت، وجعلوا يضربونه، فقال‏:‏ ما شأنكم‏؟‏ قالوا‏:‏ زنيت بهذه البغي فولدت منك‏.‏ قال‏:‏ أين الصبي‏؟‏ فجاءوا به فقال‏:‏ دعوني حتى أصلي، فصلى، فلما انصرف أتى الصبي فطعن في بطنه وقال‏:‏ ياغلام من أبوك‏؟‏ قال‏:‏ فلان الراعي، فأقبلوا على جريج يقبلونه ويتمسحون به وقالوا‏:‏ نبني لك صومعتك من ذهب، قال‏:‏ لا، أعيدوها من طين كما كانت، ففعلوا‏.‏ وبينا صبي يرضع من أمه، فمر رجل راكب على دابة فارهة وشارة حسنة، فقالت‏:‏ “ اللهم اجعل ابني مثل هذا، فترك الثدي وأقبل إليه فنظر إليه فقال‏:‏ اللهم لا تجعلني مثله، ثم أقبل على ثديه فجعل يرتضع‏"‏ فكأني أنظر إلى رسول الله صلى الله عليه وسلم وهو يحكي ارتضاعه بأصبعه السبابة في فيه، فجعل يمصها، قال‏:‏ ‏"‏ومروا بجارية وهم يضربونها، ويقولون‏:‏ زنيت سرقت، وهي تقول‏:‏ حسبي الله ونعم الوكيل‏.‏ فقالت أمه‏:‏ اللهم لا تجعل ابني مثلها، فترك الرضاع ونظر إليها فقال‏:‏ اللهم اجعلني مثلها، فهناك تراجعا الحديث فقالت‏:‏ مر رجل حسن الهيئة فقلت‏:‏ اللهم اجعل ابني مثله فقلت‏:‏ اللهم لا تجعلني مثله، ومروا بهذه الأمة وهم يضربونها ويقولون‏:‏ زنيت سرقت، فقلت‏:‏ اللهم لا تجعل ابني مثلها فقلت‏:‏ اللهم اجعلني مثلها‏؟‏‏!‏ قال‏:‏ إن ذلك الرجل كان جبارًا فقلت‏:‏ اللهم لا تجعلني مثله، وإن هذه يقولون لها زنيت، ولم تزن وسرقت، ولم تسرق، فقلت‏:‏ اللهم اجعلني مثلها‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏ (25)

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺ dan rivoyat qiladi. (Nabiy ﷺ) dedilar: «Beshikda faqat uch (kishi) gapirgan: Iso ibn Maryam, Jurayjning sohibi (haligi bola). Jurayj obid kishi edi. U bir ibodatxona qurib, oʻsha yerda turardi. Bir kuni u namoz oʻqiyotganida onasi keldi-da: ‹Ey Jurayj!› dedi. (Jurayj): ‹Yo Robbim! Onammi yoki namozim?› dedi-da, namoziga yuzlandi. Shunda onasi qaytib ketdi. Ertasi kuni u namoz oʻqiyotganida (onasi) yana kelib: ‹Ey Jurayj!› dedi. (Jurayj): ‹Yo Robbim! Onammi yoki namozim?› dedi-da, namoziga yuzlandi. Shunda onasi qaytib ketdi. Ertasi kuni u namoz oʻqiyotganida (onasi) yana kelib: ‹Ey Jurayj!› dedi. (Jurayj): ‹Ey Robbim! Onammi yoki namozim?› dedi-da, namoziga yuzlandi. Shunda onasi: ‹Yo Robbim! Uni fohishalarning yuziga qaramaguncha jonini olma!› dedi. Bani Isroil Jurayjni va uning ibodatini oʻzaro tilga olib yurardi. Goʻzalligi bilan misol keltiriladigan bir fohisha ayol bor edi. U: ‹Agar xohlasangiz, men uni sizlar uchun fitnaga solaman›, dedi. Soʻng u Jurayjga oʻzini koʻrsatdi, ammo u unga qaramadi. Shunda u (ayol) Jurayjning ibodatxonasiga panoh topib turadigan bir choʻpon oldiga keldi-da, oʻzini unga taslim qildi, choʻpon u bilan zino qildi, shunda u homilador boʻldi. Tugʻib boʻlgach: ‹Bu Jurayjdandir›, dedi. Shunda ular uning oldiga kelib, uni (ibodatxonadan) tushirishdi, ibodatxonasini buzishdi va uni ura boshlashdi. (Jurayj): ‹Sizlarga nima boʻldi?› dedi. Ular: ‹Sen mana bu fohisha bilan zino qilibsan, u sendan tugʻibdi›, deyishdi. (Jurayj): ‹Bola qani?› dedi. Uni olib kelishdi. (Jurayj): ‹Meni qoʻyib turinglar, namoz oʻqib olay›, dedi-da, namoz oʻqidi. Namozdan boʻshagach, bola oldiga kelib, qornidan turtdi va: ‹Ey bola! Otang kim?› dedi. (Bola): ‹Falon choʻpon›, dedi. Shunda ular Jurayjga yuzlanib, uni oʻpa boshlashdi va unga (barakat soʻrab) suykalishdi va: ‹Senga ibodatxonangni oltindan qurib beramiz›, deyishdi. (Jurayj): ‹Yoʻq, uni ilgarigidek loydan tiklab beringlar›, dedi. Shunday qilishdi. Bir vaqt bir chaqaloq onasini emayotgan edi. Shu payt bir kishi gʻaroyib (chiroyli) ulov ustida, koʻrkam libosda oʻtib qoldi. (Chaqaloqning) onasi: ‹Yo Robbim! Oʻgʻlimni shunga oʻxshatib qoʻy!› dedi. Shunda (chaqaloq) emishni tashlab, unga yuzlandi-da, unga qaradi va: ‹Yo Robbim! Meni unga oʻxshatma!› dedi. Soʻng yana koʻkrakka yuzlanib, ema boshladi». (Abu Hurayra) dedi: goʻyo men Rasululloh ﷺ ni koʻrayotgandekman, u zot uning (chaqaloqning) emishini koʻrsatib, koʻrsatkich barmoqlarini ogʻizlariga solib, soʻra boshladilar. (Rasululloh ﷺ) dedilar: «Soʻng ular bir choʻri yonidan oʻtishdi, uni urishar va: ‹Sen zino qilding, oʻgʻirlik qilding!› deyishardi. U esa: ‹Menga Alloh kifoyadir, U naqadar yaxshi vakildir!› derdi. Shunda (chaqaloqning) onasi: ‹Yo Robbim! Oʻgʻlimni bunga oʻxshatib qoʻyma!› dedi. Shunda (chaqaloq) emishni tashlab, unga qaradi-da: ‹Yo Robbim! Meni bunga oʻxshat!› dedi. Shu yerda ular ikkovi oʻzaro gaplashishdi. (Onasi): ‹Boshing qirilgur! Koʻrkam holatdagi bir kishi oʻtib qoldi, men: «Yo Robbim! Oʻgʻlimni shunga oʻxshat!» dedim, sen esa: «Yo Robbim! Meni unga oʻxshatma!» deding. Mana bu choʻri yonidan oʻtishdi, uni urishib: «Sen zino qilding, oʻgʻirlik qilding!» deyishardi, men: «Yo Robbim! Oʻgʻlimni bunga oʻxshatma!» dedim, sen esa: «Yo Robbim! Meni bunga oʻxshat!» deding›, dedi. (Chaqaloq): ‹Haqiqatan, ana u kishi zolim edi, shuning uchun men: «Yo Robbim! Meni unga oʻxshatma!» dedim. Mana bunga esa: «Sen zino qilding» deyishadi, holbuki u zino qilmagan, «oʻgʻirlik qilding» deyishadi, holbuki u oʻgʻirlik qilmagan, shuning uchun men: «Yo Robbim! Meni bunga oʻxshat!» dedim›, dedi».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺ дан ривоят қилади. (Набий ﷺ) дедилар: «Бешикда фақат уч (киши) гапирган: Исо ибн Марям, Журайжнинг соҳиби (ҳалиги бола). Журайж обид киши эди. У бир ибодатхона қуриб, ўша ерда турарди. Бир куни у намоз ўқиётганида онаси келди-да: ‹Эй Журайж!› деди. (Журайж): ‹Ё Роббим! Онамми ёки намозим?› деди-да, намозига юзланди. Шунда онаси қайтиб кетди. Эртаси куни у намоз ўқиётганида (онаси) яна келиб: ‹Эй Журайж!› деди. (Журайж): ‹Ё Роббим! Онамми ёки намозим?› деди-да, намозига юзланди. Шунда онаси қайтиб кетди. Эртаси куни у намоз ўқиётганида (онаси) яна келиб: ‹Эй Журайж!› деди. (Журайж): ‹Эй Роббим! Онамми ёки намозим?› деди-да, намозига юзланди. Шунда онаси: ‹Ё Роббим! Уни фоҳишаларнинг юзига қарамагунча жонини олма!› деди. Бани Исроил Журайжни ва унинг ибодатини ўзаро тилга олиб юрарди. Гўзаллиги билан мисол келтириладиган бир фоҳиша аёл бор эди. У: ‹Агар хоҳласангиз, мен уни сизлар учун фитнага соламан›, деди. Сўнг у Журайжга ўзини кўрсатди, аммо у унга қарамади. Шунда у (аёл) Журайжнинг ибодатхонасига паноҳ топиб турадиган бир чўпон олдига келди-да, ўзини унга таслим қилди, чўпон у билан зино қилди, шунда у ҳомиладор бўлди. Туғиб бўлгач: ‹Бу Журайждандир›, деди. Шунда улар унинг олдига келиб, уни (ибодатхонадан) туширишди, ибодатхонасини бузишди ва уни ура бошлашди. (Журайж): ‹Сизларга нима бўлди?› деди. Улар: ‹Сен мана бу фоҳиша билан зино қилибсан, у сендан туғибди›, дейишди. (Журайж): ‹Бола қани?› деди. Уни олиб келишди. (Журайж): ‹Мени қўйиб туринглар, намоз ўқиб олай›, деди-да, намоз ўқиди. Намоздан бўшагач, бола олдига келиб, қорнидан туртди ва: ‹Эй бола! Отанг ким?› деди. (Бола): ‹Фалон чўпон›, деди. Шунда улар Журайжга юзланиб, уни ўпа бошлашди ва унга (баракат сўраб) суйкалишди ва: ‹Сенга ибодатхонангни олтиндан қуриб берамиз›, дейишди. (Журайж): ‹Йўқ, уни илгаригидек лойдан тиклаб беринглар›, деди. Шундай қилишди. Бир вақт бир чақалоқ онасини эмаётган эди. Шу пайт бир киши ғаройиб (чиройли) улов устида, кўркам либосда ўтиб қолди. (Чақалоқнинг) онаси: ‹Ё Роббим! Ўғлимни шунга ўхшатиб қўй!› деди. Шунда (чақалоқ) эмишни ташлаб, унга юзланди-да, унга қаради ва: ‹Ё Роббим! Мени унга ўхшатма!› деди. Сўнг яна кўкракка юзланиб, эма бошлади». (Абу Ҳурайра) деди: гўё мен Расулуллоҳ ﷺ ни кўраётгандекман, у зот унинг (чақалоқнинг) эмишини кўрсатиб, кўрсаткич бармоқларини оғизларига солиб, сўра бошладилар. (Расулуллоҳ ﷺ) дедилар: «Сўнг улар бир чўри ёнидан ўтишди, уни уришар ва: ‹Сен зино қилдинг, ўғирлик қилдинг!› дейишарди. У эса: ‹Менга Аллоҳ кифоядир, У нақадар яхши вакилдир!› дерди. Шунда (чақалоқнинг) онаси: ‹Ё Роббим! Ўғлимни бунга ўхшатиб қўйма!› деди. Шунда (чақалоқ) эмишни ташлаб, унга қаради-да: ‹Ё Роббим! Мени бунга ўхшат!› деди. Шу ерда улар иккови ўзаро гаплашишди. (Онаси): ‹Бошинг қирилгур! Кўркам ҳолатдаги бир киши ўтиб қолди, мен: «Ё Роббим! Ўғлимни шунга ўхшат!» дедим, сен эса: «Ё Роббим! Мени унга ўхшатма!» дединг. Мана бу чўри ёнидан ўтишди, уни уришиб: «Сен зино қилдинг, ўғирлик қилдинг!» дейишарди, мен: «Ё Роббим! Ўғлимни бунга ўхшатма!» дедим, сен эса: «Ё Роббим! Мени бунга ўхшат!» дединг›, деди. (Чақалоқ): ‹Ҳақиқатан, ана у киши золим эди, шунинг учун мен: «Ё Роббим! Мени унга ўхшатма!» дедим. Мана бунга эса: «Сен зино қилдинг» дейишади, ҳолбуки у зино қилмаган, «ўғирлик қилдинг» дейишади, ҳолбуки у ўғирлик қилмаган, шунинг учун мен: «Ё Роббим! Мени бунга ўхшат!» дедим›, деди».

- وعن سعد بن أبي وقاص رضي الله عنه قال‏:‏ كنا مع النبي صلى الله عليه وسلم ستة نفر، فقال المشركون للنبي صلى الله عليه وسلم‏:‏ اطرد هؤلاء لايجترئون علينا، وكنت أنا وابن مسعود ورجلان لست أسميهما، فوقع في نفس رسول الله صلى الله عليه وسلم ما شاء الله أن يقع، فحدث نفسه، فأنزل الله تعالى‏:‏ ‏{‏ولا تطرد الذين يدعون ربهم بالغداة والعشي يريدون وجهه‏}‏ ‏(‏‏(‏الأنعام‏:‏ 52‏:‏ رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Nabiy ﷺ bilan olti kishi edik. Mushriklar Nabiy ﷺ ga: «Bularni (yoningdan) haydab yubor, bizning oldimizda dadillik qilmasinlar», dedilar. (Saʼd) dedi: Men, Ibn Masʼud, Huzayldan boʻlgan bir kishi, Bilol va men nomlarini aytmaydigan ikki kishi (oʻsha olti kishi edik). Rasululloh ﷺ ning koʻngliga Alloh xohlagan narsa keldi va u zot oʻz koʻngillaridan oʻtkazdilar. Shunda Alloh azza va jalla: {Parvardigorlarining yuzini (rizosini) istab, ertayu kech Unga duo qiladiganlarni (yoningdan) haydamagin} (Anʼom 52) (oyatini) nozil qildi.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Набий ﷺ билан олти киши эдик. Мушриклар Набий ﷺ га: «Буларни (ёнингдан) ҳайдаб юбор, бизнинг олдимизда дадиллик қилмасинлар», дедилар. (Саъд) деди: Мен, Ибн Масъуд, Ҳузайлдан бўлган бир киши, Билол ва мен номларини айтмайдиган икки киши (ўша олти киши эдик). Расулуллоҳ ﷺ нинг кўнглига Аллоҳ хоҳлаган нарса келди ва у зот ўз кўнгилларидан ўтказдилар. Шунда Аллоҳ азза ва жалла: {Парвардигорларининг юзини (ризосини) истаб, эртаю кеч Унга дуо қиладиганларни (ёнингдан) ҳайдамагин} (Анъом 52) (оятини) нозил қилди.

- وعن أبي هبيرة عائذ بن عمرو المزني وهو من أهل بيعة الرضوان رضي الله عنه، أن أبا سفيان أتى على سلمان وصهيب وبلال في نفر فقالوا‏:‏ ما أخذت سيوف الله من عدو الله مأخذها، فقال أبو بكر رضي الله عنه‏:‏ أتقولون هذا لشيخ قريش وسيدهم‏؟‏ فأتى النبي صلى الله عليه وسلم، فأخبره فقال‏:‏ ‏"‏يا أبا بكر لعلك أغضبتهم‏؟‏ لئن كنت أغضبتهم لقد أغضبت ربك‏"‏ فأتاهم فقال‏:‏ ياإخوتاه أغضبتكم‏؟‏ قالوا‏:‏ لا، يغفر الله لك يا أخي‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Oiz ibn Amr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Sufyon bir guruh kishilar orasidagi Salmon, Suhayb va Bilolning oldiga keldi. Shunda ular: «Allohga qasamki, Allohning qilichlari Allohning dushmanining boʻynidan oʻzi olishi lozim boʻlgan narsani (toʻla) olmadi», — dedilar. (Rovi) dedi: Shunda Abu Bakr: «Quraysh shayxiga va ularning sayyidiga shuni aytasizlarmi?!» — dedi. Soʻng u Nabiy ﷺ ning huzuriga kelib, bundan xabar berdi. U zot: «Ey Abu Bakr! Sen ularni gʻazablantirgan boʻlsang kerak; agar sen ularni gʻazablantirgan boʻlsang, Robbingni gʻazablantiribsan», — dedilar. Shunda Abu Bakr ularning oldiga kelib: «Ey birodarlarim! Men sizlarni gʻazablantirdimmi?» — dedi. Ular: «Yoʻq, Alloh seni magʻfirat qilsin, ey ukajonim», — dedilar.Оиз ибн Амр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Суфён бир гуруҳ кишилар орасидаги Салмон, Суҳайб ва Билолнинг олдига келди. Шунда улар: «Аллоҳга қасамки, Аллоҳнинг қиличлари Аллоҳнинг душманининг бўйнидан ўзи олиши лозим бўлган нарсани (тўла) олмади», — дедилар. (Рови) деди: Шунда Абу Бакр: «Қурайш шайхига ва уларнинг саййидига шуни айтасизларми?!» — деди. Сўнг у Набий ﷺ нинг ҳузурига келиб, бундан хабар берди. У зот: «Эй Абу Бакр! Сен уларни ғазаблантирган бўлсанг керак; агар сен уларни ғазаблантирган бўлсанг, Роббингни ғазаблантирибсан», — дедилар. Шунда Абу Бакр уларнинг олдига келиб: «Эй биродарларим! Мен сизларни ғазаблантирдимми?» — деди. Улар: «Йўқ, Аллоҳ сени мағфират қилсин, эй укажоним», — дедилар.

- وعن سهل بن سعيد رضي الله عنه‏:‏ قال رسول صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏ أنا وكافل اليتيم في الجنة هكذا‏"‏ وأشار بالسبابة والوسطى، وفرج بينهما‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

(Sahl (ibn Saʼd) (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ: «Men va yetimning kafili (boquvchisi) — jannatda mana shunday(miz)» dedilar va koʻ rsatkich (barmoq) bilan oʻ rta (barmoqni) ishora qilib, ikkovi orasini bir oz ochdilar.(Саҳл (ибн Саъд) (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ: «Мен ва етимнинг кафили (боқувчиси) — жаннатда мана шундай(миз)» дедилар ва кў рсаткич (бармоқ) билан ў рта (бармоқни) ишора қилиб, иккови орасини бир оз очдилар.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏ كافل اليتيم له أو لغيره أنا وهو كهاتين في الجنة‏"‏ وأشار الراوي وهو مالك ابن أنس بالسبابة والوسطى‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oʻzining (qarindoshi) yoki boshqaning yetimiga kafillik qiluvchi men bilan jannatda mana shunday boʻladi», dedilar. Molik koʻrsatkich barmogʻi bilan oʻrta barmogʻini (yaqin qoʻyib) ishora qildi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ўзининг (қариндоши) ёки бошқанинг етимига кафиллик қилувчи мен билан жаннатда мана шундай бўлади», дедилар. Молик кўрсаткич бармоғи билан ўрта бармоғини (яқин қўйиб) ишора қилди.

- وعنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏ ليس المسكين الذي ترده التمرة والتمرتان، ولا اللقمة واللقمتان إنما المسكين الذي يتعفف‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Miskin — bir-ikki dona xurmo, bir-ikki luqma (berilib) qaytariladigan kishi emas. Balki miskin — odamlardan hech narsa soʻramaydigan va (ahvoli) sezilmaydigan, shu sababli unga (sadaqa) berilmaydigan kishidir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мискин — бир-икки дона хурмо, бир-икки луқма (берилиб) қайтариладиган киши эмас. Балки мискин — одамлардан ҳеч нарса сўрамайдиган ва (аҳволи) сезилмайдиган, шу сабабли унга (садақа) берилмайдиган кишидир», дедилар.

- وعنه عن النبي صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏ الساعي على الأرملة والمسكين كالمجاهد في سبيل الله‏"‏ وأحسبه قال‏:‏ ‏"‏ وكالقائم الذي لا يفتر، وكالصائم الذي لا يفطر‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Beva (ayol) va miskin uchun mehnat qiluvchi — Alloh yoʻlidagi mujohid kabidir» dedilar — va menimcha, (u zot:) — (roviy Qaʼnabiy shubha qiladi) — «toʻxtovsiz (namozga) turuvchi kabi va ogʻiz ochmay roʻza tutuvchi kabidir» (dedilar).(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Бева (аёл) ва мискин учун меҳнат қилувчи — Аллоҳ йўлидаги мужоҳид кабидир» дедилар — ва менимча, (у зот:) — (ровий Қаънабий шубҳа қилади) — «тўхтовсиз (намозга) турувчи каби ва оғиз очмай рўза тутувчи кабидир» (дедилар).

- وعنه عن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏ شر الطعام طعام الوليمة، يمنعها من يأتيها، ويدعى إليها من يأباها، ومن لم يجب الدعوة فقد عصى الله ورسوله‏"‏ ((رواه مسلم‏))‏.‏ وفي رواية في ‏"‏ الصحيحين‏"‏ عن أبي هريرة من قوله‏:‏ ‏"‏ بئس الطعام طعام الوليمة يدعى إليها الأغنياء ويترك الفقراء‏"‏‏‏‏(‏(متفق عليه‏)‏‏)‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Eng yomon taom valima (toʻy ziyofati) taomidir: unga kelgan (kambagʻal) kishi undan toʻsiladi, undan bosh tortgan (boy) kishi esa unga daʼvat etiladi. Kim daʼvatni qabul qilmasa, u Alloh va Uning Rasuliga osiy boʻlibdi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Энг ёмон таом валима (тўй зиёфати) таомидир: унга келган (камбағал) киши ундан тўсилади, ундан бош тортган (бой) киши эса унга даъват этилади. Ким даъватни қабул қилмаса, у Аллоҳ ва Унинг Расулига осий бўлибди», — дедилар.