حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّ فَاطِمَةَ، وَالْعَبَّاسَ أَتَيَا أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَلْتَمِسَانِ مِيرَاثَهُمَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُمَا حِينَئِذٍ يَطْلُبَانِ أَرْضَهُ مِنْ فَدَكَ وَسَهْمَهُ مِنْ خَيْبَرَ فَقَالَ لَهُمْ أَبُو بَكْرٍ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ إِنَّمَا يَأْكُلُ آلُ مُحَمَّدٍ فِي هَذَا الْمَالِ وَإِنِّي وَاللَّهِ لَا أَدَعُ أَمْرًا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَصْنَعُهُ فِيهِ إِلَّا صَنَعْتُهُ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Fotima va Abbos Abu Bakr (roziyallohu anhu) oldiga Rasululloh ﷺ dan qoladigan meroslarini talab qilib keldilar, oʻsha paytda ular u zotning Fadakdagi yerini va Xaybardagi ulushini soʻrar edilar. Abu Bakr ularga: «Men Rasululloh ﷺ: ‹Bizga meros oʻtmaydi, biz qoldirgan narsa sadaqadir, Muhammadning oilasi faqat bu moldan yeydi, xolos›, deganlarini eshitganman. Vallohi, men Rasululloh ﷺ ni bu borada qanday amal qilganlarini koʻrgan boʻlsam, oʻshandan boshqacha qilmayman», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Фотима ва Аббос Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) олдига Расулуллоҳ ﷺ дан қоладиган меросларини талаб қилиб келдилар, ўша пайтда улар у зотнинг Фадакдаги ерини ва Хайбардаги улушини сўрар эдилар. Абу Бакр уларга: «Мен Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бизга мерос ўтмайди, биз қолдирган нарса садақадир, Муҳаммаднинг оиласи фақат бу молдан ейди, холос›, деганларини эшитганман. Валлоҳи, мен Расулуллоҳ ﷺ ни бу борада қандай амал қилганларини кўрган бўлсам, ўшандан бошқача қилмайман», деди.
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، قَالَ وَحَدَّثَنِي حُسَيْنُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عِكْرِمَةَ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَمَّا أَرَادُوا أَنْ يَحْفِرُوا، لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَكَانَ أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ الْجَرَّاحِ يَضْرَحُ كَحَفْرِ أَهْلِ مَكَّةَ وَكَانَ أَبُو طَلْحَةَ زَيْدُ بْنُ سَهْلٍ يَحْفِرُ لِأَهْلِ الْمَدِينَةِ فَكَانَ يَلْحَدُ فَدَعَا الْعَبَّاسُ رَجُلَيْنِ فَقَالَ لِأَحَدِهِمَا اذْهَبْ إِلَى أَبِي عُبَيْدَةَ وَلِلْآخَرِ اذْهَبْ إِلَى أَبِي طَلْحَةَ اللَّهُمَّ خِرْ لِرَسُولِكَ قَالَ فَوَجَدَ صَاحِبُ أَبِي طَلْحَةَ أَبَا طَلْحَةَ فَجَاءَ بِهِ فَلَحَدَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: «Rasululloh ﷺga qabr qazimoqchi boʻlganlarida, Abu Ubayda ibn al-Jarroh Makka ahli qazigandek yorib qazir, Abu Talha Zayd ibn Sahl esa Madina ahli uchun lahad qilib qazir edi. Shunda Abbos ikki kishini chaqirib, biriga: ‹Abu Ubaydaning oldiga bor›, ikkinchisiga: ‹Abu Talhaning oldiga bor. Ey Alloh, Rasulingga xayrni ixtiyor qil›, dedi. Abu Talhaga yuborilgan kishi Abu Talhani topib keldi, u esa Rasululloh ﷺ uchun lahad qazidi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: «Расулуллоҳ ﷺга қабр қазимоқчи бўлганларида, Абу Убайда ибн ал-Жарроҳ Макка аҳли қазигандек ёриб қазир, Абу Талҳа Зайд ибн Саҳл эса Мадина аҳли учун лаҳад қилиб қазир эди. Шунда Аббос икки кишини чақириб, бирига: ‹Абу Убайданинг олдига бор›, иккинчисига: ‹Абу Талҳанинг олдига бор. Эй Аллоҳ, Расулингга хайрни ихтиёр қил›, деди. Абу Талҳага юборилган киши Абу Талҳани топиб келди, у эса Расулуллоҳ ﷺ учун лаҳад қазиди».
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّ فَاطِمَةَ، وَالْعَبَّاسَ أَتَيَا أَبَا بَكْرٍ يَلْتَمِسَانِ مِيرَاثَهُمَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُمَا حِينَئِذٍ يَطْلُبَانِ أَرْضَهُ مِنْ فَدَكَ وَسَهْمَهُ مِنْ خَيْبَرَ فَقَالَ لَهُمَا أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ وَإِنَّمَا يَأْكُلُ آلُ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي هَذَا الْمَالِ وَإِنِّي وَاللَّهِ لَا أَدَعُ أَمْرًا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَصْنَعُهُ فِيهِ إِلَّا صَنَعْتُهُ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Fotima va Abbos Abu Bakr (roziyallohu anhu) huzuriga kelib, Rasululloh ﷺdan qolgan meroslarini soʻrashdi. Ular oʻsha paytda u zotning Fadakdagi yerini va Xaybardagi ulushini talab qilishardi. Abu Bakr (roziyallohu anhu) ularga: «Men Rasululloh ﷺning: ‹Bizga meros qilinmaydi, biz qoldirgan narsa sadaqadir. Muhammad ﷺning oilasi faqat shu moldan yeydi (kun kechiradi), xolos›, deganlarini eshitganman. Alloh nomiga qasamki, men Rasululloh ﷺ unda qilganini koʻrgan hech bir ishni tark qilmayman, balki uni qilaman», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Фотима ва Аббос Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) ҳузурига келиб, Расулуллоҳ ﷺдан қолган меросларини сўрашди. Улар ўша пайтда у зотнинг Фадакдаги ерини ва Хайбардаги улушини талаб қилишарди. Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) уларга: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Бизга мерос қилинмайди, биз қолдирган нарса садақадир. Муҳаммад ﷺнинг оиласи фақат шу молдан ейди (кун кечиради), холос›, деганларини эшитганман. Аллоҳ номига қасамки, мен Расулуллоҳ ﷺ унда қилганини кўрган ҳеч бир ишни тарк қилмайман, балки уни қиламан», дедилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمَّادٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنِ الْأَعْمَشِ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ رَجَاءٍ، عَنْ عُمَيْرٍ، مَوْلَى الْعَبَّاسِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَمَّا قُبِضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاسْتُخْلِفَ أَبُو بَكْرٍ خَاصَمَ الْعَبَّاسُ عَلِيًّا فِي أَشْيَاءَ تَرَكَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ شَيْءٌ تَرَكَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمْ يُحَرِّكْهُ فَلَا أُحَرِّكُهُ فَلَمَّا اسْتُخْلِفَ عُمَرُ اخْتَصَمَا إِلَيْهِ فَقَالَ شَيْءٌ لَمْ يُحَرِّكْهُ أَبُو بَكْرٍ فَلَسْتُ أُحَرِّكُهُ قَالَ فَلَمَّا اسْتُخْلِفَ عُثْمَانُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ اخْتَصَمَا إِلَيْهِ قَالَ فَأَسْكَتَ عُثْمَانُ وَنَكَسَ رَأْسَهُ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَخَشِيتُ أَنْ يَأْخُذَهُ فَضَرَبْتُ بِيَدِي بَيْنَ كَتِفَيْ الْعَبَّاسِ فَقُلْتُ يَا أَبَتِ أَقْسَمْتُ عَلَيْكَ إِلَّا سَلَّمْتَهُ لِعَلِيٍّ قَالَ فَسَلَّمَهُ لَهُ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ vafot etib, Abu Bakr xalifa boʻlganida, Abbos Ali bilan Rasululloh ﷺ qoldirgan baʼzi narsalar haqida bahslashdi. Abu Bakr (roziyallohu anhu): «Rasululloh ﷺ qoldirgan va oʻzgartirmagan narsani men ham oʻzgartirmayman», dedi. Umar xalifa boʻlganida, ular ikkovi bahslarini uning huzuriga olib bordilar. U: «Abu Bakr oʻzgartirmagan narsani men oʻzgartirmayman», dedi. Usmon (roziyallohu anhu) xalifa boʻlganida, ular bahslarini uning huzuriga olib bordilar. Usmon jim boʻlib, boshini quyi soldi. Ibn Abbos aytadi: Men uni (moldan mahrum) olib qoʻyishidan qoʻrqib, qoʻlim bilan Abbosning yelkalari orasiga urib: «Ey otajon, uni Aliga topshirishingni senga qasam qilib aytaman», dedim. Bas, u uni Aliga topshirdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ вафот этиб, Абу Бакр халифа бўлганида, Аббос Али билан Расулуллоҳ ﷺ қолдирган баъзи нарсалар ҳақида баҳслашди. Абу Бакр (розияллоҳу анҳу): «Расулуллоҳ ﷺ қолдирган ва ўзгартирмаган нарсани мен ҳам ўзгартирмайман», деди. Умар халифа бўлганида, улар иккови баҳсларини унинг ҳузурига олиб бордилар. У: «Абу Бакр ўзгартирмаган нарсани мен ўзгартирмайман», деди. Усмон (розияллоҳу анҳу) халифа бўлганида, улар баҳсларини унинг ҳузурига олиб бордилар. Усмон жим бўлиб, бошини қуйи солди. Ибн Аббос айтади: Мен уни (молдан маҳрум) олиб қўйишидан қўрқиб, қўлим билан Аббоснинг елкалари орасига уриб: «Эй отажон, уни Алига топширишингни сенга қасам қилиб айтаман», дедим. Бас, у уни Алига топширди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمَّادٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ كُلَيْبٍ، قَالَ حَدَّثَنِي شَيْخٌ، مِنْ قُرَيْشٍ مِنْ بَنِي تَيْمٍ قَالَ حَدَّثَنِي فُلَانٌ، وَفُلَانٌ، وَقَالَ، فَعَدَّ سِتَّةً أَوْ سَبْعَةً كُلُّهُمْ مِنْ قُرَيْشٍ فِيهِمْ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ قَالَ بَيْنَا نَحْنُ جُلُوسٌ عِنْدَ عُمَرَ إِذْ دَخَلَ عَلِيٌّ وَالْعَبَّاسُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَدْ ارْتَفَعَتْ أَصْوَاتُهُمَا فَقَالَ عُمَرُ مَهْ يَا عَبَّاسُ قَدْ عَلِمْتُ مَا تَقُولُ تَقُولُ ابْنُ أَخِي وَلِي شَطْرُ الْمَالِ وَقَدْ عَلِمْتُ مَا تَقُولُ يَا عَلِيُّ تَقُولُ ابْنَتُهُ تَحْتِي وَلَهَا شَطْرُ الْمَالِ وَهَذَا مَا كَانَ فِي يَدَيْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَدْ رَأَيْنَا كَيْفَ كَانَ يَصْنَعُ فِيهِ فَوَلِيَهُ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ مِنْ بَعْدِهِ فَعَمِلَ فِيهِ بِعَمَلِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ وَلِيتُهُ مِنْ بَعْدِ أَبِي بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَأَحْلِفُ بِاللَّهِ لَأَجْهَدَنَّ أَنْ أَعْمَلَ فِيهِ بِعَمَلِ رَسُولِ اللَّهِ وَعَمَلِ أَبِي بَكْرٍ ثُمَّ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَحَلَفَ بِأَنَّهُ لَصَادِقٌ أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ النَّبِيَّ لَا يُورَثُ وَإِنَّمَا مِيرَاثُهُ فِي فُقَرَاءِ الْمُسْلِمِينَ وَالْمَسَاكِينِ و حَدَّثَنِي أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَحَلَفَ بِاللَّهِ إِنَّهُ صَادِقٌ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ النَّبِيَّ لَا يَمُوتُ حَتَّى يَؤُمَّهُ بَعْضُ أُمَّتِهِ وَهَذَا مَا كَانَ فِي يَدَيْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَدْ رَأَيْنَا كَيْفَ كَانَ يَصْنَعُ فِيهِ فَإِنْ شِئْتُمَا أَعْطَيْتُكُمَا لِتَعْمَلَا فِيهِ بِعَمَلِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَمَلِ أَبِي بَكْرٍ حَتَّى أَدْفَعَهُ إِلَيْكُمَا قَالَ فَخَلَوَا ثُمَّ جَاءَا فَقَالَ الْعَبَّاسُ ادْفَعْهُ إِلَى عَلِيٍّ فَإِنِّي قَدْ طِبْتُ نَفْسًا بِهِ لَهُ.
Abu Bakr as-Siddiq (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Umarning huzurida oʻtirgan edik, Ali va Abbos (roziyallohu anhumo) ovozlari koʻtarilgan holda kirib keldilar. Umar: «Toʻxta, ey Abbos! Sen nima demoqchiligingni bilaman: ‹U mening akamning oʻgʻli, molning yarmi menikidir›, deysan. Ey Ali, sen ham nima demoqchiligingni bilaman: ‹Uning qizi mening nikohimda, molning yarmi unikidir›, deysan. Bu esa Rasululloh ﷺ ning qoʻllarida boʻlgan mol edi, biz u zot uni qanday tasarruf qilganlarini koʻrdik. U zotdan soʻng uni Abu Bakr (roziyallohu anhu) qoʻlga oldi va unda Rasululloh ﷺ ning ishini qildi. Soʻng Abu Bakrdan keyin men uni qoʻlga oldim va Alloh nomiga qasam ichamanki, unda Rasululloh ﷺ ning va Abu Bakrning ishini qilishga astoydil harakat qilaman», dedi. Soʻng u: «Menga Abu Bakr (roziyallohu anhu) rost ekaniga qasam ichib gapirib berdiki, u Nabiy ﷺ ni: ‹Nabiydan meros qolmaydi, uning merosi faqir va miskin musulmonlar uchundir›, deganlarini eshitgan. Yana menga Abu Bakr (roziyallohu anhu) Alloh nomiga rost ekaniga qasam ichib gapirib berdiki, Nabiy ﷺ: ‹Nabiy ummatidan baʼzi kishi unga imom boʻlmaguncha vafot etmaydi›, deganlar. Bu esa Rasululloh ﷺ ning qoʻllarida boʻlgan narsa edi, biz u zot uni qanday tasarruf qilganlarini koʻrdik. Agar xohlasangiz, uni ikkovingizga beraman, unda Rasululloh ﷺ ning va Abu Bakrning ishini qilinglar», dedi. Soʻng ular chetga chiqib, qaytib keldilar. Abbos: «Uni Aliga topshir, chunki men bunga koʻnglim tinch», dedi.Абу Бакр ас-Сиддиқ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Умарнинг ҳузурида ўтирган эдик, Али ва Аббос (розияллоҳу анҳумо) овозлари кўтарилган ҳолда кириб келдилар. Умар: «Тўхта, эй Аббос! Сен нима демоқчилигингни биламан: ‹У менинг акамнинг ўғли, молнинг ярми меникидир›, дейсан. Эй Али, сен ҳам нима демоқчилигингни биламан: ‹Унинг қизи менинг никоҳимда, молнинг ярми уникидир›, дейсан. Бу эса Расулуллоҳ ﷺ нинг қўлларида бўлган мол эди, биз у зот уни қандай тасарруф қилганларини кўрдик. У зотдан сўнг уни Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) қўлга олди ва унда Расулуллоҳ ﷺ нинг ишини қилди. Сўнг Абу Бакрдан кейин мен уни қўлга олдим ва Аллоҳ номига қасам ичаманки, унда Расулуллоҳ ﷺ нинг ва Абу Бакрнинг ишини қилишга астойдил ҳаракат қиламан», деди. Сўнг у: «Менга Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) рост эканига қасам ичиб гапириб бердики, у Набий ﷺ ни: ‹Набийдан мерос қолмайди, унинг мероси фақир ва мискин мусулмонлар учундир›, деганларини эшитган. Яна менга Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) Аллоҳ номига рост эканига қасам ичиб гапириб бердики, Набий ﷺ: ‹Набий умматидан баъзи киши унга имом бўлмагунча вафот этмайди›, деганлар. Бу эса Расулуллоҳ ﷺ нинг қўлларида бўлган нарса эди, биз у зот уни қандай тасарруф қилганларини кўрдик. Агар хоҳласангиз, уни икковингизга бераман, унда Расулуллоҳ ﷺ нинг ва Абу Бакрнинг ишини қилинглар», деди. Сўнг улар четга чиқиб, қайтиб келдилар. Аббос: «Уни Алига топшир, чунки мен бунга кўнглим тинч», деди.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ، قَالَ جَاءَ الْعَبَّاسُ وَعَلِيٌّ عَلَيْهِمَا السَّلَام إِلَى عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَخْتَصِمَانِ فَقَالَ الْعَبَّاسُ اقْضِ بَيْنِي وَبَيْنَ هَذَا الْكَذَا كَذَا فَقَالَ النَّاسُ افْصِلْ بَيْنَهُمَا افْصِلْ بَيْنَهُمَا قَالَ لَا أَفْصِلُ بَيْنَهُمَا قَدْ عَلِمَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ.
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abbos va Ali (roziyallohu anhumo) janjallashib Umar (roziyallohu anhu)ning oldiga keldilar. Abbos: «Men bilan bu kishining oʻrtasida shu masalada hukm chiqar», dedi. Odamlar: «Ular oʻrtasida hukm chiqar, ular oʻrtasida hukm chiqar», deyishdi. Umar: «Men ular oʻrtasida hukm chiqarmayman. Ular Rasululloh ﷺning ‹Bizga meros boʻlmaydi, biz qoldirgan narsa sadaqadir› deganlarini biladilar», dedi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аббос ва Али (розияллоҳу анҳумо) жанжаллашиб Умар (розияллоҳу анҳу)нинг олдига келдилар. Аббос: «Мен билан бу кишининг ўртасида шу масалада ҳукм чиқар», деди. Одамлар: «Улар ўртасида ҳукм чиқар, улар ўртасида ҳукм чиқар», дейишди. Умар: «Мен улар ўртасида ҳукм чиқармайман. Улар Расулуллоҳ ﷺнинг ‹Бизга мерос бўлмайди, биз қолдирган нарса садақадир› деганларини биладилар», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ، قَالَ أَرْسَلَ إِلَيَّ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَبَيْنَا أَنَا كَذَلِكَ، إِذْ جَاءَهُ مَوْلَاهُ يَرْفَأُ فَقَالَ هَذَا عُثْمَانُ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ وَسَعْدٌ وَالزُّبَيْرُ بْنُ الْعَوَّامِ قَالَ وَلَا أَدْرِي أَذَكَرَ طَلْحَةَ أَمْ لَا يَسْتَأْذِنُونَ عَلَيْكَ قَالَ ائْذَنْ لَهُمْ ثُمَّ مَكَثَ سَاعَةً ثُمَّ جَاءَ فَقَالَ هَذَا الْعَبَّاسُ وَعَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا يَسْتَأْذِنَانِ عَلَيْكَ قَالَ ائْذَنْ لَهُمَا فَلَمَّا دَخَلَ الْعَبَّاسُ قَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اقْضِ بَيْنِي وَبَيْنَ هَذَا وَهُمَا حِينَئِذٍ يَخْتَصِمَانِ فِيمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْ أَمْوَالِ بَنِي النَّضِيرِ فَقَالَ الْقَوْمُ اقْضِ بَيْنَهُمَا يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ وَأَرِحْ كُلَّ وَاحِدٍ مِنْ صَاحِبِهِ فَقَدْ طَالَتْ خُصُومَتُهُمَا فَقَالَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنْشُدُكُمْ اللَّهَ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَوَاتُ وَالْأَرْضُ أَتَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ قَالُوا قَدْ قَالَ ذَلِكَ وَقَالَ لَهُمَا مِثْلَ ذَلِكَ فَقَالَا نَعَمْ قَالَ فَإِنِّي سَأُخْبِرُكُمْ عَنْ هَذَا الْفَيْءِ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ خَصَّ نَبِيَّهُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْهُ بِشَيْءٍ لَمْ يُعْطِهِ غَيْرَهُ فَقَالَ {وَمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمَا أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ مِنْ خَيْلٍ وَلَا رِكَابٍ} وَكَانَتْ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَاصَّةً وَاللَّهِ مَا احْتَازَهَا دُونَكُمْ وَلَا اسْتَأْثَرَ بِهَا عَلَيْكُمْ لَقَدْ قَسَمَهَا بَيْنَكُمْ وَبَثَّهَا فِيكُمْ حَتَّى بَقِيَ مِنْهَا هَذَا الْمَالُ فَكَانَ يُنْفِقُ عَلَى أَهْلِهِ مِنْهُ سَنَةً ثُمَّ يَجْعَلُ مَا بَقِيَ مِنْهُ مَجْعَلَ مَالِ اللَّهِ فَلَمَّا قُبِضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَهُ أَعْمَلُ فِيهَا بِمَا كَانَ يَعْمَلُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيهَا.
Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Molik ibn Avs ibn al-Hadason shunday dedi: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) meni chaqirtirdi. Men shu holatda oʻtirganimda uning ozod qilgan gʻulomi Yarfa kelib: «Mana Usmon, Abdurrahmon, Sad va Zubayr ibn al-Avvom — Talha zikr qilindimi yoki yoʻqmi bilmayman — sizning huzuringizga kirishga izn soʻrashyapti», dedi. U: «Ularga izn ber», dedi. Soʻng bir oz oʻtgach, u yana kelib: «Mana Abbos va Ali (roziyallohu anhumo) huzuringizga kirishga izn soʻrashyapti», dedi. U: «Ikkovlariga izn ber», dedi. Abbos kirgach: «Ey moʻminlar amiri, mening bilan bu kishi oʻrtasida hukm chiqar», dedi. Ular oʻsha paytda Alloh oʻz Rasuliga fay qilib bergan Banu Nazir mollari ustida talashayotgan edilar. Jamoat: «Ular oʻrtasida hukm chiqar, ey moʻminlar amiri, ularning har birini bir-biridan qutqar, chunki nizolari choʻzilib ketdi», deyishdi. Umar (roziyallohu anhu): «Osmonlar va yer izni bilan turadigan Alloh nomi bilan sizlardan soʻrayman: Rasululloh ﷺning: ‹Bizga meros qolmaydi, biz qoldirgan narsa sadaqadir›, deganlarini bilasizlarmi?» dedi. Ular: «Ha, u zot buni aytganlar», dedilar. U ikkoviga ham shu gapni aytdi, ular: «Ha», deyishdi. U: «Endi men sizlarga bu fay haqida xabar beraman. Alloh azza va jalla oʻz Nabiysi ﷺga undan boshqa hech kimga bermagan bir narsani xoslagan», dedi va: {Allohning oʻz Rasuliga ulardan qaytargan (mol-mulki), sizlar (uni qoʻlga kiritish uchun) na ot va na tuya choptirdingiz} degan oyatni oʻqidi. «Bu Rasululloh ﷺga xos edi. Alloh nomiga qasamki, u zot uni sizlardan berkitmadilar, sizlarga nisbatan oʻzlariga olib qolmadilar. Balki uni sizlar orasida boʻlib berdilar, sizlarga tarqatdilar, hatto shu mol qolgunicha. U zot undan bir yillik ahllarining nafaqasini chiqarar, qolganini esa Allohning moli qatoriga qoʻyar edilar. Rasululloh ﷺ vafot etganlaridan soʻng, Abu Bakr (roziyallohu anhu): ‹Undan keyin men Rasululloh ﷺning valiysiman, unda Rasululloh ﷺ qanday amal qilgan boʻlsalar, men ham shunday amal qilaman›, dedi.»Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Молик ибн Авс ибн ал-Ҳадасон шундай деди: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) мени чақиртирди. Мен шу ҳолатда ўтирганимда унинг озод қилган ғуломи Ярфа келиб: «Мана Усмон, Абдурраҳмон, Сад ва Зубайр ибн ал-Аввом — Талҳа зикр қилиндими ёки йўқми билмайман — сизнинг ҳузурингизга киришга изн сўрашяпти», деди. У: «Уларга изн бер», деди. Сўнг бир оз ўтгач, у яна келиб: «Мана Аббос ва Али (розияллоҳу анҳумо) ҳузурингизга киришга изн сўрашяпти», деди. У: «Икковларига изн бер», деди. Аббос киргач: «Эй мўминлар амири, менинг билан бу киши ўртасида ҳукм чиқар», деди. Улар ўша пайтда Аллоҳ ўз Расулига фай қилиб берган Бану Назир моллари устида талашаётган эдилар. Жамоат: «Улар ўртасида ҳукм чиқар, эй мўминлар амири, уларнинг ҳар бирини бир-биридан қутқар, чунки низолари чўзилиб кетди», дейишди. Умар (розияллоҳу анҳу): «Осмонлар ва ер изни билан турадиган Аллоҳ номи билан сизлардан сўрайман: Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Бизга мерос қолмайди, биз қолдирган нарса садақадир›, деганларини биласизларми?» деди. Улар: «Ҳа, у зот буни айтганлар», дедилар. У икковига ҳам шу гапни айтди, улар: «Ҳа», дейишди. У: «Энди мен сизларга бу фай ҳақида хабар бераман. Аллоҳ азза ва жалла ўз Набийси ﷺга ундан бошқа ҳеч кимга бермаган бир нарсани хослаган», деди ва: {Аллоҳнинг ўз Расулига улардан қайтарган (мол-мулки), сизлар (уни қўлга киритиш учун) на от ва на туя чоптирдингиз} деган оятни ўқиди. «Бу Расулуллоҳ ﷺга хос эди. Аллоҳ номига қасамки, у зот уни сизлардан беркитмадилар, сизларга нисбатан ўзларига олиб қолмадилар. Балки уни сизлар орасида бўлиб бердилар, сизларга тарқатдилар, ҳатто шу мол қолгунича. У зот ундан бир йиллик аҳлларининг нафақасини чиқарар, қолганини эса Аллоҳнинг моли қаторига қўяр эдилар. Расулуллоҳ ﷺ вафот этганларидан сўнг, Абу Бакр (розияллоҳу анҳу): ‹Ундан кейин мен Расулуллоҳ ﷺнинг валийсиман, унда Расулуллоҳ ﷺ қандай амал қилган бўлсалар, мен ҳам шундай амал қиламан›, деди.»
حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ، حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا الْمُغِيرَةُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ الْمَخْزُومِيُّ، حَدَّثَنِي أَبِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْحَارِثِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَافِعٍ، مَوْلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَفَ بِعَرَفَةَ وَهُوَ مُرْدِفٌ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ فَقَالَ هَذَا الْمَوْقِفُ وَكُلُّ عَرَفَةَ مَوْقِفٌ ثُمَّ دَفَعَ يَسِيرُ الْعَنَقَ وَجَعَلَ النَّاسُ يَضْرِبُونَ يَمِينًا وَشِمَالًا وَهُوَ يَلْتَفِتُ وَيَقُولُ السَّكِينَةَ أَيُّهَا النَّاسُ السَّكِينَةَ أَيُّهَا النَّاسُ حَتَّى جَاءَ الْمُزْدَلِفَةَ وَجَمَعَ بَيْنَ الصَّلَاتَيْنِ ثُمَّ وَقَفَ بِالْمُزْدَلِفَةِ فَوَقَفَ عَلَى قُزَحَ وَأَرْدَفَ الْفَضْلَ بْنَ الْعَبَّاسِ وَقَالَ هَذَا الْمَوْقِفُ وَكُلُّ مُزْدَلِفَةَ مَوْقِفٌ ثُمَّ دَفَعَ وَجَعَلَ يَسِيرُ الْعَنَقَ وَالنَّاسُ يَضْرِبُونَ يَمِينًا وَشِمَالًا وَهُوَ يَلْتَفِتُ وَيَقُولُ السَّكِينَةَ أَيُّهَا النَّاسُ السَّكِينَةَ وَذَكَرَ الْحَدِيثَ بِطُولِهِ.
Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Arafotda Usoma ibn Zaydni ortlariga mindirgan holda toʻxtab: «Bu toʻxtash joyidir, Arafotning hammasi toʻxtash joyidir», dedilar. Soʻng sekin yurib joʻnadilar. Odamlar oʻngu chapga otlarini haydab keta boshladilar. U zot ular tomon oʻgirilib: «Ey odamlar, sokinlik! Ey odamlar, sokinlik!» derdilar. Nihoyat Muzdalifaga keldilar va ikki namozni jam qildilar. Soʻng Muzdalifada, Quzah tepaligida toʻxtadilar va Fazl ibn Abbosni ortlariga mindirib: «Bu toʻxtash joyidir, Muzdalifaning hammasi toʻxtash joyidir», dedilar. Soʻng joʻnadilar, sekin yura boshladilar, odamlar esa oʻngu chapga haydardilar. U zot oʻgirilib: «Ey odamlar, sokinlik!» derdilar. Roviy hadisni toʻlaligicha zikr qildi.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Арафотда Усома ибн Зайдни ортларига миндирган ҳолда тўхтаб: «Бу тўхташ жойидир, Арафотнинг ҳаммаси тўхташ жойидир», дедилар. Сўнг секин юриб жўнадилар. Одамлар ўнгу чапга отларини ҳайдаб кета бошладилар. У зот улар томон ўгирилиб: «Эй одамлар, сокинлик! Эй одамлар, сокинлик!» дердилар. Ниҳоят Муздалифага келдилар ва икки намозни жам қилдилар. Сўнг Муздалифада, Қузаҳ тепалигида тўхтадилар ва Фазл ибн Аббосни ортларига миндириб: «Бу тўхташ жойидир, Муздалифанинг ҳаммаси тўхташ жойидир», дедилар. Сўнг жўнадилар, секин юра бошладилар, одамлар эса ўнгу чапга ҳайдардилар. У зот ўгирилиб: «Эй одамлар, сокинлик!» дердилар. Ровий ҳадисни тўлалигича зикр қилди.
حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ، مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ عَيَّاشِ بْنِ أَبِي رَبِيعَةَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ وَقَفَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِعَرَفَةَ فَقَالَ هَذَا الْمَوْقِفُ وَعَرَفَةُ كُلُّهَا مَوْقِفٌ وَأَفَاضَ حِينَ غَابَتْ الشَّمْسُ ثُمَّ أَرْدَفَ أُسَامَةَ فَجَعَلَ يُعْنِقُ عَلَى بَعِيرِهِ وَالنَّاسُ يَضْرِبُونَ يَمِينًا وَشِمَالًا يَلْتَفِتُ إِلَيْهِمْ وَيَقُولُ السَّكِينَةَ أَيُّهَا النَّاسُ ثُمَّ أَتَى جَمْعًا فَصَلَّى بِهِمْ الصَّلَاتَيْنِ الْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ ثُمَّ بَاتَ حَتَّى أَصْبَحَ ثُمَّ أَتَى قُزَحَ فَوَقَفَ عَلَى قُزَحَ فَقَالَ هَذَا الْمَوْقِفُ وَجَمْعٌ كُلُّهَا مَوْقِفٌ ثُمَّ سَارَ حَتَّى أَتَى مُحَسِّرًا فَوَقَفَ عَلَيْهِ فَقَرَعَ نَاقَتَهُ فَخَبَّتْ حَتَّى جَازَ الْوَادِيَ ثُمَّ حَبَسَهَا ثُمَّ أَرْدَفَ الْفَضْلَ وَسَارَ حَتَّى أَتَى الْجَمْرَةَ فَرَمَاهَا ثُمَّ أَتَى الْمَنْحَرَ فَقَالَ هَذَا الْمَنْحَرُ وَمِنًى كُلُّهَا مَنْحَرٌ قَالَ وَاسْتَفْتَتْهُ جَارِيَةٌ شَابَّةٌ مِنْ خَثْعَمَ فَقَالَتْ إِنَّ أَبِي شَيْخٌ كَبِيرٌ قَدْ أَفْنَدَ وَقَدْ أَدْرَكَتْهُ فَرِيضَةُ اللَّهِ فِي الْحَجِّ فَهَلْ يُجْزِئُ عَنْهُ أَنْ أُؤَدِّيَ عَنْهُ قَالَ نَعَمْ فَأَدِّي عَنْ أَبِيكِ قَالَ وَقَدْ لَوَى عُنُقَ الْفَضْلِ فَقَالَ لَهُ الْعَبَّاسُ يَا رَسُولَ اللَّهِ لِمَ لَوَيْتَ عُنُقَ ابْنِ عَمِّكَ قَالَ رَأَيْتُ شَابًّا وَشَابَّةً فَلَمْ آمَنْ الشَّيْطَانَ عَلَيْهِمَا قَالَ ثُمَّ جَاءَهُ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ حَلَقْتُ قَبْلَ أَنْ أَنْحَرَ قَالَ انْحَرْ وَلَا حَرَجَ ثُمَّ أَتَاهُ آخَرُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَفَضْتُ قَبْلَ أَنْ أَحْلِقَ قَالَ احْلِقْ أَوْ قَصِّرْ وَلَا حَرَجَ ثُمَّ أَتَى الْبَيْتَ فَطَافَ بِهِ ثُمَّ أَتَى زَمْزَمَ فَقَالَ يَا بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ سِقَايَتَكُمْ وَلَوْلَا أَنْ يَغْلِبَكُمْ النَّاسُ عَلَيْهَا لَنَزَعْتُ بِهَا.
Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ Arafotda toʻxtab: ‹Bu toʻxtash joyidir, Arafotning hammasi toʻxtash joyidir›, dedilar. Quyosh botganda oʻsha yerdan qaytdilar, soʻng Usomani orqalariga mindirdilar. U zot tuyalarini oʻrtacha yurdiribdilar, odamlar esa oʻngu chapga urib borar edilar. U zot ularga qarab: ‹Ey odamlar, sokinlik bilan yuringlar!› der edilar. Soʻng Jamʼga (Muzdalifaga) kelib, ular bilan Magʻrib va Xufton — ikki namozni oʻqidilar. Soʻng tong otguncha oʻsha yerda tunadilar. Soʻng Quzahga kelib, uning ustida toʻxtab: ‹Bu toʻxtash joyidir, Jamʼning hammasi toʻxtash joyidir›, dedilar. Soʻng Muhassirga yetguncha yurdilar, unda toʻxtab, tuyalarini surdilar, u vodiydan oʻtib ketguncha yeldirdi, soʻng uni ushlab turdilar. Soʻng Fazlni orqalariga mindirib, Jamraga kelguncha yurdilar va uni otdilar. Soʻng qurbonlik joyiga kelib: ‹Bu qurbonlik joyidir, Minoning hammasi qurbonlik joyidir›, dedilar. Xasʼam qabilasidan yosh bir qiz kelib fatvo soʻradi va: ‹Otam juda keksa qariya boʻlib, aqli ojizlashib qolgan, unga Allohning haj farzi yetdi, men u tomonidan haj qilsam, uning oʻrniga oʻtadimi?› dedi. U zot: ‹Ha, otang tomonidan haj qilaver›, dedilar. U zot Fazlning boʻynini burib qoʻygan edilar, Abbos u zotga: ‹Ey Allohning Rasuli, nega amakivachchangizning boʻynini burdingiz?› dedi. U zot: ‹Yosh yigit bilan yosh qizni koʻrdim, ular haqida shaytondan qoʻrqdim›, dedilar. Soʻng bir kishi kelib: ‹Ey Allohning Rasuli, men qurbonlik qilishdan oldin soch oldirib yubordim›, dedi. U zot: ‹Qurbonlik qilaver, hech ziyoni yoʻq›, dedilar. Soʻng boshqa biri kelib: ‹Ey Allohning Rasuli, men soch oldirishdan oldin ziyorat tavofini qilib yubordim›, dedi. U zot: ‹Soch oldir yoki qisqart, hech ziyoni yoʻq›, dedilar. Soʻng Baytga kelib uni tavof qildilar, soʻng Zamzamga kelib: ‹Ey Abdulmuttalib oʻgʻillari, bu sizlarning suv taqsimlash vazifangizdir. Odamlar sizlarni bu ishda yenmasalar edi, men albatta oʻzim suv tortgan boʻlardim›, dedilar».Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ Арафотда тўхтаб: ‹Бу тўхташ жойидир, Арафотнинг ҳаммаси тўхташ жойидир›, дедилар. Қуёш ботганда ўша ердан қайтдилар, сўнг Усомани орқаларига миндирдилар. У зот туяларини ўртача юрдирибдилар, одамлар эса ўнгу чапга уриб борар эдилар. У зот уларга қараб: ‹Эй одамлар, сокинлик билан юринглар!› дер эдилар. Сўнг Жамъга (Муздалифага) келиб, улар билан Мағриб ва Хуфтон — икки намозни ўқидилар. Сўнг тонг отгунча ўша ерда тунадилар. Сўнг Қузаҳга келиб, унинг устида тўхтаб: ‹Бу тўхташ жойидир, Жамънинг ҳаммаси тўхташ жойидир›, дедилар. Сўнг Муҳассирга етгунча юрдилар, унда тўхтаб, туяларини сурдилар, у водийдан ўтиб кетгунча елдирди, сўнг уни ушлаб турдилар. Сўнг Фазлни орқаларига миндириб, Жамрага келгунча юрдилар ва уни отдилар. Сўнг қурбонлик жойига келиб: ‹Бу қурбонлик жойидир, Минонинг ҳаммаси қурбонлик жойидир›, дедилар. Хасъам қабиласидан ёш бир қиз келиб фатво сўради ва: ‹Отам жуда кекса қария бўлиб, ақли ожизлашиб қолган, унга Аллоҳнинг ҳаж фарзи етди, мен у томонидан ҳаж қилсам, унинг ўрнига ўтадими?› деди. У зот: ‹Ҳа, отанг томонидан ҳаж қилавер›, дедилар. У зот Фазлнинг бўйнини буриб қўйган эдилар, Аббос у зотга: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, нега амакиваччангизнинг бўйнини бурдингиз?› деди. У зот: ‹Ёш йигит билан ёш қизни кўрдим, улар ҳақида шайтондан қўрқдим›, дедилар. Сўнг бир киши келиб: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, мен қурбонлик қилишдан олдин соч олдириб юбордим›, деди. У зот: ‹Қурбонлик қилавер, ҳеч зиёни йўқ›, дедилар. Сўнг бошқа бири келиб: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, мен соч олдиришдан олдин зиёрат тавофини қилиб юбордим›, деди. У зот: ‹Соч олдир ёки қисқарт, ҳеч зиёни йўқ›, дедилар. Сўнг Байтга келиб уни тавоф қилдилар, сўнг Замзамга келиб: ‹Эй Абдулмутталиб ўғиллари, бу сизларнинг сув тақсимлаш вазифангиздир. Одамлар сизларни бу ишда енмасалар эди, мен албатта ўзим сув тортган бўлардим›, дедилар».
حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ بْن أَحْمَد، قَالَ حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا الْمُغِيرَةُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ الْمَخْزُومِيُّ، حَدَّثَنِي أَبِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْحَارِثِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ أَبِيهِ، عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَافِعٍ، مَوْلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَفَ بِعَرَفَةَ وَهُوَ مُرْدِفٌ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ فَقَالَ هَذَا الْمَوْقِفُ وَكُلُّ عَرَفَةَ مَوْقِفٌ ثُمَّ دَفَعَ يَسِيرُ الْعَنَقَ وَجَعَلَ النَّاسُ يَضْرِبُونَ يَمِينًا وَشِمَالًا وَهُوَ يَلْتَفِتُ وَيَقُولُ السَّكِينَةَ أَيُّهَا النَّاسُ السَّكِينَةَ أَيُّهَا النَّاسُ حَتَّى جَاءَ الْمُزْدَلِفَةَ وَجَمَعَ بَيْنَ الصَّلَاتَيْنِ ثُمَّ وَقَفَ بِالْمُزْدَلِفَةِ فَوَقَفَ عَلَى قُزَحَ وَأَرْدَفَ الْفَضْلَ بْنَ عَبَّاسٍ وَقَالَ هَذَا الْمَوْقِفُ وَكُلُّ الْمُزْدَلِفَةِ مَوْقِفٌ ثُمَّ دَفَعَ وَجَعَلَ يَسِيرُ الْعَنَقَ وَالنَّاسُ يَضْرِبُونَ يَمِينًا وَشِمَالًا وَهُوَ يَلْتَفِتُ وَيَقُولُ السَّكِينَةَ السَّكِينَةَ أَيُّهَا النَّاسُ حَتَّى جَاءَ مُحَسِّرًا فَقَرَعَ رَاحِلَتَهُ فَخَبَّتْ حَتَّى خَرَجَ ثُمَّ عَادَ لِسَيْرِهِ الْأَوَّلِ حَتَّى رَمَى الْجَمْرَةَ ثُمَّ جَاءَ الْمَنْحَرَ فَقَالَ هَذَا الْمَنْحَرُ وَكُلُّ مِنًى مَنْحَرٌ ثُمَّ جَاءَتْهُ امْرَأَةٌ شَابَّةٌ مِنْ خَثْعَمَ فَقَالَتْ إِنَّ أَبِي شَيْخٌ كَبِيرٌ وَقَدْ أَفْنَدَ وَأَدْرَكَتْهُ فَرِيضَةُ اللَّهِ فِي الْحَجِّ وَلَا يَسْتَطِيعُ أَدَاءَهَا فَيُجْزِئُ عَنْهُ أَنْ أُؤَدِّيَهَا عَنْهُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَعَمْ وَجَعَلَ يَصْرِفُ وَجْهَ الْفَضْلِ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنْهَا ثُمَّ أَتَاهُ رَجُلٌ فَقَالَ إِنِّي رَمَيْتُ الْجَمْرَةَ وَأَفَضْتُ وَلَبِسْتُ وَلَمْ أَحْلِقْ قَالَ فَلَا حَرَجَ فَاحْلِقْ ثُمَّ أَتَاهُ رَجُلٌ آخَرُ فَقَالَ إِنِّي رَمَيْتُ وَحَلَقْتُ وَلَبِسْتُ وَلَمْ أَنْحَرْ فَقَالَ لَا حَرَجَ فَانْحَرْ ثُمَّ أَفَاضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَدَعَا بِسَجْلٍ مِنْ مَاءِ زَمْزَمَ فَشَرِبَ مِنْهُ وَتَوَضَّأَ ثُمَّ قَالَ انْزِعُوا يَا بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَلَوْلَا أَنْ تُغْلَبُوا عَلَيْهَا لَنَزَعْتُ قَالَ الْعَبَّاسُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي رَأَيْتُكَ تَصْرِفُ وَجْهَ ابْنِ أَخِيكَ قَالَ إِنِّي رَأَيْتُ غُلَامًا شَابًّا وَجَارِيَةً شَابَّةً فَخَشِيتُ عَلَيْهِمَا الشَّيْطَانَ.
Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Arafotda Usoma ibn Zaydni orqalariga mindirgan holda toʻxtab: «Bu toʻxtash joyidir, Arafotning hammasi toʻxtash joyidir», dedilar. Soʻng oʻrtacha yurish bilan qaytdilar, odamlar oʻngu chapga urib borar edilar, u zot esa qarab: «Ey odamlar, sokinlik! Ey odamlar, sokinlik!» der edilar. Nihoyat Muzdalifaga kelib, ikki namozni jamlab oʻqidilar, soʻng Muzdalifada toʻxtab, Quzahning ustida turdilar va Fazl ibn Abbosni orqalariga mindirib: «Bu toʻxtash joyidir, Muzdalifaning hammasi toʻxtash joyidir», dedilar. Soʻng qaytib, oʻrtacha yura boshladilar, odamlar oʻngu chapga urib borar, u zot qarab: «Sokinlik, sokinlik, ey odamlar!» der edilar. Nihoyat Muhassirga kelib, ulovlarini surdilar, u chiqib ketguncha yeldirdi, soʻng avvalgi yurishlariga qaytdilar, toki Jamrani otdilar. Soʻng qurbonlik joyiga kelib: «Bu qurbonlik joyidir, Minoning hammasi qurbonlik joyidir», dedilar. Soʻng Xasʼam qabilasidan yosh bir ayol kelib: «Otam juda keksa qariya boʻlib, aqli ojizlashib qolgan, unga Allohning haj farzi yetdi, ammo uni ado eta olmaydi, men u tomonidan ado etsam, uning oʻrniga oʻtadimi?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Ha», dedilar va Fazl ibn Abbosning yuzini undan burib turdilar. Soʻng bir kishi kelib: «Men Jamrani otdim, ziyorat tavofini qildim, kiyim kiydim, ammo soch oldirmadim», dedi. U zot: «Hech ziyoni yoʻq, soch oldiraver», dedilar. Soʻng boshqa bir kishi kelib: «Men otdim, soch oldirdim, kiyim kiydim, ammo qurbonlik qilmadim», dedi. U zot: «Hech ziyoni yoʻq, qurbonlik qilaver», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ ziyoratga borib, Zamzam suvidan bir chelak keltirishni buyurdilar, undan ichdilar va taharat qildilar, soʻng: «Ey Abdulmuttalib oʻgʻillari, suv torting! Bu ishda sizlarni yenib qoʻymaganlarida edi, men albatta oʻzim suv tortgan boʻlardim», dedilar. Abbos: «Ey Allohning Rasuli, men sizni jiyaningizning yuzini burib turganingizni koʻrdim», dedi. U zot: «Men yosh yigit bilan yosh qizni koʻrdim, ular haqida shaytondan qoʻrqdim», dedilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Арафотда Усома ибн Зайдни орқаларига миндирган ҳолда тўхтаб: «Бу тўхташ жойидир, Арафотнинг ҳаммаси тўхташ жойидир», дедилар. Сўнг ўртача юриш билан қайтдилар, одамлар ўнгу чапга уриб борар эдилар, у зот эса қараб: «Эй одамлар, сокинлик! Эй одамлар, сокинлик!» дер эдилар. Ниҳоят Муздалифага келиб, икки намозни жамлаб ўқидилар, сўнг Муздалифада тўхтаб, Қузаҳнинг устида турдилар ва Фазл ибн Аббосни орқаларига миндириб: «Бу тўхташ жойидир, Муздалифанинг ҳаммаси тўхташ жойидир», дедилар. Сўнг қайтиб, ўртача юра бошладилар, одамлар ўнгу чапга уриб борар, у зот қараб: «Сокинлик, сокинлик, эй одамлар!» дер эдилар. Ниҳоят Муҳассирга келиб, уловларини сурдилар, у чиқиб кетгунча елдирди, сўнг аввалги юришларига қайтдилар, токи Жамрани отдилар. Сўнг қурбонлик жойига келиб: «Бу қурбонлик жойидир, Минонинг ҳаммаси қурбонлик жойидир», дедилар. Сўнг Хасъам қабиласидан ёш бир аёл келиб: «Отам жуда кекса қария бўлиб, ақли ожизлашиб қолган, унга Аллоҳнинг ҳаж фарзи етди, аммо уни адо эта олмайди, мен у томонидан адо этсам, унинг ўрнига ўтадими?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳа», дедилар ва Фазл ибн Аббоснинг юзини ундан буриб турдилар. Сўнг бир киши келиб: «Мен Жамрани отдим, зиёрат тавофини қилдим, кийим кийдим, аммо соч олдирмадим», деди. У зот: «Ҳеч зиёни йўқ, соч олдиравер», дедилар. Сўнг бошқа бир киши келиб: «Мен отдим, соч олдирдим, кийим кийдим, аммо қурбонлик қилмадим», деди. У зот: «Ҳеч зиёни йўқ, қурбонлик қилавер», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ зиёратга бориб, Замзам сувидан бир челак келтиришни буюрдилар, ундан ичдилар ва таҳарат қилдилар, сўнг: «Эй Абдулмутталиб ўғиллари, сув тортинг! Бу ишда сизларни ениб қўймаганларида эди, мен албатта ўзим сув тортган бўлардим», дедилар. Аббос: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен сизни жиянингизнинг юзини буриб турганингизни кўрдим», деди. У зот: «Мен ёш йигит билан ёш қизни кўрдим, улар ҳақида шайтондан қўрқдим», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْبَرِيدِ، عَنْ حُسَيْنِ بْنِ مَيْمُونٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَاضِي الرَّيِّ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، قَالَ سَمِعْتُ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، عَلِيًّا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَقُولُ اجْتَمَعْتُ أَنَا وَفَاطِمَةُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا وَالْعَبَّاسُ وَزَيْدُ بْنُ حَارِثَةَ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ الْعَبَّاسُ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَبِرَ سِنِّي وَرَقَّ عَظْمِي وَكَثُرَتْ مُؤْنَتِي فَإِنْ رَأَيْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنْ تَأْمُرَ لِي بِكَذَا وَكَذَا وَسْقًا مِنْ طَعَامٍ فَافْعَلْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَفْعَلُ فَقَالَتْ فَاطِمَةُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنْ رَأَيْتَ أَنْ تَأْمُرَ لِي كَمَا أَمَرْتَ لِعَمِّكَ فَافْعَلْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَفْعَلُ ذَلِكَ ثُمَّ قَالَ زَيْدُ بْنُ حَارِثَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كُنْتَ أَعْطَيْتَنِي أَرْضًا كَانَتْ مَعِيشَتِي مِنْهَا ثُمَّ قَبَضْتَهَا فَإِنْ رَأَيْتَ أَنْ تَرُدَّهَا عَلَيَّ فَقَلْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَفْعَلُ فَقَالَتْ فَاطِمَةُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنْ رَأَيْتَ أَنْ تَأْمُرَ لِي كَمَا أَمَرْت لِعَمِّكَ فَافْعَلْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ نَفْعَلُ ذَلِكَ قَالَ فَقُلْتُ أَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنْ رَأَيْتَ أَنْ تُوَلِّيَنِي هَذَا الْحَقَّ الَّذِي جَعَلَهُ اللَّهُ لَنَا فِي كِتَابِهِ مِنْ هَذَا الْخُمُسِ فَأَقْسِمُهُ فِي حَيَاتِكَ كَيْ لَا يُنَازِعَنِيهِ أَحَدٌ بَعْدَكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَفْعَلُ ذَاكَ فَوَلَّانِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَسَمْتُهُ فِي حَيَاتِهِ ثُمَّ وَلَّانِيهِ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقَسَمْتُهُ فِي حَيَاتِهِ ثُمَّ وَلَّانِيهِ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقَسَمْتُ فِي حَيَاتِهِ حَتَّى كَانَتْ آخِرُ سَنَةٍ مِنْ سِنِي عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَإِنَّهُ أَتَاهُ مَالٌ كَثِيرٌ.
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men, Fotima (roziyallohu anho), Abbos va Zayd ibn Horisa Rasululloh ﷺning huzurlarida yigʻildik. Abbos: «Ey Allohning Rasuli, yoshim ulgʻaydi, suyagim boʻshashdi va yeydiganlarim koʻpaydi. Agar maʼqul koʻrsangiz, ey Allohning Rasuli, menga shuncha-shuncha vasq taom berishga amr qiling», dedi. Rasululloh ﷺ: «Qilamiz», dedilar. Fotima: «Ey Allohning Rasuli, agar maʼqul koʻrsangiz, amakingizga amr qilganingizdek menga ham amr qiling», dedi. Rasululloh ﷺ: «Buni qilamiz», dedilar. Soʻng Zayd ibn Horisa: «Ey Allohning Rasuli, siz menga tirikchiligim shundan boʻladigan bir yer bergan edingiz, keyin uni qaytarib oldingiz. Agar maʼqul koʻrsangiz, uni menga qaytaring», dedi. Rasululloh ﷺ: «Qilamiz», dedilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, agar maʼqul koʻrsangiz, Alloh oʻz kitobida bizga (ahli baytga) bu xumsdan ajratib qoʻygan haqni menga topshirsangiz, uni siz hayotligingizda taqsimlab beray, toki sizdan keyin bunda hech kim men bilan tortishmasin», dedim. Rasululloh ﷺ: «Buni qilamiz», dedilar. Rasululloh ﷺ uni menga topshirdilar, men uni u zotning hayotliklarida taqsimladim. Soʻng Abu Bakr (roziyallohu anhu) uni menga topshirdi, men uni uning hayotligida taqsimladim. Soʻng Umar (roziyallohu anhu) uni menga topshirdi, men uni uning hayotligida taqsimladim; nihoyat Umarning umrining oxirgi yili keldiki, unga koʻp mol-dunyo kelib qoldi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен, Фотима (розияллоҳу анҳо), Аббос ва Зайд ибн Ҳориса Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларида йиғилдик. Аббос: «Эй Аллоҳнинг Расули, ёшим улғайди, суягим бўшашди ва ейдиганларим кўпайди. Агар маъқул кўрсангиз, эй Аллоҳнинг Расули, менга шунча-шунча васқ таом беришга амр қилинг», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Қиламиз», дедилар. Фотима: «Эй Аллоҳнинг Расули, агар маъқул кўрсангиз, амакингизга амр қилганингиздек менга ҳам амр қилинг», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Буни қиламиз», дедилар. Сўнг Зайд ибн Ҳориса: «Эй Аллоҳнинг Расули, сиз менга тирикчилигим шундан бўладиган бир ер берган эдингиз, кейин уни қайтариб олдингиз. Агар маъқул кўрсангиз, уни менга қайтаринг», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Қиламиз», дедилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, агар маъқул кўрсангиз, Аллоҳ ўз китобида бизга (аҳли байтга) бу хумсдан ажратиб қўйган ҳақни менга топширсангиз, уни сиз ҳаётлигингизда тақсимлаб берай, токи сиздан кейин бунда ҳеч ким мен билан тортишмасин», дедим. Расулуллоҳ ﷺ: «Буни қиламиз», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ уни менга топширдилар, мен уни у зотнинг ҳаётликларида тақсимладим. Сўнг Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) уни менга топширди, мен уни унинг ҳаётлигида тақсимладим. Сўнг Умар (розияллоҳу анҳу) уни менга топширди, мен уни унинг ҳаётлигида тақсимладим; ниҳоят Умарнинг умрининг охирги йили келдики, унга кўп мол-дунё келиб қолди.
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ ابْنِ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنِي أَبِي إِسْحَاقُ بْنُ يَسَارٍ، عَنْ مِقْسَمٍ أَبِي الْقَاسِمِ، مَوْلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ نَوْفَلٍ عَنْ مَوْلَاهُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ، قَالَ اعْتَمَرْتُ مَعَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فِي زَمَانِ عُمَرَ أَوْ زَمَانِ عُثْمَانَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَنَزَلَ عَلَى أُخْتِهِ أُمِّ هَانِئٍ بِنْتِ أَبِي طَالِبٍ فَلَمَّا فَرَغَ مِنْ عُمْرَتِهِ رَجَعَ فَسُكِبَ لَهُ غُسْلٌ فَاغْتَسَلَ فَلَمَّا فَرَغَ مِنْ غُسْلِهِ دَخَلَ عَلَيْهِ نَفَرٌ مِنْ أَهْلِ الْعِرَاقِ فَقَالُوا يَا أَبَا حَسَنٍ جِئْنَاكَ نَسْأَلُكَ عَنْ أَمْرٍ نُحِبُّ أَنْ تُخْبِرَنَا عَنْهُ قَالَ أَظُنُّ الْمُغِيرَةَ بْنَ شُعْبَةَ يُحَدِّثُكُمْ أَنَّهُ كَانَ أَحْدَثَ النَّاسِ عَهْدًا بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالُوا أَجَلْ عَنْ ذَلِكَ جِئْنَا نَسْأَلُكَ قَالَ أَحْدَثُ النَّاسِ عَهْدًا بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قُثَمُ بْنُ الْعَبَّاسِ.
Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: u Umar yoki Usmon zamonida umra qildi va singlisi Ummu Honiy bint Abu Tolibnikiga tushdi. Umrasini tugatgach qaytib keldi, unga gʻusl suvi quyildi va u gʻusl qildi. Gʻuslni tugatgach, uning huzuriga Iroq ahlidan bir guruh kishi kirib: «Ey Abu Hasan, biz sizga bir ish haqida soʻrash uchun keldik, uni bizga xabar berishingizni istaymiz», dedilar. U: «Menimcha, Mugʻiyra ibn Shuʼba sizlarga oʻzini Rasululloh ﷺ ga eng yaqin zamonda boʻlgan kishi deb aytgan boʻlsa kerak», dedi. Ular: «Ha, aynan shu haqda soʻrash uchun keldik», dedilar. U: «Rasululloh ﷺ ga eng yaqin zamonda boʻlgan kishi Qusam ibn Abbosdir», dedi.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: у Умар ёки Усмон замонида умра қилди ва синглиси Умму Ҳоний бинт Абу Толибникига тушди. Умрасини тугатгач қайтиб келди, унга ғусл суви қуйилди ва у ғусл қилди. Ғуслни тугатгач, унинг ҳузурига Ироқ аҳлидан бир гуруҳ киши кириб: «Эй Абу Ҳасан, биз сизга бир иш ҳақида сўраш учун келдик, уни бизга хабар беришингизни истаймиз», дедилар. У: «Менимча, Муғийра ибн Шуъба сизларга ўзини Расулуллоҳ ﷺ га энг яқин замонда бўлган киши деб айтган бўлса керак», деди. Улар: «Ҳа, айнан шу ҳақда сўраш учун келдик», дедилар. У: «Расулуллоҳ ﷺ га энг яқин замонда бўлган киши Қусам ибн Аббосдир», деди.