Abu az-Zubayr al-Makkiy

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّهُ قَالَ جَاءَ عَبْدٌ فَبَايَعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْهِجْرَةِ وَلاَ يَشْعُرُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ عَبْدٌ فَجَاءَ سَيِّدُهُ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ بِعْنِيهِ ‏"‏ ‏.‏ فَاشْتَرَاهُ بِعَبْدَيْنِ أَسْوَدَيْنِ وَلَمْ يُبَايِعْ أَحَدًا بَعْدُ حَتَّى يَسْأَلَهُ أَعَبْدٌ هُوَ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ جَابِرٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ أَبِي الزُّبَيْرِ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir qul kelib, Rasululloh ﷺga hijrat ustiga bayʼat qildi, Nabiy ﷺ esa uning qul ekanini bilmasdilar. Soʻng uning xoʻjayini keldi. Shunda Nabiy ﷺ: «Uni menga sotgin», dedilar. (Xoʻjayin) uni ikkita qora qulga sotdi. Bundan keyin u zot biror kishidan, qul ekanmi-yoʻqmi soʻramaguncha, bayʼat olmaydigan boʻldilar. Abu Iso aytdi: Jobirning hadisi hasan gʻarib sahihdir. Biz uni faqat Abuz-Zubayrning rivoyatidan bilamiz.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир қул келиб, Расулуллоҳ ﷺга ҳижрат устига байъат қилди, Набий ﷺ эса унинг қул эканини билмасдилар. Сўнг унинг хўжайини келди. Шунда Набий ﷺ: «Уни менга сотгин», дедилар. (Хўжайин) уни иккита қора қулга сотди. Бундан кейин у зот бирор кишидан, қул эканми-йўқми сўрамагунча, байъат олмайдиган бўлдилар. Абу Исо айтди: Жобирнинг ҳадиси ҳасан ғариб саҳиҳдир. Биз уни фақат Абуз-Зубайрнинг ривоятидан биламиз.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ بْنِ الْوَلِيدِ الْكِنْدِيُّ الْكُوفِيُّ، وَأَبُو كُرَيْبٍ وَمُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ قَالُوا حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، عَنْ شَرِيكٍ، عَنْ عَمَّارٍ يَعْنِي الدُّهْنِيَّ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ مَكَّةَ وَلِوَاؤُهُ أَبْيَضُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ يَحْيَى بْنِ آدَمَ عَنْ شَرِيكٍ ‏.‏ قَالَ وَسَأَلْتُ مُحَمَّدًا عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَلَمْ يَعْرِفْهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ يَحْيَى بْنِ آدَمَ عَنْ شَرِيكٍ وَقَالَ حَدَّثَنَا غَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ شَرِيكٍ عَنْ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ مَكَّةَ وَعَلَيْهِ عِمَامَةٌ سَوْدَاءُ ‏.‏ قَالَ مُحَمَّدٌ وَالْحَدِيثُ هُوَ هَذَا ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَالدُّهْنُ بَطْنٌ مِنْ بَجِيلَةَ وَعَمَّارٌ الدُّهْنِيُّ هُوَ عَمَّارُ بْنُ مُعَاوِيَةَ الدُّهْنِيُّ وَيُكْنَى أَبَا مُعَاوِيَةَ وَهُوَ كُوفِيٌّ وَهُوَ ثِقَةٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Nabiy ﷺ Makkaga oq bayroq (livo) bilan kirdilar». Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Yahyo ibn Odamning Sharikdan (qilgan) rivoyatidangina bilamiz. Men bu hadis haqida Muhammaddan soʻradim, u ham uni faqat Yahyo ibn Odamning Sharikdan (qilgan) rivoyatidangina bildi va: «Bizga bir necha kishi Sharikdan, u Ammordan, u Abuz Zubaydan, u Jobirdan rivoyat qildiki, Nabiy ﷺ Makkaga qora salla oʻrab kirdilar», dedi. Muhammad: «(Sahih) hadis ana shudir», dedi. Abu Iso aytdi: Duhn — Bajila (qabilasi)ning bir tarmogʻidir. Ammor ad-Duhniy esa Ammor ibn Muoviya ad-Duhniy boʻlib, u Abu Muoviya kunyasi bilan ataladi, kufalik boʻlib, hadis ahli nazdida ishonchlidir.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Набий ﷺ Маккага оқ байроқ (ливо) билан кирдилар». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Яҳё ибн Одамнинг Шарикдан (қилган) ривоятидангина биламиз. Мен бу ҳадис ҳақида Муҳаммаддан сўрадим, у ҳам уни фақат Яҳё ибн Одамнинг Шарикдан (қилган) ривоятидангина билди ва: «Бизга бир неча киши Шарикдан, у Аммордан, у Абуз Зубайдан, у Жобирдан ривоят қилдики, Набий ﷺ Маккага қора салла ўраб кирдилар», деди. Муҳаммад: «(Саҳиҳ) ҳадис ана шудир», деди. Абу Исо айтди: Дуҳн — Бажила (қабиласи)нинг бир тармоғидир. Аммор ад-Дуҳний эса Аммор ибн Муовия ад-Дуҳний бўлиб, у Абу Муовия куняси билан аталади, куфалик бўлиб, ҳадис аҳли наздида ишончлидир.

حَدَّثَنَا هُرَيْمُ بْنُ مِسْعَرٍ، - تِرْمِذِيٌّ - قَالَ حَدَّثَنَا الْفُضَيْلُ بْنُ عِيَاضٍ، عَنْ لَيْثٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ لاَ يَنَامُ حَتَّى يَقْرَأَ ‏:‏ ‏(‏الم * تَنْزِيلُ ‏)‏ وَ ‏(‏ تَبَارَكَ الَّذِي بِيَدِهِ الْمُلْكُ ‏)‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ رَوَاهُ غَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ لَيْثِ بْنِ أَبِي سُلَيْمٍ مِثْلَ هَذَا ‏.‏ وَرَوَاهُ مُغِيرَةُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ هَذَا ‏.‏ وَرَوَى زُهَيْرٌ قَالَ قُلْتُ لأَبِي الزُّبَيْرِ سَمِعْتَ مِنْ جَابِرٍ يَذْكُرُ هَذَا الْحَدِيثَ ‏.‏ فَقَالَ أَبُو الزُّبَيْرِ إِنَّمَا أَخْبَرَنِيهِ صَفْوَانُ أَوِ ابْنُ صَفْوَانَ وَكَأَنَّ زُهَيْرًا أَنْكَرَ أَنْ يَكُونَ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ ‏.‏ حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ لَيْثٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ ‏.‏ حَدَّثَنَا هُرَيْمٌ بن مِسْعَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا فُضَيْلٌ، عَنْ لَيْثٍ، عَنْ طَاوُسٍ، قَالَ تَفْضُلاَنِ عَلَى كُلِّ سُورَةٍ مِنَ الْقُرْآنِ بِسَبْعِينَ حَسَنَةً ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ {Alif, Lom, Mim. Tanziyl} (Sajda surasi) va {Tabaarakallaziy biyadihil-mulk} (Mulk surasi)ni oʻqimaguncha uxlamas edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadisni bir nechta (rovi) Lays ibn Abu Sulaymdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan. Uni Mugʻiyra ibn Muslim ham Abuz-Zubayrdan, u Jobirdan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan. Zuhayr esa rivoyat qilib aytdi: Men Abuz-Zubayrga: «Sen Jobirdan bu hadisni zikr qilganini eshitganmisan?» dedim. Abuz-Zubayr: «Buni menga faqat Safvon yoki Ibn Safvon xabar bergan», dedi. Goʻyo Zuhayr bu hadis Abuz-Zubayrdan, u Jobirdan boʻlishini inkor qilgandek edi. Tovus aytdi: Bu ikki (sura) Qurʼonning har bir surasidan yetmish hasana bilan ortiqdir.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ {Алиф, Лом, Мим. Танзийл} (Сажда сураси) ва {Табааракаллазий биядиҳил-мулк} (Мулк сураси)ни ўқимагунча ухламас эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадисни бир нечта (рови) Лайс ибн Абу Сулаймдан шунга ўхшаш ривоят қилган. Уни Муғийра ибн Муслим ҳам Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилган. Зуҳайр эса ривоят қилиб айтди: Мен Абуз-Зубайрга: «Сен Жобирдан бу ҳадисни зикр қилганини эшитганмисан?» дедим. Абуз-Зубайр: «Буни менга фақат Сафвон ёки Ибн Сафвон хабар берган», деди. Гўё Зуҳайр бу ҳадис Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан бўлишини инкор қилгандек эди. Товус айтди: Бу икки (сура) Қуръоннинг ҳар бир сурасидан етмиш ҳасана билан ортиқдир.