حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ، عَنْ يَحْيَى، حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَمْرٍو الأَوْزَاعِيُّ، عَنْ يَعِيشَ بْنِ الْوَلِيدِ بْنِ هِشَامٍ، أَنَّ أَبَاهُ، حَدَّثَهُ حَدَّثَنِي مَعْدَانُ بْنُ طَلْحَةَ، أَنَّ أَبَا الدَّرْدَاءِ، حَدَّثَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَاءَ فَأَفْطَرَ فَلَقِيتُ ثَوْبَانَ مَوْلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي مَسْجِدِ دِمَشْقَ فَقُلْتُ إِنَّ أَبَا الدَّرْدَاءِ حَدَّثَنِي أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَاءَ فَأَفْطَرَ . قَالَ صَدَقَ وَأَنَا صَبَبْتُ لَهُ وَضُوءَهُ صلى الله عليه وسلم .
Maʼdon ibn Talha (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Abu Dardo (roziyallohu anhu) unga aytib berdi: Rasululloh ﷺ qusdilar va roʻzalarini ochdilar. Maʼdon aytadi: Soʻng men Damashq masjidida Rasululloh ﷺning ozod qilingan quli Savbon (roziyallohu anhu)ni uchratdim va: «Abu Dardo menga Rasululloh ﷺ qusib, roʻzalarini ochganlarini aytib berdi», dedim. U: «Rost aytibdi, men u zot ﷺ uchun tahorat suvini quygan edim», dedi.Маъдон ибн Талҳа (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Абу Дардо (розияллоҳу анҳу) унга айтиб берди: Расулуллоҳ ﷺ қусдилар ва рўзаларини очдилар. Маъдон айтади: Сўнг мен Дамашқ масжидида Расулуллоҳ ﷺнинг озод қилинган қули Савбон (розияллоҳу анҳу)ни учратдим ва: «Абу Дардо менга Расулуллоҳ ﷺ қусиб, рўзаларини очганларини айтиб берди», дедим. У: «Рост айтибди, мен у зот ﷺ учун таҳорат сувини қуйган эдим», деди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدُ بْنُ مُسَرْهَدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دَاوُدَ، سَمِعْتُ عَاصِمَ بْنَ رَجَاءِ بْنِ حَيْوَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ دَاوُدَ بْنِ جَمِيلٍ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ قَيْسٍ، قَالَ كُنْتُ جَالِسًا مَعَ أَبِي الدَّرْدَاءِ فِي مَسْجِدِ دِمَشْقَ فَجَاءَهُ رَجُلٌ فَقَالَ يَا أَبَا الدَّرْدَاءِ إِنِّي جِئْتُكَ مِنْ مَدِينَةِ الرَّسُولِ صلى الله عليه وسلم لِحَدِيثٍ بَلَغَنِي أَنَّكَ تُحَدِّثُهُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا جِئْتُ لِحَاجَةٍ . قَالَ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنْ سَلَكَ طَرِيقًا يَطْلُبُ فِيهِ عِلْمًا سَلَكَ اللَّهُ بِهِ طَرِيقًا مِنْ طُرُقِ الْجَنَّةِ وَإِنَّ الْمَلاَئِكَةَ لَتَضَعُ أَجْنِحَتَهَا رِضًا لِطَالِبِ الْعِلْمِ وَإِنَّ الْعَالِمَ لَيَسْتَغْفِرُ لَهُ مَنْ فِي السَّمَوَاتِ وَمَنْ فِي الأَرْضِ وَالْحِيتَانُ فِي جَوْفِ الْمَاءِ وَإِنَّ فَضْلَ الْعَالِمِ عَلَى الْعَابِدِ كَفَضْلِ الْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ عَلَى سَائِرِ الْكَوَاكِبِ وَإِنَّ الْعُلَمَاءَ وَرَثَةُ الأَنْبِيَاءِ وَإِنَّ الأَنْبِيَاءَ لَمْ يُوَرِّثُوا دِينَارًا وَلاَ دِرْهَمًا وَرَّثُوا الْعِلْمَ فَمَنْ أَخَذَهُ أَخَذَ بِحَظٍّ وَافِرٍ " .
Kasir ibn Qays aytadi: Men Dimashq masjidida Abud-Dardo (roziyallohu anhu) bilan oʻtirgan edim. Bir kishi uning oldiga kelib: «Ey Abud-Dardo, men sizning oldingizga Rasululloh ﷺdan rivoyat qilayotganingiz menga yetib kelgan bir hadis uchun Rasululloh ﷺ shahridan keldim. Boshqa biror hojat uchun kelmadim», dedi. U: «Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: ‹Kim ilm talab qilib bir yoʻlga kirsa, Alloh uni Jannat yoʻllaridan biriga soladi. Albatta, farishtalar ilm talab qiluvchidan rozi boʻlib, unga qanotlarini yozadilar. Albatta, olim uchun osmonlardagi va yerdagi (zotlar), hatto suv ichidagi baliqlar ham istigʻfor aytadilar. Albatta, olimning obid (toat-ibodatli kishi) ustidan fazli oʻn toʻrt kechalik toʻlin oyning qolgan yulduzlar ustidan fazli kabidir. Albatta, olimlar paygʻambarlarning vorislaridir. Albatta, paygʻambarlar na dinor, na dirham meros qoldirmadilar, balki ilmni meros qoldirdilar. Kim uni olsa, mukammal nasiba olibdi›», dedi.Касир ибн Қайс айтади: Мен Димашқ масжидида Абуд-Дардо (розияллоҳу анҳу) билан ўтирган эдим. Бир киши унинг олдига келиб: «Эй Абуд-Дардо, мен сизнинг олдингизга Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилаётганингиз менга етиб келган бир ҳадис учун Расулуллоҳ ﷺ шаҳридан келдим. Бошқа бирор ҳожат учун келмадим», деди. У: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: ‹Ким илм талаб қилиб бир йўлга кирса, Аллоҳ уни Жаннат йўлларидан бирига солади. Албатта, фаришталар илм талаб қилувчидан рози бўлиб, унга қанотларини ёзадилар. Албатта, олим учун осмонлардаги ва ердаги (зотлар), ҳатто сув ичидаги балиқлар ҳам истиғфор айтадилар. Албатта, олимнинг обид (тоат-ибодатли киши) устидан фазли ўн тўрт кечалик тўлин ойнинг қолган юлдузлар устидан фазли кабидир. Албатта, олимлар пайғамбарларнинг ворисларидир. Албатта, пайғамбарлар на динор, на дирҳам мерос қолдирмадилар, балки илмни мерос қолдирдилар. Ким уни олса, мукаммал насиба олибди›», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْوَزِيرِ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، قَالَ لَقِيتُ شَبِيبَ بْنَ شَيْبَةَ فَحَدَّثَنِي بِهِ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ أَبِي سَوْدَةَ، عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ، - يَعْنِي عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم - بِمَعْنَاهُ .
Yuqoridagi hadis Abud-Dardo (roziyallohu anhu)dan boshqa bir sanad orqali Nabiy ﷺdan shu maʼnoda ham rivoyat qilingan.Юқоридаги ҳадис Абуд-Дардо (розияллоҳу анҳу)дан бошқа бир санад орқали Набий ﷺдан шу маънода ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ، - يَعْنِي عَبْدَ الْمَلِكِ بْنَ عَمْرٍو - حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ بِشْرٍ التَّغْلِبِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي، - وَكَانَ جَلِيسًا لأَبِي الدَّرْدَاءِ - قَالَ كَانَ بِدِمَشْقَ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يُقَالُ لَهُ ابْنُ الْحَنْظَلِيَّةِ وَكَانَ رَجُلاً مُتَوَحِّدًا قَلَّمَا يُجَالِسُ النَّاسَ إِنَّمَا هُوَ صَلاَةٌ فَإِذَا فَرَغَ فَإِنَّمَا هُوَ تَسْبِيحٌ وَتَكْبِيرٌ حَتَّى يَأْتِيَ أَهْلَهُ فَمَرَّ بِنَا وَنَحْنُ عِنْدَ أَبِي الدَّرْدَاءِ فَقَالَ لَهُ أَبُو الدَّرْدَاءِ كَلِمَةً تَنْفَعُنَا وَلاَ تَضُرُّكَ قَالَ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَرِيَّةً فَقَدِمَتْ فَجَاءَ رَجُلٌ مِنْهُمْ فَجَلَسَ فِي الْمَجْلِسِ الَّذِي يَجْلِسُ فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لِرَجُلٍ إِلَى جَنْبِهِ لَوْ رَأَيْتَنَا حِينَ الْتَقَيْنَا نَحْنُ وَالْعَدُوُّ فَحَمَلَ فُلاَنٌ فَطَعَنَ فَقَالَ خُذْهَا مِنِّي وَأَنَا الْغُلاَمُ الْغِفَارِيُّ كَيْفَ تَرَى فِي قَوْلِهِ قَالَ مَا أُرَاهُ إِلاَّ قَدْ بَطَلَ أَجْرُهُ فَسَمِعَ بِذَلِكَ آخَرُ فَقَالَ مَا أَرَى بِذَلِكَ بَأْسًا فَتَنَازَعَا حَتَّى سَمِعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " سُبْحَانَ اللَّهِ لاَ بَأْسَ أَنْ يُؤْجَرَ وَيُحْمَدَ " . فَرَأَيْتُ أَبَا الدَّرْدَاءِ سُرَّ بِذَلِكَ وَجَعَلَ يَرْفَعُ رَأْسَهُ إِلَيْهِ وَيَقُولُ أَنْتَ سَمِعْتَ ذَلِكَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَيَقُولُ نَعَمْ . فَمَا زَالَ يُعِيدُ عَلَيْهِ حَتَّى إِنِّي لأَقُولُ لَيَبْرُكَنَّ عَلَى رُكْبَتَيْهِ . قَالَ فَمَرَّ بِنَا يَوْمًا آخَرَ فَقَالَ لَهُ أَبُو الدَّرْدَاءِ كَلِمَةً تَنْفَعُنَا وَلاَ تَضُرُّكَ قَالَ قَالَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْمُنْفِقُ عَلَى الْخَيْلِ كَالْبَاسِطِ يَدَهُ بِالصَّدَقَةِ لاَ يَقْبِضُهَا " . ثُمَّ مَرَّ بِنَا يَوْمًا آخَرَ فَقَالَ لَهُ أَبُو الدَّرْدَاءِ كَلِمَةً تَنْفَعُنَا وَلاَ تَضُرُّكَ . قَالَ قَالَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " نِعْمَ الرَّجُلُ خُرَيْمٌ الأَسَدِيُّ لَوْلاَ طُولُ جُمَّتِهِ وَإِسْبَالُ إِزَارِهِ " . فَبَلَغَ ذَلِكَ خُرَيْمًا فَعَجِلَ فَأَخَذَ شَفْرَةً فَقَطَعَ بِهَا جُمَّتَهُ إِلَى أُذُنَيْهِ وَرَفَعَ إِزَارَهُ إِلَى أَنْصَافِ سَاقَيْهِ . ثُمَّ مَرَّ بِنَا يَوْمًا آخَرَ فَقَالَ لَهُ أَبُو الدَّرْدَاءِ كَلِمَةً تَنْفَعُنَا وَلاَ تَضُرُّكَ فَقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِنَّكُمْ قَادِمُونَ عَلَى إِخْوَانِكُمْ فَأَصْلِحُوا رِحَالَكُمْ وَأَصْلِحُوا لِبَاسَكُمْ حَتَّى تَكُونُوا كَأَنَّكُمْ شَامَةٌ فِي النَّاسِ فَإِنَّ اللَّهَ لاَ يُحِبُّ الْفُحْشَ وَلاَ التَّفَحُّشَ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَلِكَ قَالَ أَبُو نُعَيْمٍ عَنْ هِشَامٍ قَالَ حَتَّى تَكُونُوا كَالشَّامَةِ فِي النَّاسِ .
Qays ibn Bishr at-Tagʻlibiy otasidan rivoyat qiladi — uning otasi Abu Dardo (roziyallohu anhu)ning suhbatdoshi edi — u aytadi: Damashqda Paygʻambar ﷺning sahobalaridan Ibnul-Hanzaliyya degan bir kishi bor edi. U yolgʻiz yashaydigan, odamlar bilan kam oʻtiradigan kishi edi; uning ishi faqat namoz edi, namozdan boʻshasa, ahli huzuriga ketguncha tasbeh va takbir bilan mashgʻul boʻlardi. Bir kuni biz Abu Dardo (roziyallohu anhu)ning huzurida turganimizda u yonimizdan oʻtib qoldi. Abu Dardo (roziyallohu anhu) unga: «Bizga foyda beradigan, oʻzingga zarar yetkazmaydigan bir soʻz (ayt)», dedi. U aytdi: Rasululloh ﷺ bir sariyya (qoʻshin)ni joʻnatdilar, u qaytib keldi. Ulardan bir kishi kelib, Rasululloh ﷺ oʻtiradigan joyda oʻtirdi va yonidagi bir kishiga: «Qani edi, biz dushman bilan toʻqnashganimizni koʻrsang edi! Falonchi hujum qildi va nayza sanchib: ‹Buni mendan ol, men Gʻifor qabilasidan boʻlgan yigitman›, dedi. Uning bu soʻzi haqida nima deysan?» dedi. U: «Men uning ajri behuda ketgan, deb oʻylayman», dedi. Buni boshqa bir kishi eshitib: «Men bunda biror zarar koʻrmayapman», dedi. Ular tortishib qoldilar, hatto Rasululloh ﷺ buni eshitib qoldilar va: «Subhanalloh! Ham ajr olib, ham maqtalishida zarar yoʻq», dedilar. Men Abu Dardo (roziyallohu anhu)ning bundan xursand boʻlganini koʻrdim; u boshini unga koʻtarib: «Buni Rasululloh ﷺdan oʻzing eshitdingmi?» derdi, u esa: «Ha», derdi. U buni shu qadar takror soʻradiki, men hatto: ‹U tizzasi bilan choʻkib oladi shekilli›, dedim. (Roviy) aytadi: Boshqa bir kuni u yana yonimizdan oʻtdi. Abu Dardo (roziyallohu anhu) unga: «Bizga foyda beradigan, oʻzingga zarar yetkazmaydigan bir soʻz (ayt)», dedi. U: Rasululloh ﷺ bizga: «(Jihod uchun) otlarga sarf qiluvchi xuddi qoʻlini sadaqaga ochib, uni yummaydigan kishiga oʻxshaydi», dedilar, dedi. Soʻng boshqa bir kuni u yana yonimizdan oʻtdi. Abu Dardo (roziyallohu anhu) unga: «Bizga foyda beradigan, oʻzingga zarar yetkazmaydigan bir soʻz (ayt)», dedi. U: Rasululloh ﷺ bizga: «Xuraym al-Asadiy qanday yaxshi kishi! Sochining uzunligi va izorini sudralib yurishi boʻlmaganda edi», dedilar, dedi. Bu (gap) Xuraymga yetib bordi va u shoshilib pichoq olib, sochini quloqlarigacha qirqdi va izorini boldirlarining yarmigacha koʻtardi. Soʻng boshqa bir kuni u yana yonimizdan oʻtdi. Abu Dardo (roziyallohu anhu) unga: «Bizga foyda beradigan, oʻzingga zarar yetkazmaydigan bir soʻz (ayt)», dedi. U: Men Rasululloh ﷺning: «Sizlar birodarlaringiz huzuriga borasizlar; bas, ulovlaringizni tartibga keltiringlar va kiyimlaringizni tartibga keltiringlar, hatto odamlar orasida xuddi (chiroyli) xol kabi (koʻzga) koʻrinib turinglar. Chunki Alloh fahsh (qabih) soʻz va ishni hamda atayin behayolik qilishni yaxshi koʻrmaydi», deganlarini eshitdim, dedi. Abu Dovud aytdi: Abu Nuaym ham Hishomdan shunday rivoyat qilib: «Hatto odamlar orasida xuddi xol kabi koʻrinib turasizlar», dedi.Қайс ибн Бишр ат-Тағлибий отасидан ривоят қилади — унинг отаси Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)нинг суҳбатдоши эди — у айтади: Дамашқда Пайғамбар ﷺнинг саҳобаларидан Ибнул-Ҳанзалийя деган бир киши бор эди. У ёлғиз яшайдиган, одамлар билан кам ўтирадиган киши эди; унинг иши фақат намоз эди, намоздан бўшаса, аҳли ҳузурига кетгунча тасбеҳ ва такбир билан машғул бўларди. Бир куни биз Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурида турганимизда у ёнимиздан ўтиб қолди. Абу Дардо (розияллоҳу анҳу) унга: «Бизга фойда берадиган, ўзингга зарар етказмайдиган бир сўз (айт)», деди. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ бир сарийя (қўшин)ни жўнатдилар, у қайтиб келди. Улардан бир киши келиб, Расулуллоҳ ﷺ ўтирадиган жойда ўтирди ва ёнидаги бир кишига: «Қани эди, биз душман билан тўқнашганимизни кўрсанг эди! Фалончи ҳужум қилди ва найза санчиб: ‹Буни мендан ол, мен Ғифор қабиласидан бўлган йигитман›, деди. Унинг бу сўзи ҳақида нима дейсан?» деди. У: «Мен унинг ажри беҳуда кетган, деб ўйлайман», деди. Буни бошқа бир киши эшитиб: «Мен бунда бирор зарар кўрмаяпман», деди. Улар тортишиб қолдилар, ҳатто Расулуллоҳ ﷺ буни эшитиб қолдилар ва: «Субҳаналлоҳ! Ҳам ажр олиб, ҳам мақталишида зарар йўқ», дедилар. Мен Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)нинг бундан хурсанд бўлганини кўрдим; у бошини унга кўтариб: «Буни Расулуллоҳ ﷺдан ўзинг эшитдингми?» дерди, у эса: «Ҳа», дерди. У буни шу қадар такрор сўрадики, мен ҳатто: ‹У тиззаси билан чўкиб олади шекилли›, дедим. (Ровий) айтади: Бошқа бир куни у яна ёнимиздан ўтди. Абу Дардо (розияллоҳу анҳу) унга: «Бизга фойда берадиган, ўзингга зарар етказмайдиган бир сўз (айт)», деди. У: Расулуллоҳ ﷺ бизга: «(Жиҳод учун) отларга сарф қилувчи худди қўлини садақага очиб, уни юммайдиган кишига ўхшайди», дедилар, деди. Сўнг бошқа бир куни у яна ёнимиздан ўтди. Абу Дардо (розияллоҳу анҳу) унга: «Бизга фойда берадиган, ўзингга зарар етказмайдиган бир сўз (айт)», деди. У: Расулуллоҳ ﷺ бизга: «Хурайм ал-Асадий қандай яхши киши! Сочининг узунлиги ва изорини судралиб юриши бўлмаганда эди», дедилар, деди. Бу (гап) Хураймга етиб борди ва у шошилиб пичоқ олиб, сочини қулоқларигача қирқди ва изорини болдирларининг ярмигача кўтарди. Сўнг бошқа бир куни у яна ёнимиздан ўтди. Абу Дардо (розияллоҳу анҳу) унга: «Бизга фойда берадиган, ўзингга зарар етказмайдиган бир сўз (айт)», деди. У: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Сизлар биродарларингиз ҳузурига борасизлар; бас, уловларингизни тартибга келтиринглар ва кийимларингизни тартибга келтиринглар, ҳатто одамлар орасида худди (чиройли) хол каби (кўзга) кўриниб туринглар. Чунки Аллоҳ фаҳш (қабиҳ) сўз ва ишни ҳамда атайин беҳаёлик қилишни яхши кўрмайди», деганларини эшитдим, деди. Абу Довуд айтди: Абу Нуайм ҳам Ҳишомдан шундай ривоят қилиб: «Ҳатто одамлар орасида худди хол каби кўриниб турасизлар», деди.
حَدَّثَنَا مُؤَمَّلُ بْنُ الْفَضْلِ الْحَرَّانِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ شُعَيْبٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ دِهْقَانَ، قَالَ كُنَّا فِي غَزْوَةِ الْقُسْطَنْطِينِيَّةِ بِذُلُقْيَةَ فَأَقْبَلَ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ فِلَسْطِينَ - مِنْ أَشْرَافِهِمْ وَخِيَارِهِمْ يَعْرِفُونَ ذَلِكَ لَهُ يُقَالُ لَهُ هَانِئُ بْنُ كُلْثُومِ بْنِ شَرِيكٍ الْكِنَانِيُّ - فَسَلَّمَ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي زَكَرِيَّا وَكَانَ يَعْرِفُ لَهُ حَقَّهُ قَالَ لَنَا خَالِدٌ فَحَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي زَكَرِيَّا قَالَ سَمِعْتُ أُمَّ الدَّرْدَاءِ تَقُولُ سَمِعْتُ أَبَا الدَّرْدَاءِ يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " كُلُّ ذَنْبٍ عَسَى اللَّهُ أَنْ يَغْفِرَهُ إِلاَّ مَنْ مَاتَ مُشْرِكًا أَوْ مُؤْمِنٌ قَتَلَ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا " . فَقَالَ هَانِئُ بْنُ كُلْثُومٍ سَمِعْتُ مَحْمُودَ بْنَ الرَّبِيعِ يُحَدِّثُ عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ أَنَّهُ سَمِعَهُ يُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " مَنْ قَتَلَ مُؤْمِنًا فَاعْتَبَطَ بِقَتْلِهِ لَمْ يَقْبَلِ اللَّهُ مِنْهُ صَرْفًا وَلاَ عَدْلاً " . قَالَ لَنَا خَالِدٌ ثُمَّ حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي زَكَرِيَّا عَنْ أُمِّ الدَّرْدَاءِ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَزَالُ الْمُؤْمِنُ مُعْنِقًا صَالِحًا مَا لَمْ يُصِبْ دَمًا حَرَامًا فَإِذَا أَصَابَ دَمًا حَرَامًا بَلَّحَ " . وَحَدَّثَ هَانِئُ بْنُ كُلْثُومٍ عَنْ مَحْمُودِ بْنِ الرَّبِيعِ عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ سَوَاءً .
Muammal ibn al-Fazl al-Harroniy bizga Muhammad ibn Shuaybdan, u Xolid ibn Dihqondan rivoyat qildi. U aytdi: «Biz Konstantiniyya gʻazotida Zuluqyada edik. Shunda Falastin ahlidan — ularning ashroflari va eng yaxshilaridan biri boʻlmish, buni ular ham eʼtirof etadigan, Honi ibn Kulsum ibn Sharik al-Kinoniy deb ataladigan bir kishi keldi-da, Abdulloh ibn Abu Zakariyyoga salom berdi. U esa uning haqqini taniydigan kishi edi». Xolid bizga aytdi: Abdulloh ibn Abu Zakariyyo bizga rivoyat qilib aytdi: Men Ummud-Dardoning shunday deganini eshitdim: Men Abud-Dardo (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitdim: Men Rasululloh ﷺning: «Allohning shirk keltirgan holda oʻlgan kishi yoki bir moʻminni qasddan oʻldirgan moʻmindan boshqa har bir gunohni magʻfirat qilishi umid qilinadi», deganlarini eshitdim. Shunda Honi ibn Kulsum: Men Mahmud ibn ar-Rabiʼning Uboda ibn as-Somit (roziyallohu anhu)dan, u esa Rasululloh ﷺdan rivoyat qilib aytganini eshitdim: U zot ﷺ: «Kim bir moʻminni oʻldirib, uning qonidan rohatlansa, Alloh undan na tavbasini, na fidyasini qabul qiladi», dedilar, dedi. Xolid bizga aytdi: Soʻngra ibn Abu Zakariyyo menga Ummud-Dardodan, u Abud-Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilib aytdi: Rasululloh ﷺ: «Moʻmin haromni — qonni toʻkmaguncha, doimo yengil va solih boʻlib turaveradi. Qachon harom qonni toʻksa, (yaxshilikdan) toʻxtab qoladi», dedilar. Honi ibn Kulsum ham Mahmud ibn ar-Rabiʼdan, u Uboda ibn as-Somit (roziyallohu anhu)dan, u Rasululloh ﷺdan xuddi shunga oʻxshash rivoyat qildi.Муаммал ибн ал-Фазл ал-Ҳарроний бизга Муҳаммад ибн Шуайбдан, у Холид ибн Диҳқондан ривоят қилди. У айтди: «Биз Константинийя ғазотида Зулуқяда эдик. Шунда Фаластин аҳлидан — уларнинг ашрофлари ва энг яхшиларидан бири бўлмиш, буни улар ҳам эътироф этадиган, Ҳони ибн Кулсум ибн Шарик ал-Киноний деб аталадиган бир киши келди-да, Абдуллоҳ ибн Абу Закарийёга салом берди. У эса унинг ҳаққини танийдиган киши эди». Холид бизга айтди: Абдуллоҳ ибн Абу Закарийё бизга ривоят қилиб айтди: Мен Уммуд-Дардонинг шундай деганини эшитдим: Мен Абуд-Дардо (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Аллоҳнинг ширк келтирган ҳолда ўлган киши ёки бир мўминни қасддан ўлдирган мўминдан бошқа ҳар бир гуноҳни мағфират қилиши умид қилинади», деганларини эшитдим. Шунда Ҳони ибн Кулсум: Мен Маҳмуд ибн ар-Рабиънинг Убода ибн ас-Сомит (розияллоҳу анҳу)дан, у эса Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилиб айтганини эшитдим: У зот ﷺ: «Ким бир мўминни ўлдириб, унинг қонидан роҳатланса, Аллоҳ ундан на тавбасини, на фидясини қабул қилади», дедилар, деди. Холид бизга айтди: Сўнгра ибн Абу Закарийё менга Уммуд-Дардодан, у Абуд-Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилиб айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Мўмин ҳаромни — қонни тўкмагунча, доимо енгил ва солиҳ бўлиб тураверади. Қачон ҳаром қонни тўкса, (яхшиликдан) тўхтаб қолади», дедилар. Ҳони ибн Кулсум ҳам Маҳмуд ибн ар-Рабиъдан, у Убода ибн ас-Сомит (розияллоҳу анҳу)дан, у Расулуллоҳ ﷺдан худди шунга ўхшаш ривоят қилди.
حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ مُحَمَّدٍ الرَّمْلِيُّ، وَابْنُ، عَوْفٍ - وَهَذَا لَفْظُهُ - قَالاَ حَدَّثَنَا الْفِرْيَابِيُّ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ ثَوْرٍ، عَنْ رَاشِدِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ مُعَاوِيَةَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِنَّكَ إِنِ اتَّبَعْتَ عَوْرَاتِ النَّاسِ أَفْسَدْتَهُمْ أَوْ كِدْتَ أَنْ تُفْسِدَهُمْ " . فَقَالَ أَبُو الدَّرْدَاءِ كَلِمَةٌ سَمِعَهَا مُعَاوِيَةُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَفَعَهُ اللَّهُ تَعَالَى بِهَا .
Muoviya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Men Rasululloh ﷺ ning: «Agar sen odamlarning aybu nuqsonlarini izlasang, ularni buzasan yoki buzishga oz qolasan», deyayotganlarini eshitdim. Shunda Abu Dardo: «Bu Muoviya Rasululloh ﷺ dan eshitgan bir kalimadir, Alloh taolo uni shu bilan manfaatdor qildi», dedi.Муовия (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг: «Агар сен одамларнинг айбу нуқсонларини изласанг, уларни бузасан ёки бузишга оз қоласан», деяётганларини эшитдим. Шунда Абу Дардо: «Бу Муовия Расулуллоҳ ﷺ дан эшитган бир калимадир, Аллоҳ таоло уни шу билан манфаатдор қилди», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ بْنِ الْبَرْقِيِّ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ، أَخْبَرَنَا نَافِعُ بْنُ يَزِيدَ، عَنِ الْحَارِثِ بْنِ سَعِيدٍ الْعُتَقِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُنَيْنٍ، - مِنْ بَنِي عَبْدِ كُلاَلٍ - عَنْ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَقْرَأَهُ خَمْسَ عَشْرَةَ سَجْدَةً فِي الْقُرْآنِ مِنْهَا ثَلاَثٌ فِي الْمُفَصَّلِ وَفِي سُورَةِ الْحَجِّ سَجْدَتَانِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رُوِيَ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِحْدَى عَشْرَةَ سَجْدَةً وَإِسْنَادُهُ وَاهٍ .
Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ unga Qurʼonda oʻn beshta sajda boʻlishini oʻrgatdilar, ulardan uchtasi mufassal (suralar)da, Haj surasida esa ikkita sajda bordir. Abu Dovud aytdi: Abud-Dardodan Paygʻambar ﷺ orqali oʻn bitta sajda rivoyat qilingan, lekin uning isnodi zaifdir.Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ унга Қуръонда ўн бешта сажда бўлишини ўргатдилар, улардан учтаси муфассал (суралар)да, Ҳаж сурасида эса иккита сажда бордир. Абу Довуд айтди: Абуд-Дардодан Пайғамбар ﷺ орқали ўн битта сажда ривоят қилинган, лекин унинг исноди заифдир.