حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ حَدَّثَنَا ذَيَّالُ بْنُ عُبَيْدِ بْنِ حَنْظَلَةَ قَالَ سَمِعْتُ حَنْظَلَةَ بَنَ حِذْيَمٍ جَدِّيأَنَّ جَدَّهُ حَنِيفَةَ قَالَ لِحِذْيَمٍ اجْمَعْ لِي بَنِيَّ فَإِنِّي أُرِيدُ أَنْ أُوصِيَ فَجَمَعَهُمْ فَقَالَ إِنَّ أَوَّلَ مَا أُوصِي أَنَّ لِيَتِيمِي هَذَا الَّذِي فِي حِجْرِي مِائَةً مِنْ الْإِبِلِ الَّتِي كُنَّا نُسَمِّيهَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ الْمُطَيَّبَةَ فَقَالَ حِذْيَمٌ يَا أَبَتْ إِنِّي سَمِعْتُ بَنِيكَ يَقُولُونَ إِنَّمَا نُقِرُّ بِهَذَا عِنْدَ أَبِينَا فَإِذَا مَاتَ رَجَعْنَا فِيهِ قَالَ فَبَيْنِي وَبَيْنَكُمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ حِذْيَمٌ رَضِينَا فَارْتَفَعَ حِذْيَمٌ وَحَنِيفَةُ وحَنْظَلَةُ مَعَهُمْ غُلَامٌ وَهُوَ رَدِيفٌ لِحِذْيَمٍ فَلَمَّا أَتَوْا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَلَّمُوا عَلَيْهِ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَا رَفَعَكَ يَا أَبَا حِذْيَمٍ قَالَ هَذَا وَضَرَبَ بِيَدِهِ عَلَى فَخِذِ حِذْيَمٍ فَقَالَ إِنِّي خَشِيتُ أَنْ يَفْجَأَنِي الْكِبَرُ أَوْ الْمَوْتُ فَأَرَدْتُ أَنْ أُوصِيَ وَإِنِّي قُلْتُ إِنَّ أَوَّلَ مَا أُوصِي أَنَّ لِيَتِيمِي هَذَا الَّذِي فِي حِجْرِي مِائَةً مِنْ الْإِبِلِ كُنَّا نُسَمِّيهَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ الْمُطَيَّبَةَ فَغَضِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى رَأَيْنَا الْغَضَبَ فِي وَجْهِهِ وَكَانَ قَاعِدًا فَجَثَا عَلَى رُكْبَتَيْهِ وَقَالَ لَا لَا لَا الصَّدَقَةُ خَمْسٌ وَإِلَّا فَعَشْرٌ وَإِلَّا فَخَمْسَ عَشْرَةَ وَإِلَّا فَعِشْرُونَ وَإِلَّا فَخَمْسٌ وَعِشْرُونَ وَإِلَّا فَثَلَاثُونَ وَإِلَّا فَخَمْسٌ وَثَلَاثُونَ فَإِنْ كَثُرَتْ فَأَرْبَعُونَ قَالَ فَوَدَعُوهُ وَمَعَ
Zayyol ibn Ubayd ibn Hanzala aytdi: Bobom Hanzala ibn Hizyamdan eshitdim: Uning bobosi Hanifa Hizyamga: «Menga oʻgʻillarimni yigʻ, men vasiyat qilmoqchiman», dedi. U ularni yigʻdi. Shunda (Hanifa): «Men vasiyat qiladigan birinchi narsa shuki, qaramogʻimdagi mana bu yetimimga biz johiliyatda ‹mutayyaba› deb atardigan tuyalardan yuztasi (beriladi)», dedi. Hizyam: «Ey otajon, men oʻgʻillaringning: ‹Buni faqat otamizning huzurida tan olamiz, u vafot etsa, undan qaytamiz›, deyayotganlarini eshitdim», dedi. U: «Unday boʻlsa, men bilan sizlarning oramizda Rasululloh ﷺ (hakam) boʻlsin», dedi. Hizyam: «Rozi boʻldik», dedi. Bas, Hizyam, Hanifa va Hanzala yoʻlga chiqdilar; ular bilan birga bir bola bor edi, u Hizyamning ortida mingashib olgan edi. Nabiy ﷺning huzurlariga kelganlarida, u zotga salom berdilar. Nabiy ﷺ: «Seni nima olib keldi, ey Abu Hizyam?» dedilar. U: «Mana bu», dedi va qoʻli bilan Hizyamning soniga urdi. Soʻng: «Men keksalik yoki oʻlim meni tuygʻusiz bosib qolishidan qoʻrqdim, shuning uchun vasiyat qilmoqchi boʻldim va: ‹Men vasiyat qiladigan birinchi narsa shuki, qaramogʻimdagi mana bu yetimimga biz johiliyatda mutayyaba deb atardigan tuyalardan yuztasi (beriladi)›, dedim», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ gʻazablandilar, hatto biz gʻazabni yuzlarida koʻrdik. U zot oʻtirgan edilar, tizzalari ustiga choʻkkalab: «Yoʻq, yoʻq, yoʻq! Sadaqa besh(ta), boʻlmasa oʻn(ta), boʻlmasa oʻn besh(ta), boʻlmasa yigirma(ta), boʻlmasa yigirma besh(ta), boʻlmasa oʻttiz(ta), boʻlmasa oʻttiz besh(ta); agar koʻp boʻlsa, qirq(ta)», dedilar. (Rovi) aytdi: Bas, ular u zot bilan xayrlashdilar va bilanЗайёл ибн Убайд ибн Ҳанзала айтди: Бобом Ҳанзала ибн Ҳизямдан эшитдим: Унинг бобоси Ҳанифа Ҳизямга: «Менга ўғилларимни йиғ, мен васият қилмоқчиман», деди. У уларни йиғди. Шунда (Ҳанифа): «Мен васият қиладиган биринчи нарса шуки, қарамоғимдаги мана бу етимимга биз жоҳилиятда ‹мутайяба› деб атардиган туялардан юзтаси (берилади)», деди. Ҳизям: «Эй отажон, мен ўғилларингнинг: ‹Буни фақат отамизнинг ҳузурида тан оламиз, у вафот этса, ундан қайтамиз›, деяётганларини эшитдим», деди. У: «Ундай бўлса, мен билан сизларнинг орамизда Расулуллоҳ ﷺ (ҳакам) бўлсин», деди. Ҳизям: «Рози бўлдик», деди. Бас, Ҳизям, Ҳанифа ва Ҳанзала йўлга чиқдилар; улар билан бирга бир бола бор эди, у Ҳизямнинг ортида мингашиб олган эди. Набий ﷺнинг ҳузурларига келганларида, у зотга салом бердилар. Набий ﷺ: «Сени нима олиб келди, эй Абу Ҳизям?» дедилар. У: «Мана бу», деди ва қўли билан Ҳизямнинг сонига урди. Сўнг: «Мен кексалик ёки ўлим мени туйғусиз босиб қолишидан қўрқдим, шунинг учун васият қилмоқчи бўлдим ва: ‹Мен васият қиладиган биринчи нарса шуки, қарамоғимдаги мана бу етимимга биз жоҳилиятда мутайяба деб атардиган туялардан юзтаси (берилади)›, дедим», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ ғазабландилар, ҳатто биз ғазабни юзларида кўрдик. У зот ўтирган эдилар, тиззалари устига чўккалаб: «Йўқ, йўқ, йўқ! Садақа беш(та), бўлмаса ўн(та), бўлмаса ўн беш(та), бўлмаса йигирма(та), бўлмаса йигирма беш(та), бўлмаса ўттиз(та), бўлмаса ўттиз беш(та); агар кўп бўлса, қирқ(та)», дедилар. (Рови) айтди: Бас, улар у зот билан хайрлашдилар ва билан