Abu Ishoq Amr ibn Abdulloh as-Sabiiy

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، وَإِسْرَائِيلُ، وَأَبِي، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ ضَمْرَةَ، قَالَ سَأَلْنَا عَلِيًّا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنْ تَطَوُّعِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالنَّهَارِ فَقَالَ إِنَّكُمْ لَا تُطِيقُونَهُ قَالَ قُلْنَا أَخْبِرْنَا بِهِ نَأْخُذْ مِنْهُ مَا أَطَقْنَا قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا صَلَّى الْفَجْرَ أَمْهَلَ حَتَّى إِذَا كَانَتْ الشَّمْسُ مِنْ هَا هُنَا يَعْنِي مِنْ قِبَلِ الْمَشْرِقِ مِقْدَارُهَا مِنْ صَلَاةِ الْعَصْرِ مِنْ هَاهُنَا مِنْ قِبَلِ الْمَغْرِبِ قَامَ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ يُمْهِلُ حَتَّى إِذَا كَانَتْ الشَّمْسُ مِنْ هَاهُنَا يَعْنِي مِنْ قِبَلِ الْمَشْرِقِ مِقْدَارُهَا مِنْ صَلَاةِ الظُّهْرِ مِنْ هَاهُنَا يَعْنِي مِنْ قِبَلِ الْمَغْرِبِ قَامَ فَصَلَّى أَرْبَعًا وَأَرْبَعًا قَبْلَ الظُّهْرِ إِذَا زَالَتْ الشَّمْسُ وَرَكْعَتَيْنِ بَعْدَهَا وَأَرْبَعًا قَبْلَ الْعَصْرِ يَفْصِلُ بَيْنَ كُلِّ رَكْعَتَيْنِ بِالتَّسْلِيمِ عَلَى الْمَلَائِكَةِ الْمُقَرَّبِينَ وَالنَّبِيِّينَ وَمَنْ تَبِعَهُمْ مِنْ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُسْلِمِينَ قَالَ قَالَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ تِلْكَ سِتَّ عَشْرَةَ رَكْعَةً تَطَوُّعُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالنَّهَارِ وَقَلَّ مَنْ يُدَاوِمُ عَلَيْهَا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ أَبِيهِ قَالَ قَالَ حَبِيبُ بْنُ أَبِي ثَابِتٍ لَأَبِي إِسْحَاقَ حِينَ حَدَّثَهُ يَا أَبَا إِسْحَاقَ يَسْوَى حَدِيثُكَ هَذَا مِلْءَ مَسْجِدِكَ ذَهَبًا‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz undan Nabiy ﷺning kunduzdagi nafl namozlari haqida soʻradik. U: «Sizlar unga toqat qila olmaysizlar», dedi. Biz: «Bizga xabar bering, undan qila olganimizcha olamiz», dedik. U dedi: «Nabiy ﷺ bomdodni oʻqiganlarida, quyosh mana bu yerdan — mashriq tomondan asr namozi vaqtidagi holatidek magʻrib tomonga koʻtarilgunicha kutar, soʻng turib ikki rakat oʻqir edilar. Soʻng quyosh mana bu yerdan — mashriq tomondan peshin namozi vaqtidagi holatidek magʻrib tomonga koʻtarilgunicha kutar, soʻng turib toʻrt rakat oʻqir edilar. Quyosh ogʻganda peshindan oldin toʻrt rakat, undan keyin ikki rakat, asrdan oldin toʻrt rakat oʻqir, har ikki rakat orasini muqarrab farishtalarga, paygʻambarlarga va ularga ergashgan moʻminlar va musulmonlarga salom berish bilan ajratar edilar». Ali (roziyallohu anhu) dedi: «Bu Nabiy ﷺning kunduzdagi oʻn olti rakat nafl namozidir. Bunga davomiy amal qiladigan kishi kam».Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз ундан Набий ﷺнинг кундуздаги нафл намозлари ҳақида сўрадик. У: «Сизлар унга тоқат қила олмайсизлар», деди. Биз: «Бизга хабар беринг, ундан қила олганимизча оламиз», дедик. У деди: «Набий ﷺ бомдодни ўқиганларида, қуёш мана бу ердан — машриқ томондан аср намози вақтидаги ҳолатидек мағриб томонга кўтарилгунича кутар, сўнг туриб икки ракат ўқир эдилар. Сўнг қуёш мана бу ердан — машриқ томондан пешин намози вақтидаги ҳолатидек мағриб томонга кўтарилгунича кутар, сўнг туриб тўрт ракат ўқир эдилар. Қуёш оғганда пешиндан олдин тўрт ракат, ундан кейин икки ракат, асрдан олдин тўрт ракат ўқир, ҳар икки ракат орасини муқарраб фаришталарга, пайғамбарларга ва уларга эргашган мўминлар ва мусулмонларга салом бериш билан ажратар эдилар». Али (розияллоҳу анҳу) деди: «Бу Набий ﷺнинг кундуздаги ўн олти ракат нафл намозидир. Бунга давомий амал қиладиган киши кам».

حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَلِيٍّ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِلْمُسْلِمِ عَلَى الْمُسْلِمِ مِنْ الْمَعْرُوفِ سِتٌّ يُسَلِّمُ عَلَيْهِ إِذَا لَقِيَهُ وَيُشَمِّتُهُ إِذَا عَطَسَ وَيَعُودُهُ إِذَا مَرِضَ وَيُجِيبُهُ إِذَا دَعَاهُ وَيَشْهَدُهُ إِذَا تُوُفِّيَ وَيُحِبُّ لَهُ مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ وَيَنْصَحُ لَهُ بِالْغَيْبِ حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنِ الْحَارِثِ فَذَكَرَ نَحْوَهُ بِإِسْنَادِهِ وَمَعْنَاهُ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Musulmonning musulmon ustidagi maʼruf haqi oltitadir: uni koʻrsa salom beradi, aksa urganda unga ‹yarhamukalloh› deydi, kasal boʻlsa uni koʻrgani boradi, taklif qilsa taklifiga javob beradi, vafot etsa janozasida hozir boʻladi, oʻzi uchun yaxshi koʻrgan narsani uning uchun ham yaxshi koʻradi va koʻzi ortidan ham unga xayrixohlik qiladi», dedilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмоннинг мусулмон устидаги маъруф ҳақи олтитадир: уни кўрса салом беради, акса урганда унга ‹ярҳамукаллоҳ› дейди, касал бўлса уни кўргани боради, таклиф қилса таклифига жавоб беради, вафот этса жанозасида ҳозир бўлади, ўзи учун яхши кўрган нарсани унинг учун ҳам яхши кўради ва кўзи ортидан ҳам унга хайрихоҳлик қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، عَنْ شُرَيْحِ بْنِ النُّعْمَانِ، قَالَ أَبُو إِسْحَاقَ وَكَانَ رَجُلَ صِدْقٍ عَنْ عَلِيٍّ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ نَسْتَشْرِفَ الْعَيْنَ وَالْأُذُنَ وَأَنْ لَا نُضَحِّيَ بِعَوْرَاءَ وَلَا مُقَابَلَةٍ وَلَا مُدَابَرَةٍ وَلَا شَرْقَاءَ وَلَا خَرْقَاءَ قَالَ زُهَيْرٌ قُلْتُ لِأَبِي إِسْحَاقَ أَذَكَرَ عَضْبَاءَ قَالَ لَا قُلْتُ مَا الْمُقَابَلَةُ قَالَ يُقْطَعُ طَرَفُ الْأُذُنِ قُلْتُ مَا الْمُدَابَرَةُ قَالَ يُقْطَعُ مُؤَخَّرُ الْأُذُنِ قُلْتُ مَا الشَّرْقَاءُ قَالَ تُشَقُّ الْأُذُنُ قُلْتُ مَا الْخَرْقَاءُ قَالَ تَخْرِقُ أُذُنَهَا السِّمَةُ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ bizga (qurbonlik hayvonining) koʻzi va qulogʻini diqqat bilan tekshirishni, hamda bir koʻzi koʻr, muqobala, mudobara, sharqo va xarqo (hayvon)ni qurbonlik qilmaslikni buyurdilar», dedi. Muqobala — qulogʻining uchi kesilgan hayvon; mudobara — qulogʻining orqasidan kesilgan hayvon; sharqo — qulogʻi uzunasiga yorilgan hayvon; xarqo — belgi uchun qulogʻi teshilgan hayvondir.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ бизга (қурбонлик ҳайвонининг) кўзи ва қулоғини диққат билан текширишни, ҳамда бир кўзи кўр, муқобала, мудобара, шарқо ва харқо (ҳайвон)ни қурбонлик қилмасликни буюрдилар», деди. Муқобала — қулоғининг учи кесилган ҳайвон; мудобара — қулоғининг орқасидан кесилган ҳайвон; шарқо — қулоғи узунасига ёрилган ҳайвон; харқо — белги учун қулоғи тешилган ҳайвондир.

حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ، حَدَّثَنِي سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا الصُّبَيُّ بْنُ الْأَشْعَثِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَبْدِ خَيْرٍ، عَنْ عَلِيٍّ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَلَا أُنَبِّئُكُمْ بِخَيْرِ هَذِهِ الْأُمَّةِ بَعْدَ نَبِيِّهَا أَبُو بَكْرٍ وَالثَّانِي عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا وَلَوْ شِئْتُ سَمَّيْتُ الثَّالِثَ قَالَ أَبُو إِسْحَاقَ فَتَهَجَّاهَا عَبْدُ خَيْرٍ لِكَيْ لَا تَمْتَرُونَ فِيمَا قَالَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Sizlarga bu ummatning Nabiysidan keyin eng yaxshisini aytaymi? U Abu Bakr, ikkinchisi esa Umar (roziyallohu anhumo)dir. Xohlasam, uchinchisining ham nomini aytardim», dedi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Сизларга бу умматнинг Набийсидан кейин энг яхшисини айтайми? У Абу Бакр, иккинчиси эса Умар (розияллоҳу анҳумо)дир. Хоҳласам, учинчисининг ҳам номини айтардим», деди.

حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حَكِيمٍ الْأَوْدِيُّ، أَنْبَأَنَا شَرِيكٌ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ وَهْبٍ، وَعَنْ زَيْدِ بْنِ يُثَيْعٍ، قَالَا نَشَدَ عَلِيٌّ النَّاسَ فِي الرَّحَبَةِ مَنْ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ يَوْمَ غَدِيرِ خُمٍّ إِلَّا قَامَ قَالَ فَقَامَ مِنْ قِبَلِ سَعِيدٍ سِتَّةٌ وَمِنْ قِبَلِ زَيْدٍ سِتَّةٌ فَشَهِدُوا أَنَّهُمْ سَمِعُوا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لِعَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَوْمَ غَدِيرِ خُمٍّ أَلَيْسَ اللَّهُ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ قَالُوا بَلَى قَالَ اللَّهُمَّ مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِيٌّ مَوْلَاهُ اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالَاهُ وَعَادِ مَنْ عَادَاهُ. حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حَكِيمٍ أَنْبَأَنَا شَرِيكٌ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ عَمْرٍو ذِي مُرٍّ بِمِثْلِ حَدِيثِ أَبِي إِسْحَاقَ يَعْنِي عَنْ سَعِيدٍ وَزَيْدٍ وَزَادَ فِيهِ وَانْصُرْ مَنْ نَصَرَهُ وَاخْذُلْ مَنْ خَذَلَهُ. حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ حَدَّثَنَا عَلِيٌّ أَنْبَأَنَا شَرِيكٌ عَنِ الْأَعْمَشِ عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu) Rahbada odamlarni qasamga chorlab: «Gʻadir Xum kuni Rasululloh ﷺning aytganini eshitgan kimsa boʻlsa, tursin», dedi. Shunda olti kishi va yana olti kishi turdi va ular Rasululloh ﷺ Gʻadir Xum kuni Aliga: «Alloh moʻminlarga oʻzlaridan koʻra haqliroq emasmi?», deganini eshitganliklarini guvohlik berdi. Ular: «Ha, shunday», dedilar. U zot: «Ey Alloh, men kimning valiysi boʻlsam, Ali ham uning valiysidir. Ey Alloh, unga doʻst boʻlganga doʻst boʻl va unga dushman boʻlganga dushman boʻl», dedilar. Boshqa rivoyatda unga: «Unga yordam berganga yordam ber va uni tashlab ketganni tashla», degan ziyoda ham kelgan.Али (розияллоҳу анҳу) Раҳбада одамларни қасамга чорлаб: «Ғадир Хум куни Расулуллоҳ ﷺнинг айтганини эшитган кимса бўлса, турсин», деди. Шунда олти киши ва яна олти киши турди ва улар Расулуллоҳ ﷺ Ғадир Хум куни Алига: «Аллоҳ мўминларга ўзларидан кўра ҳақлироқ эмасми?», деганини эшитганликларини гувоҳлик берди. Улар: «Ҳа, шундай», дедилар. У зот: «Эй Аллоҳ, мен кимнинг валийси бўлсам, Али ҳам унинг валийсидир. Эй Аллоҳ, унга дўст бўлганга дўст бўл ва унга душман бўлганга душман бўл», дедилар. Бошқа ривоятда унга: «Унга ёрдам берганга ёрдам бер ва уни ташлаб кетганни ташла», деган зиёда ҳам келган.

حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، وَأَبُو خَيْثَمَةَ قَالَا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، ح قَالَ عَبْد اللَّهِ و حَدَّثَنِي أَبِي، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، وَإِسْرَائِيلُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ ضَمْرَةَ، قَالَ سَأَلْنَا عَلِيًّا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنْ تَطَوُّعِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالنَّهَارِ قَالَ قَالَ عَلِيٌّ تِلْكَ سِتَّ عَشْرَةَ رَكْعَةً تَطَوُّعُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالنَّهَارِ وَقَلَّ مَنْ يُدَاوِمُ عَلَيْهَا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ قَالَ وَقَالَ أَبِي قَالَ حَبِيبُ بْنُ أَبِي ثَابِتٍ يَا أَبَا إِسْحَاقَ مَا أُحِبُّ أَنَّ لِي بِحَدِيثِكَ هَذَا مِلْءَ مَسْجِدِكَ هَذَا ذَهَبًا‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Alidan Paygʻambar ﷺning kunduzdagi nafl namozlari haqida soʻradik. Ali: «Bu Rasululloh ﷺning kunduzdagi oʻn olti rakat nafl namozlaridir, unga davomiy amal qiladigan kishi kamdir», dedilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Алидан Пайғамбар ﷺнинг кундуздаги нафл намозлари ҳақида сўрадик. Али: «Бу Расулуллоҳ ﷺнинг кундуздаги ўн олти ракат нафл намозларидир, унга давомий амал қиладиган киши камдир», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، أَنْبَأَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، عَنْ شُرَيْحِ بْنِ النُّعْمَانِ، قَالَ وَكَانَ رَجُلَ صِدْقٍ عَنْ عَلِيٍّ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ نَسْتَشْرِفَ الْعَيْنَ وَالْأُذُنَ وَأَنْ لَا نُضَحِّيَ بِعَوْرَاءَ وَلَا مُقَابَلَةٍ وَلَا مُدَابَرَةٍ وَلَا شَرْقَاءَ وَلَا خَرْقَاءَ قَالَ زُهَيْرٌ فَقُلْتُ لِأَبِي إِسْحَاقَ أَذَكَرَ عَضْبَاءَ قَالَ لَا قُلْتُ مَا الْمُقَابَلَةُ قَالَ هِيَ الَّتِي يُقْطَعُ طَرَفُ أُذُنِهَا قُلْتُ فَالْمُدَابَرَةُ قَالَ الَّتِي يُقْطَعُ مُؤَخَّرُ الْأُذُنِ قُلْتُ مَا الشَّرْقَاءُ قَالَ الَّتِي يُشَقُّ أُذُنُهَا قُلْتُ فَمَا الْخَرْقَاءُ قَالَ الَّتِي تَخْرِقُ أُذُنَهَا السِّمَةُ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizga koʻz va quloqni yaxshilab tekshirishni, koʻzi koʻr, quloqning oldi kesilgan, quloqning orqasi kesilgan, quloqi yorilgan yoki quloqi teshilgan hayvonni qurbonlik qilmaslikni buyurdilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизга кўз ва қулоқни яхшилаб текширишни, кўзи кўр, қулоқнинг олди кесилган, қулоқнинг орқаси кесилган, қулоқи ёрилган ёки қулоқи тешилган ҳайвонни қурбонлик қилмасликни буюрдилар.