Abdurrazzoq as-San'oniy

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ عُمَرَ، قَالَ تَأَيَّمَتْ حَفْصَةُ بِنْتُ عُمَرَ مِنْ خُنَيْسٍ أَوْ حُذَيْفَةَ بْنِ حُذَافَةَ شَكَّ عَبْدُ الرَّزَّاقِ وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِمَّنْ شَهِدَ بَدْرًا فَتُوُفِّيَ بِالْمَدِينَةِ قَالَ فَلَقِيتُ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ فَعَرَضْتُ عَلَيْهِ حَفْصَةَ فَقُلْتُ إِنْ شِئْتَ أَنْكَحْتُكَ حَفْصَةَ قَالَ سَأَنْظُرُ فِي ذَلِكَ فَلَبِثْتُ لَيَالِيَ فَلَقِيَنِي فَقَالَ مَا أُرِيدُ أَنْ أَتَزَوَّجَ يَوْمِي هَذَا قَالَ عُمَرُ فَلَقِيتُ أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقُلْتُ إِنْ شِئْتَ أَنْكَحْتُكَ حَفْصَةَ ابْنَةَ عُمَرَ فَلَمْ يَرْجِعْ إِلَيَّ شَيْئًا فَكُنْتُ أَوْجَدَ عَلَيْهِ مِنِّي عَلَى عُثْمَانَ فَلَبِثْتُ لَيَالِيَ فَخَطَبَهَا إِلَيَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَنْكَحْتُهَا إِيَّاهُ فَلَقِيَنِي أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقَالَ لَعَلَّكَ وَجَدْتَ عَلَيَّ حِينَ عَرَضْتَ عَلَيَّ حَفْصَةَ فَلَمْ أَرْجِعْ إِلَيْكَ شَيْئًا قَالَ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَإِنَّهُ لَمْ يَمْنَعْنِي أَنْ أَرْجِعَ إِلَيْكَ شَيْئًا حِينَ عَرَضْتَهَا عَلَيَّ إِلَّا أَنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَذْكُرُهَا وَلَمْ أَكُنْ لِأُفْشِيَ سِرَّ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَوْ تَرَكَهَا لَنَكَحْتُهَا‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Umarning qizi Hafsa Xunays yoki Huzayfa ibn Huzofadan tul qoldi. U Paygʻambar ﷺning ashoblaridan, Badrda qatnashganlardan edi va Madinada vafot etdi. Umar aytadi: Men Usmon ibn Affonni uchratib, Hafsani unga taklif qildim va: «Xohlasang, Hafsani senga nikohlab beraman», dedim. U: «Bu haqda oʻylab koʻraman», dedi. Bir necha kun oʻtdi, soʻng u meni uchratib: «Hozircha uylanishni istamayman», dedi. Umar aytadi: Soʻng men Abu Bakr (roziyallohu anhu)ni uchratib: «Xohlasang, Umarning qizi Hafsani senga nikohlab beraman», dedim. U menga hech javob qaytarmadi. Men undan Usmonga qaraganda koʻproq xafa boʻldim. Bir necha kun oʻtgach, Rasululloh ﷺ undan Hafsani soʻradilar va men uni u zotga nikohlab berdim. Soʻng Abu Bakr (roziyallohu anhu) meni uchratib: «Hafsani menga taklif qilganingda hech javob qaytarmaganim uchun menga xafa boʻlgandirsan?» dedi. Men: «Ha», dedim. U: «Uni menga taklif qilganingda sanga javob qaytarishimga faqat bir narsa toʻsqinlik qildi, chunki men Rasululloh ﷺ uni tilga olayotganlarini eshitgan edim va Rasululloh ﷺning sirini oshkor qiladigan boʻlmadim. Agar u zot uni tark etganlarida edi, men unga uylanardim», dedi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умарнинг қизи Ҳафса Хунайс ёки Ҳузайфа ибн Ҳузофадан тул қолди. У Пайғамбар ﷺнинг ашобларидан, Бадрда қатнашганлардан эди ва Мадинада вафот этди. Умар айтади: Мен Усмон ибн Аффонни учратиб, Ҳафсани унга таклиф қилдим ва: «Хоҳласанг, Ҳафсани сенга никоҳлаб бераман», дедим. У: «Бу ҳақда ўйлаб кўраман», деди. Бир неча кун ўтди, сўнг у мени учратиб: «Ҳозирча уйланишни истамайман», деди. Умар айтади: Сўнг мен Абу Бакр (розияллоҳу анҳу)ни учратиб: «Хоҳласанг, Умарнинг қизи Ҳафсани сенга никоҳлаб бераман», дедим. У менга ҳеч жавоб қайтармади. Мен ундан Усмонга қараганда кўпроқ хафа бўлдим. Бир неча кун ўтгач, Расулуллоҳ ﷺ ундан Ҳафсани сўрадилар ва мен уни у зотга никоҳлаб бердим. Сўнг Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) мени учратиб: «Ҳафсани менга таклиф қилганингда ҳеч жавоб қайтармаганим учун менга хафа бўлгандирсан?» деди. Мен: «Ҳа», дедим. У: «Уни менга таклиф қилганингда санга жавоб қайтаришимга фақат бир нарса тўсқинлик қилди, чунки мен Расулуллоҳ ﷺ уни тилга олаётганларини эшитган эдим ва Расулуллоҳ ﷺнинг сирини ошкор қиладиган бўлмадим. Агар у зот уни тарк этганларида эди, мен унга уйланардим», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي عَمَّارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَابَيْهِ، عَنْ يَعْلَى بْنِ أُمَيَّةَ، قَالَ قُلْتُ لِعُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ إِقْصَارُ النَّاسِ الصَّلَاةَ الْيَوْمَ وَإِنَّمَا قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏إِنْ خِفْتُمْ أَنْ يَفْتِنَكُمْ الَّذِينَ كَفَرُوا‏}‏ فَقَدْ ذَهَبَ ذَاكَ الْيَوْمَ فَقَالَ عَجِبْتُ مِمَّا عَجِبْتَ مِنْهُ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ صَدَقَةٌ تَصَدَّقَ اللَّهُ بِهَا عَلَيْكُمْ فَاقْبَلُوا صَدَقَتَهُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَنْبَأَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي عَمَّارٍ يُحَدِّثُ فَذَكَرَهُ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi unga: «Bugun odamlar namozni qisqartirmoqdalar, holbuki Alloh azza va jalla: {Kofir boʻlgan kimsalar sizlarni fitnaga solishlaridan qoʻrqsangiz}, degan edi, endi u kunlar oʻtib ketdi-ku», dedi. Shunda Umar: «Men ham sen taajjublangan narsaga taajjublangan edim. Buni Rasulullohga ﷺ aytgan edim, u zot: ‹Bu Alloh sizlarga ehson qilgan sadaqadir, uning sadaqasini qabul qilinglar›, dedilar», deb javob berdi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши унга: «Бугун одамлар намозни қисқартирмоқдалар, ҳолбуки Аллоҳ азза ва жалла: {Кофир бўлган кимсалар сизларни фитнага солишларидан қўрқсангиз}, деган эди, энди у кунлар ўтиб кетди-ку», деди. Шунда Умар: «Мен ҳам сен таажжубланган нарсага таажжубланган эдим. Буни Расулуллоҳга ﷺ айтган эдим, у зот: ‹Бу Аллоҳ сизларга эҳсон қилган садақадир, унинг садақасини қабул қилинглар›, дедилар», деб жавоб берди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ سُفْيَانَ، وَعَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَنْبَأَنَا سُفْيَانُ، عَنِ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، قَالَ قَالَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ سَمِعْتُ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ إِنَّ الْمُشْرِكِينَ كَانُوا لَا يُفِيضُونَ مِنْ جَمْعٍ حَتَّى تُشْرِقَ الشَّمْسُ عَلَى ثَبِيرٍ قَالَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ وَكَانُوا يَقُولُونَ أَشْرِقْ ثَبِيرُ كَيْمَا نُغِيرُ يَعْنِي فَخَالَفَهُمْ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَدَفَعَ قَبْلَ أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Mushriklar quyosh Sabir togʻiga nur sochmaguncha Muzdalifadan qaytmas edilar. Ular: ‹Ey Sabir, nurga toʻl, toki biz joʻnab ketaylik›, deb aytardilar. Nabiy ﷺ esa ularga xilof qildilar va quyosh chiqishidan oldin qaytdilar.»Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мушриклар қуёш Сабир тоғига нур сочмагунча Муздалифадан қайтмас эдилар. Улар: ‹Эй Сабир, нурга тўл, токи биз жўнаб кетайлик›, деб айтардилар. Набий ﷺ эса уларга хилоф қилдилар ва қуёш чиқишидан олдин қайтдилар.»

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، وَعَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ حَكِيمٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي عَمْرَةَ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ صَلَّى صَلَاةَ الْعِشَاءِ وَالصُّبْحِ فِي جَمَاعَةٍ فَهُوَ كَقِيَامِ لَيْلَةٍ وَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ مَنْ صَلَّى الْعِشَاءَ فِي جَمَاعَةٍ فَهُوَ كَقِيَامِ نِصْفِ لَيْلَةٍ وَمَنْ صَلَّى الصُّبْحَ فِي جَمَاعَةٍ فَهُوَ كَقِيَامِ لَيْلَةٍ‏.‏

Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim xufton va bomdod namozlarini jamoat bilan oʻqisa, u xuddi bir kechani ibodatda oʻtkazgandek boʻladi», dedilar. Boshqa rivoyatda: «Kim xuftonni jamoat bilan oʻqisa, u yarim kechani ibodatda oʻtkazgandek boʻladi, kim bomdodni jamoat bilan oʻqisa, u bir kechani ibodatda oʻtkazgandek boʻladi», deyilgan.Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким хуфтон ва бомдод намозларини жамоат билан ўқиса, у худди бир кечани ибодатда ўтказгандек бўлади», дедилар. Бошқа ривоятда: «Ким хуфтонни жамоат билан ўқиса, у ярим кечани ибодатда ўтказгандек бўлади, ким бомдодни жамоат билан ўқиса, у бир кечани ибодатда ўтказгандек бўлади», дейилган.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ رَبِيعَةَ، قَالَهُ مَرَّةً قَالَ عَبْدُ الرَّازِقِ وَأَكْثَرُ ذَاكَ يَقُولُ أَخْبَرَنِي مَنْ شَهِدَ عَلِيًّا حِينَ رَكِبَ فَلَمَّا وَضَعَ رِجْلَهُ فِي الرِّكَابِ قَالَ بِسْمِ اللَّهِ فَلَمَّا اسْتَوَى قَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ ثُمَّ قَالَ ‏{‏سُبْحَانَ الَّذِي سَخَّرَ لَنَا هَذَا وَمَا كُنَّا لَهُ مُقْرِنِينَ ‏.‏ وَإِنَّا إِلَى رَبِّنَا لَمُنْقَلِبُونَ‏}‏ ثُمَّ حَمِدَ ثَلَاثًا وَكَبَّرَ ثَلَاثًا ثُمَّ قَالَ اللَّهُمَّ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ ظَلَمْتُ نَفْسِي فَاغْفِرْ لِي إِنَّهُ لَا يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا أَنْتَ ثُمَّ ضَحِكَ قَالَ فَقِيلَ مَا يُضْحِكُكَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ قَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَعَلَ مِثْلَ مَا فَعَلْتُ وَقَالَ مِثْلَ مَا قُلْتُ ثُمَّ ضَحِكَ فَقُلْنَا مَا يُضْحِكُكَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ قَالَ الْعَبْدُ أَوْ قَالَ عَجِبْتُ لِلْعَبْدِ إِذَا قَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ ظَلَمْتُ نَفْسِي فَاغْفِرْ لِي إِنَّهُ لَا يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا أَنْتَ يَعْلَمُ أَنَّهُ لَا يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا هُوَ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U ulovga minganida, oyogʻini uzangiga qoʻygach: «Bismillah», dedi. Ustiga oʻrnashib olgach: «Alhamdulillah», dedi. Soʻng: {Bunga bizga boʻysundirib bergan Zot pokdir. Biz esa bunga qodir emas edik. Albatta biz Robbimizga qaytguvchimiz} (Zuxruf 13-14), dedi. Soʻng uch marta hamd aytdi va uch marta takbir aytdi, keyin: «Allohumma, Sendan boshqa iloh yoʻq, oʻzimga zulm qildim, meni magʻfirat qil, chunki gunohlarni Sendan boshqa hech kim magʻfirat qilmaydi», dedi. Soʻng kuldi. «Ey moʻminlar amiri, Sizni nima kuldirdi?» deyilganda, u: «Nabiy ﷺ men qilgan ishni qilib, men aytgan soʻzni aytgani, soʻng kulganlarini koʻrgan edim. Biz: ‹Ey Allohning Nabiysi, Sizni nima kuldirdi?› deganimizda, u zot: ‹Banda: ‹Sendan boshqa iloh yoʻq, oʻzimga zulm qildim, meni magʻfirat qil, chunki gunohlarni Sendan boshqa hech kim magʻfirat qilmaydi›, deganida, gunohlarni Undan boshqa hech kim magʻfirat qilmasligini bilgani holida aytgani meni ajablantirdi›, dedilar», dedi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У уловга минганида, оёғини узангига қўйгач: «Бисмиллаҳ», деди. Устига ўрнашиб олгач: «Алҳамдулиллаҳ», деди. Сўнг: {Бунга бизга бўйсундириб берган Зот покдир. Биз эса бунга қодир эмас эдик. Албатта биз Роббимизга қайтгувчимиз} (Зухруф 13-14), деди. Сўнг уч марта ҳамд айтди ва уч марта такбир айтди, кейин: «Аллоҳумма, Сендан бошқа илоҳ йўқ, ўзимга зулм қилдим, мени мағфират қил, чунки гуноҳларни Сендан бошқа ҳеч ким мағфират қилмайди», деди. Сўнг кулди. «Эй мўминлар амири, Сизни нима кулдирди?» дейилганда, у: «Набий ﷺ мен қилган ишни қилиб, мен айтган сўзни айтгани, сўнг кулганларини кўрган эдим. Биз: ‹Эй Аллоҳнинг Набийси, Сизни нима кулдирди?› деганимизда, у зот: ‹Банда: ‹Сендан бошқа илоҳ йўқ, ўзимга зулм қилдим, мени мағфират қил, чунки гуноҳларни Сендан бошқа ҳеч ким мағфират қилмайди›, деганида, гуноҳларни Ундан бошқа ҳеч ким мағфират қилмаслигини билгани ҳолида айтгани мени ажаблантирди›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ سُفْيَانَ، وَعَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَنْبَأَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَاصِمٍ يَعْنِي ابْنَ كُلَيْبٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ عَلِيٍّ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ نَهَانِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ أَجْعَلَ الْخَاتَمَ فِي هَذِهِ أَوْ فِي هَذِهِ قَالَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ لِأُصْبُعَيْهِ السَّبَّابَةِ وَالْوُسْطَى‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menga uzukni mana bu yoki mana bu (barmoq)ka taqishimni man qildilar. Yaʼni koʻrsatkich va oʻrta barmoqlariga.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менга узукни мана бу ёки мана бу (бармоқ)ка тақишимни ман қилдилар. Яъни кўрсаткич ва ўрта бармоқларига.