حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ ذَكْوَانَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رَفَعَهُ قَالَ " لاَ يَزْنِي الزَّانِي " . ثُمَّ ذَكَرَ بِمِثْلِ حَدِيثِ شُعْبَةَ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, uni (Paygʻambarga) marfuʼ qilib (koʻtarib) rivoyat qilinadi: «Zinokor zino qilmaydi...» Soʻng (roviy) Shuʼbaning hadisi kabi zikr qildi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, уни (Пайғамбарга) марфуъ қилиб (кўтариб) ривоят қилинади: «Зинокор зино қилмайди...» Сўнг (ровий) Шуъбанинг ҳадиси каби зикр қилди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا عُمَرُ بْنُ زَيْدٍ الصَّنْعَانِيُّ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَكْلِ الْهِرِّ وَثَمَنِهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ . وَعُمَرُ بْنُ زَيْدٍ لاَ نَعْرِفُ كَبِيرَ أَحَدٍ رَوَى عَنْهُ غَيْرَ عَبْدِ الرَّزَّاقِ .
Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ mushukni yeyishdan va uning bahosidan qaytardilar. Abu Iso aytdi: Bu gʻarib hadisdir. Umar ibn Zayddan Abdurazzoqdan boshqa biron-bir mashhur kishi rivoyat qilganini bilmaymiz.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ мушукни ейишдан ва унинг баҳосидан қайтардилар. Абу Исо айтди: Бу ғариб ҳадисдир. Умар ибн Зайддан Абдураззоқдан бошқа бирон-бир машҳур киши ривоят қилганини билмаймиз.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدٍ، قَالَ كَانَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ يَقُولُ الدِّيَةُ لِلْعَاقِلَةِ وَلاَ تَرِثُ الْمَرْأَةُ مِنْ دِيَةِ زَوْجِهَا شَيْئًا حَتَّى قَالَ لَهُ الضَّحَّاكُ بْنُ سُفْيَانَ كَتَبَ إِلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ أُوَرِّثَ امْرَأَةَ أَشْيَمَ الضِّبَابِيِّ مِنْ دِيَةِ زَوْجِهَا . فَرَجَعَ عُمَرُ . قَالَ أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ بِهَذَا الْحَدِيثِ عَنْ مَعْمَرٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَعِيدٍ وَقَالَ فِيهِ وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم اسْتَعْمَلَهُ عَلَى الأَعْرَابِ .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu): «Diyat oqilaga (qotilning qarindoshlariga) tegishlidir, ayol kishi erining diyatidan hech narsa meros olmaydi», deb aytar edi. To Zahhok ibn Sufyon unga: «Rasululloh ﷺ menga, Ashyam az-Zibobiyning xotinini erining diyatidan meros oldirishimni yozib yuborgan edilar», deb aytguniga qadar (shunday der edi). Shunda Umar oʻz fikridan qaytdi. Ahmad ibn Solih dedi: Bizga Abdurrazzoq bu hadisni Maʼmardan, u az-Zuhriydan, u Saiddan rivoyat qildi va unda: «Nabiy ﷺ uni aʼrobiylar (sahroyi arablar) ustiga voliy qilib tayinlagan edilar», dedi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу): «Дият оқилага (қотилнинг қариндошларига) тегишлидир, аёл киши эрининг диятидан ҳеч нарса мерос олмайди», деб айтар эди. То Заҳҳок ибн Суфён унга: «Расулуллоҳ ﷺ менга, Ашям аз-Зибобийнинг хотинини эрининг диятидан мерос олдиришимни ёзиб юборган эдилар», деб айтгунига қадар (шундай дер эди). Шунда Умар ўз фикридан қайтди. Аҳмад ибн Солиҳ деди: Бизга Абдурраззоқ бу ҳадисни Маъмардан, у аз-Зуҳрийдан, у Саиддан ривоят қилди ва унда: «Набий ﷺ уни аъробийлар (саҳройи араблар) устига волий қилиб тайинлаган эдилар», деди.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، وَعَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى ضُبَاعَةَ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي شَاكِيَةٌ وَإِنِّي أُرِيدُ الْحَجَّ . فَقَالَ لَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " حُجِّي وَاشْتَرِطِي إِنَّ مَحِلِّي حَيْثُ تَحْبِسُنِي " . قَالَ إِسْحَاقُ قُلْتُ لِعَبْدِ الرَّزَّاقِ كِلاَهُمَا عَنْ عَائِشَةَ هِشَامٌ وَالزُّهْرِيُّ قَالَ نَعَمْ . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ لاَ أَعْلَمُ أَحَدًا أَسْنَدَ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ الزُّهْرِيِّ غَيْرَ مَعْمَرٍ وَاللَّهُ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى أَعْلَمُ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Zuboʻaning oldiga kirdilar, u: «Ey Rasululloh, men kasalvandman va haj qilmoqchiman», dedi. Shunda Nabiy ﷺ unga: «Haj qil va: ‹Meni toʻxtatgan joyingda ehromdan chiqaman› deb shart qoʻy», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Зубўанинг олдига кирдилар, у: «Эй Расулуллоҳ, мен касалвандман ва ҳаж қилмоқчиман», деди. Шунда Набий ﷺ унга: «Ҳаж қил ва: ‹Мени тўхтатган жойингда эҳромдан чиқаман› деб шарт қўй», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ عُمَرَ، قَالَ تَأَيَّمَتْ حَفْصَةُ بِنْتُ عُمَرَ مِنْ خُنَيْسٍ أَوْ حُذَيْفَةَ بْنِ حُذَافَةَ شَكَّ عَبْدُ الرَّزَّاقِ وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِمَّنْ شَهِدَ بَدْرًا فَتُوُفِّيَ بِالْمَدِينَةِ قَالَ فَلَقِيتُ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ فَعَرَضْتُ عَلَيْهِ حَفْصَةَ فَقُلْتُ إِنْ شِئْتَ أَنْكَحْتُكَ حَفْصَةَ قَالَ سَأَنْظُرُ فِي ذَلِكَ فَلَبِثْتُ لَيَالِيَ فَلَقِيَنِي فَقَالَ مَا أُرِيدُ أَنْ أَتَزَوَّجَ يَوْمِي هَذَا قَالَ عُمَرُ فَلَقِيتُ أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقُلْتُ إِنْ شِئْتَ أَنْكَحْتُكَ حَفْصَةَ ابْنَةَ عُمَرَ فَلَمْ يَرْجِعْ إِلَيَّ شَيْئًا فَكُنْتُ أَوْجَدَ عَلَيْهِ مِنِّي عَلَى عُثْمَانَ فَلَبِثْتُ لَيَالِيَ فَخَطَبَهَا إِلَيَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَنْكَحْتُهَا إِيَّاهُ فَلَقِيَنِي أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقَالَ لَعَلَّكَ وَجَدْتَ عَلَيَّ حِينَ عَرَضْتَ عَلَيَّ حَفْصَةَ فَلَمْ أَرْجِعْ إِلَيْكَ شَيْئًا قَالَ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَإِنَّهُ لَمْ يَمْنَعْنِي أَنْ أَرْجِعَ إِلَيْكَ شَيْئًا حِينَ عَرَضْتَهَا عَلَيَّ إِلَّا أَنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَذْكُرُهَا وَلَمْ أَكُنْ لِأُفْشِيَ سِرَّ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَوْ تَرَكَهَا لَنَكَحْتُهَا.
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Umarning qizi Hafsa Xunays yoki Huzayfa ibn Huzofadan tul qoldi. U Paygʻambar ﷺning ashoblaridan, Badrda qatnashganlardan edi va Madinada vafot etdi. Umar aytadi: Men Usmon ibn Affonni uchratib, Hafsani unga taklif qildim va: «Xohlasang, Hafsani senga nikohlab beraman», dedim. U: «Bu haqda oʻylab koʻraman», dedi. Bir necha kun oʻtdi, soʻng u meni uchratib: «Hozircha uylanishni istamayman», dedi. Umar aytadi: Soʻng men Abu Bakr (roziyallohu anhu)ni uchratib: «Xohlasang, Umarning qizi Hafsani senga nikohlab beraman», dedim. U menga hech javob qaytarmadi. Men undan Usmonga qaraganda koʻproq xafa boʻldim. Bir necha kun oʻtgach, Rasululloh ﷺ undan Hafsani soʻradilar va men uni u zotga nikohlab berdim. Soʻng Abu Bakr (roziyallohu anhu) meni uchratib: «Hafsani menga taklif qilganingda hech javob qaytarmaganim uchun menga xafa boʻlgandirsan?» dedi. Men: «Ha», dedim. U: «Uni menga taklif qilganingda sanga javob qaytarishimga faqat bir narsa toʻsqinlik qildi, chunki men Rasululloh ﷺ uni tilga olayotganlarini eshitgan edim va Rasululloh ﷺning sirini oshkor qiladigan boʻlmadim. Agar u zot uni tark etganlarida edi, men unga uylanardim», dedi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умарнинг қизи Ҳафса Хунайс ёки Ҳузайфа ибн Ҳузофадан тул қолди. У Пайғамбар ﷺнинг ашобларидан, Бадрда қатнашганлардан эди ва Мадинада вафот этди. Умар айтади: Мен Усмон ибн Аффонни учратиб, Ҳафсани унга таклиф қилдим ва: «Хоҳласанг, Ҳафсани сенга никоҳлаб бераман», дедим. У: «Бу ҳақда ўйлаб кўраман», деди. Бир неча кун ўтди, сўнг у мени учратиб: «Ҳозирча уйланишни истамайман», деди. Умар айтади: Сўнг мен Абу Бакр (розияллоҳу анҳу)ни учратиб: «Хоҳласанг, Умарнинг қизи Ҳафсани сенга никоҳлаб бераман», дедим. У менга ҳеч жавоб қайтармади. Мен ундан Усмонга қараганда кўпроқ хафа бўлдим. Бир неча кун ўтгач, Расулуллоҳ ﷺ ундан Ҳафсани сўрадилар ва мен уни у зотга никоҳлаб бердим. Сўнг Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) мени учратиб: «Ҳафсани менга таклиф қилганингда ҳеч жавоб қайтармаганим учун менга хафа бўлгандирсан?» деди. Мен: «Ҳа», дедим. У: «Уни менга таклиф қилганингда санга жавоб қайтаришимга фақат бир нарса тўсқинлик қилди, чунки мен Расулуллоҳ ﷺ уни тилга олаётганларини эшитган эдим ва Расулуллоҳ ﷺнинг сирини ошкор қиладиган бўлмадим. Агар у зот уни тарк этганларида эди, мен унга уйланардим», деди.
وَحَدَّثَنَا مَنْصُورُ بْنُ أَبِي مُزَاحِمٍ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، ح وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ زِيَادٍ، أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ، - يَعْنِي ابْنَ سَعْدٍ - عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَىُّ الأَعْمَالِ أَفْضَلُ قَالَ " إِيمَانٌ بِاللَّهِ " . قَالَ ثُمَّ مَاذَا قَالَ " الْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ " . قَالَ ثُمَّ مَاذَا قَالَ " حَجٌّ مَبْرُورٌ " . وَفِي رِوَايَةِ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ قَالَ " إِيمَانٌ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ " .
وَحَدَّثَنِيهِ مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، بِهَذَا الإِسْنَادِ مِثْلَهُ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ dan: «Amallarning qaysi biri afzal?» deb soʻraldi. (Paygʻambar): «Allohga iymon keltirish», dedilar. (U): «Soʻng nima?» dedi. (Paygʻambar): «Alloh yoʻlida jihod qilish», dedilar. (U): «Soʻng nima?» dedi. (Paygʻambar): «Mabrur (qabul boʻlgan) haj», dedilar. Muhammad ibn Jaʼfarning rivoyatida: «Allohga va Uning Rasuliga iymon keltirish» (deyilgan).Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ дан: «Амалларнинг қайси бири афзал?» деб сўралди. (Пайғамбар): «Аллоҳга иймон келтириш», дедилар. (У): «Сўнг нима?» деди. (Пайғамбар): «Аллоҳ йўлида жиҳод қилиш», дедилар. (У): «Сўнг нима?» деди. (Пайғамбар): «Мабрур (қабул бўлган) ҳаж», дедилар. Муҳаммад ибн Жаъфарнинг ривоятида: «Аллоҳга ва Унинг Расулига иймон келтириш» (дейилган).
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، وَيُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سُئِلَ أَىُّ الشَّرَابِ أَطْيَبُ قَالَ " الْحُلْوُ الْبَارِدُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَكَذَا رَوَى عَبْدُ الرَّزَّاقِ عَنْ مَعْمَرٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلاً وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ عُيَيْنَةَ رَحِمَهُ اللَّهُ .
az-Zuhriy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ dan: «Qaysi ichimlik eng yoqimli?» deb soʻralganda, u zot: «Shirin va sovuq (ichimlik)», dedilar. Abu Iso aytdi: Shuningdek, Abdurrazzoq Maʼmardan, u az-Zuhriydan, u Nabiy ﷺ dan mursal holda rivoyat qilgan. Bu esa Ibn Uyayna — rahimahulloh — ning hadisidan sahihroqdir.аз-Зуҳрий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ дан: «Қайси ичимлик энг ёқимли?» деб сўралганда, у зот: «Ширин ва совуқ (ичимлик)», дедилар. Абу Исо айтди: Шунингдек, Абдурраззоқ Маъмардан, у аз-Зуҳрийдан, у Набий ﷺ дан мурсал ҳолда ривоят қилган. Бу эса Ибн Уяйна — раҳимаҳуллоҳ — нинг ҳадисидан саҳиҳроқдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، وَالْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، - وَاللَّفْظُ لِلْحَسَنِ - قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا وَقَعَتِ الْفَأْرَةُ فِي السَّمْنِ فَإِنْ كَانَ جَامِدًا فَأَلْقُوهَا وَمَا حَوْلَهَا وَإِنْ كَانَ مَائِعًا فَلاَ تَقْرَبُوهُ " . قَالَ الْحَسَنُ قَالَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ وَرُبَّمَا حَدَّثَ بِهِ مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ مَيْمُونَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U shunday dedi: Rasululloh ﷺ: «Sichqon sariyogʻga tushib qolsa, agar (sariyogʻ) qotgan boʻlsa, sichqonni va uning atrofidagini tashlanglar; agar (sariyogʻ) suyuq boʻlsa, unga yaqinlashmanglar», dedilar. Hasan aytdi: Abdurrazzoq dedi: «Goho Maʼmar buni az-Zuhriydan, u Ubaydulloh ibn Abdullohdan, u Ibn Abbosdan, u Maymunadan, u Paygʻambar ﷺdan rivoyat qilar edi».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Сичқон сариёғга тушиб қолса, агар (сариёғ) қотган бўлса, сичқонни ва унинг атрофидагини ташланглар; агар (сариёғ) суюқ бўлса, унга яқинлашманглар», дедилар. Ҳасан айтди: Абдурраззоқ деди: «Гоҳо Маъмар буни аз-Зуҳрийдан, у Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳдан, у Ибн Аббосдан, у Маймунадан, у Пайғамбар ﷺдан ривоят қилар эди».
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " خَمْسُ فَوَاسِقَ يُقْتَلْنَ فِي الْحِلِّ وَالْحَرَمِ الْحِدَأَةُ وَالْغُرَابُ وَالْفَأْرَةُ وَالْعَقْرَبُ وَالْكَلْبُ الْعَقُورُ " . قَالَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ وَذَكَرَ بَعْضُ أَصْحَابِنَا أَنَّ مَعْمَرًا كَانَ يَذْكُرُهُ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِ وَعَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Beshta zararli jonivor bor, ular haramdan tashqarida ham, haram ichida ham oʻldiriladi: kalxat, qargʻa, sichqon, chayon va quturgan it», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бешта зарарли жонивор бор, улар ҳарамдан ташқарида ҳам, ҳарам ичида ҳам ўлдирилади: калхат, қарға, сичқон, чаён ва қутурган ит», дедилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي عَمَّارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَابَيْهِ، عَنْ يَعْلَى بْنِ أُمَيَّةَ، قَالَ قُلْتُ لِعُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ إِقْصَارُ النَّاسِ الصَّلَاةَ الْيَوْمَ وَإِنَّمَا قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ {إِنْ خِفْتُمْ أَنْ يَفْتِنَكُمْ الَّذِينَ كَفَرُوا} فَقَدْ ذَهَبَ ذَاكَ الْيَوْمَ فَقَالَ عَجِبْتُ مِمَّا عَجِبْتَ مِنْهُ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ صَدَقَةٌ تَصَدَّقَ اللَّهُ بِهَا عَلَيْكُمْ فَاقْبَلُوا صَدَقَتَهُ
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَنْبَأَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي عَمَّارٍ يُحَدِّثُ فَذَكَرَهُ.
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi unga: «Bugun odamlar namozni qisqartirmoqdalar, holbuki Alloh azza va jalla: {Kofir boʻlgan kimsalar sizlarni fitnaga solishlaridan qoʻrqsangiz}, degan edi, endi u kunlar oʻtib ketdi-ku», dedi. Shunda Umar: «Men ham sen taajjublangan narsaga taajjublangan edim. Buni Rasulullohga ﷺ aytgan edim, u zot: ‹Bu Alloh sizlarga ehson qilgan sadaqadir, uning sadaqasini qabul qilinglar›, dedilar», deb javob berdi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши унга: «Бугун одамлар намозни қисқартирмоқдалар, ҳолбуки Аллоҳ азза ва жалла: {Кофир бўлган кимсалар сизларни фитнага солишларидан қўрқсангиз}, деган эди, энди у кунлар ўтиб кетди-ку», деди. Шунда Умар: «Мен ҳам сен таажжубланган нарсага таажжубланган эдим. Буни Расулуллоҳга ﷺ айтган эдим, у зот: ‹Бу Аллоҳ сизларга эҳсон қилган садақадир, унинг садақасини қабул қилинглар›, дедилар», деб жавоб берди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا حَبَّانُ بْنُ هِلاَلٍ، حَدَّثَنَا سُهَيْلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، وَهُوَ ابْنُ أَبِي حَزْمٍ أَخُو حَزْمٍ الْقُطَعِيِّ حَدَّثَنَا أَبُو عِمْرَانَ الْجَوْنِيُّ، عَنْ جُنْدُبِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ قَالَ فِي الْقُرْآنِ بِرَأْيِهِ فَأَصَابَ فَقَدْ أَخْطَأَ " .
قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ . وَقَدْ تَكَلَّمَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي سُهَيْلِ بْنِ أَبِي حَزْمٍ .
قَالَ أَبُو عِيسَى هَكَذَا رُوِيَ عَنْ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ أَنَّهُمْ شَدَّدُوا فِي هَذَا فِي أَنْ يُفَسَّرَ الْقُرْآنُ بِغَيْرِ عِلْمٍ . وَأَمَّا الَّذِي رُوِيَ عَنْ مُجَاهِدٍ وَقَتَادَةَ وَغَيْرِهِمَا مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّهُمْ فَسَّرُوا الْقُرْآنَ فَلَيْسَ الظَّنُّ بِهِمْ أَنَّهُمْ قَالُوا فِي الْقُرْآنِ أَوْ فَسَّرُوهُ بِغَيْرِ عِلْمٍ أَوْ مِنْ قِبَلِ أَنْفُسِهِمْ وَقَدْ رُوِيَ عَنْهُمْ مَا يَدُلُّ عَلَى مَا قُلْنَا أَنَّهُمْ لَمْ يَقُولُوا مِنْ قِبَلِ أَنْفُسِهِمْ بِغَيْرِ عِلْمٍ .
حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ مَهْدِيٍّ الْبَصْرِيُّ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ مَا فِي الْقُرْآنِ آيَةٌ إِلاَّ وَقَدْ سَمِعْتُ فِيهَا بِشَيْءٍ .
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، قَالَ قَالَ مُجَاهِدٌ لَوْ كُنْتُ قَرَأْتُ قِرَاءَةَ ابْنِ مَسْعُودٍ لَمْ أَحْتَجْ إِلَى أَنْ أَسْأَلَ ابْنَ عَبَّاسٍ عَنْ كَثِيرٍ مِنَ الْقُرْآنِ مِمَّا سَأَلْتُ .
Jundub ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Qurʼon haqida oʻz raʼyi bilan gapirib, toʻgʻri (gap) aytsa ham, baribir xato qilibdi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Ilm ahlining baʼzilari Suhayl ibn Abu Hazm haqida (tanqidiy) soʻz aytishgan. Abu Iso aytdi: Nabiy ﷺning sahobalaridan boʻlgan ilm ahli va boshqalardan shu tariqa rivoyat qilingan: ular Qurʼonni ilmsiz tafsir qilish borasida qattiq turishgan. Mujohid, Qatoda va boshqa ilm ahlidan rivoyat qilingan, ular Qurʼonni tafsir qilishgan boʻlsa-da, ular haqida ular Qurʼon haqida ilmsiz yoki oʻzlaridan gapirgan deb gumon qilinmaydi. Ulardan biz aytgan narsani, yaʼni ular oʻzlaridan ilmsiz gapirmaganliklarini koʻrsatuvchi (rivoyatlar) ham keltirilgan. Qatoda aytdi: Qurʼonda men u haqida biror narsa eshitmagan oyat yoʻq. Aʼmash aytdi: Mujohid aytdi: Agar men Ibn Masʼudning qiroatida oʻqiganimda edi, Ibn Abbosdan Qurʼonning koʻp joylarini soʻrashga ehtiyoj sezmagan boʻlardim.Жундуб ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Қуръон ҳақида ўз раъйи билан гапириб, тўғри (гап) айтса ҳам, барибир хато қилибди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Илм аҳлининг баъзилари Суҳайл ибн Абу Ҳазм ҳақида (танқидий) сўз айтишган. Абу Исо айтди: Набий ﷺнинг саҳобаларидан бўлган илм аҳли ва бошқалардан шу тариқа ривоят қилинган: улар Қуръонни илмсиз тафсир қилиш борасида қаттиқ туришган. Мужоҳид, Қатода ва бошқа илм аҳлидан ривоят қилинган, улар Қуръонни тафсир қилишган бўлса-да, улар ҳақида улар Қуръон ҳақида илмсиз ёки ўзларидан гапирган деб гумон қилинмайди. Улардан биз айтган нарсани, яъни улар ўзларидан илмсиз гапирмаганликларини кўрсатувчи (ривоятлар) ҳам келтирилган. Қатода айтди: Қуръонда мен у ҳақида бирор нарса эшитмаган оят йўқ. Аъмаш айтди: Мужоҳид айтди: Агар мен Ибн Масъуднинг қироатида ўқиганимда эди, Ибн Аббосдан Қуръоннинг кўп жойларини сўрашга эҳтиёж сезмаган бўлардим.
حَدَّثَنَا سَلَمَةُ بْنُ شَبِيبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ قَتَادَةَ، أَوْ غَيْرِهِ أَنَّ عِمْرَانَ بْنَ حُصَيْنٍ، قَالَ كُنَّا نَقُولُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ أَنْعَمَ اللَّهُ بِكَ عَيْنًا وَأَنْعِمْ صَبَاحًا فَلَمَّا كَانَ الإِسْلاَمُ نُهِينَا عَنْ ذَلِكَ . قَالَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ قَالَ مَعْمَرٌ يُكْرَهُ أَنْ يَقُولَ الرَّجُلُ أَنْعَمَ اللَّهُ بِكَ عَيْنًا وَلاَ بَأْسَ أَنْ يَقُولَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَيْنَكَ .
Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz johiliyat davrida «Anʼamallohu bika aynan (Alloh koʻzingni xursand qilsin)» va «Anʼim sabohan (xayrli tong)» der edik. Islom kelganida esa bizni bundan qaytarishdi. Abdurrazzoq aytdi: Maʼmar dedi: Kishining «Anʼamallohu bika aynan» deyishi makruhdir, ammo «Anʼamallohu aynaka (Alloh koʻzingni xursand qilsin)» deyishida zarar yoʻq.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз жоҳилият даврида «Анъамаллоҳу бика айнан (Аллоҳ кўзингни хурсанд қилсин)» ва «Анъим сабоҳан (хайрли тонг)» дер эдик. Ислом келганида эса бизни бундан қайтаришди. Абдурраззоқ айтди: Маъмар деди: Кишининг «Анъамаллоҳу бика айнан» дейиши макруҳдир, аммо «Анъамаллоҳу айнака (Аллоҳ кўзингни хурсанд қилсин)» дейишида зарар йўқ.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ مُعَتِّبٍ، عَنِ الْحَسَنِ، مَوْلَى بَنِي نَوْفَلٍ قَالَ سُئِلَ ابْنُ عَبَّاسٍ عَنْ عَبْدٍ طَلَّقَ، امْرَأَتَهُ تَطْلِيقَتَيْنِ ثُمَّ عُتِقَا أَيَتَزَوَّجُهَا قَالَ نَعَمْ . قَالَ عَمَّنْ قَالَ أَفْتَى بِذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ قَالَ ابْنُ الْمُبَارَكِ لِمَعْمَرٍ الْحَسَنُ هَذَا مَنْ هُوَ لَقَدْ حَمَلَ صَخْرَةً عَظِيمَةً .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Undan xotinini ikki marta taloq qilib, soʻng ikkovi ozod qilingan qul haqida soʻralib: «U bilan qayta turmush qura oladimi?» deyildi. U: «Ha», dedi. «Buni kimdan (eshitding)?» deyildi. U: «Bu haqda Rasululloh ﷺ fatvo berganlar», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Ундан хотинини икки марта талоқ қилиб, сўнг иккови озод қилинган қул ҳақида сўралиб: «У билан қайта турмуш қура оладими?» дейилди. У: «Ҳа», деди. «Буни кимдан (эшитдинг)?» дейилди. У: «Бу ҳақда Расулуллоҳ ﷺ фатво берганлар», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ سُفْيَانَ، وَعَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَنْبَأَنَا سُفْيَانُ، عَنِ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، قَالَ قَالَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ سَمِعْتُ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ إِنَّ الْمُشْرِكِينَ كَانُوا لَا يُفِيضُونَ مِنْ جَمْعٍ حَتَّى تُشْرِقَ الشَّمْسُ عَلَى ثَبِيرٍ قَالَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ وَكَانُوا يَقُولُونَ أَشْرِقْ ثَبِيرُ كَيْمَا نُغِيرُ يَعْنِي فَخَالَفَهُمْ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَدَفَعَ قَبْلَ أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ.
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Mushriklar quyosh Sabir togʻiga nur sochmaguncha Muzdalifadan qaytmas edilar. Ular: ‹Ey Sabir, nurga toʻl, toki biz joʻnab ketaylik›, deb aytardilar. Nabiy ﷺ esa ularga xilof qildilar va quyosh chiqishidan oldin qaytdilar.»Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мушриклар қуёш Сабир тоғига нур сочмагунча Муздалифадан қайтмас эдилар. Улар: ‹Эй Сабир, нурга тўл, токи биз жўнаб кетайлик›, деб айтардилар. Набий ﷺ эса уларга хилоф қилдилар ва қуёш чиқишидан олдин қайтдилар.»
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ الْمَعْنَى، وَاحِدٌ، قَالُوا حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ يُونُسَ بْنِ سُلَيْمٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدٍ الْقَارِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، رضى الله عنه يَقُولُ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا نَزَلَ عَلَيْهِ الْوَحْىُ سُمِعَ عِنْدَ وَجْهِهِ كَدَوِيِّ النَّحْلِ فَأُنْزِلَ عَلَيْهِ يَوْمًا فَمَكَثْنَا سَاعَةً فَسُرِّيَ عَنْهُ فَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ وَرَفَعَ يَدَيْهِ وَقَالَ " اللَّهُمَّ زِدْنَا وَلاَ تَنْقُصْنَا وَأَكْرِمْنَا وَلاَ تُهِنَّا وَأَعْطِنَا وَلاَ تَحْرِمْنَا وَآثِرْنَا وَلاَ تُؤْثِرْ عَلَيْنَا وَأَرْضِنَا وَارْضَ عَنَّا " . ثُمَّ قَالَ صلى الله عليه وسلم " أُنْزِلَ عَلَىَّ عَشْرُ آيَاتٍ مَنْ أَقَامَهُنَّ دَخَلَ الْجَنَّةَ " . ثُمَّ قَرَأَ : ( قدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ ) حَتَّى خَتَمَ عَشْرَ آيَاتٍ .
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبَانَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ يُونُسَ بْنِ سُلَيْمٍ، عَنْ يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا أَصَحُّ مِنَ الْحَدِيثِ الأَوَّلِ سَمِعْتُ إِسْحَاقَ بْنَ مَنْصُورٍ، يَقُولُ رَوَى أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، وَعَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ، عَنْ يُونُسَ بْنِ سُلَيْمٍ، عَنْ يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، هَذَا الْحَدِيثَ .
قَالَ أَبُو عِيسَى وَمَنْ سَمِعَ مِنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ، قَدِيمًا فَإِنَّهُمْ إِنَّمَا يَذْكُرُونَ فِيهِ عَنْ يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ وَبَعْضُهُمْ لاَ يَذْكُرُ فِيهِ عَنْ يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ وَمَنْ ذَكَرَ فِيهِ يُونُسَ بْنَ يَزِيدَ فَهُوَ أَصَحُّ وَكَانَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ رُبَّمَا ذَكَرَ فِي هَذَا الْحَدِيثِ يُونُسَ بْنَ يَزِيدَ وَرُبَّمَا لَمْ يَذْكُرْهُ وَإِذَا لَمْ يَذْكُرْ فِيهِ يُونُسَ فَهُوَ مُرْسَلٌ .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺga vahiy nozil boʻlganda, u zotning yuzlari oldidan asalarining gʻuvillashiga oʻxshash ovoz eshitilardi. Bir kuni u zotga vahiy nozil boʻldi, biz bir muddat kutib turdik, soʻng u zotdan (vahiy holati) koʻtarildi. Shunda u zot qiblaga yuzlandilar va qoʻllarini koʻtarib: «Allohim, bizni ziyoda qil, kamaytirma; bizni izzatli qil, xor qilma; bizga ato et, mahrum etma; bizni (boshqalardan) afzal qil, boshqalarni bizdan afzal qilma; bizni rozi qil va bizdan rozi boʻl», dedilar. Soʻng u zot ﷺ: «Menga oʻnta oyat nozil qilindi, kim ularni (amal qilib) tursa, jannatga kiradi», dedilar. Soʻng {Moʻminlar, batahqiq, najot topdilar} oyatidan boshlab oʻnta oyatni oxirigacha tilovat qildilar. (Muʼminun 1). Abu Iso aytdi: Bu (rivoyat) birinchi hadisdan koʻra sahihroqdir. Men Ishoq ibn Mansurdan eshitdimki, u: «Ahmad ibn Hanbal, Ali ibn al-Madiniy va Ishoq ibn Ibrohim bu hadisni Abdurrazzoqdan, u Yunus ibn Sulaymdan, u Yunus ibn Yaziddan, u az-Zuhriydan rivoyat qilganlar», dedi. Abu Iso aytdi: Abdurrazzoqdan ilgari (eshitganlar) bu hadisda Yunus ibn Yazidni zikr qilganlar, baʼzilari esa uni zikr qilmaganlar. Kim Yunus ibn Yazidni zikr qilgan boʻlsa, oʻsha sahihroqdir; Yunus zikr qilinmasa, u mursal boʻladi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺга ваҳий нозил бўлганда, у зотнинг юзлари олдидан асаларининг ғувиллашига ўхшаш овоз эшитиларди. Бир куни у зотга ваҳий нозил бўлди, биз бир муддат кутиб турдик, сўнг у зотдан (ваҳий ҳолати) кўтарилди. Шунда у зот қиблага юзландилар ва қўлларини кўтариб: «Аллоҳим, бизни зиёда қил, камайтирма; бизни иззатли қил, хор қилма; бизга ато эт, маҳрум этма; бизни (бошқалардан) афзал қил, бошқаларни биздан афзал қилма; бизни рози қил ва биздан рози бўл», дедилар. Сўнг у зот ﷺ: «Менга ўнта оят нозил қилинди, ким уларни (амал қилиб) турса, жаннатга киради», дедилар. Сўнг {Мўминлар, батаҳқиқ, нажот топдилар} оятидан бошлаб ўнта оятни охиригача тиловат қилдилар. (Муъминун 1). Абу Исо айтди: Бу (ривоят) биринчи ҳадисдан кўра саҳиҳроқдир. Мен Ишоқ ибн Мансурдан эшитдимки, у: «Аҳмад ибн Ҳанбал, Али ибн ал-Мадиний ва Ишоқ ибн Иброҳим бу ҳадисни Абдурраззоқдан, у Юнус ибн Сулаймдан, у Юнус ибн Язиддан, у аз-Зуҳрийдан ривоят қилганлар», деди. Абу Исо айтди: Абдурраззоқдан илгари (эшитганлар) бу ҳадисда Юнус ибн Язидни зикр қилганлар, баъзилари эса уни зикр қилмаганлар. Ким Юнус ибн Язидни зикр қилган бўлса, ўша саҳиҳроқдир; Юнус зикр қилинмаса, у мурсал бўлади.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، وَعَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ حَكِيمٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي عَمْرَةَ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ صَلَّى صَلَاةَ الْعِشَاءِ وَالصُّبْحِ فِي جَمَاعَةٍ فَهُوَ كَقِيَامِ لَيْلَةٍ وَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ مَنْ صَلَّى الْعِشَاءَ فِي جَمَاعَةٍ فَهُوَ كَقِيَامِ نِصْفِ لَيْلَةٍ وَمَنْ صَلَّى الصُّبْحَ فِي جَمَاعَةٍ فَهُوَ كَقِيَامِ لَيْلَةٍ.
Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim xufton va bomdod namozlarini jamoat bilan oʻqisa, u xuddi bir kechani ibodatda oʻtkazgandek boʻladi», dedilar. Boshqa rivoyatda: «Kim xuftonni jamoat bilan oʻqisa, u yarim kechani ibodatda oʻtkazgandek boʻladi, kim bomdodni jamoat bilan oʻqisa, u bir kechani ibodatda oʻtkazgandek boʻladi», deyilgan.Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким хуфтон ва бомдод намозларини жамоат билан ўқиса, у худди бир кечани ибодатда ўтказгандек бўлади», дедилар. Бошқа ривоятда: «Ким хуфтонни жамоат билан ўқиса, у ярим кечани ибодатда ўтказгандек бўлади, ким бомдодни жамоат билан ўқиса, у бир кечани ибодатда ўтказгандек бўлади», дейилган.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ رَبِيعَةَ، قَالَهُ مَرَّةً قَالَ عَبْدُ الرَّازِقِ وَأَكْثَرُ ذَاكَ يَقُولُ أَخْبَرَنِي مَنْ شَهِدَ عَلِيًّا حِينَ رَكِبَ فَلَمَّا وَضَعَ رِجْلَهُ فِي الرِّكَابِ قَالَ بِسْمِ اللَّهِ فَلَمَّا اسْتَوَى قَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ ثُمَّ قَالَ {سُبْحَانَ الَّذِي سَخَّرَ لَنَا هَذَا وَمَا كُنَّا لَهُ مُقْرِنِينَ . وَإِنَّا إِلَى رَبِّنَا لَمُنْقَلِبُونَ} ثُمَّ حَمِدَ ثَلَاثًا وَكَبَّرَ ثَلَاثًا ثُمَّ قَالَ اللَّهُمَّ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ ظَلَمْتُ نَفْسِي فَاغْفِرْ لِي إِنَّهُ لَا يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا أَنْتَ ثُمَّ ضَحِكَ قَالَ فَقِيلَ مَا يُضْحِكُكَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ قَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَعَلَ مِثْلَ مَا فَعَلْتُ وَقَالَ مِثْلَ مَا قُلْتُ ثُمَّ ضَحِكَ فَقُلْنَا مَا يُضْحِكُكَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ قَالَ الْعَبْدُ أَوْ قَالَ عَجِبْتُ لِلْعَبْدِ إِذَا قَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ ظَلَمْتُ نَفْسِي فَاغْفِرْ لِي إِنَّهُ لَا يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا أَنْتَ يَعْلَمُ أَنَّهُ لَا يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا هُوَ.
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U ulovga minganida, oyogʻini uzangiga qoʻygach: «Bismillah», dedi. Ustiga oʻrnashib olgach: «Alhamdulillah», dedi. Soʻng: {Bunga bizga boʻysundirib bergan Zot pokdir. Biz esa bunga qodir emas edik. Albatta biz Robbimizga qaytguvchimiz} (Zuxruf 13-14), dedi. Soʻng uch marta hamd aytdi va uch marta takbir aytdi, keyin: «Allohumma, Sendan boshqa iloh yoʻq, oʻzimga zulm qildim, meni magʻfirat qil, chunki gunohlarni Sendan boshqa hech kim magʻfirat qilmaydi», dedi. Soʻng kuldi. «Ey moʻminlar amiri, Sizni nima kuldirdi?» deyilganda, u: «Nabiy ﷺ men qilgan ishni qilib, men aytgan soʻzni aytgani, soʻng kulganlarini koʻrgan edim. Biz: ‹Ey Allohning Nabiysi, Sizni nima kuldirdi?› deganimizda, u zot: ‹Banda: ‹Sendan boshqa iloh yoʻq, oʻzimga zulm qildim, meni magʻfirat qil, chunki gunohlarni Sendan boshqa hech kim magʻfirat qilmaydi›, deganida, gunohlarni Undan boshqa hech kim magʻfirat qilmasligini bilgani holida aytgani meni ajablantirdi›, dedilar», dedi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У уловга минганида, оёғини узангига қўйгач: «Бисмиллаҳ», деди. Устига ўрнашиб олгач: «Алҳамдулиллаҳ», деди. Сўнг: {Бунга бизга бўйсундириб берган Зот покдир. Биз эса бунга қодир эмас эдик. Албатта биз Роббимизга қайтгувчимиз} (Зухруф 13-14), деди. Сўнг уч марта ҳамд айтди ва уч марта такбир айтди, кейин: «Аллоҳумма, Сендан бошқа илоҳ йўқ, ўзимга зулм қилдим, мени мағфират қил, чунки гуноҳларни Сендан бошқа ҳеч ким мағфират қилмайди», деди. Сўнг кулди. «Эй мўминлар амири, Сизни нима кулдирди?» дейилганда, у: «Набий ﷺ мен қилган ишни қилиб, мен айтган сўзни айтгани, сўнг кулганларини кўрган эдим. Биз: ‹Эй Аллоҳнинг Набийси, Сизни нима кулдирди?› деганимизда, у зот: ‹Банда: ‹Сендан бошқа илоҳ йўқ, ўзимга зулм қилдим, мени мағфират қил, чунки гуноҳларни Сендан бошқа ҳеч ким мағфират қилмайди›, деганида, гуноҳларни Ундан бошқа ҳеч ким мағфират қилмаслигини билгани ҳолида айтгани мени ажаблантирди›, дедилар», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ سُفْيَانَ، وَعَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَنْبَأَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَاصِمٍ يَعْنِي ابْنَ كُلَيْبٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ عَلِيٍّ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ نَهَانِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ أَجْعَلَ الْخَاتَمَ فِي هَذِهِ أَوْ فِي هَذِهِ قَالَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ لِأُصْبُعَيْهِ السَّبَّابَةِ وَالْوُسْطَى.
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menga uzukni mana bu yoki mana bu (barmoq)ka taqishimni man qildilar. Yaʼni koʻrsatkich va oʻrta barmoqlariga.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менга узукни мана бу ёки мана бу (бармоқ)ка тақишимни ман қилдилар. Яъни кўрсаткич ва ўрта бармоқларига.