Huzayfa ibn al-Yamon

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، قَالَ‏:‏ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي مَالِكٍ الأَشْجَعِيِّ، عَنْ رِبْعِيٍّ، عَنْ حُذَيْفَةَ قَالَ‏:‏ قَالَ نَبِيُّكُمْ صلى الله عليه وسلم‏:‏ كُلُّ مَعْرُوفٍ صَدَقَةٌ‏.‏

Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambaringiz ﷺ shunday dedilar: «Har bir yaxshilik sadaqadir».Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбарингиз ﷺ шундай дедилар: «Ҳар бир яхшилик садақадир».

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَخْلَدٍ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ أُسَامَةَ، عَنْ مِسْعَرٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ قَيْسٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي قُرَّةَ الْكِنْدِيِّ قَالَ‏:‏ عَرَضَ أَبِي عَلَى سَلْمَانَ أُخْتَهُ، فَأَبَى وَتَزَوَّجَ مَوْلاَةً لَهُ، يُقَالُ لَهَا‏:‏ بُقَيْرَةُ، فَبَلَغَ أَبَا قُرَّةَ أَنَّهُ كَانَ بَيْنَ حُذَيْفَةَ وَسَلْمَانَ شَيْءٌ، فَأَتَاهُ يَطْلُبُهُ، فَأَخْبَرَ أَنَّهُ فِي مَبْقَلَةٍ لَهُ، فَتَوَجَّهَ إِلَيْهِ، فَلَقِيَهُ مَعَهُ زَبِيلٌ فِيهِ بَقْلٌ، قَدْ أَدْخَلَ عَصَاهُ فِي عُرْوَةِ الزَّبِيلِ، وَهُوَ عَلَى عَاتِقِهِ، فَقَالَ‏:‏ يَا أَبَا عَبْدِ اللهِ، مَا كَانَ بَيْنَكَ وَبَيْنَ حُذَيْفَةَ‏؟‏ قَالَ‏:‏ يَقُولُ سَلْمَانُ‏:‏ ‏{‏وَكَانَ الإِنْسَانُ عَجُولاً‏}‏، فَانْطَلَقَا حَتَّى أَتَيَا دَارَ سَلْمَانَ، فَدَخَلَ سَلْمَانُ الدَّارَ فَقَالَ‏:‏ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ، ثُمَّ أَذِنَ لأَبِي قُرَّةَ، فَدَخَلَ، فَإِذَا نَمَطٌ مَوْضُوعٌ عَلَى بَابٍ، وَعِنْدَ رَأْسِهِ لَبِنَاتٌ، وَإِذَا قُرْطَاطٌ، فَقَالَ‏:‏ اجْلِسْ عَلَى فِرَاشِ مَوْلاَتِكَ الَّتِي تُمَهِّدُ لِنَفْسِهَا، ثُمَّ أَنْشَأَ يُحَدِّثُهُ فَقَالَ‏:‏ إِنَّ حُذَيْفَةَ كَانَ يُحَدِّثُ بِأَشْيَاءَ، كَانَ يَقُولُهَا رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَضَبِهِ لأَقْوَامٍ، فَأُوتَى فَأُسْأَلُ عَنْهَا‏؟‏ فَأَقُولُ‏:‏ حُذَيْفَةُ أَعْلَمُ بِمَا يَقُولُ، وَأَكْرَهُ أَنْ تَكُونَ ضَغَائِنُ بَيْنَ أَقْوَامٍ، فَأُتِيَ حُذَيْفَةُ، فَقِيلَ لَهُ‏:‏ إِنَّ سَلْمَانَ لاَ يُصَدِّقُكَ وَلاَ يُكَذِّبُكَ بِمَا تَقُولُ، فَجَاءَنِي حُذَيْفَةُ فَقَالَ‏:‏ يَا سَلْمَانُ ابْنَ أُمِّ سَلْمَانَ، فَقُلْتُ يَا حُذَيْفَةُ ابْنَ أُمِّ حُذَيْفَةَ، لَتَنْتَهِيَنَّ، أَوْ لَأَكْتُبَنَّ فِيكَ إِلَى عُمَرَ، فَلَمَّا خَوَّفْتُهُ بِعُمَرَ تَرَكَنِي، وَقَدْ قَالَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم‏:‏ مِنْ وَلَدِ آدَمَ أَنَا، فَأَيُّمَا عَبْدٌ مِنْ أُمَّتِي لَعَنْتُهُ لَعْنَةً، أَوْ سَبَبْتُهُ سَبَّةً، فِي غَيْرِ كُنْهِهِ، فَاجْعَلْهَا عَلَيْهِ صَلاةً‏

Salmon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Amr ibn Abu Qurra al-Kindiy aytadi: Otam oʻz singlisini Salmonga taklif qildi, biroq u rad etib, oʻziga qarashli Buqayra ismli bir ozod qilingan ayolga uylandi. Abu Qurraga Huzayfa bilan Salmon oʻrtasida bir narsa boʻlgani xabari yetdi. U Salmonni izlab keldi va unga Salmon oʻz bogʻida ekani aytildi. U oʻsha tomon yoʻl oldi va Salmonni yelkasida koʻkat solingan bir sabad koʻtarib turgan holda uchratdi; u hassasini sabadning qulogʻiga oʻtkazib, yelkasiga qoʻyib olgan edi. Abu Qurra: «Ey Abu Abdulloh, sen bilan Huzayfa oʻrtasida nima gap edi?» dedi. Salmon: {Inson shoshqaloq qilib yaratilgandir} (Isro 11), dedi. Soʻng ikkisi Salmonning uyiga bordilar. Salmon uyga kirib: «Assalomu alaykum», dedi, soʻng Abu Qurraga ruxsat berdi, u ham kirdi. Qarasa, bir eshik ustiga gilamcha tashlab qoʻyilgan, uning tepasida gʻishtlar va bir egar-toʻshak bor edi. Salmon: «Oʻzi uchun joy tayyorlaydigan bekangning toʻshagiga oʻtir», dedi. Soʻng unga soʻzlab dedi: «Huzayfa Rasululloh ﷺ baʼzi qavmlarga gʻazablangan paytlarida aytgan baʼzi narsalarni rivoyat qilar edi. Menga kelib ular haqida soʻrashadi. Men esa: ‹Huzayfa oʻzi aytayotgan narsani yaxshiroq biladi›, deyman va qavmlar oʻrtasida adovat boʻlishini yoqtirmayman. Soʻng Huzayfaga: ‹Salmon seni na tasdiqlaydi, na yolgʻonga chiqaradi›, deyildi. Huzayfa oldimga kelib: ‹Ey Salmon, Salmonning onasining oʻgʻli!› dedi. Men: ‹Ey Huzayfa, Huzayfaning onasining oʻgʻli! Yo tiyilasan, yo sen haqingda Umarga xat yozaman!› dedim. Uni Umar bilan qoʻrqitganimda meni tinch qoʻydi. Darhaqiqat, Rasululloh ﷺ: ‹Men Odam bolasidanman. Ummatimdan qaysi bir bandani nohaq laʼnatlagan yoki soʻkkan boʻlsam, uni unga rahmat-duo qilib qoʻygin›, deb aytgan edilar.»Салмон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Амр ибн Абу Қурра ал-Киндий айтади: Отам ўз синглисини Салмонга таклиф қилди, бироқ у рад этиб, ўзига қарашли Буқайра исмли бир озод қилинган аёлга уйланди. Абу Қуррага Ҳузайфа билан Салмон ўртасида бир нарса бўлгани хабари етди. У Салмонни излаб келди ва унга Салмон ўз боғида экани айтилди. У ўша томон йўл олди ва Салмонни елкасида кўкат солинган бир сабад кўтариб турган ҳолда учратди; у ҳассасини сабаднинг қулоғига ўтказиб, елкасига қўйиб олган эди. Абу Қурра: «Эй Абу Абдуллоҳ, сен билан Ҳузайфа ўртасида нима гап эди?» деди. Салмон: {Инсон шошқалоқ қилиб яратилгандир} (Исро 11), деди. Сўнг иккиси Салмоннинг уйига бордилар. Салмон уйга кириб: «Ассалому алайкум», деди, сўнг Абу Қуррага рухсат берди, у ҳам кирди. Қараса, бир эшик устига гиламча ташлаб қўйилган, унинг тепасида ғиштлар ва бир эгар-тўшак бор эди. Салмон: «Ўзи учун жой тайёрлайдиган бекангнинг тўшагига ўтир», деди. Сўнг унга сўзлаб деди: «Ҳузайфа Расулуллоҳ ﷺ баъзи қавмларга ғазабланган пайтларида айтган баъзи нарсаларни ривоят қилар эди. Менга келиб улар ҳақида сўрашади. Мен эса: ‹Ҳузайфа ўзи айтаётган нарсани яхшироқ билади›, дейман ва қавмлар ўртасида адоват бўлишини ёқтирмайман. Сўнг Ҳузайфага: ‹Салмон сени на тасдиқлайди, на ёлғонга чиқаради›, дейилди. Ҳузайфа олдимга келиб: ‹Эй Салмон, Салмоннинг онасининг ўғли!› деди. Мен: ‹Эй Ҳузайфа, Ҳузайфанинг онасининг ўғли! Ё тийиласан, ё сен ҳақингда Умарга хат ёзаман!› дедим. Уни Умар билан қўрқитганимда мени тинч қўйди. Дарҳақиқат, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Мен Одам боласиданман. Умматимдан қайси бир бандани ноҳақ лаънатлаган ёки сўккан бўлсам, уни унга раҳмат-дуо қилиб қўйгин›, деб айтган эдилар.»

حَدَّثَنَا مُحَمَّدٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ هَمَّامٍ‏:‏ كُنَّا مَعَ حُذَيْفَةَ، فَقِيلَ لَهُ‏:‏ إِنَّ رَجُلا يَرْفَعُ الْحَدِيثَ إِلَى عُثْمَانَ، فَقَالَ حُذَيْفَةُ‏:‏ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ‏:‏ لا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ قَتَّاتٌ‏.‏

(Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi.) (Hammom aytdi:) Biz Huzayfa bilan birga edik; unga: «Bir kishi (odamlarning) gapini Usmonga (chaqib) yetkazib yurarmish» deyildi. Huzayfa: «Men Paygʻambar ﷺning: ‹Chaqimchi (qattot) jannatga kirmaydi› deganlarini eshitganman» dedi.(Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади.) (Ҳаммом айтди:) Биз Ҳузайфа билан бирга эдик; унга: «Бир киши (одамларнинг) гапини Усмонга (чақиб) етказиб юрармиш» дейилди. Ҳузайфа: «Мен Пайғамбар ﷺнинг: ‹Чақимчи (қаттот) жаннатга кирмайди› деганларини эшитганман» деди.

حَدَّثَنَا آدَمُ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ قَالَ‏:‏ سَمِعْتُ مُسْلِمَ بْنَ نَذِيرٍ يَقُولُ‏:‏ سَأَلَ رَجُلٌ حُذَيْفَةَ فَقَالَ‏:‏ أَسْتَأْذِنُ عَلَى أُمِّي‏؟‏ فَقَالَ‏:‏ إِنْ لَمْ تَسْتَأْذِنْ عَلَيْهَا رَأَيْتَ مَا تَكْرَهُ‏.‏

Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi undan: «Onamning oldiga (kirishda) izn soʻraymanmi?» deb soʻradi. U: «Agar undan izn soʻramasang, yoqtirmaydigan narsangni koʻrib qolasan», dedi.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши ундан: «Онамнинг олдига (киришда) изн сўрайманми?» деб сўради. У: «Агар ундан изн сўрамасанг, ёқтирмайдиган нарсангни кўриб қоласан», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، قَالَ‏:‏ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ مُسْلِمِ بْنِ نَذِيرٍ قَالَ‏:‏ اسْتَأْذَنَ رَجُلٌ عَلَى حُذَيْفَةَ فَاطَّلَعَ وَقَالَ‏:‏ أَدْخُلُ‏؟‏ قَالَ حُذَيْفَةُ‏:‏ أَمَّا عَيْنُكَ فَقَدْ دَخَلَتْ، وَأَمَّا اسْتُكَ فَلَمْ تَدْخُلْ‏.‏

Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi undan kirishga izn soʻrab, [ichkariga] moʻraladi va: «Kiraymi?» dedi. Huzayfa: «Koʻzingga kelsak, u allaqachon kirib boʻldi; orqangga kelsak, u hali kirgani yoʻq», dedi.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши ундан киришга изн сўраб, [ичкарига] мўралади ва: «Кирайми?» деди. Ҳузайфа: «Кўзингга келсак, у аллақачон кириб бўлди; орқангга келсак, у ҳали киргани йўқ», деди.

حَدَّثَنَا مُوسَى، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا رِبْعِيُّ بْنُ عَبْدِ اللهِ بْنِ الْجَارُودِ الْهُذَلِيُّ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا سَيْفُ بْنُ وَهْبٍ قَالَ‏:‏ قَالَ لِي أَبُو الطُّفَيْلِ‏:‏ كَمْ أَتَى عَلَيْكَ‏؟‏ قُلْتُ‏:‏ أَنَا ابْنُ ثَلاَثٍ وَثَلاَثِينَ، قَالَ‏:‏ أَفَلاَ أُحَدِّثُكَ بِحَدِيثٍ سَمِعْتُهُ مِنْ حُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ‏:‏ إِنَّ رَجُلاً مِنْ مُحَارِبِ خَصَفَةَ، يُقَالُ لَهُ‏:‏ عَمْرُو بْنُ صُلَيْعٍ، وَكَانَتْ لَهُ صُحْبَةٌ، وَكَانَ بِسِنِّي يَوْمَئِذٍ وَأَنَا بِسِنِّكَ الْيَوْمَ، أَتَيْنَا حُذَيْفَةَ فِي مَسْجِدٍ، فَقَعَدْتُ فِي آخِرِ الْقَوْمِ، فَانْطَلَقَ عَمْرٌو حَتَّى قَامَ بَيْنَ يَدَيْهِ، قَالَ‏:‏ كَيْفَ أَصْبَحْتَ، أَوْ كَيْفَ أَمْسَيْتَ يَا عَبْدَ اللهِ‏؟‏ قَالَ‏:‏ أَحْمَدُ اللَّهَ، قَالَ‏:‏ مَا هَذِهِ الأَحَادِيثُ الَّتِي تَأْتِينَا عَنْكَ‏؟‏ قَالَ‏:‏ وَمَا بَلَغَكَ عَنِّي يَا عَمْرُو‏؟‏ قَالَ‏:‏ أَحَادِيثُ لَمْ أَسْمَعْهَا، قَالَ‏:‏ إِنِّي وَاللَّهِ لَوْ أُحَدِّثُكُمْ بِكُلِّ مَا سَمِعْتُ مَا انْتَظَرْتُمْ بِي جُنْحَ هَذَا اللَّيْلِ، وَلَكِنْ يَا عَمْرُو بْنَ صُلَيْعٍ، إِذَا رَأَيْتَ قَيْسًا تَوَالَتْ بِالشَّامِ فَالْحَذَرَ الْحَذَرَ، فَوَاللَّهِ لاَ تَدَعُ قَيْسٌ عَبْدًا لِلَّهِ مُؤْمِنًا إِلاَّ أَخَافَتْهُ أَوْ قَتَلَتْهُ، وَاللَّهِ لَيَأْتِيَنَّ عَلَيْهِمْ زَمَانٌ لاَ يَمْنَعُونَ فِيهِ ذَنَبَ تَلْعَةٍ، قَالَ‏:‏ مَا يَنْصِبُكَ عَلَى قَوْمِكَ يَرْحَمُكَ اللَّهُ‏؟‏ قَالَ‏:‏ ذَاكَ إِلَيَّ، ثُمَّ قَعَدَ‏.‏

Abut-Tufayl (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: u Huzayfa ibn al-Yamon (roziyallohu anhu)dan bir hadis eshitgan edi. Muhorib ibn Xasafadan boʻlgan, Amr ibn Sulayʼ ismli, sahobiylik sharafiga muyassar boʻlgan bir kishi — u oʻsha kuni mening yoshimda, men esa bugun sening yoshingda edim — biz masjidda Huzayfaning oldiga keldik. Men jamoaning eng orqasida oʻtirdim. Amr borib, uning roʻparasida turdi-da: «Tongni qanday qarshiladingiz, yoki kechni qanday qarshiladingiz, ey Allohning bandasi?» dedi. U: «Allohga hamd aytaman», dedi. Amr: «Sen haqingda bizga yetib kelayotgan bu hadislar nima?» dedi. U: «Sen mendan nima eshitding, ey Amr?» dedi. U: «Men (ilgari) eshitmagan hadislar», dedi. U: «Allohga qasamki, agar men sizlarga eshitgan hamma narsamni aytib bersam, siz bu tun qorongʻusigacha meni kutmagan boʻlardingiz. Lekin, ey Amr ibn Sulayʼ, Shomda Qays hokimiyatni qoʻlga olayotganini koʻrsang, ehtiyot boʻl, ehtiyot boʻl! Allohga qasamki, Qays Allohning biror moʻmin bandasini qoʻymaydi, illo uni qoʻrqitadi yoki oʻldiradi. Allohga qasamki, ularning boshiga shunday zamon keladiki, unda ular bir tepalikning etagini ham himoya qila olmaydilar», dedi. U (Amr): «Seni oʻz qavmingga qarshi nima undamoqda, Alloh senga rahm qilsin?» dedi. U: «Bu mening ixtiyorimdadir», dedi, soʻng oʻtirdi.Абут-Туфайл (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: у Ҳузайфа ибн ал-Ямон (розияллоҳу анҳу)дан бир ҳадис эшитган эди. Муҳориб ибн Хасафадан бўлган, Амр ибн Сулайъ исмли, саҳобийлик шарафига муяссар бўлган бир киши — у ўша куни менинг ёшимда, мен эса бугун сенинг ёшингда эдим — биз масжидда Ҳузайфанинг олдига келдик. Мен жамоанинг энг орқасида ўтирдим. Амр бориб, унинг рўпарасида турди-да: «Тонгни қандай қаршиладингиз, ёки кечни қандай қаршиладингиз, эй Аллоҳнинг бандаси?» деди. У: «Аллоҳга ҳамд айтаман», деди. Амр: «Сен ҳақингда бизга етиб келаётган бу ҳадислар нима?» деди. У: «Сен мендан нима эшитдинг, эй Амр?» деди. У: «Мен (илгари) эшитмаган ҳадислар», деди. У: «Аллоҳга қасамки, агар мен сизларга эшитган ҳамма нарсамни айтиб берсам, сиз бу тун қоронғусигача мени кутмаган бўлардингиз. Лекин, эй Амр ибн Сулайъ, Шомда Қайс ҳокимиятни қўлга олаётганини кўрсанг, эҳтиёт бўл, эҳтиёт бўл! Аллоҳга қасамки, Қайс Аллоҳнинг бирор мўмин бандасини қўймайди, илло уни қўрқитади ёки ўлдиради. Аллоҳга қасамки, уларнинг бошига шундай замон келадики, унда улар бир тепаликнинг этагини ҳам ҳимоя қила олмайдилар», деди. У (Амр): «Сени ўз қавмингга қарши нима ундамоқда, Аллоҳ сенга раҳм қилсин?» деди. У: «Бу менинг ихтиёримдадир», деди, сўнг ўтирди.