حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، أَخْبَرَنَا أَبُو التَّيَّاحِ، حَدَّثَنِي شَيْخٌ، قَالَ لَمَّا قَدِمَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ الْبَصْرَةَ فَكَانَ يُحَدَّثُ عَنْ أَبِي مُوسَى، فَكَتَبَ عَبْدُ اللَّهِ إِلَى أَبِي مُوسَى يَسْأَلُهُ عَنْ أَشْيَاءَ، فَكَتَبَ إِلَيْهِ أَبُو مُوسَى إِنِّي كُنْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ يَوْمٍ فَأَرَادَ أَنْ يَبُولَ فَأَتَى دَمِثًا فِي أَصْلِ جِدَارٍ فَبَالَ ثُمَّ قَالَ صلى الله عليه وسلم " إِذَا أَرَادَ أَحَدُكُمْ أَنْ يَبُولَ فَلْيَرْتَدْ لِبَوْلِهِ مَوْضِعًا " .
Abu Tayyoh bir shayxdan (keksa kishidan) rivoyat qiladi: Abdulloh ibn Abbos Basraga kelganida, unga Abu Musodan hadislar rivoyat qilinar edi. Shunda Abdulloh (ibn Abbos) Abu Musoga (ayrim) narsalar haqida soʻrab xat yozdi. Abu Muso unga javoban yozdi: «Bir kuni men Rasululloh ﷺ bilan birga edim; u zot kichik hojat chiqarmoqchi boʻldilar va devor tagidagi yumshoq tuproqli joyga kelib, (oʻsha yerda) hojat chiqardilar. Soʻng ﷺ: ‹Biringiz kichik hojat chiqarmoqchi boʻlsa, hojati uchun (yumshoq) joy tanlasin›, — dedilar».Абу Тайёҳ бир шайхдан (кекса кишидан) ривоят қилади: Абдуллоҳ ибн Аббос Басрага келганида, унга Абу Мусодан ҳадислар ривоят қилинар эди. Шунда Абдуллоҳ (ибн Аббос) Абу Мусога (айрим) нарсалар ҳақида сўраб хат ёзди. Абу Мусо унга жавобан ёзди: «Бир куни мен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга эдим; у зот кичик ҳожат чиқармоқчи бўлдилар ва девор тагидаги юмшоқ тупроқли жойга келиб, (ўша ерда) ҳожат чиқардилар. Сўнг ﷺ: ‹Бирингиз кичик ҳожат чиқармоқчи бўлса, ҳожати учун (юмшоқ) жой танласин›, — дедилар».
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، وَدَاوُدُ بْنُ شَبِيبٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ، قَالَ مُوسَى عَنْ أَبِيهِ، - وَقَالَ دَاوُدُ عَنْ عَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ، - أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ مِنَ الْفِطْرَةِ الْمَضْمَضَةَ وَالاِسْتِنْشَاقَ " . فَذَكَرَ نَحْوَهُ وَلَمْ يَذْكُرْ إِعْفَاءَ اللِّحْيَةِ وَزَادَ " وَالْخِتَانَ " . قَالَ " وَالاِنْتِضَاحَ " . وَلَمْ يَذْكُرِ " انْتِقَاصَ الْمَاءِ " . يَعْنِي الاِسْتِنْجَاءَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرُوِيَ نَحْوُهُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَقَالَ خَمْسٌ كُلُّهَا فِي الرَّأْسِ وَذَكَرَ فِيهَا الْفَرْقَ وَلَمْ يَذْكُرْ إِعْفَاءَ اللِّحْيَةِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرُوِيَ نَحْوُ حَدِيثِ حَمَّادٍ عَنْ طَلْقِ بْنِ حَبِيبٍ وَمُجَاهِدٍ وَعَنْ بَكْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْمُزَنِيِّ قَوْلُهُمْ وَلَمْ يَذْكُرُوا إِعْفَاءَ اللِّحْيَةِ . وَفِي حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِيهِ وَإِعْفَاءُ اللِّحْيَةِ وَعَنْ إِبْرَاهِيمَ النَّخَعِيِّ نَحْوُهُ وَذَكَرَ إِعْفَاءَ اللِّحْيَةِ وَالْخِتَانَ .
Ammor ibn Yosir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ogʻizni chayish va (burunga) suv tortish fitratdandir», — dedilar. Soʻng (roviy Oisha rivoyatiga) oʻxshash (hadis) zikr qildi, ammo «soqolni qoʻyish»ni eslamadi va «xatna (sunnat qilish)» hamda «(avratga) suv sepish»ni qoʻshib aytdi; «suv bilan istinjo qilish»ni esa eslamadi. Abu Dovud aytdi: Bunga oʻxshash (rivoyat) Ibn Abbosdan ham keltirilgan; u beshtani aytib, hammasini boshga (oid) deb sanagan, ulardan biri — sochni (oʻrtadan) ajratish; soqolni qoʻyishni eslamagan. Abu Dovud aytdi: Hammodning hadisiga oʻxshash (soʻzlar) Talq ibn Habib, Mujohid va Bakr ibn Abdulloh al-Muzaniydan ularning oʻz soʻzlari sifatida (Paygʻambar ﷺ ga nisbat berilmay) rivoyat qilingan; ular ham soqolni qoʻyishni eslamaganlar. Muhammad ibn Abdulloh ibn Abu Maryamning Abu Salamadan, u Abu Hurayradan, u Paygʻambar ﷺ dan (qilgan) rivoyatida esa «soqolni qoʻyish» (soʻzi) bor. Ibrohim an-Naxaʼiydan ham shunga oʻxshash (rivoyat) kelgan; u «soqolni qoʻyish» va «xatna»ni eslagan.Аммор ибн Ёсир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Оғизни чайиш ва (бурунга) сув тортиш фитратдандир», — дедилар. Сўнг (ровий Оиша ривоятига) ўхшаш (ҳадис) зикр қилди, аммо «соқолни қўйиш»ни эсламади ва «хатна (суннат қилиш)» ҳамда «(авратга) сув сепиш»ни қўшиб айтди; «сув билан истинжо қилиш»ни эса эсламади. Абу Довуд айтди: Бунга ўхшаш (ривоят) Ибн Аббосдан ҳам келтирилган; у бештани айтиб, ҳаммасини бошга (оид) деб санаган, улардан бири — сочни (ўртадан) ажратиш; соқолни қўйишни эсламаган. Абу Довуд айтди: Ҳаммоднинг ҳадисига ўхшаш (сўзлар) Талқ ибн Ҳабиб, Мужоҳид ва Бакр ибн Абдуллоҳ ал-Музанийдан уларнинг ўз сўзлари сифатида (Пайғамбар ﷺ га нисбат берилмай) ривоят қилинган; улар ҳам соқолни қўйишни эсламаганлар. Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Абу Марямнинг Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан, у Пайғамбар ﷺ дан (қилган) ривоятида эса «соқолни қўйиш» (сўзи) бор. Иброҳим ан-Нахаъийдан ҳам шунга ўхшаш (ривоят) келган; у «соқолни қўйиш» ва «хатна»ни эслаган.
حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ عِيسَى الْخُرَاسَانِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ، عَنْ شُعْبَةَ، قَالَ إِنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ كَانَ إِذَا اغْتَسَلَ مِنَ الْجَنَابَةِ يُفْرِغُ بِيَدِهِ الْيُمْنَى عَلَى يَدِهِ الْيُسْرَى سَبْعَ مِرَارٍ ثُمَّ يَغْسِلُ فَرْجَهُ فَنَسِيَ مَرَّةً كَمْ أَفْرَغَ فَسَأَلَنِي كَمْ أَفْرَغْتُ فَقُلْتُ لاَ أَدْرِي . فَقَالَ لاَ أُمَّ لَكَ وَمَا يَمْنَعُكَ أَنْ تَدْرِيَ ثُمَّ يَتَوَضَّأُ وُضُوءَهُ لِلصَّلاَةِ ثُمَّ يُفِيضُ عَلَى جِلْدِهِ الْمَاءَ ثُمَّ يَقُولُ هَكَذَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَتَطَهَّرُ .
Shuʼba (Ibn Abbosning mavlosi) aytadi: Ibn Abbos janobatdan gʻusl qilganida, oʻng qoʻli bilan chap qoʻliga yetti marta (suv) quyar, soʻng avratini yuvar edi. Bir marta u necha marta quyganini unutib, mendan: «Necha marta quydim?» — deb soʻradi. Men: «Bilmayman», — dedim. U: «Onasiz qolgur! Seni bilishdan nima toʻsadi?» — dedi. Soʻng u namozga (oladigan) tahorati(dek) tahorat olar, soʻng terisiga (badaniga) suv quyar, keyin: «Rasululloh ﷺ mana shunday poklanar edilar», — der edi.Шуъба (Ибн Аббоснинг мавлоси) айтади: Ибн Аббос жанобатдан ғусл қилганида, ўнг қўли билан чап қўлига етти марта (сув) қуяр, сўнг авратини ювар эди. Бир марта у неча марта қуйганини унутиб, мендан: «Неча марта қуйдим?» — деб сўради. Мен: «Билмайман», — дедим. У: «Онасиз қолгур! Сени билишдан нима тўсади?» — деди. Сўнг у намозга (оладиган) таҳорати(дек) таҳорат олар, сўнг терисига (баданига) сув қуяр, кейин: «Расулуллоҳ ﷺ мана шундай покланар эдилар», — дер эди.
حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ سُهَيْلٍ، - يَعْنِي ابْنَ أَبِي صَالِحٍ - عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، حَدَّثَتْنِي فَاطِمَةُ بِنْتُ أَبِي حُبَيْشٍ، أَنَّهَا أَمَرَتْ أَسْمَاءَ - أَوْ أَسْمَاءُ حَدَّثَتْنِي أَنَّهَا، أَمَرَتْهَا فَاطِمَةُ بِنْتُ أَبِي حُبَيْشٍ - أَنْ تَسْأَلَ، رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَهَا أَنْ تَقْعُدَ الأَيَّامَ الَّتِي كَانَتْ تَقْعُدُ ثُمَّ تَغْتَسِلُ .1
قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ قَتَادَةُ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أُمِّ سَلَمَةَ أَنَّ أُمَّ حَبِيبَةَ بِنْتَ جَحْشٍ اسْتُحِيضَتْ فَأَمَرَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ تَدَعَ الصَّلاَةَ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا ثُمَّ تَغْتَسِلَ وَتُصَلِّيَ .
قَالَ أَبُو دَاوُدَ لَمْ يَسْمَعْ قَتَادَةُ مِنْ عُرْوَةَ شَيْئًا .2
وَزَادَ ابْنُ عُيَيْنَةَ فِي حَدِيثِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عَمْرَةَ عَنْ عَائِشَةَ أَنَّ أُمَّ حَبِيبَةَ كَانَتْ تُسْتَحَاضُ فَسَأَلَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَهَا أَنْ تَدَعَ الصَّلاَةَ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا .
قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذَا وَهَمٌ مِنَ ابْنِ عُيَيْنَةَ لَيْسَ هَذَا فِي حَدِيثِ الْحُفَّاظِ عَنِ الزُّهْرِيِّ إِلاَّ مَا ذَكَرَ سُهَيْلُ بْنُ أَبِي صَالِحٍ وَقَدْ رَوَى الْحُمَيْدِيُّ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ ابْنِ عُيَيْنَةَ لَمْ يَذْكُرْ فِيهِ " تَدَعُ الصَّلاَةَ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا " .1
وَرَوَتْ قَمِيرُ بِنْتُ عَمْرٍو زَوْجُ مَسْرُوقٍ عَنْ عَائِشَةَ الْمُسْتَحَاضَةُ تَتْرُكُ الصَّلاَةَ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا ثُمَّ تَغْتَسِلُ .3
وَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْقَاسِمِ عَنْ أَبِيهِ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَهَا أَنْ تَتْرُكَ الصَّلاَةَ قَدْرَ أَقْرَائِهَا .2
وَرَوَى أَبُو بِشْرٍ جَعْفَرُ بْنُ أَبِي وَحْشِيَّةَ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ أُمَّ حَبِيبَةَ بِنْتَ جَحْشٍ اسْتُحِيضَتْ فَذَكَرَ مِثْلَهُ وَرَوَى شَرِيكٌ عَنْ أَبِي الْيَقْظَانِ عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " الْمُسْتَحَاضَةُ تَدَعُ الصَّلاَةَ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا ثُمَّ تَغْتَسِلُ وَتُصَلِّي " .1
وَرَوَى الْعَلاَءُ بْنُ الْمُسَيَّبِ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ أَنَّ سَوْدَةَ اسْتُحِيضَتْ فَأَمَرَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا مَضَتْ أَيَّامُهَا اغْتَسَلَتْ وَصَلَّتْ .1
وَرَوَى سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ عَنْ عَلِيٍّ وَابْنِ عَبَّاسٍ " الْمُسْتَحَاضَةُ تَجْلِسُ أَيَّامَ قُرْئِهَا " .1
وَكَذَلِكَ رَوَاهُ عَمَّارٌ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ وَطَلْقُ بْنُ حَبِيبٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ 1
وَكَذَلِكَ رَوَاهُ مَعْقِلٌ الْخَثْعَمِيُّ عَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ 4
وَكَذَلِكَ رَوَى الشَّعْبِيُّ عَنْ قَمِيرَ امْرَأَةِ مَسْرُوقٍ عَنْ عَائِشَةَ رضى الله عنها .
قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهُوَ قَوْلُ الْحَسَنِ وَسَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ وَعَطَاءٍ وَمَكْحُولٍ وَإِبْرَاهِيمَ وَسَالِمٍ وَالْقَاسِمِ إِنَّ الْمُسْتَحَاضَةَ تَدَعُ الصَّلاَةَ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا . قَالَ أَبُو دَاوُدَ لَمْ يَسْمَعْ قَتَادَةُ مِنْ عُرْوَةَ شَيْئًا . 1
Urva ibn Zubayr aytadi: Menga Fotima binti Abu Hubaysh rivoyat qildiki, u Asmoʼ (binti Abu Bakr)ga (topshirgan) — yoki Asmoʼ menga rivoyat qildiki, Fotima binti Abu Hubaysh unga topshirgan — Rasululloh ﷺ dan soʻrashni; shunda u zot unga (avval) oʻtirgan (namozni tark etgan) kunlaricha oʻtirishni, soʻng gʻusl qilishni buyurdilar. Abu Dovud aytdi: Buni Qatoda Urva ibn Zubayrdan, u Zaynab binti Umm Salamadan (rivoyat qilib): «Umm Habiba binti Jahsh istihoza boʻldi; Paygʻambar ﷺ unga hayz kunlarida namozni tark etishni, soʻng gʻusl qilib namoz oʻqishni buyurdilar», — degan. Abu Dovud aytdi: Qatoda Urvadan hech narsa eshitmagan. Ibn Uyayna esa Zuhriyning hadisida — u Amradan, u Oishadan: «Umm Habiba istihoza boʻlar edi, u Paygʻambar ﷺ dan soʻradi; u zot unga hayz kunlarida namozni tark etishni buyurdilar», — deb (qoʻshimcha) keltirgan. Abu Dovud aytdi: Bu — Ibn Uyaynaning vahmidir; bu (soʻz) Zuhriydan (rivoyat qilgan) huffozlarning hadisida — Suhayl ibn Abu Solih zikr qilganidan boshqa (oʻrinda) — yoʻq. Humaydiy bu hadisni Ibn Uyaynadan rivoyat qilib, unda «hayz kunlarida namozni tark etadi» (degan soʻzni) keltirmagan. Masruqning xotini Qamiyr binti Amr Oishadan: «Mustahoza ayol hayz kunlarida namozni tark etadi, soʻng gʻusl qiladi», — deb rivoyat qilgan. Abdurahmon ibn al-Qosim otasidan: «Paygʻambar ﷺ unga hayzi miqdoricha namozni tark etishni buyurdilar», — degan. Abu Bishr Jaʼfar ibn Abu Vahshiyya Ikrimadan, u Paygʻambar ﷺ dan: «Umm Habiba binti Jahsh istihoza boʻldi», — deb shunga oʻxshash zikr qilgan. Sharik Abul-Yaqzondan, u Adiy ibn Sobitdan, u otasidan, u bobosidan, u Paygʻambar ﷺ dan: «Mustahoza ayol hayz kunlarida namozni tark etadi, soʻng gʻusl qilib namoz oʻqiydi», — deb rivoyat qilgan. Aloʼ ibn al-Musayyab Hakamdan, u Abu Jaʼfardan: «Savda istihoza boʻldi; Paygʻambar ﷺ unga, kunlari oʻtganda, gʻusl qilib namoz oʻqishni buyurdilar», — deb rivoyat qilgan. Said ibn Jubayr Ali va Ibn Abbosdan: «Mustahoza ayol hayzi kunlarida oʻtiradi (namoz oʻqimaydi)», — deb rivoyat qilgan. Buni Banu Hoshimning mavlosi Ammor va Talq ibn Habib ham Ibn Abbosdan shunday rivoyat qilishgan. Buni Maʼqil al-Xasʼamiy ham Alidan shunday rivoyat qilgan. Shaʼbiy ham Masruqning xotini Qamiyrdan, u Oishadan shunday rivoyat qilgan. Abu Dovud aytdi: Bu — Hasan (al-Basriy), Said ibn al-Musayyab, Ato, Makhul, Ibrohim, Solim va Qosimning soʻzidir: mustahoza ayol hayzi kunlarida namozni tark etadi. Abu Dovud aytdi: Qatoda Urvadan hech narsa eshitmagan.Урва ибн Зубайр айтади: Менга Фотима бинти Абу Ҳубайш ривоят қилдики, у Асмоъ (бинти Абу Бакр)га (топширган) — ёки Асмоъ менга ривоят қилдики, Фотима бинти Абу Ҳубайш унга топширган — Расулуллоҳ ﷺ дан сўрашни; шунда у зот унга (аввал) ўтирган (намозни тарк этган) кунларича ўтиришни, сўнг ғусл қилишни буюрдилар. Абу Довуд айтди: Буни Қатода Урва ибн Зубайрдан, у Зайнаб бинти Умм Саламадан (ривоят қилиб): «Умм Ҳабиба бинти Жаҳш истиҳоза бўлди; Пайғамбар ﷺ унга ҳайз кунларида намозни тарк этишни, сўнг ғусл қилиб намоз ўқишни буюрдилар», — деган. Абу Довуд айтди: Қатода Урвадан ҳеч нарса эшитмаган. Ибн Уяйна эса Зуҳрийнинг ҳадисида — у Амрадан, у Оишадан: «Умм Ҳабиба истиҳоза бўлар эди, у Пайғамбар ﷺ дан сўради; у зот унга ҳайз кунларида намозни тарк этишни буюрдилар», — деб (қўшимча) келтирган. Абу Довуд айтди: Бу — Ибн Уяйнанинг ваҳмидир; бу (сўз) Зуҳрийдан (ривоят қилган) ҳуффозларнинг ҳадисида — Суҳайл ибн Абу Солиҳ зикр қилганидан бошқа (ўринда) — йўқ. Ҳумайдий бу ҳадисни Ибн Уяйнадан ривоят қилиб, унда «ҳайз кунларида намозни тарк этади» (деган сўзни) келтирмаган. Масруқнинг хотини Қамийр бинти Амр Оишадан: «Мустаҳоза аёл ҳайз кунларида намозни тарк этади, сўнг ғусл қилади», — деб ривоят қилган. Абдураҳмон ибн ал-Қосим отасидан: «Пайғамбар ﷺ унга ҳайзи миқдорича намозни тарк этишни буюрдилар», — деган. Абу Бишр Жаъфар ибн Абу Ваҳшийя Икримадан, у Пайғамбар ﷺ дан: «Умм Ҳабиба бинти Жаҳш истиҳоза бўлди», — деб шунга ўхшаш зикр қилган. Шарик Абул-Яқзондан, у Адий ибн Собитдан, у отасидан, у бобосидан, у Пайғамбар ﷺ дан: «Мустаҳоза аёл ҳайз кунларида намозни тарк этади, сўнг ғусл қилиб намоз ўқийди», — деб ривоят қилган. Алоъ ибн ал-Мусайяб Ҳакамдан, у Абу Жаъфардан: «Савда истиҳоза бўлди; Пайғамбар ﷺ унга, кунлари ўтганда, ғусл қилиб намоз ўқишни буюрдилар», — деб ривоят қилган. Саид ибн Жубайр Али ва Ибн Аббосдан: «Мустаҳоза аёл ҳайзи кунларида ўтиради (намоз ўқимайди)», — деб ривоят қилган. Буни Бану Ҳошимнинг мавлоси Аммор ва Талқ ибн Ҳабиб ҳам Ибн Аббосдан шундай ривоят қилишган. Буни Маъқил ал-Хасъамий ҳам Алидан шундай ривоят қилган. Шаъбий ҳам Масруқнинг хотини Қамийрдан, у Оишадан шундай ривоят қилган. Абу Довуд айтди: Бу — Ҳасан (ал-Басрий), Саид ибн ал-Мусайяб, Ато, Макҳул, Иброҳим, Солим ва Қосимнинг сўзидир: мустаҳоза аёл ҳайзи кунларида намозни тарк этади. Абу Довуд айтди: Қатода Урвадан ҳеч нарса эшитмаган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ مُحَمَّدٍ، - يَعْنِي ابْنَ عَمْرٍو - قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ أَبِي حُبَيْشٍ، أَنَّهَا كَانَتْ تُسْتَحَاضُ فَقَالَ لَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِذَا كَانَ دَمُ الْحَيْضَةِ فَإِنَّهُ دَمٌ أَسْوَدُ يُعْرَفُ فَإِذَا كَانَ ذَلِكَ فَأَمْسِكِي عَنِ الصَّلاَةِ فَإِذَا كَانَ الآخَرُ فَتَوَضَّئِي وَصَلِّي فَإِنَّمَا هُوَ عِرْقٌ " .1
قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا بِهِ ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ مِنْ كِتَابِهِ هَكَذَا ثُمَّ حَدَّثَنَا بِهِ بَعْدُ حِفْظًا قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ أَنَّ فَاطِمَةَ كَانَتْ تُسْتَحَاضُ . فَذَكَرَ مَعْنَاهُ .
قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَقَدْ رَوَى أَنَسُ بْنُ سِيرِينَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ فِي الْمُسْتَحَاضَةِ قَالَ إِذَا رَأَتِ الدَّمَ الْبَحْرَانِيَّ فَلاَ تُصَلِّي وَإِذَا رَأَتِ الطُّهْرَ وَلَوْ سَاعَةً فَلْتَغْتَسِلْ وَتُصَلِّي .2
وَقَالَ مَكْحُولٌ إِنَّ النِّسَاءَ لاَ تَخْفَى عَلَيْهِنَّ الْحَيْضَةُ إِنَّ دَمَهَا أَسْوَدُ غَلِيظٌ فَإِذَا ذَهَبَ ذَلِكَ وَصَارَتْ صُفْرَةً رَقِيقَةً فَإِنَّهَا مُسْتَحَاضَةٌ فَلْتَغْتَسِلْ وَلْتُصَلِّي .3
قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَى حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنِ الْقَعْقَاعِ بْنِ حَكِيمٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ فِي الْمُسْتَحَاضَةِ إِذَا أَقْبَلَتِ الْحَيْضَةُ تَرَكَتِ الصَّلاَةَ وَإِذَا أَدْبَرَتِ اغْتَسَلَتْ وَصَلَّتْ .2
وَرَوَى سُمَىٌّ وَغَيْرُهُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ تَجْلِسُ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا .2
وَكَذَلِكَ رَوَاهُ حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَى يُونُسُ عَنِ الْحَسَنِ الْحَائِضُ إِذَا مَدَّ بِهَا الدَّمُ تُمْسِكُ بَعْدَ حَيْضَتِهَا يَوْمًا أَوْ يَوْمَيْنِ فَهِيَ مُسْتَحَاضَةٌ . وَقَالَ التَّيْمِيُّ عَنْ قَتَادَةَ إِذَا زَادَ عَلَى أَيَّامِ حَيْضِهَا خَمْسَةُ أَيَّامٍ فَلْتُصَلِّي . قَالَ التَّيْمِيُّ فَجَعَلْتُ أَنْقُصُ حَتَّى بَلَغْتُ يَوْمَيْنِ فَقَالَ إِذَا كَانَ يَوْمَيْنِ فَهُوَ مِنْ حَيْضِهَا . وَسُئِلَ ابْنُ سِيرِينَ عَنْهُ فَقَالَ النِّسَاءُ أَعْلَمُ بِذَلِكَ .
Fotima binti Abu Hubaysh (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi — Urva ibn Zubayr naql qiladi: U istihoza boʻlar edi. Paygʻambar ﷺ unga: «Hayz qoni boʻlsa — u tanib olinadigan qora qondir; bas, shunday (qon) boʻlsa, namozdan toʻxta; boshqasi (boshqa rangli qon) boʻlsa, tahorat ol va namoz oʻqi — chunki u faqat (bir) tomir (qoni)dir», — dedilar. Abu Dovud aytdi: Ibnul-Musanno: «Buni bizga Ibn Abu Adiy kitobidan shunday rivoyat qildi, soʻng keyinroq uni bizga yoddan rivoyat qilib: ‹Bizga Muhammad ibn Amr Zuhriydan, u Urvadan, u Oishadan: «Fotima istihoza boʻlar edi», deb (rivoyat qildi)›, dedi», — degan va shu maʼnoni zikr qildi. Abu Dovud aytdi: Anas ibn Sirin Ibn Abbosdan mustahoza haqida: «Agar u qoʻyuq (qora) qon koʻrsa, namoz oʻqimasin; agar bir soat boʻlsa ham poklikni koʻrsa, gʻusl qilib namoz oʻqisin», — deb rivoyat qilgan. Makhul: «Ayollarga hayz maxfiy (noaniq) emas; uning qoni qora, qoʻyuq boʻladi; bas, u ketib, yengil sariq (rang)ga aylansa — u mustahozadir; gʻusl qilib namoz oʻqisin», — degan. Abu Dovud aytdi: Hammod ibn Zayd Yahyo ibn Saiddan, u Qaʼqoʼ ibn Hakimdan, u Said ibn al-Musayyabdan mustahoza haqida: «Hayz kelganda namozni tark etadi; u ketganda gʻusl qilib namoz oʻqiydi», — deb rivoyat qilgan. Sumayy va boshqalar Said ibn al-Musayyabdan: «Hayzi kunlarida oʻtiradi (namoz oʻqimaydi)», — deb rivoyat qilishgan. Buni Hammod ibn Salama ham Yahyo ibn Saiddan, u Said ibn al-Musayyabdan shunday rivoyat qilgan. Abu Dovud aytdi: Yunus Hasandan: «Hayzli ayolning qoni (meʼyordan) choʻzilsa, hayzidan keyin bir yoki ikki kun (namozdan) toʻxtaydi; (soʻng) u mustahozadir», — deb rivoyat qilgan. Taymiy Qatodadan: «Agar hayz kunlariga besh kun qoʻshilsa, namoz oʻqisin», — degan. Taymiy: «Men (sonni) kamaytira boshladim — toki ikki kunga yetdim. U: ‹Ikki kun boʻlsa, u hayzidandir›, — dedi», — degan. Ibn Sirindan bu haqida soʻralganda: «Ayollar buni yaxshiroq biladi», — degan.Фотима бинти Абу Ҳубайш (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади — Урва ибн Зубайр нақл қилади: У истиҳоза бўлар эди. Пайғамбар ﷺ унга: «Ҳайз қони бўлса — у таниб олинадиган қора қондир; бас, шундай (қон) бўлса, намоздан тўхта; бошқаси (бошқа рангли қон) бўлса, таҳорат ол ва намоз ўқи — чунки у фақат (бир) томир (қони)дир», — дедилар. Абу Довуд айтди: Ибнул-Мусанно: «Буни бизга Ибн Абу Адий китобидан шундай ривоят қилди, сўнг кейинроқ уни бизга ёддан ривоят қилиб: ‹Бизга Муҳаммад ибн Амр Зуҳрийдан, у Урвадан, у Оишадан: «Фотима истиҳоза бўлар эди», деб (ривоят қилди)›, деди», — деган ва шу маънони зикр қилди. Абу Довуд айтди: Анас ибн Сирин Ибн Аббосдан мустаҳоза ҳақида: «Агар у қўюқ (қора) қон кўрса, намоз ўқимасин; агар бир соат бўлса ҳам покликни кўрса, ғусл қилиб намоз ўқисин», — деб ривоят қилган. Макҳул: «Аёлларга ҳайз махфий (ноаниқ) эмас; унинг қони қора, қўюқ бўлади; бас, у кетиб, енгил сариқ (ранг)га айланса — у мустаҳозадир; ғусл қилиб намоз ўқисин», — деган. Абу Довуд айтди: Ҳаммод ибн Зайд Яҳё ибн Саиддан, у Қаъқоъ ибн Ҳакимдан, у Саид ибн ал-Мусайябдан мустаҳоза ҳақида: «Ҳайз келганда намозни тарк этади; у кетганда ғусл қилиб намоз ўқийди», — деб ривоят қилган. Сумайй ва бошқалар Саид ибн ал-Мусайябдан: «Ҳайзи кунларида ўтиради (намоз ўқимайди)», — деб ривоят қилишган. Буни Ҳаммод ибн Салама ҳам Яҳё ибн Саиддан, у Саид ибн ал-Мусайябдан шундай ривоят қилган. Абу Довуд айтди: Юнус Ҳасандан: «Ҳайзли аёлнинг қони (меъёрдан) чўзилса, ҳайзидан кейин бир ёки икки кун (намоздан) тўхтайди; (сўнг) у мустаҳозадир», — деб ривоят қилган. Таймий Қатодадан: «Агар ҳайз кунларига беш кун қўшилса, намоз ўқисин», — деган. Таймий: «Мен (сонни) камайтира бошладим — токи икки кунга етдим. У: ‹Икки кун бўлса, у ҳайзидандир›, — деди», — деган. Ибн Сириндан бу ҳақида сўралганда: «Аёллар буни яхшироқ билади», — деган.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرِو بْنِ أَبِي الْحَجَّاجِ أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنِ الْحُسَيْنِ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، قَالَ أَخْبَرَتْنِي زَيْنَبُ بِنْتُ أَبِي سَلَمَةَ، أَنَّ امْرَأَةً، كَانَتْ تُهَرَاقُ الدَّمَ - وَكَانَتْ تَحْتَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ - أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمَرَهَا أَنْ تَغْتَسِلَ عِنْدَ كُلِّ صَلاَةٍ وَتُصَلِّيَ وَأَخْبَرَنِي أَنَّ أُمَّ بَكْرٍ أَخْبَرَتْهُ أَنَّ عَائِشَةَ قَالَتْ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ فِي الْمَرْأَةِ تَرَى مَا يَرِيبُهَا بَعْدَ الطُّهْرِ " إِنَّمَا هِيَ - أَوْ قَالَ إِنَّمَا هُوَ - عِرْقٌ أَوْ قَالَ عُرُوقٌ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَفِي حَدِيثِ ابْنِ عَقِيلٍ الأَمْرَانِ جَمِيعًا وَقَالَ " إِنْ قَوِيتِ فَاغْتَسِلِي لِكُلِّ صَلاَةٍ وَإِلاَّ فَاجْمَعِي " . كَمَا قَالَ الْقَاسِمُ فِي حَدِيثِهِ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْقَوْلُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ عَلِيٍّ وَابْنِ عَبَّاسٍ رضى الله عنهما .
Zaynab binti Abu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi — Abu Salama aytadi: Menga Zaynab binti Abu Salama xabar berdiki, bir ayol (toʻxtovsiz) qon koʻrar edi — u Abdurahmon ibn Avfning xotini edi — Rasululloh ﷺ unga har namoz vaqtida gʻusl qilib, soʻng namoz oʻqishni buyurdilar. (Abu Salama) yana menga xabar berdiki, Umm Bakr unga (aytdi): Oisha: «Rasululloh ﷺ — poklikdan keyin oʻzini shubhaga soladigan (qon) koʻradigan ayol haqida: ‹Albatta, u — (bir) tomir (qoni)dir›, — yoki: ‹tomirlar (qoni)dir›, dedilar», — dedi. Abu Dovud aytdi: Ibn Aqilning hadisida ikkala (ish) ham (bor); u: «Agar kuching yetsa, har namozga gʻusl qil; boʻlmasa, (ikki namozni) jamla», — degan — Qosim oʻz hadisida aytganidek. Bu soʻz Said ibn Jubayrdan, u Ali va Ibn Abbosdan ham rivoyat qilingan.Зайнаб бинти Абу Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади — Абу Салама айтади: Менга Зайнаб бинти Абу Салама хабар бердики, бир аёл (тўхтовсиз) қон кўрар эди — у Абдураҳмон ибн Авфнинг хотини эди — Расулуллоҳ ﷺ унга ҳар намоз вақтида ғусл қилиб, сўнг намоз ўқишни буюрдилар. (Абу Салама) яна менга хабар бердики, Умм Бакр унга (айтди): Оиша: «Расулуллоҳ ﷺ — покликдан кейин ўзини шубҳага соладиган (қон) кўрадиган аёл ҳақида: ‹Албатта, у — (бир) томир (қони)дир›, — ёки: ‹томирлар (қони)дир›, дедилар», — деди. Абу Довуд айтди: Ибн Ақилнинг ҳадисида иккала (иш) ҳам (бор); у: «Агар кучинг етса, ҳар намозга ғусл қил; бўлмаса, (икки намозни) жамла», — деган — Қосим ўз ҳадисида айтганидек. Бу сўз Саид ибн Жубайрдан, у Али ва Ибн Аббосдан ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ بَقِيَّةَ، أَخْبَرَنَا خَالِدٌ، عَنْ سُهَيْلٍ، - يَعْنِي ابْنَ أَبِي صَالِحٍ - عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ عُمَيْسٍ، قَالَتْ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ فَاطِمَةَ بِنْتَ أَبِي حُبَيْشٍ اسْتُحِيضَتْ مُنْذُ كَذَا وَكَذَا فَلَمْ تُصَلِّ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " سُبْحَانَ اللَّهِ إِنَّ هَذَا مِنَ الشَّيْطَانِ لِتَجْلِسْ فِي مِرْكَنٍ فَإِذَا رَأَتْ صُفْرَةً فَوْقَ الْمَاءِ فَلْتَغْتَسِلْ لِلظُّهْرِ وَالْعَصْرِ غُسْلاً وَاحِدًا وَتَغْتَسِلْ لِلْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ غُسْلاً وَاحِدًا وَتَغْتَسِلْ لِلْفَجْرِ غُسْلاً وَاحِدًا وَتَتَوَضَّأْ فِيمَا بَيْنَ ذَلِكَ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ مُجَاهِدٌ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ لَمَّا اشْتَدَّ عَلَيْهَا الْغُسْلُ أَمَرَهَا أَنْ تَجْمَعَ بَيْنَ الصَّلاَتَيْنِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ إِبْرَاهِيمُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَهُوَ قَوْلُ إِبْرَاهِيمَ النَّخَعِيِّ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَدَّادٍ .
Asmo binti Umays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men: «Yo Rasululloh, Fotima binti Abu Hubaysh shuncha vaqtdan beri istihoza boʻlib, namoz oʻqimadi», — dedim. Rasululloh ﷺ: «Subhanalloh! Bu — shaytondandir. U bir leganda (togʻorada) oʻtirsin; suv ustida sariqlik koʻrsa, peshin va asr uchun bir marta gʻusl qilsin, shom va xufton uchun bir marta gʻusl qilsin, bomdod uchun bir marta gʻusl qilsin va ular orasida tahorat olsin», — dedilar. Abu Dovud aytdi: Mujohid Ibn Abbosdan: «Unga gʻusl ogʻir kelganda, u zot unga ikki namozni jamlashni buyurdilar», — deb rivoyat qilgan. Abu Dovud aytdi: Buni Ibrohim ham Ibn Abbosdan rivoyat qilgan; bu — Ibrohim an-Naxaʼiy va Abdulloh ibn Shaddodning soʻzidir.Асмо бинти Умайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен: «Ё Расулуллоҳ, Фотима бинти Абу Ҳубайш шунча вақтдан бери истиҳоза бўлиб, намоз ўқимади», — дедим. Расулуллоҳ ﷺ: «Субҳаналлоҳ! Бу — шайтондандир. У бир леганда (тоғорада) ўтирсин; сув устида сариқлик кўрса, пешин ва аср учун бир марта ғусл қилсин, шом ва хуфтон учун бир марта ғусл қилсин, бомдод учун бир марта ғусл қилсин ва улар орасида таҳорат олсин», — дедилар. Абу Довуд айтди: Мужоҳид Ибн Аббосдан: «Унга ғусл оғир келганда, у зот унга икки намозни жамлашни буюрдилар», — деб ривоят қилган. Абу Довуд айтди: Буни Иброҳим ҳам Ибн Аббосдан ривоят қилган; бу — Иброҳим ан-Нахаъий ва Абдуллоҳ ибн Шаддоднинг сўзидир.