Abdulloh ibn Mas'ud al-Hudaliy

- عن أبى وائل شقيق بن سلمة قال‏:‏ كان ابن مسعود رضي الله عنه يذكرنا في كل خميس، فقال له رجل‏:‏ يا أبا عبد الرحمن، لوددت أنك ذكرتنا كل يوم، فقال‏:‏ أما إنه يمنعني من ذلك أني أكره أن أملكم وإني أتخولكم بالموعظة، كما كان رسول الله صلى الله عليه وسلم يتخولنا بها مخافة السآمة علينا‏.‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U har payshanba kuni bizga vaʼz aytib turardi. Bir kishi unga: «Ey Abu Abdurahmon, koshki har kuni bizga vaʼz aytsangiz», dedi. U: «Sizlarni zeriktirib qoʻyishni yoqtirmasligim shundan meni toʻsib turibdi. Rasululloh ﷺ bizni zeriktirib qoʻyishdan qoʻrqib, vaʼzni (ayrim payti bilan) qilib turganlaridek, men ham sizlarga vaʼzni (payti bilan) qilib turaman», dedi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У ҳар пайшанба куни бизга ваъз айтиб турарди. Бир киши унга: «Эй Абу Абдураҳмон, кошки ҳар куни бизга ваъз айтсангиз», деди. У: «Сизларни зериктириб қўйишни ёқтирмаслигим шундан мени тўсиб турибди. Расулуллоҳ ﷺ бизни зериктириб қўйишдан қўрқиб, ваъзни (айрим пайти билан) қилиб турганларидек, мен ҳам сизларга ваъзни (пайти билан) қилиб тураман», деди.

- وعن ابن مسعود رضي الله عنه أنه أتي برجل فقيل له، هذا فلان تقطر لحيته خمرًا، فقال‏:‏ إنَّا قد نهينا عن التجسس، ولكن إن يظهر لنا شئ، نأخذ به‏"‏‏.‏ حديث حسن صحيح رواه أبو داود بإسناد على شرط البخاري ومسلم‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Uning huzuriga bir kishi keltirildi va unga: «Bu falonchi, soqolidan xamr tomib turibdi», deyildi. U: «Bizga josuslik qilish (odamlarning aybini poylash) man etilgan. Lekin bizga biror narsa oshkor boʻlsa, biz uni (jazolab) olamiz», dedi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Унинг ҳузурига бир киши келтирилди ва унга: «Бу фалончи, соқолидан хамр томиб турибди», дейилди. У: «Бизга жосуслик қилиш (одамларнинг айбини пойлаш) ман этилган. Лекин бизга бирор нарса ошкор бўлса, биз уни (жазолаб) оламиз», деди.

- وعن ابن مسعود، وابن عمر، وأنس رضي الله عنهم قالوا‏:‏ قال النبي صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ لكل غادر لواء يوم القيامة، يقال‏:‏ هذه غدرة فلان‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi:) U zot: «Har bir gʻodir (ahdini buzuvchi xoin) uchun Qiyomat kuni bir bayroq (tikiladiki), u (shu) bilan tanib olinadi», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади:) У зот: «Ҳар бир ғодир (аҳдини бузувчи хоин) учун Қиёмат куни бир байроқ (тикиладики), у (шу) билан таниб олинади», дедилар.

- وعن ابن مسعود رضي الله عنه قال‏:‏ ‏"‏ لعن رسول الله صلى الله عليه وسلم آكل الربا وموكله‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏ ‏زاد الترمذي وغيره‏:‏ ‏ ‏ وشاهديه، وكاتبه

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ribo yeguvchini va (birovga) ribo yedirguvchini laʼnatladilar. Termiziy va boshqalar: «uni yozib beruvchini hamda uning ikki guvohini ham (laʼnatladilar)», deb ziyoda qildilar.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ рибо егувчини ва (бировга) рибо едиргувчини лаънатладилар. Термизий ва бошқалар: «уни ёзиб берувчини ҳамда унинг икки гувоҳини ҳам (лаънатладилар)», деб зиёда қилдилар.

- وعن مسروق قال ‏:‏ دخلنا على عبدالله بن مسعود رضي الله عنه فقال ‏:‏ يا أيها الناس من علم شيئا فليقل به، ومن لم يعلم، فليقل ‏:‏الله أعلم، فإن من العلم أن يقول الرجل لما لا يعلم‏:‏ الله أعلم ‏.‏ قال الله تعالى لنبيه صلى الله عليه وسلم ‏:‏‏{‏قل ما أسألكم عليه من أجر وما أنا من المتكلفين‏}‏‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

(Masruq aytdi:) Biz Abdulloh ibn Masʼudning oldigʻa kirdik. U: «Ey odamlar, kim bir narsani bilsa, uni aytsin; kim bilmasa, ‹Alloh yaxshi biluvchidir› desin; chunki kishi bilmagan (narsa) haqida ‹Alloh yaxshi biluvchidir› deyishi — ilmdandir. Alloh azza va jalla oʻ z Paygʻambariga ﷺ: ‹Ayt: ‹Men sizlardan bu (Qurʼon) uchun haq (ujrat) soʻramayman va men oʻ zimni (yolgʻonga) uradiganlardan (mutakalliflardan) emasman›› (Sod surasi, 86) degan. Endi men sizlarga duxon (tutun) haqida soʻzlab beraman: Rasululloh ﷺ Qurayshni islomga chaqirdilar, ular esa unga sustlik qildi; shunda u zot: ‹Allohim, ularga (qarshi) menga Yusuf (zamonidagi) yetti (yil) kabi yetti (yil ochlik) bilan yordam ber› dedilar. Shunda ularni bir yil (qahatchilik) tutdi — u har narsani qirib (yoʻq qildi), hatto ular oʻ lik (jonivor) va terilarni yedilar; kishi — ochlik(dan) — oʻ zi bilan osmon orasini tutun (kabi) koʻ rar edi. Alloh azza va jalla: ‹Bas, osmon ochiq tutun bilan keladigan kunni kutgin — (u) odamlarni qoplaydi; bu — alamli azob(dir)› (Duxon surasi, 10-11) dedi.» (Masruq:) Shunda ular: ‹Robbimiz, bizdan azobni arit; albatta biz moʻminmiz — ularga qaerdan eslatma (foyda bersin)? Holbuki ularga ochiq (bayon qiluvchi) bir Rasul kelgan edi — soʻng ular undan yuz oʻ girdi va: ‹(U) — oʻ rgatilgan, majnun› dedilar — Biz azobni ozgina aritamiz; (lekin) sizlar (kufrga) qaytuvchisiz› (Duxon surasi, 12-15) deb duo qildi. «Qiyomat kuni azob aritiladimi? Soʻng (Alloh) azob aritdi (Badrdan oldin), soʻng ular oʻ z kufrlariga qaytdi; shunda Alloh ularni Badr kuni (azob bilan) ushladi. Alloh taolo: ‹Biz katta batsha (ushlash) bilan ushlaydigan kun — albatta Biz intiqom oluvchimiz› (Duxon surasi, 16) dedi», (dedi Ibn Masʼud).(Масруқ айтди:) Биз Абдуллоҳ ибн Масъуднинг олдиға кирдик. У: «Эй одамлар, ким бир нарсани билса, уни айцин; ким билмаса, ‹Аллоҳ яхши билувчидир› десин; чунки киши билмаган (нарса) ҳақида ‹Аллоҳ яхши билувчидир› дейиши — илмдандир. Аллоҳ азза ва жалла ў з Пайғамбарига ﷺ: ‹Айт: ‹Мен сизлардан бу (Қуръон) учун ҳақ (ужрат) сўрамайман ва мен ў зимни (ёлғонга) урадиганлардан (мутакаллифлардан) эмасман›› (Сод сураси, 86) деган. Энди мен сизларга духон (тутун) ҳақида сўзлаб бераман: Расулуллоҳ ﷺ Қурайшни исломга чақирдилар, улар эса унга сустлик қилди; шунда у зот: ‹Аллоҳим, уларга (қарши) менга Юсуф (замонидаги) етти (йил) каби етти (йил очлик) билан ёрдам бер› дедилар. Шунда уларни бир йил (қаҳатчилик) тутди — у ҳар нарсани қириб (йўқ қилди), ҳатто улар ў лик (жонивор) ва териларни едилар; киши — очлик(дан) — ў зи билан осмон орасини тутун (каби) кў рар эди. Аллоҳ азза ва жалла: ‹Бас, осмон очиқ тутун билан келадиган кунни кутгин — (у) одамларни қоплайди; бу — аламли азоб(дир)› (Духон сураси, 10-11) деди.» (Масруқ:) Шунда улар: ‹Роббимиз, биздан азобни арит; албатта биз мўминмиз — уларга қаэрдан эслатма (фойда берсин)? Ҳолбуки уларга очиқ (баён қилувчи) бир Расул келган эди — сўнг улар ундан юз ў гирди ва: ‹(У) — ў ргатилган, мажнун› дедилар — Биз азобни озгина аритамиз; (лекин) сизлар (куфрга) қайтувчисиз› (Духон сураси, 12-15) деб дуо қилди. «Қиёмат куни азоб аритиладими? Сўнг (Аллоҳ) азоб аритди (Бадрдан олдин), сўнг улар ў з куфрларига қайтди; шунда Аллоҳ уларни Бадр куни (азоб билан) ушлади. Аллоҳ таоло: ‹Биз катта бацҳа (ушлаш) билан ушлайдиган кун — албатта Биз интиқом олувчимиз› (Духон сураси, 16) деди», (деди Ибн Масъуд).

- وعن ابن عمر رضي الله عنهما قال‏:‏ اشتكى سعد بن عبادة رضي الله عنه شكوى فأتاه رسول الله صلى الله عليه وسلم يعوده مع عبد الرحمن بن عوف، وسعد بن أبي وقاص، وعبد الله بن مسعود رضي الله عنهم، فلما دخل عليه، وجده في غشية فقال‏:‏ ‏"‏أقضي‏؟‏‏"‏ قالوا‏:‏ لا يا رسول الله فبكى رسول الله صلى الله عليه وسلم فلما رأى القوم بكاء النبي صلى الله عليه وسلم بكوا، قال‏:‏ ‏"‏ألا تسمعون‏؟‏ إن الله لا يُعذب بدمع العين، ولا بحزن القلب، ولكن يعذب بهذا‏"‏ وأشار إلى لسانه ‏"‏أو يرحم‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Saʼd ibn Uboda kasal boʻldi va Paygʻambar ﷺ Abdurrahmon ibn Avf, Saʼd ibn Abu Vaqqos va Abdulloh ibn Masʼud bilan birga — uning ahvolini soʻrashga — uni ziyorat qildilar. U zot uning oldiga kelganda, uni oilasi oʻrab olgan holda topdilar va: «U vafot etdimi?» — dedilar. Ular: «Yoʻq, yo Rasululloh», — dedi. Paygʻambar ﷺ yigʻladilar va odamlar Rasululloh ﷺ ning yigʻlaganini koʻrgach, ularning hammasi yigʻladi. U zot: «(Quloq solib) eshityapsizlarmi? Alloh koʻz yoshi uchun ham, qalbning gʻami uchun ham azoblamaydi; balki U buning (sababidan) azoblaydi yoki oʻz rahmatini ato etadi», — dedilar va tillariga ishora qildilar hamda: «Mayyit — uning ortidan yaqinlarining yigʻisi sababli — azoblanadi», — dedilar. Umar (mayyit ortidan yigʻlaydiganlarning) yuzlariga tayoq bilan urar, tosh otar va tuproq separ edi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Саъд ибн Убода касал бўлди ва Пайғамбар ﷺ Абдурраҳмон ибн Авф, Саъд ибн Абу Ваққос ва Абдуллоҳ ибн Масъуд билан бирга — унинг аҳволини сўрашга — уни зиёрат қилдилар. У зот унинг олдига келганда, уни оиласи ўраб олган ҳолда топдилар ва: «У вафот этдими?» — дедилар. Улар: «Йўқ, ё Расулуллоҳ», — деди. Пайғамбар ﷺ йиғладилар ва одамлар Расулуллоҳ ﷺ нинг йиғлаганини кўргач, уларнинг ҳаммаси йиғлади. У зот: «(Қулоқ солиб) эшитяпсизларми? Аллоҳ кўз ёши учун ҳам, қалбнинг ғами учун ҳам азобламайди; балки У бунинг (сабабидан) азоблайди ёки ўз раҳматини ато этади», — дедилар ва тилларига ишора қилдилар ҳамда: «Маййит — унинг ортидан яқинларининг йиғиси сабабли — азобланади», — дедилар. Умар (маййит ортидан йиғлайдиганларнинг) юзларига таёқ билан урар, тош отар ва тупроқ сепар эди.

- عن ابن عمر رضي الله عنهما أن رسول الله صلى الله عليه وسلم عاد سعد بن عباده ومعه عبد الرحمن بن عوف، وسعد بن أبي وقاص، وعبد الله بن مسعود رضي الله عنهم، فبكي رسول الله صلى الله عليه وسلم ، فلما رأي القوم بكاء رسول الله صلى الله عليه وسلم ، بكوا ؛ فقال‏:‏ “ألا تسمعون‏؟‏ إن الله لا يعذب بدمع العين، ولا بحزن القلب، ولكن بهذا أو يرحم‏"‏ وأشار إلا لسانه‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Saʼd ibn Uboda oʻzidagi bir kasallikdan shikoyat qildi (kasal boʻldi). Shunda Rasululloh ﷺ Abdurrahmon ibn Avf, Saʼd ibn Abu Vaqqos va Abdulloh ibn Masʼud bilan birga uni koʻrgani keldilar. Uning yoniga kirganlarida, uni behush holatda topdilar. Shunda: «U vafot etibdimi?» dedilar. Ular: «Yoʻq, yo Rasululloh!» dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ yigʻladilar. Odamlar Rasululloh ﷺ ning yigʻlaganlarini koʻrib, ular ham yigʻladilar. Shunda (Rasululloh ﷺ): «Eshitmaysizmi! Albatta, Alloh koʻzning yoshi va qalbning gʻami uchun azoblamaydi, balki manabunisi uchun azoblaydi, — va tillariga ishora qildilar, — yoki rahm qiladi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Саъд ибн Убода ўзидаги бир касалликдан шикоят қилди (касал бўлди). Шунда Расулуллоҳ ﷺ Абдурраҳмон ибн Авф, Саъд ибн Абу Ваққос ва Абдуллоҳ ибн Масъуд билан бирга уни кўргани келдилар. Унинг ёнига кирганларида, уни беҳуш ҳолатда топдилар. Шунда: «У вафот этибдими?» дедилар. Улар: «Йўқ, ё Расулуллоҳ!» дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ йиғладилар. Одамлар Расулуллоҳ ﷺ нинг йиғлаганларини кўриб, улар ҳам йиғладилар. Шунда (Расулуллоҳ ﷺ): «Эшитмайсизми! Албатта, Аллоҳ кўзнинг ёши ва қалбнинг ғами учун азобламайди, балки манабуниси учун азоблайди, — ва тилларига ишора қилдилар, — ёки раҳм қилади», дедилар.

- وعن أبي عطية قال‏:‏ دخلت أنا ومسروق على عائشة رضي الله عنها فقال لها مسروق‏:‏ رجلان من أصحاب محمد صلى الله عليه وسلم كلاهما لا يألو عن الخير‏:‏ أحدهما يعجل المغرب والإفطار، والآخر يؤخر المغرب والإفطار‏؟‏ فقالت‏:‏ من يعجل المغرب والإفطار‏؟‏ قال‏:‏ عبد الله - يعني ابن مسعود- فقالت‏:‏ هكذا كان رسول الله صلى الله عليه وسلم يصنع‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Atiyya (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: «Men va Masruq Oishaning huzuriga kirdik. Masruq unga: ‹Muhammad ﷺ ning sahobalaridan boʻlgan ikki kishi bor, ikkovi ham xayrdan (yaxshilikdan) qolmaydi: biri shom namozi va iftorni tezlatadi, ikkinchisi esa shom namozi va iftorni kechiktiradi›, dedi. Shunda u (Oisha): ‹Kim shom namozi va iftorni tezlatadi?› dedi. U (Masruq): ‹Abdulloh›, dedi. Shunda u (Oisha): ‹Rasululloh ﷺ ham xuddi shunday qilar edilar›, dedi», dedi.Абу Атийя (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: «Мен ва Масруқ Оишанинг ҳузурига кирдик. Масруқ унга: ‹Муҳаммад ﷺ нинг саҳобаларидан бўлган икки киши бор, иккови ҳам хайрдан (яхшиликдан) қолмайди: бири шом намози ва ифторни тезлатади, иккинчиси эса шом намози ва ифторни кечиктиради›, деди. Шунда у (Оиша): ‹Ким шом намози ва ифторни тезлатади?› деди. У (Масруқ): ‹Абдуллоҳ›, деди. Шунда у (Оиша): ‹Расулуллоҳ ﷺ ҳам худди шундай қилар эдилар›, деди», деди.