Abdulloh ibn Mas'ud al-Hudaliy

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ خَلاَّدٍ الْبَاهِلِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ، عَنْ زُهَيْرٍ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، - قَالَ لَيْسَ أَبُو عُبَيْدَةَ ذَكَرَهُ وَلَكِنْ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الأَسْوَدِ - عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَتَى الْخَلاَءَ فَقَالَ ‏"‏ ائْتِنِي بِثَلاَثَةِ أَحْجَارٍ ‏"‏ ‏.‏ فَأَتَيْتُهُ بِحَجَرَيْنِ وَرَوْثَةٍ فَأَخَذَ الْحَجَرَيْنِ وَأَلْقَى الرَّوْثَةَ وَقَالَ ‏"‏ هِيَ رِجْسٌ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ hojatxonaga kelib: «Menga uchta tosh keltir», dedilar. Men u zotga ikkita tosh va bir dona tezak keltirdim. U zot ikkala toshni olib, tezakni tashladilar va: «Bu nopokdir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳожатхонага келиб: «Менга учта тош келтир», дедилар. Мен у зотга иккита тош ва бир дона тезак келтирдим. У зот иккала тошни олиб, тезакни ташладилар ва: «Бу нопокдир», дедилар.

حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ الْوَلِيدِ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ، حَدَّثَنَا قَيْسُ بْنُ الْحَجَّاجِ، عَنْ حَنَشٍ الصَّنْعَانِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ لاِبْنِ مَسْعُودٍ لَيْلَةَ الْجِنِّ ‏"‏ مَعَكَ مَاءٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لاَ إِلاَّ نَبِيذًا فِي سَطِيحَةٍ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ تَمْرَةٌ طَيِّبَةٌ وَمَاءٌ طَهُورٌ صُبَّ عَلَىَّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَصَبَبْتُ عَلَيْهِ فَتَوَضَّأَ بِهِ ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, jinlar kechasi Rasululloh ﷺ Ibn Masʼudga: «Yoningda suv bormi?» dedilar. U: «Yoʻq, faqat meshda bir oz nabiz bor», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Bu pokiza xurmo va toza suv, uni menga quy», dedilar. U: «Men uni u zotga quydim, u zot esa u bilan taharat oldilar», dedi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, жинлар кечаси Расулуллоҳ ﷺ Ибн Масъудга: «Ёнингда сув борми?» дедилар. У: «Йўқ, фақат мешда бир оз набиз бор», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Бу покиза хурмо ва тоза сув, уни менга қуй», дедилар. У: «Мен уни у зотга қуйдим, у зот эса у билан таҳарат олдилар», деди.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، قَالاَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَنْبَأَنَا ابْنُ أَبِي لَيْلَى، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مَسْعُودٍ، بَاعَ مِنَ الأَشْعَثِ بْنِ قَيْسٍ رَقِيقًا مِنْ رَقِيقِ الإِمَارَةِ فَاخْتَلَفَا فِي الثَّمَنِ ‏.‏ فَقَالَ ابْنُ مَسْعُودٍ بِعْتُكَ بِعِشْرِينَ أَلْفًا ‏.‏ وَقَالَ الأَشْعَثُ بْنُ قَيْسٍ إِنَّمَا اشْتَرَيْتُ مِنْكَ بِعَشْرَةِ آلاَفٍ ‏.‏ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ إِنْ شِئْتَ حَدَّثْتُكَ بِحَدِيثٍ سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏.‏ فَقَالَ هَاتِهِ ‏.‏ قَالَ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ إِذَا اخْتَلَفَ الْبَيِّعَانِ وَلَيْسَ بَيْنَهُمَا بَيِّنَةٌ وَالْبَيْعُ قَائِمٌ بِعَيْنِهِ فَالْقَوْلُ مَا قَالَ الْبَائِعُ أَوْ يَتَرَادَّانِ الْبَيْعَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَإِنِّي أَرَى أَنْ أَرُدَّ الْبَيْعَ ‏.‏ فَرَدَّهُ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Ashʼas ibn Qaysga amirlik qullaridan bir qulni sotdi va ular narxda ixtilof qilishdi. Ibn Masʼud: «Men senga yigirma mingga sotdim», dedi. Ashʼas ibn Qays esa: «Men sendan oʻn mingga sotib oldim», dedi. Abdulloh: «Xohlasang, senga Rasululloh ﷺdan eshitgan bir hadisimni aytib beray», dedi. U: «Ayt», dedi. Abdulloh dedi: «Men Rasululloh ﷺni: ‹Ikki savdolashuvchi ixtilof qilsalar-u, oralarida hujjat boʻlmasa, sotilgan mol esa oʻzicha turgan boʻlsa, sotuvchining soʻzi qabul qilinadi, yoxud savdoni bir-birlariga qaytarishadi›, deyayotganlarini eshitganman». Shunda (Ashʼas): «Men savdoni qaytarishni maʼqul koʻraman», dedi va uni qaytardi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Ашъас ибн Қайсга амирлик қулларидан бир қулни сотди ва улар нархда ихтилоф қилишди. Ибн Масъуд: «Мен сенга йигирма мингга сотдим», деди. Ашъас ибн Қайс эса: «Мен сендан ўн мингга сотиб олдим», деди. Абдуллоҳ: «Хоҳласанг, сенга Расулуллоҳ ﷺдан эшитган бир ҳадисимни айтиб берай», деди. У: «Айт», деди. Абдуллоҳ деди: «Мен Расулуллоҳ ﷺни: ‹Икки савдолашувчи ихтилоф қилсалар-у, ораларида ҳужжат бўлмаса, сотилган мол эса ўзича турган бўлса, сотувчининг сўзи қабул қилинади, ёхуд савдони бир-бирларига қайтаришади›, деяётганларини эшитганман». Шунда (Ашъас): «Мен савдони қайтаришни маъқул кўраман», деди ва уни қайтарди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَلَفٍ الْعَسْقَلاَنِيُّ، حَدَّثَنَا يَعْلَى، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ يُسَيْرٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ رُومِيٍّ، قَالَ كَانَ سُلَيْمَانُ بْنُ أُذُنَانٍ يُقْرِضُ عَلْقَمَةَ أَلْفَ دِرْهَمٍ إِلَى عَطَائِهِ فَلَمَّا خَرَجَ عَطَاؤُهُ تَقَاضَاهَا مِنْهُ وَاشْتَدَّ عَلَيْهِ فَقَضَاهُ فَكَأَنَّ عَلْقَمَةَ غَضِبَ فَمَكَثَ أَشْهُرًا ثُمَّ أَتَاهُ فَقَالَ أَقْرِضْنِي أَلْفَ دِرْهَمٍ إِلَى عَطَائِي قَالَ نَعَمْ وَكَرَامَةً يَا أُمَّ عُتْبَةَ هَلُمِّي تِلْكَ الْخَرِيطَةَ الْمَخْتُومَةَ الَّتِي عِنْدَكِ ‏.‏ فَجَاءَتْ بِهَا فَقَالَ أَمَا وَاللَّهِ إِنَّهَا لَدَرَاهِمُكَ الَّتِي قَضَيْتَنِي مَا حَرَّكْتُ مِنْهَا دِرْهَمًا وَاحِدًا ‏.‏ قَالَ فَلِلَّهِ أَبُوكَ مَا حَمَلَكَ عَلَى مَا فَعَلْتَ بِي ‏.‏ قَالَ مَا سَمِعْتُ مِنْكَ ‏.‏ قَالَ مَا سَمِعْتَ مِنِّي قَالَ سَمِعْتُكَ تَذْكُرُ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَا مِنْ مُسْلِمٍ يُقْرِضُ مُسْلِمًا قَرْضًا مَرَّتَيْنِ إِلاَّ كَانَ كَصَدَقَتِهَا مَرَّةً ‏"‏ ‏.‏ قَالَ كَذَلِكَ أَنْبَأَنِي ابْنُ مَسْعُودٍ ‏.‏

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Qaysi bir musulmon boshqa bir musulmonga ikki marta qarz bersa, u (qarz) uni bir marta sadaqa qilgani kabidir», dedilar.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Қайси бир мусулмон бошқа бир мусулмонга икки марта қарз берса, у (қарз) уни бир марта садақа қилгани кабидир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْجَرْمِيُّ، حَدَّثَنَا الْمُطَّلِبُ بْنُ زِيَادٍ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ جَدِّهِ، عُمَيْرٍ - وَهُوَ مَوْلَى ابْنِ مَسْعُودٍ - أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ، قَالَ لَهُ يَا عُمَيْرُ إِنِّي أُعْتِقُكَ عِتْقًا هَنِيئًا إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ أَيُّمَا رَجُلٍ أَعْتَقَ غُلاَمًا وَلَمْ يُسَمِّ مَالَهُ فَالْمَالُ لَهُ ‏"‏ ‏.‏ فَأَخْبِرْنِي مَا مَالُكَ ‏.‏ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا الْمُطَّلِبُ بْنُ زِيَادٍ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ لِجَدِّي فَذَكَرَ نَحْوَهُ ‏.‏

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)ning ozod qilgan quli Umayr rivoyat qiladi: Abdulloh (roziyallohu anhu) unga: «Ey Umayr, men seni ochiq koʻngil bilan ozod qilyapman. Chunki men Rasululloh ﷺ: ‹Qaysi bir kishi bir gʻulomni ozod qilsa-yu, uning molini tilga olmasa, mol qulniki boʻladi›, deganlarini eshitganman. Endi menga aytgin, moling qancha?» dedi.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)нинг озод қилган қули Умайр ривоят қилади: Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу) унга: «Эй Умайр, мен сени очиқ кўнгил билан озод қиляпман. Чунки мен Расулуллоҳ ﷺ: ‹Қайси бир киши бир ғуломни озод қилса-ю, унинг молини тилга олмаса, мол қулники бўлади›, деганларини эшитганман. Энди менга айтгин, молинг қанча?» деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي قَيْسٍ الأَوْدِيِّ، عَنِ الْهُزَيْلِ بْنِ شُرَحْبِيلَ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ وَسَلْمَانَ بْنِ رَبِيعَةَ الْبَاهِلِيِّ فَسَأَلَهُمَا عَنِ ابْنَةٍ وَابْنَةِ ابْنٍ وَأُخْتٍ، لأَبٍ وَأُمٍّ فَقَالاَ لِلاِبْنَةِ النِّصْفُ وَمَا بَقِيَ فَلِلأُخْتِ وَائْتِ ابْنَ مَسْعُودٍ فَسَيُتَابِعُنَا ‏.‏ فَأَتَى الرَّجُلُ ابْنَ مَسْعُودٍ فَسَأَلَهُ وَأَخْبَرَهُ بِمَا قَالاَ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ قَدْ ضَلَلْتُ إِذًا وَمَا أَنَا مِنَ الْمُهْتَدِينَ وَلَكِنِّي سَأَقْضِي بِمَا قَضَى بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِلاِبْنَةِ النِّصْفُ وَلاِبْنَةِ الاِبْنِ السُّدُسُ تَكْمِلَةَ الثُّلُثَيْنِ وَمَا بَقِيَ فَلِلأُخْتِ ‏.‏

Huzayl ibn Shurahbil (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Abu Muso al-Ashʼariy va Salmon ibn Rabiʼa al-Bohiliyning huzuriga keldi va ulardan qiz, oʻgʻilning qizi hamda ota-onasi bir opa-singil (ning meros ulushi) haqida soʻradi. Ular: «Qizga yarmi, qolgani esa singilga tegadi. Ibn Masʼudning huzuriga bor, u ham bizga qoʻshiladi», dedilar. Shunda u kishi Ibn Masʼudning huzuriga borib, undan soʻradi va ularning aytganini xabar berdi. Abdulloh (roziyallohu anhu): «Agar men (ularga qoʻshilsam) adashaman va toʻgʻri yoʻldagilardan boʻlmayman. Lekin men Rasululloh ﷺ hukm qilgan tarzda hukm qilaman: qizga yarmi, oʻgʻilning qiziga uchdan ikkini toʻldirish uchun oltidan bir, qolgani esa singilga tegadi», dedi.Ҳузайл ибн Шураҳбил (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Бир киши Абу Мусо ал-Ашъарий ва Салмон ибн Рабиъа ал-Боҳилийнинг ҳузурига келди ва улардан қиз, ўғилнинг қизи ҳамда ота-онаси бир опа-сингил (нинг мерос улуши) ҳақида сўради. Улар: «Қизга ярми, қолгани эса сингилга тегади. Ибн Масъуднинг ҳузурига бор, у ҳам бизга қўшилади», дедилар. Шунда у киши Ибн Масъуднинг ҳузурига бориб, ундан сўради ва уларнинг айтганини хабар берди. Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу): «Агар мен (уларга қўшилсам) адашаман ва тўғри йўлдагилардан бўлмайман. Лекин мен Расулуллоҳ ﷺ ҳукм қилган тарзда ҳукм қиламан: қизга ярми, ўғилнинг қизига учдан иккини тўлдириш учун олтидан бир, қолгани эса сингилга тегади», деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنِ الْمَسْعُودِيِّ، عَنْ جَامِعِ بْنِ شَدَّادٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ لَمَّا أَتَى عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ جَمْرَةَ الْعَقَبَةِ اسْتَبْطَنَ الْوَادِيَ وَاسْتَقْبَلَ الْكَعْبَةَ وَجَعَلَ الْجَمْرَةَ عَلَى حَاجِبِهِ الأَيْمَنِ ثُمَّ رَمَى بِسَبْعِ حَصَيَاتٍ يُكَبِّرُ مَعَ كُلِّ حَصَاةٍ ثُمَّ قَالَ مِنْ هَاهُنَا وَالَّذِي لاَ إِلَهَ غَيْرُهُ رَمَى الَّذِي أُنْزِلَتْ عَلَيْهِ سُورَةُ الْبَقَرَةِ ‏.‏

Abdurrahmon ibn Yazid (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: «Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) Aqaba jamrasiga kelganda, vodiyning ichkarisiga tushdi, Kaʼbaga yuzlandi va jamrani oʻng qoshi tomonida qildi. Soʻng har bir tosh bilan takbir aytib, yettita tosh otdi. Keyin: ‹Oʻzidan boʻlak iloh boʻlmagan Zotga qasamki, oʻziga Baqara surasi nozil qilingan Zot mana shu yerdan otganlar›, dedi.»Абдурраҳмон ибн Язид (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: «Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) Ақаба жамрасига келганда, водийнинг ичкарисига тушди, Каъбага юзланди ва жамрани ўнг қоши томонида қилди. Сўнг ҳар бир тош билан такбир айтиб, еттита тош отди. Кейин: ‹Ўзидан бўлак илоҳ бўлмаган Зотга қасамки, ўзига Бақара сураси нозил қилинган Зот мана шу ердан отганлар›, деди.»

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، حَدَّثَنَا قَيْسُ بْنُ الرَّبِيعِ، عَنِ الْمِقْدَامِ بْنِ شُرَيْحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ سَعْدٍ، قَالَ نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ فِينَا سِتَّةٍ فِيَّ وَفِي ابْنِ مَسْعُودٍ وَصُهَيْبٍ وَعَمَّارٍ وَالْمِقْدَادِ وَبِلاَلٍ ‏.‏ قَالَ قَالَتْ قُرَيْشٌ لِرَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ إِنَّا لاَ نَرْضَى أَنْ نَكُونَ أَتْبَاعًا لَهُمْ فَاطْرُدْهُمْ عَنْكَ ‏.‏ قَالَ فَدَخَلَ قَلْبَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ مِنْ ذَلِكَ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَدْخُلَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{وَلاَ تَطْرُدِ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِيِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ}‏ الآيَةَ ‏.‏

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bu oyat biz oltovlarimiz haqida nozil boʻldi: men, Ibn Masʼud, Suhayb, Ammor, Miqdod va Bilol haqida. Qurayshliklar Rasululloh ﷺga: «Biz ularga ergashuvchi boʻlishga rozi emasmiz, ularni oʻzingdan quvib yubor», deyishdi. Shundan Rasululloh ﷺning qalbiga Alloh xohlagancha narsa kirdi. Shunda Alloh azza va jalla: {Rabbilarining yuzini istab, ertayu kech Unga duo qiladiganlarni quvib yubormagin} oyatini nozil qildi.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бу оят биз олтовларимиз ҳақида нозил бўлди: мен, Ибн Масъуд, Суҳайб, Аммор, Миқдод ва Билол ҳақида. Қурайшликлар Расулуллоҳ ﷺга: «Биз уларга эргашувчи бўлишга рози эмасмиз, уларни ўзингдан қувиб юбор», дейишди. Шундан Расулуллоҳ ﷺнинг қалбига Аллоҳ хоҳлаганча нарса кирди. Шунда Аллоҳ азза ва жалла: {Раббиларининг юзини истаб, эртаю кеч Унга дуо қиладиганларни қувиб юбормагин} оятини нозил қилди.