Abu Sufyon ibn Harb

عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ: أَنَّ أَبَا عَمْرِو بْنَ حَفْصٍ طَلَّقَهَا الْبَتَّةَ وَهُوَ غَائِبٌ فَأَرْسَلَ إِلَيْهَا وَكِيْلُهُ الشَّعِيرَ فَسَخِطَتْهُ فَقَالَ: وَاللَّهِ مَا لَكِ عَلَيْنَا مِنْ شَيْءٍ فَجَاءَتْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ: «لَيْسَ لَكِ نَفَقَةٌ» فَأَمَرَهَا أَنْ تَعْتَدَّ فِي بَيْتِ أُمِّ شَرِيكٍ ثُمَّ قَالَ: «تِلْكِ امْرَأَةٌ يَغْشَاهَا أَصْحَابِي اعْتَدِّي عِنْدَ ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ فَإِنَّهُ رَجُلٌ أَعْمَى تَضَعِينَ ثِيَابَكِ فَإِذَا حَلَلْتِ فَآذِنِينِي» . قَالَتْ: فَلَمَّا حَلَلْتُ ذَكَرْتُ لَهُ أَنَّ مُعَاوِيَةَ بْنَ أَبِي سُفْيَانَ وَأَبَا جَهْمٍ خَطَبَانِي فَقَالَ: «أَمَّا أَبُو الْجَهْمِ فَلَا يَضَعُ عَصَاهُ عَنْ عَاتِقِهِ وَأَمَّا مُعَاوِيَةُ فَصُعْلُوكٌ لَا مَالَ لَهُ انْكِحِي أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ» فَكَرِهْتُهُ ثُمَّ قَالَ: «انْكِحِي أُسَامَةَ» فَنَكَحْتُهُ فَجَعَلَ اللَّهُ فِيهِ خَيْرًا وَاغْتَبَطْتُ وَفِي رِوَايَةٍ عَنْهَا: «فَأَمَّا أَبُو جَهْمٍ فَرَجُلٌ ضَرَّابٌ لِلنِّسَاءِ» . رَوَاهُ مُسْلِمٌ وَفِي رِوَايَةٍ: أَنَّ زَوْجَهَا طَلَّقَهَا ثَلَاثًا فَأَتَتِ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: «لَا نَفَقَةَ لَكِ إِلَّا أَنْ تَكُونِي حَامِلا»

Fotima bint Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Abu Amr ibn Hafs uni gʻoyibligida (uydan uzoqda turib) batta (qatʼiy) taloq qildi va vakilini unga arpa bilan yubordi. (Fotima) bunga gʻazablandi (norozi boʻldi). Shunda (vakil): «Vallohi, bizning zimmamizda senga (beradigan) hech narsa yoʻq», dedi. (Fotima) Rasululloh ﷺ ning oldiga kelib buni u zotga aytdi. U zot: «Uning (eringning) zimmasida senga nafaqa yoʻq», dedilar. Soʻng unga Ummu Sharikning uyida idda oʻtkazishni buyurdilar. Keyin: «U shunday ayolki, oldiga mening sahobalarim koʻp boradi. Idda(ngni) Ibn Ummu Maktumning oldida oʻtkaz, chunki u koʻr kishi, (uning oldida) kiyimingni yechishing mumkin. Idda(ng) tugab (eraga) hatto boʻlganingda menga xabar ber», dedilar. (Fotima) dedi: «Idda(m) tugab eraga hatto boʻlganimda, men u zotga Muoviya ibn Abu Sufyon va Abu Jahm menga sovchi qoʻyganini aytdim. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Abu Jahmga kelsak, u hassasini yelkasidan qoʻymaydi (xotinlarini koʻp uradi); Muoviyaga kelsak, u kambagʻal, moli yoʻq. Usoma ibn Zaydga turmushga chiq›, dedilar. Men uni yoqtirmadim. Soʻng u zot: ‹Usomaga turmushga chiq›, dedilar. Men unga turmushga chiqdim. Alloh unda yaxshilik (baraka) ato etdi va men u bilan (boshqalar) havas qiladigan (saodatli) holatga keldim.»Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Абу Амр ибн Ҳафс уни ғойиблигида (уйдан узоқда туриб) батта (қатъий) талоқ қилди ва вакилини унга арпа билан юборди. (Фотима) бунга ғазабланди (норози бўлди). Шунда (вакил): «Валлоҳи, бизнинг зиммамизда сенга (берадиган) ҳеч нарса йўқ», деди. (Фотима) Расулуллоҳ ﷺ нинг олдига келиб буни у зотга айтди. У зот: «Унинг (эрингнинг) зиммасида сенга нафақа йўқ», дедилар. Сўнг унга Умму Шарикнинг уйида идда ўтказишни буюрдилар. Кейин: «У шундай аёлки, олдига менинг саҳобаларим кўп боради. Идда(нгни) Ибн Умму Мактумнинг олдида ўтказ, чунки у кўр киши, (унинг олдида) кийимингни ечишинг мумкин. Идда(нг) тугаб (эрага) ҳатто бўлганингда менга хабар бер», дедилар. (Фотима) деди: «Идда(м) тугаб эрага ҳатто бўлганимда, мен у зотга Муовия ибн Абу Суфён ва Абу Жаҳм менга совчи қўйганини айтдим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Абу Жаҳмга келсак, у ҳассасини елкасидан қўймайди (хотинларини кўп уради); Муовияга келсак, у камбағал, моли йўқ. Усома ибн Зайдга турмушга чиқ›, дедилар. Мен уни ёқтирмадим. Сўнг у зот: ‹Усомага турмушга чиқ›, дедилар. Мен унга турмушга чиқдим. Аллоҳ унда яхшилик (барака) ато этди ва мен у билан (бошқалар) ҳавас қиладиган (саодатли) ҳолатга келдим.»

عَن سُليمانَ بنِ يَسارٍ: أَنَّ الْأَحْوَصَ هَلَكَ بِالشَّامِ حِينَ دَخَلَتِ امْرَأَتُهُ فِي الدَّمِ مِنَ الْحَيْضَةِ الثَّالِثَةِ وَقَدْ كَانَ طَلَّقَهَا فَكَتَبَ مُعَاوِيَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ إِلَى زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ يَسْأَلُهُ عَنْ ذَلِكَ فَكَتَبَ إِلَيْهِ زِيدٌ: إِنَّهَا إِذَا دَخَلَتْ فِي الدَّمِ مِنَ الْحَيْضَةِ الثَّالِثَةِ فَقَدْ بَرِئَتْ مِنْهُ وَبَرِئَ مِنْهَا لَا يرِثُها وَلَا ترِثُه. رَوَاهُ مَالك

Sulaymon ibn Yasar (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Ahvas Shomda, oʻzi taloq qilgan xotini uchinchi hayzning qoniga kirgan paytda vafot etdi. Muoviya ibn Abu Sufyon Zayd ibn Sobitga bu haqda soʻrab xat yozdi. Zayd unga: «Xotin uchinchi hayzning qoniga kirsa, u erdan, er esa undan ajralgan boʻladi; er unga voris boʻlmaydi, u ham erga voris boʻlmaydi», deb javob yozdi. Molik rivoyat qilgan.Сулаймон ибн Ясар (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Аҳвас Шомда, ўзи талоқ қилган хотини учинчи ҳайзнинг қонига кирган пайтда вафот этди. Муовия ибн Абу Суфён Зайд ибн Собитга бу ҳақда сўраб хат ёзди. Зайд унга: «Хотин учинчи ҳайзнинг қонига кирса, у эрдан, эр эса ундан ажралган бўлади; эр унга ворис бўлмайди, у ҳам эрга ворис бўлмайди», деб жавоб ёзди. Молик ривоят қилган.

عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: إِنَّ هندا بنت عتبَة قَالَت: يَا رَسُول الله إِن أَبَا سُفْيَان رجل شحيح وَلَيْسَ يعطيني مَا يَكْفِينِي وَوَلَدي إِلَّا مَا أخذت مِنْهُ وَهُوَ يعلم فَقَالَ: «خذي مَا يَكْفِيك وولدك بِالْمَعْرُوفِ»

(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildi)ki, Hind bint Utba: «Ey Allohning Rasuli, albatta Abu Sufyon — xasis kishi; u menga — oʻ zim va bolamga yetadigan (narsa)ni — bermaydi; magar undan men olgan (narsa), holbuki u bilmaydi» dedi. U zot: «Oʻ zing va bolangga yetadigan (narsa)ni maʼruf (oʻ rinli) bilan ol» dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилди)ки, Ҳинд бинт Утба: «Эй Аллоҳнинг Расули, албатта Абу Суфён — хасис киши; у менга — ў зим ва боламга етадиган (нарса)ни — бермайди; магар ундан мен олган (нарса), ҳолбуки у билмайди» деди. У зот: «Ў зинг ва болангга етадиган (нарса)ни маъруф (ў ринли) билан ол» дедилар.

وَعَن حكيمِ بن مُعَاوِيَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ فِي الْجَنَّةِ بَحْرُ الْمَاءِ وَبَحْرُ الْعَسَلِ وَبَحْرُ اللَّبَنِ وَبَحْرُ الْخَمْرِ ثُمَّ تشقَّقُ الأنهارُ بعدُ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ رَوَاهُ الدَّارمِيّ عَن مُعَاوِيَة

Hakim ibn Muoviya otasi (Muoviya ibn Hayda roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Albatta, jannatda suv dengizi, asal dengizi, sut dengizi va xamr dengizi bordir. Soʻng (ulardan) keyin daryolar ajralib chiqadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Hakim ibn Muoviya — Bahz ibn Hakimning otasidir. Jurayriyning kunyasi Abu Masʼud boʻlib, ismi Said ibn Iyosdir.Ҳаким ибн Муовия отаси (Муовия ибн Ҳайда розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Албатта, жаннатда сув денгизи, асал денгизи, сут денгизи ва хамр денгизи бордир. Сўнг (улардан) кейин дарёлар ажралиб чиқади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Ҳаким ибн Муовия — Баҳз ибн Ҳакимнинг отасидир. Журайрийнинг куняси Абу Масъуд бўлиб, исми Саид ибн Иёсдир.

عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: حَدَّثَنِي أَبُو سُفْيَانَ بْنُ حَرْبٍ مِنْ فِيهِ إِلَى فِيَّ قَالَ: انْطَلَقْتُ فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَتْ بَيْنِي وَبَيَّنَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: فَبينا أَنا بِالشَّام إِذْ جِيءَ بِكِتَاب النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى هِرَقْلَ. قَالَ: وَكَانَ دِحْيَةُ الْكَلْبِيُّ جَاءَ بِهِ فَدَفَعَهُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى فَدَفَعَهُ عَظِيمُ بُصْرَى إِلَى هِرَقْلَ فَقَالَ هِرَقْلُ: هَلْ هُنَا أَحَدٌ مِنْ قَوْمِ هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ؟ قَالُوا: نَعَمْ فَدُعِيتُ فِي نَفَرٍ مِنْ قُرَيْشٍ فَدَخَلْنَا عَلَى هِرَقْلَ فَأَجْلَسَنَا بَيْنَ يَدَيْهِ فَقَالَ: أَيُّكُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا مِنْ هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ؟ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ: فَقُلْتُ: أَنَا فَأَجْلَسُونِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَأَجْلَسُوا أَصْحَابِي خَلْفِي ثُمَّ دَعَا بِتَرْجُمَانِهِ فَقَالَ: قُلْ لَهُمْ: إِنِّي سَائِلٌ هَذَا عَنْ هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَإِنْ كَذَبَنِي فَكَذِّبُوهُ. قَالَ أَبُو سُفْيَانُ: وَايْمُ اللَّهِ لَوْلَا مَخَافَةُ أَنْ يُؤْثَرَ عَلَيَّ الْكَذِبُ لَكَذَبْتُهُ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ: سَلْهُ كَيْفَ حَسَبُهُ فِيكُمْ؟ قَالَ: قُلْتُ: هُوَ فِينَا ذُو حَسَبٍ. قَالَ: فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ؟ قُلْتُ: لَا. قَالَ: فَهَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ؟ قُلْتُ: لَا. قَالَ: وَمَنْ يَتْبَعُهُ؟ أَشْرَافُ النَّاسِ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ؟ قَالَ: قُلْتُ: بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ. قَالَ: أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ؟ قُلْتُ: لَا بَلْ يَزِيدُونَ. قَالَ: هَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ عَنْ دِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ سَخْطَةً لَهُ؟ قَالَ: قلت: لَا. قلت: فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ؟ قُلْتُ: نَعَمْ. قَالَ: فَكَيْفَ كَانَ قِتَالُكُمْ إِيَّاهُ؟ قَالَ: قُلْتُ: يَكُونُ الْحَرْبُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ سِجَالًا يُصِيبُ مِنَّا وَنُصِيبُ مِنْهُ. قَالَ: فَهَلْ يَغْدِرُ؟ قُلْتُ: لَا وَنَحْنُ مِنْهُ فِي هَذِهِ الْمُدَّةِ لَا نَدْرِي مَا هُوَ صَانِعٌ فِيهَا؟ قَالَ: وَاللَّهِ مَا أَمْكَنَنِي مِنْ كَلِمَةٍ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا غَيْرَ هَذِهِ. قَالَ: فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ قَبْلَهُ؟ قُلْتُ: لَا. ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ: قُلْ لَهُ: إِنِّي سَأَلْتُكَ عَنْ حَسَبِهِ فِيكُمْ فَزَعَمْتَ أَنَّهُ فِيكُمْ ذُو حَسَبٍ وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي أَحْسَابِ قَوْمِهَا. وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ فِي آبَائِهِ مَلِكٌ؟ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ: لَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مَلِكٌ. قُلْتُ: رَجُلٌ يَطْلُبُ مُلْكَ آبَائِهِ. وَسَأَلْتُكَ عَنْ أَتْبَاعه أضعافاؤهم أَمْ أَشْرَافُهُمْ؟ فَقُلْتَ: بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ. وَسَأَلْتُكَ: هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ؟ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَعَرَفْتُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَدَعَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ ثُمَّ يَذْهَبُ فَيَكْذِبُ عَلَى اللَّهِ. وَسَأَلْتُكَ: هَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ عَنْ دِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ سَخْطَةً لَهُ؟ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ إِذَا خَالَطَ بَشَاشَتُهُ الْقُلُوبَ. وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ؟ فَزَعَمْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حَتَّى يَتِمَّ وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَاتَلْتُمُوهُ؟ فَزَعَمْتَ أَنَّكُمْ قَاتَلْتُمُوهُ فَتَكُونُ الْحَرْبُ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُ سِجَالًا يَنَالُ مِنْكُمْ وَتَنَالُونَ مِنْهُ وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْتَلَى ثُمَّ تَكُونُ لَهَا الْعَاقِبَةُ. وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَزَعَمْتَ أَنَّهُ لَا يَغْدِرُ وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لَا تَغْدِرُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ قَبْلَهُ؟ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ: لَوْ كَانَ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ قَبْلَهُ قُلْتُ: رَجُلٌ ائْتَمَّ بِقَوْلٍ قِيلَ قَبْلَهُ. قَالَ: ثُمَّ قَالَ: بِمَا يَأْمُرُكُمْ؟ قُلْنَا: يَأْمُرُنَا بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَالصِّلَةِ وَالْعَفَافِ. قَالَ: إِنْ يَكُ مَا تَقُولُ حَقًّا فَإِنَّهُ نَبِيٌّ وَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمَ أَنَّهُ خَارِجٌ وَلَمْ أَكُنْ أَظُنُّهُ مِنْكُمْ وَلَوْ أَنِّي أَعْلَمُ أَنِّي أَخْلُصُ إِلَيْهِ لَأَحْبَبْتُ لِقَاءَهُ وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ عَنْ قَدَمَيْهِ وَلَيَبْلُغَنَّ مُلْكُهُ مَا تَحْتَ قَدَمَيَّ. ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَرَأَهُ. مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ وَقَدْ سَبَقَ تَمَامُ الْحَدِيثِ فِي «بَاب الْكتاب إِلى الكفَّار»

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Menga Abu Sufyon — ogʻ zidan ogʻ zimga (bevosita) — soʻzlab berdi:) Men — oʻzim bilan Rasululloh ﷺ orasidagi (sulh) muddatda — (Shomga) joʻnadim. Men Shomda boʻ lganimda, birdan Paygʻambar ﷺdan Hiraql (Rim qaysari)ga (yozilgan) bir xat keltirildi. Uni Dihya al-Kalbiy keltirib, Busro hokimiga bergan, Busro hokimi esa uni Hiraqlga topshirgan edi. Hiraql: «Bu yerda — oʻzini paygʻambar deb daʼvo qilayotgan oʻsha kishining qavmidan biror kishi bormi?» dedi. Ular: «Ha», dedi. Shunda men Qurayshdan bir necha kishi (qatorida) chaqirildim; biz Hiraqlning huzuriga kirdik va uning oldiga oʻ tqazildik. U: «Qaysingiz — oʻzini paygʻambar deb daʼvo qilayotgan oʻsha kishiga nasab (qarindoshlik) jihatidan eng yaqinsiz?» dedi. Abu Sufyon: «Men: ‹Men›, dedim», dedi. Shunda meni uning oldiga, ashobimni esa ortimga oʻ tqazdilar. Soʻng tarjimonini chaqirib: «Ularga ayt — men bundan (Abu Sufyondan) oʻ sha paygʻambarlik daʼvo qilayotgan kishi haqida soʻrayman; agar u menga yolgʻon (gapir)sa, uni yolgʻonchiga chiqaringlar», dedi. Abu Sufyon: «Allohga qasamki, agar ular menings ustimdan ‹yolgʻonchi› deb (gap) tarqatishlaridan (uyalmaganimda), albatta yolgʻon (gapirgan boʻ lardim)», dedi. Soʻng (Hiraql) tarjimoniga: «Undan soʻra — uning (oʻsha kishining) nasabi sizlar ichida qanaqa?» dedi. Men: «U bizda nasabli (asl) (kishi)dir», dedim. U: «Uning ota-bobolaridan biror podshoh oʻ tganmi?» dedi. Men: «Yoʻq», dedim. U: «U aytgan (gap)ni aytishidan oldin, sizlar uni yolgʻonchilikda ayblaganmidingiz?» dedi. Men: «Yoʻq», dedim. U: «Unga odamlarning ashroflari (zodagonlari) ergashadimi yoki zaiflarimi?» dedi. Men: «Balki ularning zaiflari», dedim. U: «Ular koʻ payayaptimi yoki kamayayaptimi?» dedi. Men: «Yoʻq, balki koʻ payayaptilar», dedim. U: «Ulardan biror kishi — (bu) dinga kirganidan keyin — undan norozi boʻ lib, (dindan) qaytayaptimi?» dedi. Men: «Yoʻq», dedim. U: «Sizlar u bilan jang qildingizmi?» dedi. Men: «Ha», dedim. U: «Sizlarning u bilan jangingiz qanday boʻ ldi?» dedi. Men: «Urush biz bilan uning orasida galma-gal (navbatma-navbat) boʻ ladi — u bizdan (gohida) yutadi, biz undan (gohida) yutamiz», dedim. U: «U (ahdiga) xiyonat qiladimi?» dedi. Men: «Yoʻq; biz hozir undan — bu muddatda — qanday ish qilishini bilmaymiz», dedim. (Abu Sufyon:) Allohga qasamki, u (Hiraql) menga — shu (gap)dan boshqa — ichiga biror (yomon) narsani kiritishga imkon bermadi. U: «Bu (gap)ni undan oldin biror kishi aytganmidi?» dedi. Men: «Yoʻq», dedim. Soʻng (Hiraql) tarjimoniga: «Unga ayt: men sendan uning sizdagi nasabi haqida soʻradim — sen uni sizda nasabli deb aytding; rasullar ham shunday — oʻz qavmining nasablari (eng asl xonadonlari) ichida yuboriladi. Men sendan ota-bobolarida podshoh boʻ lganmi deb soʻradim — sen ‹yoʻq› deding; agar ota-bobolaridan podshoh boʻ lganda, ‹ota-bobolarining mulkini talab qilayotgan kishi (xolos)› degan boʻ lardim. Men sendan uning izdoshlari — zaiflarmi yoki ashroflarimi deb soʻradim — sen ‹balki zaiflari› deding; ana oʻ shalar rasullarning izdoshlaridir. Men sendan u aytgan (gap)ni aytishidan oldin uni yolgʻonda ayblaganmidingiz deb soʻradim — sen ‹yoʻq› deding; bas, men bildimki, u — odamlarga (nisbatan) yolgʻonni tark etib, soʻng borib Allohga (nisbatan) yolgʻon (toʻqiydigan) emas (edi). Men sendan ulardan biror kishi dinga kirganidan keyin undan norozi boʻ lib qaytadimi deb soʻradim — sen ‹yoʻq› deding; iymon ham — qalblarning xushligiga aralashganida — shunday (boʻ ladi). Men sendan ular koʻ payayaptimi yoki kamayayaptimi deb soʻradim — sen ‹koʻ payayaptilar› deding; iymon ham — to toʻ liq boʻ lguniga qadar — shunday. Men sendan sizlar u bilan jang qildingizmi deb soʻradim — sen jang qildingiz va urush galma-gal boʻ ladi, u sizdan yutadi, sizlar undan yutasiz deding; rasullar ham shunday — sinab koʻ riladi, soʻng oqibat ularniki boʻ ladi. Men sendan u xiyonat qiladimi deb soʻradim — sen ‹xiyonat qilmaydi› deding; rasullar ham shunday — xiyonat qilmaydi. Men sendan bu (gap)ni undan oldin biror kishi aytganmidi deb soʻradim — sen ‹yoʻq› deding; agar bu (gap)ni undan oldin biror kishi aytgan boʻ lganda, ‹oʻ zidan oldin aytilgan soʻzga ergashgan kishi (xolos)› degan boʻ lardim», dedi. Soʻng u: «U sizlarni nimaga buyuradi?» dedi. Men: «U bizni namozga, zakotga, (qarindoshlik) silaga va iffatga buyuradi», dedim. U: «Agar sen u haqida aytgan (gap)ing haq boʻ lsa, albatta u — paygʻambardir. Men uning chiqishini bilar edim, lekin uni sizlardan (chiqadi) deb oʻ ylamas edim. Agar men unga yetib (qoʻ shila) olishimni bilsam, uning bilan uchrashuvini (didorini) albatta yaxshi koʻ rardim; agar uning huzurida boʻ lsam, oyoqlarini yuvgan (xizmatini qilgan) boʻ lardim; uning mulki, albatta, mana shu ikki oyogʻim ostidagi (yer)ga (qadar) yetadi», dedi. Soʻng Rasululloh ﷺning xatini soʻrab, uni oʻ qidi; mana unda: «Bismillahir-rohmanir-rohiym. Allohning Rasuli Muhammaddan Rim ulugʻi Hiraqlga. Hidoyatga ergashgan kishiga salom boʻ lsin. Ammo baʼd: men seni islom daʼvati bilan (islomga) chaqiraman; islom (qabul) qil — salomat boʻ lasan; islom qil — Alloh senga ajringni ikki barobar beradi. Agar yuz oʻ girsang, ariysiylar (raiyat-fuqaro)ning gunohi sening zimmangda (boʻ ladi). Va ‹Ey ahli kitob! Biz va sizlar orasidagi teng bir soʻzga kelinglar — Allohdan boshqaga ibodat qilmaylik...› (degan oyatdan) to ‹...biz musulmonlarmiz deb guvoh boʻ linglar› (Al-Imron surasi, 64) (degan soʻzigacha)», (deb yozilgan edi). (Hiraql) xatni oʻ qishdan boʻ shaganida, uning huzurida ovozlar koʻ tarildi va shovqin koʻ paydi; biz haqimizda buyruq berilib, (tashqariga) chiqarildik. Abu Sufyon: «Biz chiqganimizda, men ashobimga: ‹Ibn Abu Kabsha (Paygʻambar ﷺ)ning ishi (shunchali) ulugʻayib ketibdiki, undan Bani Asfar (Rim) podshohi ham qoʻ rqarʼkan!› dedim. Shundan keyin men Rasululloh ﷺning ishi (dini) — albatta gʻ olib keladi deb — doimo amin (ishonch hosil qilgan) boʻ ldim, to Alloh menga islomni kiritguniga qadar», dedi. Zuhriy aytdi: Soʻng Hiraql Rim ulugʻlarini chaqirib, ularni oʻ zining bir uyiga toʻ pladi va: «Ey Rim jamoasi! Mangu (abadiy) najot va hidoyatga, mulkingiz sizlarga sobit (barqaror) boʻ lishiga (ragʻbatingiz) bormi?» dedi. Shunda ular yovvoyi eshaklar (hurkkanidek) hurkib, eshiklar tomon (yopirildi), lekin ularni (allaqachon) yopilgan holda topdilar. (Hiraql:) «Ularni menga (qaytaring)!» dedi. Soʻng ularni chaqirib: «Men faqat dininggizga (boʻ lgan) qattiq sodiqligingizni sinab koʻ rgan edim; mana, sizlardan oʻ zim yaxshi koʻ rgan (sadoqatni) koʻ rdim», dedi. Shunda ular unga sajda qilib, undan rozi boʻ ldilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Менга Абу Суфён — оғ зидан оғ зимга (бевосита) — сўзлаб берди:) Мен — ўзим билан Расулуллоҳ ﷺ орасидаги (сулҳ) муддатда — (Шомга) жўнадим. Мен Шомда бў лганимда, бирдан Пайғамбар ﷺдан Ҳирақл (Рим қайсари)га (ёзилган) бир хат келтирилди. Уни Диҳя ал-Калбий келтириб, Бусро ҳокимига берган, Бусро ҳокими эса уни Ҳирақлга топширган эди. Ҳирақл: «Бу ерда — ўзини пайғамбар деб даъво қилаётган ўша кишининг қавмидан бирор киши борми?» деди. Улар: «Ҳа», деди. Шунда мен Қурайшдан бир неча киши (қаторида) чақирилдим; биз Ҳирақлнинг ҳузурига кирдик ва унинг олдига ў тқазилдик. У: «Қайсингиз — ўзини пайғамбар деб даъво қилаётган ўша кишига насаб (қариндошлик) жиҳатидан энг яқинсиз?» деди. Абу Суфён: «Мен: ‹Мен›, дедим», деди. Шунда мени унинг олдига, ашобимни эса ортимга ў тқаздилар. Сўнг таржимонини чақириб: «Уларга айт — мен бундан (Абу Суфёндан) ў ша пайғамбарлик даъво қилаётган киши ҳақида сўрайман; агар у менга ёлғон (гапир)са, уни ёлғончига чиқаринглар», деди. Абу Суфён: «Аллоҳга қасамки, агар улар менингс устимдан ‹ёлғончи› деб (гап) тарқатишларидан (уялмаганимда), албатта ёлғон (гапирган бў лардим)», деди. Сўнг (Ҳирақл) таржимонига: «Ундан сўра — унинг (ўша кишининг) насаби сизлар ичида қанақа?» деди. Мен: «У бизда насабли (асл) (киши)дир», дедим. У: «Унинг ота-боболаридан бирор подшоҳ ў тганми?» деди. Мен: «Йўқ», дедим. У: «У айтган (гап)ни айтишидан олдин, сизлар уни ёлғончиликда айблаганмидингиз?» деди. Мен: «Йўқ», дедим. У: «Унга одамларнинг ашрофлари (зодагонлари) эргашадими ёки заифларими?» деди. Мен: «Балки уларнинг заифлари», дедим. У: «Улар кў паяяптими ёки камаяяптими?» деди. Мен: «Йўқ, балки кў паяяптилар», дедим. У: «Улардан бирор киши — (бу) динга кирганидан кейин — ундан норози бў либ, (диндан) қайтаяптими?» деди. Мен: «Йўқ», дедим. У: «Сизлар у билан жанг қилдингизми?» деди. Мен: «Ҳа», дедим. У: «Сизларнинг у билан жангингиз қандай бў лди?» деди. Мен: «Уруш биз билан унинг орасида галма-гал (навбатма-навбат) бў лади — у биздан (гоҳида) ютади, биз ундан (гоҳида) ютамиз», дедим. У: «У (аҳдига) хиёнат қиладими?» деди. Мен: «Йўқ; биз ҳозир ундан — бу муддатда — қандай иш қилишини билмаймиз», дедим. (Абу Суфён:) Аллоҳга қасамки, у (Ҳирақл) менга — шу (гап)дан бошқа — ичига бирор (ёмон) нарсани киритишга имкон бермади. У: «Бу (гап)ни ундан олдин бирор киши айтганмиди?» деди. Мен: «Йўқ», дедим. Сўнг (Ҳирақл) таржимонига: «Унга айт: мен сендан унинг сиздаги насаби ҳақида сўрадим — сен уни сизда насабли деб айтдинг; расуллар ҳам шундай — ўз қавмининг насаблари (энг асл хонадонлари) ичида юборилади. Мен сендан ота-боболарида подшоҳ бў лганми деб сўрадим — сен ‹йўқ› дединг; агар ота-боболаридан подшоҳ бў лганда, ‹ота-боболарининг мулкини талаб қилаётган киши (холос)› деган бў лардим. Мен сендан унинг издошлари — заифларми ёки ашрофларими деб сўрадим — сен ‹балки заифлари› дединг; ана ў шалар расулларнинг издошларидир. Мен сендан у айтган (гап)ни айтишидан олдин уни ёлғонда айблаганмидингиз деб сўрадим — сен ‹йўқ› дединг; бас, мен билдимки, у — одамларга (нисбатан) ёлғонни тарк этиб, сўнг бориб Аллоҳга (нисбатан) ёлғон (тўқийдиган) эмас (эди). Мен сендан улардан бирор киши динга кирганидан кейин ундан норози бў либ қайтадими деб сўрадим — сен ‹йўқ› дединг; иймон ҳам — қалбларнинг хушлигига аралашганида — шундай (бў лади). Мен сендан улар кў паяяптими ёки камаяяптими деб сўрадим — сен ‹кў паяяптилар› дединг; иймон ҳам — то тў лиқ бў лгунига қадар — шундай. Мен сендан сизлар у билан жанг қилдингизми деб сўрадим — сен жанг қилдингиз ва уруш галма-гал бў лади, у сиздан ютади, сизлар ундан ютасиз дединг; расуллар ҳам шундай — синаб кў рилади, сўнг оқибат уларники бў лади. Мен сендан у хиёнат қиладими деб сўрадим — сен ‹хиёнат қилмайди› дединг; расуллар ҳам шундай — хиёнат қилмайди. Мен сендан бу (гап)ни ундан олдин бирор киши айтганмиди деб сўрадим — сен ‹йўқ› дединг; агар бу (гап)ни ундан олдин бирор киши айтган бў лганда, ‹ў зидан олдин айтилган сўзга эргашган киши (холос)› деган бў лардим», деди. Сўнг у: «У сизларни нимага буюради?» деди. Мен: «У бизни намозга, закотга, (қариндошлик) силага ва иффатга буюради», дедим. У: «Агар сен у ҳақида айтган (гап)инг ҳақ бў лса, албатта у — пайғамбардир. Мен унинг чиқишини билар эдим, лекин уни сизлардан (чиқади) деб ў йламас эдим. Агар мен унга етиб (қў шила) олишимни билсам, унинг билан учрашувини (дидорини) албатта яхши кў рардим; агар унинг ҳузурида бў лсам, оёқларини ювган (хизматини қилган) бў лардим; унинг мулки, албатта, мана шу икки оёғим остидаги (ер)га (қадар) етади», деди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺнинг хатини сўраб, уни ў қиди; мана унда: «Бисмиллаҳир-роҳманир-роҳийм. Аллоҳнинг Расули Муҳаммаддан Рим улуғи Ҳирақлга. Ҳидоятга эргашган кишига салом бў лсин. Аммо баъд: мен сени ислом даъвати билан (исломга) чақираман; ислом (қабул) қил — саломат бў ласан; ислом қил — Аллоҳ сенга ажрингни икки баробар беради. Агар юз ў гирсанг, арийсийлар (раият-фуқаро)нинг гуноҳи сенинг зиммангда (бў лади). Ва ‹Эй аҳли китоб! Биз ва сизлар орасидаги тенг бир сўзга келинглар — Аллоҳдан бошқага ибодат қилмайлик...› (деган оятдан) то ‹...биз мусулмонлармиз деб гувоҳ бў линглар› (Ал-Имрон сураси, 64) (деган сўзигача)», (деб ёзилган эди). (Ҳирақл) хатни ў қишдан бў шаганида, унинг ҳузурида овозлар кў тарилди ва шовқин кў пайди; биз ҳақимизда буйруқ берилиб, (ташқарига) чиқарилдик. Абу Суфён: «Биз чиқганимизда, мен ашобимга: ‹Ибн Абу Кабша (Пайғамбар ﷺ)нинг иши (шунчали) улуғайиб кетибдики, ундан Бани Асфар (Рим) подшоҳи ҳам қў рқаръкан!› дедим. Шундан кейин мен Расулуллоҳ ﷺнинг иши (дини) — албатта ғ олиб келади деб — доимо амин (ишонч ҳосил қилган) бў лдим, то Аллоҳ менга исломни киритгунига қадар», деди. Зуҳрий айтди: Сўнг Ҳирақл Рим улуғларини чақириб, уларни ў зининг бир уйига тў плади ва: «Эй Рим жамоаси! Мангу (абадий) нажот ва ҳидоятга, мулкингиз сизларга собит (барқарор) бў лишига (рағбатингиз) борми?» деди. Шунда улар ёввойи эшаклар (ҳуркканидек) ҳуркиб, эшиклар томон (ёпирилди), лекин уларни (аллақачон) ёпилган ҳолда топдилар. (Ҳирақл:) «Уларни менга (қайтаринг)!» деди. Сўнг уларни чақириб: «Мен фақат дининггизга (бў лган) қаттиқ содиқлигингизни синаб кў рган эдим; мана, сизлардан ў зим яхши кў рган (садоқатни) кў рдим», деди. Шунда улар унга сажда қилиб, ундан рози бў лдилар.

وَعنهُ قا ل: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَاوَرَ حِينَ بَلَغَنَا إِقْبَالُ أَبِي سُفْيَانَ وَقَامَ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَوْ أَمَرْتَنَا أَنْ نُخِيضَهَا الْبَحْرَ لَأَخَضْنَاهَا وَلَوْ أَمَرْتَنَا أَنْ نَضْرِبَ أَكْبَادَهَا إِلَى بَرْكِ الْغِمَادِ لَفَعَلْنَا. قَالَ: فَنَدَبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ النَّاسُ فَانْطَلَقُوا حَتَّى نَزَلُوا بَدْرًا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «هَذَا مَصْرَعُ فُلَانٍ» وَيَضَعُ يدَه على الأرضِ هَهُنَا وَهَهُنَا قا ل: فَمَا مَاطَ أَحَدُهُمْ عَنْ مَوْضِعِ يَدُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ. رَوَاهُ مُسْلِمٌ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Abu Sufyonning (Shomdan) kelayotgani haqidagi xabar yetganida (sahobalar bilan) maslahatlashdilar. (Anas) dedi: Abu Bakr soʻzladi, ammo u zot undan yuz oʻgirdilar; soʻng Umar soʻzladi, undan ham yuz oʻgirdilar. Shunda Saʼd ibn Uboda turib: «Bizni nazarda tutyapsizmi, yo Rasululloh? Jonim qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, agar bizga ularni (otlarni) dengizga solishni buyursangiz, albatta solar edik; agar bizga otlarning jigarini (yelib borib) Birkul-Gʻimodgacha urishni buyursangiz, albatta qilar edik», dedi. (Anas) dedi: shunda Rasululloh ﷺ odamlarni (chiqishga) chaqirdilar, ular yoʻlga chiqib, Badrga tushdilar. Ularga Quraysh suvchilari kelib qoldi, ular ichida Banul-Hajjojga tegishli bir qora qul bor edi. Uni ushlab oldilar va Rasululloh ﷺ ning sahobalari undan Abu Sufyon va uning hamrohlari haqida soʻrardilar. U esa: «Mening Abu Sufyon haqida xabarim yoʻq, lekin mana bular — Abu Jahl, Utba, Shayba va Umayya ibn Xalaf (bor)», derdi. U buni aytganda, uni urardilar. Shunda u: «Ha, men sizlarga xabar beraman, mana bu — Abu Sufyon», derdi. Uni qoʻyib yuborib, soʻng (yana) soʻraganlarida esa: «Mening Abu Sufyon haqida xabarim yoʻq, lekin mana bular — Abu Jahl, Utba va Umayya ibn Xalaf odamlar ichida (bor)», derdi. U yana shuni aytganda, uni urardilar. Rasululloh ﷺ esa turib namoz oʻqiyotgan edilar. U zot buni koʻrganlarida, (namozdan) boʻshab: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, u sizlarga rost gapirsa urasiz, yolgʻon gapirsa qoʻyib yuborasizlar», dedilar. (Anas) dedi: soʻng Rasululloh ﷺ: «Bu — falonchining halok boʻladigan joyi», dedilar. (Anas) dedi: u zot qoʻllarini yerga — bu yerga, bu yerga qoʻyardilar. (Anas) dedi: ulardan birortasi Rasululloh ﷺ qoʻllarini qoʻygan joydan nariga siljimadi (oʻsha yerda halok boʻldilar).Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Абу Суфённинг (Шомдан) келаётгани ҳақидаги хабар етганида (саҳобалар билан) маслаҳатлашдилар. (Анас) деди: Абу Бакр сўзлади, аммо у зот ундан юз ўгирдилар; сўнг Умар сўзлади, ундан ҳам юз ўгирдилар. Шунда Саъд ибн Убода туриб: «Бизни назарда тутяпсизми, ё Расулуллоҳ? Жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, агар бизга уларни (отларни) денгизга солишни буюрсангиз, албатта солар эдик; агар бизга отларнинг жигарини (елиб бориб) Биркул-Ғимодгача уришни буюрсангиз, албатта қилар эдик», деди. (Анас) деди: шунда Расулуллоҳ ﷺ одамларни (чиқишга) чақирдилар, улар йўлга чиқиб, Бадрга тушдилар. Уларга Қурайш сувчилари келиб қолди, улар ичида Банул-Ҳажжожга тегишли бир қора қул бор эди. Уни ушлаб олдилар ва Расулуллоҳ ﷺ нинг саҳобалари ундан Абу Суфён ва унинг ҳамроҳлари ҳақида сўрардилар. У эса: «Менинг Абу Суфён ҳақида хабарим йўқ, лекин мана булар — Абу Жаҳл, Утба, Шайба ва Умайя ибн Халаф (бор)», дерди. У буни айтганда, уни урардилар. Шунда у: «Ҳа, мен сизларга хабар бераман, мана бу — Абу Суфён», дерди. Уни қўйиб юбориб, сўнг (яна) сўраганларида эса: «Менинг Абу Суфён ҳақида хабарим йўқ, лекин мана булар — Абу Жаҳл, Утба ва Умайя ибн Халаф одамлар ичида (бор)», дерди. У яна шуни айтганда, уни урардилар. Расулуллоҳ ﷺ эса туриб намоз ўқиётган эдилар. У зот буни кўрганларида, (намоздан) бўшаб: «Жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, у сизларга рост гапирса урасиз, ёлғон гапирса қўйиб юборасизлар», дедилар. (Анас) деди: сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Бу — фалончининг ҳалок бўладиган жойи», дедилар. (Анас) деди: у зот қўлларини ерга — бу ерга, бу ерга қўярдилар. (Анас) деди: улардан бирортаси Расулуллоҳ ﷺ қўлларини қўйган жойдан нарига силжимади (ўша ерда ҳалок бўлдилар).

وَعَن عَبَّاسٍ قَالَ: شَهِدْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ حُنَيْنٍ فَلَمَّا الْتَقَى الْمُسْلِمُونَ وَالْكُفَّارُ وَلَّى الْمُسْلِمُونَ مُدْبِرِينَ فَطَفِقَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْكُضُ بَغْلَتَهُ قِبَلَ الْكُفَّارِ وَأَنَا آخِذٌ بِلِجَامِ بَغْلَةَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَكُفُّهَا إِرَادَةَ أَن لَا تسرع وَأَبُو سُفْيَان آخِذٌ بِرِكَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيْ عَبَّاسُ نَادِ أَصْحَابَ السَّمُرَةِ فَقَالَ عَبَّاسٌ وَكَانَ رَجُلًا صَيِّتًا فَقُلْتُ بِأَعْلَى صَوْتِي أَيْنَ أَصْحَابُ السَّمُرَةِ فَقَالَ وَاللَّهِ لَكَأَنَّ عَطْفَتَهُمْ حِينَ سَمِعُوا صَوْتِي عَطْفَةُ الْبَقَرِ عَلَى أَوْلَادِهَا فَقَالُوا يَا لَبَّيْكَ يَا لَبَّيْكَ قَالَ فَاقْتَتَلُوا وَالْكُفَّارَ وَالدَّعْوَةُ فِي الْأَنْصَارِ يَقُولُونَ يَا مَعْشَرَ الْأَنْصَارِ يَا مَعْشَرَ الْأَنْصَارِ قَالَ ثُمَّ قُصِرَتِ الدَّعْوَةُ عَلَى بَنِي الْحَارِثِ بْنِ الْخَزْرَجِ فَنَظَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ عَلَى بَغْلَتِهِ كَالْمُتَطَاوِلِ عَلَيْهَا إِلَى قِتَالِهِمْ فَقَالَ حِينَ حَمِيَ الْوَطِيسُ ثُمَّ أَخَذَ حَصَيَاتٍ فَرَمَى بِهِنَّ وُجُوهَ الْكُفَّارِ ثُمَّ قَالَ انْهَزَمُوا وَرَبِّ مُحَمَّدٍ فَوَاللَّهِ مَا هُوَ إِلَّا أَنْ رَمَاهُمْ بِحَصَيَاتِهِ فَمَا زِلْتُ أَرَى حَدَّهُمْ كَلِيلًا وَأَمْرَهُمْ مُدبرا. رَوَاهُ مُسلم

Abbos ibn Abdulmuttalib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Hunayn kuni Rasululloh ﷺ bilan birga hozir boʻldim. Men va Abu Sufyon ibn Horis ibn Abdulmuttalib Rasululloh ﷺ ga yopishib oldik va u zotdan ayrilmadik. Rasululloh ﷺ esa Farva ibn Nufosa al-Juzomiy u zotga tuhfa qilgan oq xachirlarida edilar. Musulmonlar bilan kofirlar toʻqnashganda, musulmonlar orqaga qarab qocha boshlashdi. Rasululloh ﷺ esa xachirlarini kofirlar tomon hayday boshladilar. Men Rasululloh ﷺ ning xachirlari jilovidan ushlab, tez yurmasligi uchun uni tutib turardim, Abu Sufyon esa Rasululloh ﷺ ning uzangisidan ushlab turardi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ey Abbos, samura (daraxti) ahlini (Hudaybiya bayʼati sohiblarini) chaqir!» dedilar. Men jarangdor ovozli kishi edim, shunda butun ovozim bilan: «Samura ahli qayda?» dedim. Alloh nomiga qasamki, ular ovozimni eshitganlarida ularning (qaytishi) sigirlarning bolalariga (mehr bilan) qaytishidek edi. Ular: «Labbayk, labbayk!» deb (kela boshlashdi). Ular kofirlar bilan jang qildilar. Ansorlarga (qarata): «Ey ansorlar jamoasi! Ey ansorlar jamoasi!» deb chaqiriq boʻlardi. Soʻng chaqiriq Banul-Horis ibn al-Xazrajga qisqartirildi (ularga qaratildi), shunda: «Ey Banul-Horis ibn al-Xazraj! Ey Banul-Horis ibn al-Xazraj!» deyishdi. Rasululloh ﷺ esa xachirlarida boʻyinlarini choʻzgancha ularning jangiga qarab turib: «Mana, endi tandir qizidi (jang qizgʻin pallaga yetdi)», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ bir necha mayda toshlar olib, ularni kofirlarning yuzlariga otdilar, soʻng: «Muhammadning Robbiga qasamki, ular magʻlub boʻldilar!» dedilar. Men borib qaradim, koʻrishimcha, jang oʻsha holatida (davom etardi). Alloh nomiga qasamki, u zot ularga toshlarini otishlari bilan men ularning shijoati susayganini va ishlari orqaga ketganini koʻrib turdim.Аббос ибн Абдулмутталиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Ҳунайн куни Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ҳозир бўлдим. Мен ва Абу Суфён ибн Ҳорис ибн Абдулмутталиб Расулуллоҳ ﷺ га ёпишиб олдик ва у зотдан айрилмадик. Расулуллоҳ ﷺ эса Фарва ибн Нуфоса ал-Жузомий у зотга туҳфа қилган оқ хачирларида эдилар. Мусулмонлар билан кофирлар тўқнашганда, мусулмонлар орқага қараб қоча бошлашди. Расулуллоҳ ﷺ эса хачирларини кофирлар томон ҳайдай бошладилар. Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг хачирлари жиловидан ушлаб, тез юрмаслиги учун уни тутиб турардим, Абу Суфён эса Расулуллоҳ ﷺ нинг узангисидан ушлаб турарди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Аббос, самура (дарахти) аҳлини (Ҳудайбия байъати соҳибларини) чақир!» дедилар. Мен жарангдор овозли киши эдим, шунда бутун овозим билан: «Самура аҳли қайда?» дедим. Аллоҳ номига қасамки, улар овозимни эшитганларида уларнинг (қайтиши) сигирларнинг болаларига (меҳр билан) қайтишидек эди. Улар: «Лаббайк, лаббайк!» деб (кела бошлашди). Улар кофирлар билан жанг қилдилар. Ансорларга (қарата): «Эй ансорлар жамоаси! Эй ансорлар жамоаси!» деб чақириқ бўларди. Сўнг чақириқ Банул-Ҳорис ибн ал-Хазражга қисқартирилди (уларга қаратилди), шунда: «Эй Банул-Ҳорис ибн ал-Хазраж! Эй Банул-Ҳорис ибн ал-Хазраж!» дейишди. Расулуллоҳ ﷺ эса хачирларида бўйинларини чўзганча уларнинг жангига қараб туриб: «Мана, энди тандир қизиди (жанг қизғин паллага етди)», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ бир неча майда тошлар олиб, уларни кофирларнинг юзларига отдилар, сўнг: «Муҳаммаднинг Роббига қасамки, улар мағлуб бўлдилар!» дедилар. Мен бориб қарадим, кўришимча, жанг ўша ҳолатида (давом этарди). Аллоҳ номига қасамки, у зот уларга тошларини отишлари билан мен уларнинг шижоати сусайганини ва ишлари орқага кетганини кўриб турдим.

وَعَن أبي إِسْحَق قَالَ قَالَ رَجُلٌ لِلْبَرَاءِ يَا أَبَا عُمَارَةَ فَرَرْتُمْ يَوْمَ حُنَيْنٍ قَالَ لَا وَاللَّهِ مَا وَلِيُّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَكِنْ خَرَجَ شُبَّانُ أَصْحَابِهِ لَيْسَ عَلَيْهِمْ كَثِيرُ سِلَاحٍ فَلَقَوْا قَوْمًا رُمَاةً لَا يَكَادُ يَسْقُطُ لَهُمْ سَهْمٌ فَرَشَقُوهُمْ رَشْقًا مَا يَكَادُونَ يُخْطِئُونَ فَأَقْبَلُوا هُنَاكَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى بَغْلَتِهِ الْبَيْضَاءِ وَأَبُو سُفْيَانَ بْنُ الْحَارِثِ يَقُودُهُ فَنَزَلَ وَاسْتَنْصَرَ وَقَالَ أَنَا النَّبِيُّ لَا كَذِبَ أَنَا ابْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبْ ثُمَّ صفهم. رَوَاهُ مُسلم. وللبخاري مَعْنَاهُ وَفِي رِوَايَةٍ لَهُمَا قَالَ الْبَرَاءُ كُنَّا وَاللَّهِ إِذَا احْمَرَّ الْبَأْسُ نَتَّقِي بِهِ وَإِنَّ الشُّجَاعَ مِنَّا لَلَّذِي يُحَاذِيهِ يَعْنِي النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi unga: «Ey Abu Umora! Hunayn kuni qochdingizmi?» dedi. (Baro): «Yoʻq, Alloh nomiga qasamki, Rasululloh ﷺ orqalariga burilmadilar. Lekin u zotning sahobalaridan yosh va yengil (qurolli) yigitlar — egnida sovuti yoʻq yoki koʻp quroli boʻlmagan holda — chiqib qolishdi-da, oʻqlari (mutlaqo) nishonga tegmaydigan bir qavm bilan — Havozin va Banu Nasr toʻplami bilan toʻqnashishdi. (Ular) ularga (shunday) oʻq otishdiki, deyarli xato qilmasdilar. Shunda (musulmonlar) Rasululloh ﷺ tomon yuzlandilar. Rasululloh ﷺ esa oq xachirlarida edilar, Abu Sufyon ibn Horis ibn Abdulmuttalib uni yetaklab borardi. U zot (xachirdan) tushib, (Allohdan) nusrat soʻrab: ‹Men paygʻambarman, (bunda) yolgʻon yoʻq! Men Abdulmuttalibning oʻgʻliman!› dedilar. Soʻng (sahobalarni) saf tortdilar», dedi.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши унга: «Эй Абу Умора! Ҳунайн куни қочдингизми?» деди. (Баро): «Йўқ, Аллоҳ номига қасамки, Расулуллоҳ ﷺ орқаларига бурилмадилар. Лекин у зотнинг саҳобаларидан ёш ва енгил (қуролли) йигитлар — эгнида совути йўқ ёки кўп қуроли бўлмаган ҳолда — чиқиб қолишди-да, ўқлари (мутлақо) нишонга тегмайдиган бир қавм билан — Ҳавозин ва Бану Наср тўплами билан тўқнашишди. (Улар) уларга (шундай) ўқ отишдики, деярли хато қилмасдилар. Шунда (мусулмонлар) Расулуллоҳ ﷺ томон юзландилар. Расулуллоҳ ﷺ эса оқ хачирларида эдилар, Абу Суфён ибн Ҳорис ибн Абдулмутталиб уни етаклаб борарди. У зот (хачирдан) тушиб, (Аллоҳдан) нусрат сўраб: ‹Мен пайғамбарман, (бунда) ёлғон йўқ! Мен Абдулмутталибнинг ўғлиман!› дедилар. Сўнг (саҳобаларни) саф тортдилар», деди.