حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ الْهَرَوِيُّ، إِبْرَاهِيمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَاتِمٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، حَدَّثَنِي جَدِّي أَبُو أُمِّي، مَالِكُ بْنُ حَمْزَةَ بْنِ أَبِي أُسَيْدٍ السَّاعِدِيُّ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ أَبِي أُسَيْدٍ السَّاعِدِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ لِلْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ وَدَخَلَ عَلَيْهِمْ فَقَالَ " السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ " . قَالُوا وَعَلَيْكَ السَّلاَمُ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ . قَالَ " كَيْفَ أَصْبَحْتُمْ " . قَالُوا بِخَيْرٍ نَحْمَدُ اللَّهَ فَكَيْفَ أَصْبَحْتَ بِأَبِينَا وَأُمِّنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " أَصْبَحْتُ بِخَيْرٍ أَحْمَدُ اللَّهَ " .
Abu Usayd as-Soidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Abbos ibn Abdulmuttalibning huzuriga kirdilar-da: «Assalomu alaykum», dedilar. Ular: «Va alaykas salomu va rahmatullohi va barakotuhu», dedilar. U zot: «Qanday tongni qarshi oldingiz?» dedilar. Ular: «Yaxshi holatda, Allohga hamd aytamiz. Sizni-chi, otamiz va onamiz sizga fido boʻlsin, yo Rasululloh, qanday tongni qarshi oldingiz?» dedilar. U zot: «Yaxshi holatda tongga chiqdim, Allohga hamd aytaman», dedilar.Абу Усайд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Аббос ибн Абдулмутталибнинг ҳузурига кирдилар-да: «Ассалому алайкум», дедилар. Улар: «Ва алайкас салому ва раҳматуллоҳи ва баракотуҳу», дедилар. У зот: «Қандай тонгни қарши олдингиз?» дедилар. Улар: «Яхши ҳолатда, Аллоҳга ҳамд айтамиз. Сизни-чи, отамиз ва онамиз сизга фидо бўлсин, ё Расулуллоҳ, қандай тонгни қарши олдингиз?» дедилар. У зот: «Яхши ҳолатда тонгга чиқдим, Аллоҳга ҳамд айтаман», дедилар.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الأَرْقَمِ بْنِ شُرَحْبِيلَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَمَّا مَرِضَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ مَرَضَهُ الَّذِي مَاتَ فِيهِ كَانَ فِي بَيْتِ عَائِشَةَ . فَقَالَ " ادْعُوا لِي عَلِيًّا " . قَالَتْ عَائِشَةُ يَا رَسُولَ اللَّهِ نَدْعُو لَكَ أَبَا بَكْرٍ قَالَ " ادْعُوهُ " . قَالَتْ حَفْصَةُ يَا رَسُولَ اللَّهِ نَدْعُو لَكَ عُمَرَ قَالَ " ادْعُوهُ " . قَالَتْ أُمُّ الْفَضْلِ يَا رَسُولَ اللَّهِ نَدْعُو لَكَ الْعَبَّاسَ قَالَ " نَعَمْ " . فَلَمَّا اجْتَمَعُوا رَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ رَأْسَهُ فَنَظَرَ فَسَكَتَ فَقَالَ عُمَرُ قُومُوا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ . ثُمَّ جَاءَ بِلاَلٌ يُؤْذِنُهُ بِالصَّلاَةِ فَقَالَ " مُرُوا أَبَا بَكْرٍ فَلْيُصَلِّ بِالنَّاسِ " . فَقَالَتْ عَائِشَةُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ رَجُلٌ رَقِيقٌ حَصِرٌ وَمَتَى لاَ يَرَاكَ يَبْكِي وَالنَّاسُ يَبْكُونَ فَلَوْ أَمَرْتَ عُمَرَ يُصَلِّي بِالنَّاسِ . فَخَرَجَ أَبُو بَكْرٍ فَصَلَّى بِالنَّاسِ فَوَجَدَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ مِنْ نَفْسِهِ خِفَّةً فَخَرَجَ يُهَادَى بَيْنَ رَجُلَيْنِ وَرِجْلاَهُ تَخُطَّانِ فِي الأَرْضِ فَلَمَّا رَآهُ النَّاسُ سَبَّحُوا بِأَبِي بَكْرٍ فَذَهَبَ لِيَسْتَأْخِرَ فَأَوْمَأَ إِلَيْهِ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَىْ مَكَانَكَ فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَجَلَسَ عَنْ يَمِينِهِ وَقَامَ أَبُو بَكْرٍ فَكَانَ أَبُو بَكْرٍ يَأْتَمُّ بِالنَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَالنَّاسُ يَأْتَمُّونَ بِأَبِي بَكْرٍ . قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَأَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ مِنَ الْقِرَاءَةِ مِنْ حَيْثُ كَانَ بَلَغَ أَبُو بَكْرٍ .
قَالَ وَكِيعٌ وَكَذَا السُّنَّةُ . قَالَ فَمَاتَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فِي مَرَضِهِ ذَلِكَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oʻzlari vafot etgan kasalliklariga chalinganlarida, Oishaning uyida edilar. U zot: «Menga Alini chaqiringlar», dedilar. Oisha: «Ey Rasululloh, sizga Abu Bakrni chaqiraylikmi?» dedi. U zot: «Uni chaqiringlar», dedilar. Hafsa: «Ey Rasululloh, sizga Umarni chaqiraylikmi?» dedi. U zot: «Uni chaqiringlar», dedilar. Ummul-Fazl: «Ey Rasululloh, sizga Abbosni chaqiraylikmi?» dedi. U zot: «Ha», dedilar. Ular yigʻilishgach, Rasululloh ﷺ boshlarini koʻtarib qaradilar-da, jim boʻldilar. Shunda Umar: «Rasululloh ﷺning oldilaridan turinglar», dedi. Soʻng Bilol u zotni namozga chorlagani keldi. U zot: «Abu Bakrga ayting, odamlarga imom boʻlib namoz oʻqisin», dedilar. Oisha: «Ey Rasululloh, Abu Bakr yumshoq koʻngil, taʼsirchan kishi, sizni koʻrmasa yigʻlaydi, odamlar ham yigʻlaydi. Umarga buyursangiz, u odamlarga imom boʻlib namoz oʻqisa edi», dedi. Abu Bakr chiqib, odamlarga imom boʻlib namoz oʻqidi. Soʻng Rasululloh ﷺ oʻzlarida bir yengillik sezib, ikki kishining orasida suyanib chiqdilar, oyoqlari yerda sudralar edi. Odamlar u zotni koʻrishgach, Abu Bakrga tasbeh aytib ishora qilishdi. Abu Bakr orqaga chekinmoqchi boʻldi. Nabiy ﷺ unga: «Oʻrningda tur», deb ishora qildilar. Soʻng Rasululloh ﷺ kelib, uning oʻng tomoniga oʻtirdilar, Abu Bakr esa tik turdi. Abu Bakr Nabiy ﷺga iqtido qilar, odamlar esa Abu Bakrga iqtido qilar edilar. Ibn Abbos aytadi: Rasululloh ﷺ Abu Bakr yetgan joydan qiroatni davom ettirdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ўзлари вафот этган касалликларига чалинганларида, Оишанинг уйида эдилар. У зот: «Менга Алини чақиринглар», дедилар. Оиша: «Эй Расулуллоҳ, сизга Абу Бакрни чақирайликми?» деди. У зот: «Уни чақиринглар», дедилар. Ҳафса: «Эй Расулуллоҳ, сизга Умарни чақирайликми?» деди. У зот: «Уни чақиринглар», дедилар. Уммул-Фазл: «Эй Расулуллоҳ, сизга Аббосни чақирайликми?» деди. У зот: «Ҳа», дедилар. Улар йиғилишгач, Расулуллоҳ ﷺ бошларини кўтариб қарадилар-да, жим бўлдилар. Шунда Умар: «Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларидан туринглар», деди. Сўнг Билол у зотни намозга чорлагани келди. У зот: «Абу Бакрга айтинг, одамларга имом бўлиб намоз ўқисин», дедилар. Оиша: «Эй Расулуллоҳ, Абу Бакр юмшоқ кўнгил, таъсирчан киши, сизни кўрмаса йиғлайди, одамлар ҳам йиғлайди. Умарга буюрсангиз, у одамларга имом бўлиб намоз ўқиса эди», деди. Абу Бакр чиқиб, одамларга имом бўлиб намоз ўқиди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ ўзларида бир енгиллик сезиб, икки кишининг орасида суяниб чиқдилар, оёқлари ерда судралар эди. Одамлар у зотни кўришгач, Абу Бакрга тасбеҳ айтиб ишора қилишди. Абу Бакр орқага чекинмоқчи бўлди. Набий ﷺ унга: «Ўрнингда тур», деб ишора қилдилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ келиб, унинг ўнг томонига ўтирдилар, Абу Бакр эса тик турди. Абу Бакр Набий ﷺга иқтидо қилар, одамлар эса Абу Бакрга иқтидо қилар эдилар. Ибн Аббос айтади: Расулуллоҳ ﷺ Абу Бакр етган жойдан қироатни давом эттирдилар.