وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ: اسْتَأْذَنَ الْعَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَبِيتَ بِمَكَّةَ لَيَالِيَ منى من أجلِ سِقايتِهِ فَأذن لَهُ
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Abbos ibn Abdulmuttalib zamzam suvi bilan hojilarni sugʻorish ishi tufayli Mino kunlarida Makkada tunashga Rasululloh ﷺdan izn soʻradi, u zot esa unga izn berdilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аббос ибн Абдулмутталиб замзам суви билан ҳожиларни суғориш иши туфайли Мино кунларида Маккада тунашга Расулуллоҳ ﷺдан изн сўради, у зот эса унга изн бердилар.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَاءَ إِلَى السِّقَايَةِ فَاسْتَسْقَى. فَقَالَ الْعَبَّاسُ: يَا فَضْلُ اذْهَبْ إِلَى أُمِّكَ فَأْتِ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِشَرَابٍ مِنْ عِنْدِهَا فَقَالَ: «اسْقِنِي» فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهُمْ يَجْعَلُونَ أَيْدِيَهُمْ فِيهِ قَالَ: «اسْقِنِي» . فَشرب مِنْهُ ثُمَّ أَتَى زَمْزَمَ وَهُمْ يَسْقُونَ وَيَعْمَلُونَ فِيهَا. فَقَالَ: «اعْمَلُوا فَإِنَّكُمْ عَلَى عَمَلٍ صَالِحٍ» . ثُمَّ قَالَ: «لَوْلَا أَنْ تُغْلَبُوا لَنَزَلْتُ حَتَّى أَضَعَ الْحَبْلَ عَلَى هَذِهِ» . وَأَشَارَ إِلَى عَاتِقِهِ. رَوَاهُ البُخَارِيّ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ suv (tarqatiladigan) joyga kelib, suv soʻradilar. Abbos: «Ey Fazl, onangning oldiga borib, Rasululloh ﷺ uchun undan suv olib kel», — dedi. Rasululloh ﷺ: «Menga (shu yerdan) suv ber», — dedilar. Abbos: «Yo Rasululloh, odamlar unga qoʻllarini (tiqib) solyapti (yaʼni u toza emas)», — dedi. Rasululloh ﷺ yana: «Menga suv ber», — dedilar. Bas, u zot oʻsha suvdan ichdilar, soʻng Zamzam (qudugʻi) tomonga bordilar — u yerda odamlar boshqalarga suv berayotgan va (qudukdan suv tortib) ishlayotgan edi. Paygʻambar ﷺ ularga: «Davom etinglar! Sizlar yaxshi amal qilyapsiz», — dedilar. Soʻng u zot: «Agar men — boshqa odamlar siz bilan (Zamzamdan suv tortishda) raqobatlashib ketishidan — qoʻrqmaganimda, albatta arqonni olib, uni mana bunga (yaʼni yelkasiga) qoʻyar edim (yaʼni oʻzim suv tortar edim)», — dedilar va buni aytganda, u zot yelkasiga ishora qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ сув (тарқатиладиган) жойга келиб, сув сўрадилар. Аббос: «Эй Фазл, онангнинг олдига бориб, Расулуллоҳ ﷺ учун ундан сув олиб кел», — деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Менга (шу ердан) сув бер», — дедилар. Аббос: «Ё Расулуллоҳ, одамлар унга қўлларини (тиқиб) соляпти (яъни у тоза эмас)», — деди. Расулуллоҳ ﷺ яна: «Менга сув бер», — дедилар. Бас, у зот ўша сувдан ичдилар, сўнг Замзам (қудуғи) томонга бордилар — у ерда одамлар бошқаларга сув бераётган ва (қудукдан сув тортиб) ишлаётган эди. Пайғамбар ﷺ уларга: «Давом этинглар! Сизлар яхши амал қиляпсиз», — дедилар. Сўнг у зот: «Агар мен — бошқа одамлар сиз билан (Замзамдан сув тортишда) рақобатлашиб кетишидан — қўрқмаганимда, албатта арқонни олиб, уни мана бунга (яъни елкасига) қўяр эдим (яъни ўзим сув тортар эдим)», — дедилар ва буни айтганда, у зот елкасига ишора қилди.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: شَرِبَ رَجُلٌ فَسَكِرَ فَلُقِيَ يَمِيلُ فِي الْفَجِّ فَانْطُلِقَ بِهِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا حَاذَى دَارَ الْعَبَّاسِ انْفَلَتَ فَدَخَلَ عَلَى الْعَبَّاسِ فَالْتَزَمَهُ فَذَكَرَ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فضحكَ وَقَالَ: «أفعَلَها؟» وَلم يأمرْ فيهِ بشيءٍ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد
Hasan ibn Ali va Muhammad ibn al-Musanno bizga rivoyat qildilar — bu (lafz) uning (Muhammadning) hadisidir — ikkisi dedi: Abu Osim bizga Ibn Jurayjdan, u Muhammad ibn Ali ibn Rukonadan, u Ikrimadan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi: Rasululloh ﷺ may (xamr) ichish uchun belgilangan had taʼyin qilmaganlar. Ibn Abbos aytdi: Bir kishi (may) ichib, mast boʻldi va yoʻlda gandiraklab ketayotganini koʻrishdi. Soʻng uni Paygʻambar ﷺning oldilariga olib ketishdi. Abbosning uyiga roʻbaroʻ boʻlganida, u qochib, Abbosning huzuriga kirdi va unga yopishib oldi. Bu Paygʻambar ﷺga zikr qilinganida, u zot kulib: «U shunday qildimi?» dedilar va bu haqda hech narsani buyurmadilar. Abu Dovud aytdi: Bu Madina ahli yakka oʻzi rivoyat qilgan narsalardandir — bu Hasan ibn Alining hadisidir.Ҳасан ибн Али ва Муҳаммад ибн ал-Мусанно бизга ривоят қилдилар — бу (лафз) унинг (Муҳаммаднинг) ҳадисидир — иккиси деди: Абу Осим бизга Ибн Журайждан, у Муҳаммад ибн Али ибн Руконадан, у Икримадан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди: Расулуллоҳ ﷺ май (хамр) ичиш учун белгиланган ҳад таъйин қилмаганлар. Ибн Аббос айтди: Бир киши (май) ичиб, маст бўлди ва йўлда гандираклаб кетаётганини кўришди. Сўнг уни Пайғамбар ﷺнинг олдиларига олиб кетишди. Аббоснинг уйига рўбарў бўлганида, у қочиб, Аббоснинг ҳузурига кирди ва унга ёпишиб олди. Бу Пайғамбар ﷺга зикр қилинганида, у зот кулиб: «У шундай қилдими?» дедилар ва бу ҳақда ҳеч нарсани буюрмадилар. Абу Довуд айтди: Бу Мадина аҳли якка ўзи ривоят қилган нарсалардандир — бу Ҳасан ибн Алининг ҳадисидир.
عَن ابْن عبَّاس قَالَ: إنَّ الله تَعَالَى فضل مُحَمَّدًا صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى الْأَنْبِيَاءِ وَعَلَى أَهْلِ السَّمَاءِ فَقَالُوا يَا أَبَا عَبَّاسٍ بِمَ فَضَّله الله عَلَى أَهْلِ السَّمَاءِ؟ قَالَ: إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى قَالَ لِأَهْلِ السَّمَاءِ [وَمَنْ يَقُلْ مِنْهُمْ إِنِّي إِلَهٌ مِنْ دُونِهِ فَذَلِكَ نَجْزِيهِ جَهَنَّمَ كَذَلِكَ نجزي الظَّالِمين] وَقَالَ اللَّهُ تَعَالَى لِمُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: [إِنَّا فَتَحْنَا لَكَ فَتْحًا مُبِينًا لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تأخَّر] قَالُوا: وَمَا فَضْلُهُ عَلَى الْأَنْبِيَاءِ؟ قَالَ: قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: [وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا بِلِسَانِ قَوْمِهِ لِيُبَيِّنَ لَهُمْ فَيُضِلُّ اللَّهُ مَنْ يَشَاء] الْآيَةَ وَقَالَ اللَّهُ تَعَالَى لِمُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: [وَمَا أَرْسَلْنَاك إِلَّا كَافَّة للنَّاس] فَأرْسلهُ إِلَى الْجِنّ وَالْإِنْس
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan bir safarda edik. Men u zotdan bir narsa haqida uch marta soʻradim, ammo u zot menga javob bermadilar. Oʻzimga oʻzim: «Onang seni yoʻqotgur, ey Xattob oʻgʻli, Rasululloh ﷺga uch marta gapirding, u zot senga javob bermadilar», dedim. Soʻng ulovimga minib, mening haqimda biror narsa nozil boʻlganidan qoʻrqib, oldinga oʻtib ketdim. Shunda: «Ey Umar! Umar qani?» deb chaqirayotgan bir jarchini eshitdim. Men haqimda biror narsa nozil boʻlgan boʻlsa kerak deb oʻylab, orqaga qaytdim. Paygʻambar ﷺ: «Kecha menga bir sura nozil boʻldi, u menga dunyo va undagi bor narsalardan koʻra sevimliroqdir: {Albatta, Biz senga ochiq-oydin fath ato etdik. Alloh sening avvalgi va keyingi gunohlaringni magʻfirat qilishi uchun} (Fath 1-2)», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бир сафарда эдик. Мен у зотдан бир нарса ҳақида уч марта сўрадим, аммо у зот менга жавоб бермадилар. Ўзимга ўзим: «Онанг сени йўқотгур, эй Хаттоб ўғли, Расулуллоҳ ﷺга уч марта гапирдинг, у зот сенга жавоб бермадилар», дедим. Сўнг уловимга миниб, менинг ҳақимда бирор нарса нозил бўлганидан қўрқиб, олдинга ўтиб кетдим. Шунда: «Эй Умар! Умар қани?» деб чақираётган бир жарчини эшитдим. Мен ҳақимда бирор нарса нозил бўлган бўлса керак деб ўйлаб, орқага қайтдим. Пайғамбар ﷺ: «Кеча менга бир сура нозил бўлди, у менга дунё ва ундаги бор нарсалардан кўра севимлироқдир: {Албатта, Биз сенга очиқ-ойдин фатҳ ато этдик. Аллоҳ сенинг аввалги ва кейинги гуноҳларингни мағфират қилиши учун} (Фатҳ 1-2)», дедилар.
وَعَنْ أَبِي أَيُّوبَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " لَا تَزَالُ أُمَّتِي بِخَيْرٍ أَوْ قَالَ: عَلَى الْفِطْرَةِ مَا لَمْ يُؤَخِّرُوا الْمَغْرِبَ إِلَى أَنْ تَشْتَبِكَ النُّجُومُ ". رَوَاهُ أَبُو دَاوُد
وَرَوَاهُ الدَّارمِيّ عَن الْعَبَّاس
Ubaydulloh ibn Umar bizga, Yazid ibn Zurayʼ bizga, Muhammad ibn Ishoq bizga, Yazid ibn Abu Habiyb menga Marsad ibn Abdullohdan rivoyat qilib aytdi: U aytdi: Abu Ayyub (roziyallohu anhu) bizga gʻazotchi boʻlib kelganida, oʻsha kunlarda Uqba ibn Omir Misr (hokimi) edi. U shom namozini kechiktirdi. Shunda Abu Ayyub uning oldiga turib bordi va unga: «Ey Uqba, bu qanaqa namoz?» dedi. U: «Band boʻlib qoldik», dedi. (Abu Ayyub): «Sen Rasululloh ﷺning: ‹Ummatim yulduzlar (toʻr kabi) qalin chiqquncha shom namozini kechiktirmas ekan, doimo yaxshilikda — yoki: fitratda — boʻlaveradi›, deganlarini eshitmaganmiding?» dedi.Убайдуллоҳ ибн Умар бизга, Язид ибн Зурайъ бизга, Муҳаммад ибн Ишоқ бизга, Язид ибн Абу Ҳабийб менга Марсад ибн Абдуллоҳдан ривоят қилиб айтди: У айтди: Абу Айюб (розияллоҳу анҳу) бизга ғазотчи бўлиб келганида, ўша кунларда Уқба ибн Омир Миср (ҳокими) эди. У шом намозини кечиктирди. Шунда Абу Айюб унинг олдига туриб борди ва унга: «Эй Уқба, бу қанақа намоз?» деди. У: «Банд бўлиб қолдик», деди. (Абу Айюб): «Сен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Умматим юлдузлар (тўр каби) қалин чиққунча шом намозини кечиктирмас экан, доимо яхшиликда — ёки: фитратда — бўлаверади›, деганларини эшитмаганмидинг?» деди.
عَن عبيد الله بن عبد الله بن عتبَة قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى عَائِشَةَ فَقُلْتُ أَلَا تُحَدِّثِينِي عَنْ مَرَضِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْ بَلَى ثَقُلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم فَقَالَ: «أصلى النَّاس؟» قُلْنَا لَا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَهُمْ يَنْتَظِرُونَكَ فَقَالَ: «ضَعُوا لِي مَاءً فِي الْمِخْضَبِ» قَالَتْ فَفَعَلْنَا فَاغْتَسَلَ فَذَهَبَ لِيَنُوءَ فَأُغْمِيَ عَلَيْهِ ثُمَّ أَفَاقَ فَقَالَ صلى الله عَلَيْهِ وَسلم: «أَصَلَّى النَّاسُ؟» قُلْنَا لَا هُمْ يَنْتَظِرُونَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ: «ضَعُوا لِي مَاءً فِي الْمِخْضَبِ» قَالَتْ فَقَعَدَ فَاغْتَسَلَ ثُمَّ ذَهَبَ لِيَنُوءَ فَأُغْمِيَ عَلَيْهِ ثُمَّ أَفَاقَ فَقَالَ: «أَصَلَّى النَّاسُ؟» قُلْنَا لَا هُمْ يَنْتَظِرُونَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ: «ضَعُوا لِي مَاءً فِي الْمِخْضَبِ» فَقَعَدَ فَاغْتَسَلَ ثُمَّ ذَهَبَ لِيَنُوءَ فَأُغْمِيَ عَلَيْهِ ثُمَّ أَفَاقَ فَقَالَ: «أَصَلَّى النَّاسُ» . قُلْنَا لَا هُمْ يَنْتَظِرُونَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَالنَّاسُ عُكُوفٌ فِي الْمَسْجِدِ يَنْتَظِرُونَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِصَلَاةِ الْعِشَاءِ الْآخِرَةِ. فَأَرْسَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى أَبِي بَكْرٍ بِأَنْ يُصَلِّيَ بِالنَّاسِ فَأَتَاهُ الرَّسُولُ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَأْمُرُكَ أَنْ تُصَلِّيَ بِالنَّاسِ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ وَكَانَ رَجُلًا رَقِيقًا يَا عُمَرُ صَلِّ بِالنَّاسِ فَقَالَ لَهُ عُمَرُ أَنْتَ أَحَقُّ بِذَلِكَ فَصَلَّى أَبُو بَكْرٍ تِلْكَ الْأَيَّامَ ثُمَّ إِنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وجد من نَفْسِهِ خِفَّةً وَخَرَجَ بَيْنَ رَجُلَيْنِ أَحَدُهُمَا الْعَبَّاسُ لِصَلَاةِ الظُّهْرِ وَأَبُو بَكْرٍ يُصَلِّي بِالنَّاسِ فَلَمَّا رَآهُ أَبُو بَكْرٍ ذَهَبَ لِيَتَأَخَّرَ فَأَوْمَأَ إِلَيْهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِأَنْ لَا يَتَأَخَّرَ قَالَ: «أَجْلِسَانِي إِلَى جَنْبِهِ» فَأَجْلَسَاهُ إِلَى جَنْبِ أَبِي بَكْرٍ وَالنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم قَاعد. قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ: فَدَخَلْتُ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ فَقُلْتُ لَهُ أَلَا أَعْرِضُ عَلَيْكَ مَا حَدَّثتنِي بِهِ عَائِشَةُ عَنْ مَرَضِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ؟ قَالَ هَاتِ فَعَرَضْتُ عَلَيْهِ حَدِيثَهَا فَمَا أَنْكَرَ مِنْهُ شَيْئًا غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ أَسَمَّتْ لَكَ الرَّجُلَ الَّذِي كَانَ مَعَ الْعَبَّاسِ قلت لَا قَالَ هُوَ عَليّ رَضِي الله عَنهُ
Ubaydulloh ibn Abdulloh ibn Utba (Oishadan) rivoyat qiladi: Men Oishaning oldiga borib, undan Rasululloh ﷺ ning kasalligini taʼriflab berishni soʻradim. Oisha: «Ha. Paygʻambar ﷺ qattiq kasal boʻldilar va: ‹Odamlar namoz oʻqidimi?› — deb soʻradilar. Biz: ‹Yoʻq, yo Rasululloh, ular sizni kutyapti›, — dedik. U zot: ‹Menga togʻoraga suv qoʻying›, — dedilar. (Oisha qoʻshimcha qildi:) Biz shunday qildik. U zot gusl qildi va turmoqchi boʻldilar, lekin hushdan ketdilar. Oʻzlariga kelgach, yana: ‹Odamlar namoz oʻqidimi?› — dedilar. Biz: ‹Yoʻq, ular sizni kutyapti, yo Rasululloh›, — dedik. U zot yana: ‹Menga togʻoraga suv qoʻying›, — dedilar. Oʻtirib gusl qildi va turmoqchi boʻldilar, lekin yana hushdan ketdilar. Soʻng oʻzlariga kelib: ‹Odamlar namoz oʻqidimi?› — dedilar. Biz: ‹Yoʻq, ular sizni kutyapti, yo Rasululloh›, — dedik. U zot: ‹Menga togʻoraga suv qoʻying›, — dedilar. Soʻng oʻtirib yuvindi va turmoqchi boʻldilar, lekin hushdan ketdilar. Oʻzlariga kelgach: ‹Odamlar namoz oʻqidimi?› — dedilar. Biz: ‹Yoʻq, ular sizni kutyapti, yo Rasululloh›, — dedik. Odamlar masjidda xufton namozi uchun Paygʻambar ﷺ ni kutyapti edi. Paygʻambar ﷺ Abu Bakrga odamlarga imomlik qilishni (aytib) odam yubordilar. Elchi Abu Bakrning oldiga borib: ‹Rasululloh ﷺ senga odamlarga imomlik qilishni buyuryapti›, — dedi. Abu Bakr yumshoq koʻngilli kishi edi, shuning uchun u Umarga imomlik qilishni aytdi, lekin Umar: ‹Sen haqliroqsan›, — dedi. Bas, oʻsha kunlarda Abu Bakr imomlik qildi. Paygʻambar ﷺ biroz yaxshi boʻlganida, ikki kishiga — biri Abbos edi — suyangan holda peshin namozi uchun chiqdilar; Abu Bakr odamlarga imomlik qilayotgan edi. Abu Bakr u zotni koʻrgach, orqaga chekinmoqchi boʻldi, lekin Paygʻambar ﷺ unga shunday qilmaslikni ishora qildi va ularga u zotni Abu Bakrning yonida oʻtqazishni aytdilar; ular shunday qildi. Abu Bakr Paygʻambar ﷺ ga (namozda) ergashar, odamlar esa Abu Bakrga ergashar edi. Paygʻambar ﷺ oʻtirgan holda (namoz oʻqir edilar)», — dedi. Ubaydulloh qoʻshimcha qildi: «Men Abdulloh ibn Abbosning oldiga borib: ‹Oisha menga Paygʻambar ﷺ ning vafotiga sabab boʻlgan kasalligi haqida aytgan (gap)ni senga aytaymi?› — dedim. Ibn Abbos: ‹Ayt›, — dedi. Men unga Oishaning rivoyatini aytdim; u undan hech narsani inkor qilmadi, faqat Oisha menga Abbos bilan birga (Paygʻambar ﷺ ga yordam bergan) ikkinchi kishining ismini aytdimi, deb soʻradi. Men: ‹Yoʻq›, — dedim. U: ‹U — Ali (ibn Abu Tolib) edi›, — dedi».Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Утба (Оишадан) ривоят қилади: Мен Оишанинг олдига бориб, ундан Расулуллоҳ ﷺ нинг касаллигини таърифлаб беришни сўрадим. Оиша: «Ҳа. Пайғамбар ﷺ қаттиқ касал бўлдилар ва: ‹Одамлар намоз ўқидими?› — деб сўрадилар. Биз: ‹Йўқ, ё Расулуллоҳ, улар сизни кутяпти›, — дедик. У зот: ‹Менга тоғорага сув қўйинг›, — дедилар. (Оиша қўшимча қилди:) Биз шундай қилдик. У зот гусл қилди ва турмоқчи бўлдилар, лекин ҳушдан кетдилар. Ўзларига келгач, яна: ‹Одамлар намоз ўқидими?› — дедилар. Биз: ‹Йўқ, улар сизни кутяпти, ё Расулуллоҳ›, — дедик. У зот яна: ‹Менга тоғорага сув қўйинг›, — дедилар. Ўтириб гусл қилди ва турмоқчи бўлдилар, лекин яна ҳушдан кетдилар. Сўнг ўзларига келиб: ‹Одамлар намоз ўқидими?› — дедилар. Биз: ‹Йўқ, улар сизни кутяпти, ё Расулуллоҳ›, — дедик. У зот: ‹Менга тоғорага сув қўйинг›, — дедилар. Сўнг ўтириб ювинди ва турмоқчи бўлдилар, лекин ҳушдан кетдилар. Ўзларига келгач: ‹Одамлар намоз ўқидими?› — дедилар. Биз: ‹Йўқ, улар сизни кутяпти, ё Расулуллоҳ›, — дедик. Одамлар масжидда хуфтон намози учун Пайғамбар ﷺ ни кутяпти эди. Пайғамбар ﷺ Абу Бакрга одамларга имомлик қилишни (айтиб) одам юбордилар. Элчи Абу Бакрнинг олдига бориб: ‹Расулуллоҳ ﷺ сенга одамларга имомлик қилишни буюряпти›, — деди. Абу Бакр юмшоқ кўнгилли киши эди, шунинг учун у Умарга имомлик қилишни айтди, лекин Умар: ‹Сен ҳақлироқсан›, — деди. Бас, ўша кунларда Абу Бакр имомлик қилди. Пайғамбар ﷺ бироз яхши бўлганида, икки кишига — бири Аббос эди — суянган ҳолда пешин намози учун чиқдилар; Абу Бакр одамларга имомлик қилаётган эди. Абу Бакр у зотни кўргач, орқага чекинмоқчи бўлди, лекин Пайғамбар ﷺ унга шундай қилмасликни ишора қилди ва уларга у зотни Абу Бакрнинг ёнида ўтқазишни айтдилар; улар шундай қилди. Абу Бакр Пайғамбар ﷺ га (намозда) эргашар, одамлар эса Абу Бакрга эргашар эди. Пайғамбар ﷺ ўтирган ҳолда (намоз ўқир эдилар)», — деди. Убайдуллоҳ қўшимча қилди: «Мен Абдуллоҳ ибн Аббоснинг олдига бориб: ‹Оиша менга Пайғамбар ﷺ нинг вафотига сабаб бўлган касаллиги ҳақида айтган (гап)ни сенга айтайми?› — дедим. Ибн Аббос: ‹Айт›, — деди. Мен унга Оишанинг ривоятини айтдим; у ундан ҳеч нарсани инкор қилмади, фақат Оиша менга Аббос билан бирга (Пайғамбар ﷺ га ёрдам берган) иккинчи кишининг исмини айтдими, деб сўради. Мен: ‹Йўқ›, — дедим. У: ‹У — Али (ибн Абу Толиб) эди›, — деди».
عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: لِلْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ: " يَا عَبَّاسُ يَا عَمَّاهُ أَلَا أُعْطِيكَ؟ أَلَا أَمْنَحُكَ؟ أَلا أحبوك؟ أَلَا أَفْعَلُ بِكَ عَشْرَ خِصَالٍ إِذَا أَنْتَ فَعَلْتَ ذَلِكَ غَفَرَ اللَّهُ لَكَ ذَنْبَكَ أَوَّلَهُ وَآخِرَهُ قَدِيمَهُ وَحَدِيثَهُ خَطَأَهُ وَعَمْدَهُ صَغِيرَهُ وَكَبِيرَهُ سِرَّهُ وَعَلَانِيَتَهُ: أَنْ تُصَلِّيَ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ تَقْرَأُ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ فَاتِحَةَ الْكِتَابِ وَسُورَةً. فَإِذَا فَرَغْتَ مِنَ الْقِرَاءَةِ فِي أَوَّلِ رَكْعَةٍ وَأَنْتَ قَائِمٌ قُلْتَ سُبْحَانَ اللَّهِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ وَلَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَاللَّهُ أَكْبَرُ خَمْسَ عَشْرَةَ مَرَّةً ثُمَّ تَرْكَعُ فَتَقُولُهَا وَأَنْتَ رَاكِعٌ عَشْرًا ثُمَّ تَرْفَعُ رَأْسَكَ مِنَ الرُّكُوعِ فَتَقُولُهَا عَشْرًا ثُمَّ تَهْوِي سَاجِدًا فَتَقُولُهَا وَأَنْتَ سَاجِدٌ عَشْرًا ثُمَّ تَرْفَعُ رَأْسَكَ مِنَ السُّجُودِ فَتَقُولُهَا عَشْرًا ثُمَّ تَسْجُدُ فَتَقُولُهَا عَشْرًا ثُمَّ تَرْفَعُ رَأْسَكَ فَتَقُولُهَا عَشْرًا فَذَلِكَ خَمْسٌ وَسَبْعُونَ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ تَفْعَلُ ذَلِكَ فِي أَرْبَعِ رَكَعَاتٍ إِنِ اسْتَطَعْت أَن تصليها فِي كل يَوْم فَافْعَلْ فَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَفِي كُلِّ جُمُعَةٍ مَرَّةً فَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَفِي كُلِّ شَهْرٍ مَرَّةً فَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَفِي كُلِّ سَنَةٍ مَرَّةً فَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَفِي عُمْرِكَ مَرَّةً ". رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَابْنُ مَاجَهْ وَالْبَيْهَقِيُّ فِي الدَّعْوَات الْكَبِير
وروى التِّرْمِذِيّ عَن أبي رَافع نَحوه
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Abbos ibn Abdulmuttalibga shunday dedilar: «Ey Abbos, ey amakijonim! Senga bir narsa bermaymi? Senga inʼom qilmaymi? Senga ato etmaymi? Sen uchun oʻnta xislatni qilmaymi? Agar sen buni qilsang, Alloh sening gunohingni — avvalgisini ham, oxirgisini ham, qadimgisini ham, yangisini ham, xatosini ham, qasdligini ham, kichigini ham, kattasini ham, yashirinini ham, oshkorasini ham — kechiradi. Bu oʻnta xislat shuki: toʻrt rakat namoz oʻqiysan, har rakatda Fotihatul-kitobni va bir surani oʻqiysan. Birinchi rakatda qiroatni tugatgach, hali tik turgan holingda oʻn besh marta ‹Subhanalloh, val-hamdu lillah, va la ilaha illalloh, vallohu akbar› deysan. Soʻng rukuga egilasan-da, ruku holatingda uni oʻn marta aytasan. Soʻng boshingni rukudan koʻtarasan-da, uni oʻn marta aytasan. Soʻng sajdaga egilasan-da, sajda holatingda uni oʻn marta aytasan. Soʻng boshingni sajdadan koʻtarasan-da, uni oʻn marta aytasan. Soʻng (yana) sajda qilasan-da, uni oʻn marta aytasan. Soʻng boshingni koʻtarasan-da, uni oʻn marta aytasan. Mana shu har rakatda yetmish besh boʻladi. Buni toʻrt rakatda qilasan. Agar har kuni bir marta oʻqishga qodir boʻlsang, shunday qil. Agar (buni) qilmasang, har jumada bir marta (oʻqi). Agar qilmasang, har oyda bir marta. Agar qilmasang, har yili bir marta. Agar qilmasang, umringda bir marta (oʻqi).»Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Аббос ибн Абдулмутталибга шундай дедилар: «Эй Аббос, эй амакижоним! Сенга бир нарса бермайми? Сенга инъом қилмайми? Сенга ато этмайми? Сен учун ўнта хислатни қилмайми? Агар сен буни қилсанг, Аллоҳ сенинг гуноҳингни — аввалгисини ҳам, охиргисини ҳам, қадимгисини ҳам, янгисини ҳам, хатосини ҳам, қасдлигини ҳам, кичигини ҳам, каттасини ҳам, яширинини ҳам, ошкорасини ҳам — кечиради. Бу ўнта хислат шуки: тўрт ракат намоз ўқийсан, ҳар ракатда Фотиҳатул-китобни ва бир сурани ўқийсан. Биринчи ракатда қироатни тугатгач, ҳали тик турган ҳолингда ўн беш марта ‹Субҳаналлоҳ, вал-ҳамду лиллаҳ, ва ла илаҳа иллаллоҳ, валлоҳу акбар› дейсан. Сўнг рукуга эгиласан-да, руку ҳолатингда уни ўн марта айтасан. Сўнг бошингни рукудан кўтарасан-да, уни ўн марта айтасан. Сўнг саждага эгиласан-да, сажда ҳолатингда уни ўн марта айтасан. Сўнг бошингни саждадан кўтарасан-да, уни ўн марта айтасан. Сўнг (яна) сажда қиласан-да, уни ўн марта айтасан. Сўнг бошингни кўтарасан-да, уни ўн марта айтасан. Мана шу ҳар ракатда етмиш беш бўлади. Буни тўрт ракатда қиласан. Агар ҳар куни бир марта ўқишга қодир бўлсанг, шундай қил. Агар (буни) қилмасанг, ҳар жумада бир марта (ўқи). Агар қилмасанг, ҳар ойда бир марта. Агар қилмасанг, ҳар йили бир марта. Агар қилмасанг, умрингда бир марта (ўқи).»
وَعَنْ أَنَسٍ أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ كَانَ إِذْ قحطوا استسقى بالبعاس بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَقَالَ: اللَّهُمَّ إِنَّا كُنَّا نَتَوَسَّلُ إِلَيْكَ بِنَبِيِّنَا فَتَسْقِينَا وَإِنَّا نَتَوَسَّلُ إِلَيْكَ بِعَمِّ نَبِيِّنَا فَاسْقِنَا. قَالَ: فَيُسْقَوْنَ. رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Qurgʻoqchilik ularga tahdid solganda, Umar ibn al-Xattob Abbos ibn Abdulmuttalibdan yomgʻir uchun Allohga duo qilishni soʻrar edi. U: «Allohim, biz Paygʻambarimizdan Senga yomgʻir uchun duo qilishni soʻrar edik va Sen bizni yomgʻir bilan siylar eding; endi biz u zotning amakisidan Senga yomgʻir uchun duo qilishni soʻraymiz. Allohim, bizni yomgʻir bilan siyla», — der edi. Bas, yomgʻir yogʻar edi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Қурғоқчилик уларга таҳдид солганда, Умар ибн ал-Хаттоб Аббос ибн Абдулмутталибдан ёмғир учун Аллоҳга дуо қилишни сўрар эди. У: «Аллоҳим, биз Пайғамбаримиздан Сенга ёмғир учун дуо қилишни сўрар эдик ва Сен бизни ёмғир билан сийлар эдинг; энди биз у зотнинг амакисидан Сенга ёмғир учун дуо қилишни сўраймиз. Аллоҳим, бизни ёмғир билан сийла», — дер эди. Бас, ёмғир ёғар эди.
عَن أَبِي هُرَيْرَةَ. قَالَ: بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عُمَرَ عَلَى الصَّدَقَةِ. فَقِيلَ: مَنَعَ ابْنُ جَمِيلٍ وَخَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ وَالْعَبَّاسُ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَا يَنْقِمُ ابْنُ جَمِيلٍ إِلَّا أَنَّهُ كَانَ فَقِيرًا فَأَغْنَاهُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ. وَأَمَّا خَالِدٌ فَإِنَّكُمْ تَظْلِمُونَ خَالِدًا. قَدِ احْتَبَسَ أَدْرَاعَهُ وَأَعْتُدَهُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ. وَأَمَّا الْعَبَّاسُ فَهِيَ عَلَيَّ. وَمِثْلُهَا مَعَهَا» . ثُمَّ قَالَ: «يَا عُمَرُ أَمَا شَعَرْتَ أَن عَم الرجل صنوا أَبِيه؟»
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Umarni sadaqa (zakot yigʻish)ga yubordilar. Shunda: «Ibn Jamil, Xolid ibn Valid va Rasululloh ﷺ ning ammakilari Abbos (zakot berishdan) bosh tortishdi», deyildi. Rasululloh ﷺ: «Ibn Jamil faqir edi, soʻng Alloh uni boy qildi, shundan boshqa narsa uni (zakotni) inkor qilishga undamagan. Xolidga kelsak, sizlar Xolidga zulm qilyapsizlar, axir u oʻzining sovutlari va jang anjomlarini Alloh yoʻlida vaqf qilib qoʻygan. Abbosga kelsak, uning (zakoti) mening zimmamda, yana shuncha (ortigʻi) ham men bilan birga», dedilar. Soʻng: «Ey Umar, bilmaysanmi, kishining amakisi otasining bir tomiri (oʻrnida)dir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Умарни садақа (закот йиғиш)га юбордилар. Шунда: «Ибн Жамил, Холид ибн Валид ва Расулуллоҳ ﷺ нинг аммакилари Аббос (закот беришдан) бош тортишди», дейилди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ибн Жамил фақир эди, сўнг Аллоҳ уни бой қилди, шундан бошқа нарса уни (закотни) инкор қилишга ундамаган. Холидга келсак, сизлар Холидга зулм қиляпсизлар, ахир у ўзининг совутлари ва жанг анжомларини Аллоҳ йўлида вақф қилиб қўйган. Аббосга келсак, унинг (закоти) менинг зиммамда, яна шунча (ортиғи) ҳам мен билан бирга», дедилар. Сўнг: «Эй Умар, билмайсанми, кишининг амакиси отасининг бир томири (ўрнида)дир», дедилар.
وَعَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ: أَنَّ الْعَبَّاسَ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي تَعْجِيل صَدَقَة قَبْلَ أَنْ تَحِلَّ: فَرَخَّصَ لَهُ فِي ذَلِكَ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَالتِّرْمِذِيُّ وَابْنُ مَاجَهْ وَالدَّارِمِيُّ
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abbos (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan sadaqani (zakotni) muddati kelmasidan oldin oldindan berish haqida soʻradi. U zot ﷺ unga bunga ruxsat berdilar. Abu Dovud, Termiziy, Ibn Moja va Doramiy rivoyat qilgan.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аббос (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан садақани (закотни) муддати келмасидан олдин олдиндан бериш ҳақида сўради. У зот ﷺ унга бунга рухсат бердилар. Абу Довуд, Термизий, Ибн Можа ва Дорамий ривоят қилган.