حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبَانُ، عَنْ يَحْيَى، - يَعْنِي ابْنَ أَبِي كَثِيرٍ - عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، أَنَّ أَبَا سُفْيَانَ بْنَ سَعِيدِ بْنِ الْمُغِيرَةِ، حَدَّثَهُ أَنَّهُ، دَخَلَ عَلَى أُمِّ حَبِيبَةَ فَسَقَتْهُ قَدَحًا مِنْ سَوِيقٍ فَدَعَا بِمَاءٍ فَتَمَضْمَضَ فَقَالَتْ يَا ابْنَ أُخْتِي أَلاَ تَوَضَّأُ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " تَوَضَّئُوا مِمَّا غَيَّرَتِ النَّارُ " . أَوْ قَالَ مِمَّا مَسَّتِ النَّارُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ فِي حَدِيثِ الزُّهْرِيِّ يَا ابْنَ أَخِي .
Umm Habiba (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi — Abu Sufyon ibn Said ibn al-Mugʻiyra naql qiladi: U Umm Habibaning oldiga kirdi; u (Umm Habiba) unga bir piyola savuq (un va suvdan tayyorlangan ichimlik) ichirdi. U suv soʻrab, ogʻzini chaydi. Shunda u (Umm Habiba): «Ey jiyanim, tahorat olmaysanmi? Albatta, Paygʻambar ﷺ: ‹Olov oʻzgartirgan narsadan tahorat olinglar›, — yoki: ‹Olov tekkan narsadan›, — degan edilar», — dedi. Abu Dovud aytdi: Zuhriyning hadisida «Ey jiyanim (akamning oʻgʻli)» (deyilgan).Умм Ҳабиба (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади — Абу Суфён ибн Саид ибн ал-Муғийра нақл қилади: У Умм Ҳабибанинг олдига кирди; у (Умм Ҳабиба) унга бир пиёла савуқ (ун ва сувдан тайёрланган ичимлик) ичирди. У сув сўраб, оғзини чайди. Шунда у (Умм Ҳабиба): «Эй жияним, таҳорат олмайсанми? Албатта, Пайғамбар ﷺ: ‹Олов ўзгартирган нарсадан таҳорат олинглар›, — ёки: ‹Олов теккан нарсадан›, — деган эдилар», — деди. Абу Довуд айтди: Зуҳрийнинг ҳадисида «Эй жияним (акамнинг ўғли)» (дейилган).
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، بِإِسْنَادِهِ وَمَعْنَاهُ قَالَ فِي أَوَّلِهِ فَكَبَّرَ . وَقَالَ فِي آخِرِهِ فَلَمَّا قَضَى الصَّلاَةَ قَالَ " إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ وَإِنِّي كُنْتُ جُنُبًا " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ الزُّهْرِيُّ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ فَلَمَّا قَامَ فِي مُصَلاَّهُ وَانْتَظَرْنَا أَنْ يُكَبِّرَ انْصَرَفَ ثُمَّ قَالَ " كَمَا أَنْتُمْ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ أَيُّوبُ وَابْنُ عَوْنٍ وَهِشَامٌ عَنْ مُحَمَّدٍ مُرْسَلاً عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ فَكَبَّرَ ثُمَّ أَوْمَأَ بِيَدِهِ إِلَى الْقَوْمِ أَنِ اجْلِسُوا فَذَهَبَ فَاغْتَسَلَ . وَكَذَلِكَ رَوَاهُ مَالِكٌ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي حَكِيمٍ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَبَّرَ فِي صَلاَةٍ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَلِكَ حَدَّثَنَاهُ مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا أَبَانُ عَنْ يَحْيَى عَنِ الرَّبِيعِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ كَبَّرَ .
Bu hadis Hammod ibn Salamadan oʻz sanadi va shu maʼnoda rivoyat qilingan; (roviy) uning avvalida: «(U zot) takbir aytdilar», — degan; oxirida esa: «Namozni tugatganlarida: ‹Men faqat bir insonman, men junub edim›, — dedilar», — degan. Abu Dovud aytdi: Buni Zuhriy Abu Salama ibn Abdurahmondan, u Abu Hurayradan rivoyat qilib: «U zot namozgohlarida turganlarida — biz takbir aytishlarini kutib turardik — (orqaga) qaytdilar, soʻng: ‹Qanday boʻlsangiz, shunday (turing)›, — dedilar», — degan. Abu Dovud aytdi: Buni Ayyub, Ibn Avn va Hishom Muhammaddan, u Paygʻambar ﷺ dan mursal qilib rivoyat qilishgan; (unda): «U zot takbir aytdilar, soʻng qoʻllari bilan odamlarga ‹oʻtiring› deb ishora qildilar va borib gʻusl qildilar», — degan. Buni Molik ham Ismoil ibn Abu Hakimdan, u Ato ibn Yasordan: «Rasululloh ﷺ namozda takbir aytdilar», — deb rivoyat qilgan. Abu Dovud aytdi: Buni bizga Muslim ibn Ibrohim ham Abondan, u Yahyodan, u Robiʼ ibn Muhammaddan, u Paygʻambar ﷺ dan — «u zot takbir aytdilar», deb rivoyat qildi.Бу ҳадис Ҳаммод ибн Саламадан ўз санади ва шу маънода ривоят қилинган; (ровий) унинг аввалида: «(У зот) такбир айтдилар», — деган; охирида эса: «Намозни тугатганларида: ‹Мен фақат бир инсонман, мен жунуб эдим›, — дедилар», — деган. Абу Довуд айтди: Буни Зуҳрий Абу Салама ибн Абдураҳмондан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилиб: «У зот намозгоҳларида турганларида — биз такбир айтишларини кутиб турардик — (орқага) қайтдилар, сўнг: ‹Қандай бўлсангиз, шундай (туринг)›, — дедилар», — деган. Абу Довуд айтди: Буни Айюб, Ибн Авн ва Ҳишом Муҳаммаддан, у Пайғамбар ﷺ дан мурсал қилиб ривоят қилишган; (унда): «У зот такбир айтдилар, сўнг қўллари билан одамларга ‹ўтиринг› деб ишора қилдилар ва бориб ғусл қилдилар», — деган. Буни Молик ҳам Исмоил ибн Абу Ҳакимдан, у Ато ибн Ясордан: «Расулуллоҳ ﷺ намозда такбир айтдилар», — деб ривоят қилган. Абу Довуд айтди: Буни бизга Муслим ибн Иброҳим ҳам Абондан, у Яҳёдан, у Робиъ ибн Муҳаммаддан, у Пайғамбар ﷺ дан — «у зот такбир айтдилар», деб ривоят қилди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَنْبَسَةُ، حَدَّثَنَا يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ قَالَ عُرْوَةُ عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ أُمَّ سُلَيْمٍ الأَنْصَارِيَّةَ، - وَهِيَ أُمُّ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ - قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ لاَ يَسْتَحْيِي مِنَ الْحَقِّ أَرَأَيْتَ الْمَرْأَةَ إِذَا رَأَتْ فِي النَّوْمِ مَا يَرَى الرَّجُلُ أَتَغْتَسِلُ أَمْ لاَ قَالَتْ عَائِشَةُ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " نَعَمْ فَلْتَغْتَسِلْ إِذَا وَجَدَتِ الْمَاءَ " . قَالَتْ عَائِشَةُ فَأَقْبَلْتُ عَلَيْهَا فَقُلْتُ أُفٍّ لَكِ وَهَلْ تَرَى ذَلِكَ الْمَرْأَةُ فَأَقْبَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " تَرِبَتْ يَمِينُكِ يَا عَائِشَةُ وَمِنْ أَيْنَ يَكُونُ الشَّبَهُ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَلِكَ رَوَى عُقَيْلٌ وَالزُّبَيْدِيُّ وَيُونُسُ وَابْنُ أَخِي الزُّهْرِيِّ عَنِ الزُّهْرِيِّ وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ أَبِي الْوَزِيرِ عَنْ مَالِكٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ وَوَافَقَ الزُّهْرِيَّ مُسَافِعٌ الْحَجَبِيُّ قَالَ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ . وَأَمَّا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ فَقَالَ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ أَنَّ أُمَّ سُلَيْمٍ جَاءَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Umm Sulaym al-Ansoriya — u Anas ibn Molikning onasidir — : «Yo Rasululloh, albatta Alloh azza va jalla haq (ni aytish)dan uyalmaydi. Aytingchi, ayol uyqusida erkak koʻradigan (tush)ni koʻrsa, gʻusl qiladimi yoki yoʻqmi?» — dedi. Oisha aytadi: Shunda Paygʻambar ﷺ: «Ha; agar (maniy) suvini topsa, gʻusl qilsin», — dedilar. Oisha aytadi: Men unga yuzlanib: «Uf senga! Ayol (ham) shuni koʻradimi?» — dedim. Shunda Rasululloh ﷺ menga yuzlanib: «Qoʻling tuproqqa belansin, ey Oisha! (Bolaning onasiga) oʻxshashligi qayerdan boʻlardi?» — dedilar. Abu Dovud aytdi: Buni Uqayl, Zubaydiy, Yunus va Zuhriyning jiyani ham Zuhriydan, Ibrohim ibn Abul-Vazir esa Molikdan, u Zuhriydan shunday rivoyat qilishgan. Zuhriyga Musofiʼ al-Hajabiy ham muvofiq boʻlib, «Urvadan, u Oishadan» degan. Hishom ibn Urva esa: «Urvadan, u Zaynab binti Abu Salamadan, u Umm Salamadan: ‹Umm Sulaym Rasululloh ﷺ ning oldilariga keldi›», — degan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Умм Сулайм ал-Ансория — у Анас ибн Моликнинг онасидир — : «Ё Расулуллоҳ, албатта Аллоҳ азза ва жалла ҳақ (ни айтиш)дан уялмайди. Айтингчи, аёл уйқусида эркак кўрадиган (туш)ни кўрса, ғусл қиладими ёки йўқми?» — деди. Оиша айтади: Шунда Пайғамбар ﷺ: «Ҳа; агар (маний) сувини топса, ғусл қилсин», — дедилар. Оиша айтади: Мен унга юзланиб: «Уф сенга! Аёл (ҳам) шуни кўрадими?» — дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ менга юзланиб: «Қўлинг тупроққа белансин, эй Оиша! (Боланинг онасига) ўхшашлиги қаердан бўларди?» — дедилар. Абу Довуд айтди: Буни Уқайл, Зубайдий, Юнус ва Зуҳрийнинг жияни ҳам Зуҳрийдан, Иброҳим ибн Абул-Вазир эса Моликдан, у Зуҳрийдан шундай ривоят қилишган. Зуҳрийга Мусофиъ ал-Ҳажабий ҳам мувофиқ бўлиб, «Урвадан, у Оишадан» деган. Ҳишом ибн Урва эса: «Урвадан, у Зайнаб бинти Абу Саламадан, у Умм Саламадан: ‹Умм Сулайм Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига келди›», — деган.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَغْتَسِلُ مِنْ إِنَاءٍ - هُوَ الْفَرَقُ - مِنَ الْجَنَابَةِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ فِي هَذَا الْحَدِيثِ قَالَتْ كُنْتُ أَغْتَسِلُ أَنَا وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ إِنَاءٍ وَاحِدٍ فِيهِ قَدْرُ الْفَرَقِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَى ابْنُ عُيَيْنَةَ نَحْوَ حَدِيثِ مَالِكٍ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ يَقُولُ الْفَرَقُ سِتَّةَ عَشَرَ رِطْلاً . وَسَمِعْتُهُ يَقُولُ صَاعُ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ خَمْسَةُ أَرْطَالٍ وَثُلُثٌ . قَالَ فَمَنْ قَالَ ثَمَانِيَةُ أَرْطَالٍ قَالَ لَيْسَ ذَلِكَ بِمَحْفُوظٍ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَسَمِعْتُ أَحْمَدَ يَقُولُ مَنْ أَعْطَى فِي صَدَقَةِ الْفِطْرِ بِرَطْلِنَا هَذَا خَمْسَةَ أَرْطَالٍ وَثُلُثًا فَقَدْ أَوْفَى . قِيلَ الصَّيْحَانِيُّ ثَقِيلٌ قَالَ الصَّيْحَانِيُّ أَطْيَبُ . قَالَ لاَ أَدْرِي .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ janobatdan bir idishdan — u «faraq»dir — gʻusl qilar edilar. Abu Dovud aytdi: Maʼmar Zuhriydan bu hadisda (Oisha): «Men va Rasululloh ﷺ ichida bir faraqcha (suv) boʻlgan bitta idishdan gʻusl qilardik», — degan, deb rivoyat qilgan. Abu Dovud aytdi: Ibn Uyayna ham Molikning hadisiga oʻxshash rivoyat qilgan. Abu Dovud aytdi: Men Ahmad ibn Hanbalning: «Faraq — oʻn olti ratldir», deganini eshitdim. Yana uning: «Ibn Abu Ziʼbning soʼi — besh ratl-u uchdan birdir», deganini eshitdim. U: «Kim ‹sakkiz ratl› desa, bu (rivoyat) saqlangan (sahih) emas», — dedi. Abu Dovud aytdi: Men Ahmadning: «Kim fitr sadaqasida bizning shu ratlimiz bilan besh ratl-u uchdan bir bersa, (vojibni) toʻla ado qilibdi», deganini eshitdim. Unga: «Sayhoniy (xurmosi) ogʻirroqmi?» — deyildi. U: «Sayhoniy (xurmosi) shirinroqdir», — dedi va: «(Ogʻirligini) bilmayman», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ жанобатдан бир идишдан — у «фарақ»дир — ғусл қилар эдилар. Абу Довуд айтди: Маъмар Зуҳрийдан бу ҳадисда (Оиша): «Мен ва Расулуллоҳ ﷺ ичида бир фарақча (сув) бўлган битта идишдан ғусл қилардик», — деган, деб ривоят қилган. Абу Довуд айтди: Ибн Уяйна ҳам Моликнинг ҳадисига ўхшаш ривоят қилган. Абу Довуд айтди: Мен Аҳмад ибн Ҳанбалнинг: «Фарақ — ўн олти ратлдир», деганини эшитдим. Яна унинг: «Ибн Абу Зиъбнинг соъи — беш ратл-у учдан бирдир», деганини эшитдим. У: «Ким ‹саккиз ратл› деса, бу (ривоят) сақланган (саҳиҳ) эмас», — деди. Абу Довуд айтди: Мен Аҳмаднинг: «Ким фитр садақасида бизнинг шу ратлимиз билан беш ратл-у учдан бир берса, (вожибни) тўла адо қилибди», деганини эшитдим. Унга: «Сайҳоний (хурмоси) оғирроқми?» — дейилди. У: «Сайҳоний (хурмоси) ширинроқдир», — деди ва: «(Оғирлигини) билмайман», — деди.
حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ سُهَيْلٍ، - يَعْنِي ابْنَ أَبِي صَالِحٍ - عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، حَدَّثَتْنِي فَاطِمَةُ بِنْتُ أَبِي حُبَيْشٍ، أَنَّهَا أَمَرَتْ أَسْمَاءَ - أَوْ أَسْمَاءُ حَدَّثَتْنِي أَنَّهَا، أَمَرَتْهَا فَاطِمَةُ بِنْتُ أَبِي حُبَيْشٍ - أَنْ تَسْأَلَ، رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَهَا أَنْ تَقْعُدَ الأَيَّامَ الَّتِي كَانَتْ تَقْعُدُ ثُمَّ تَغْتَسِلُ .1
قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ قَتَادَةُ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أُمِّ سَلَمَةَ أَنَّ أُمَّ حَبِيبَةَ بِنْتَ جَحْشٍ اسْتُحِيضَتْ فَأَمَرَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ تَدَعَ الصَّلاَةَ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا ثُمَّ تَغْتَسِلَ وَتُصَلِّيَ .
قَالَ أَبُو دَاوُدَ لَمْ يَسْمَعْ قَتَادَةُ مِنْ عُرْوَةَ شَيْئًا .2
وَزَادَ ابْنُ عُيَيْنَةَ فِي حَدِيثِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عَمْرَةَ عَنْ عَائِشَةَ أَنَّ أُمَّ حَبِيبَةَ كَانَتْ تُسْتَحَاضُ فَسَأَلَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَهَا أَنْ تَدَعَ الصَّلاَةَ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا .
قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذَا وَهَمٌ مِنَ ابْنِ عُيَيْنَةَ لَيْسَ هَذَا فِي حَدِيثِ الْحُفَّاظِ عَنِ الزُّهْرِيِّ إِلاَّ مَا ذَكَرَ سُهَيْلُ بْنُ أَبِي صَالِحٍ وَقَدْ رَوَى الْحُمَيْدِيُّ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ ابْنِ عُيَيْنَةَ لَمْ يَذْكُرْ فِيهِ " تَدَعُ الصَّلاَةَ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا " .1
وَرَوَتْ قَمِيرُ بِنْتُ عَمْرٍو زَوْجُ مَسْرُوقٍ عَنْ عَائِشَةَ الْمُسْتَحَاضَةُ تَتْرُكُ الصَّلاَةَ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا ثُمَّ تَغْتَسِلُ .3
وَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْقَاسِمِ عَنْ أَبِيهِ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَهَا أَنْ تَتْرُكَ الصَّلاَةَ قَدْرَ أَقْرَائِهَا .2
وَرَوَى أَبُو بِشْرٍ جَعْفَرُ بْنُ أَبِي وَحْشِيَّةَ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ أُمَّ حَبِيبَةَ بِنْتَ جَحْشٍ اسْتُحِيضَتْ فَذَكَرَ مِثْلَهُ وَرَوَى شَرِيكٌ عَنْ أَبِي الْيَقْظَانِ عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " الْمُسْتَحَاضَةُ تَدَعُ الصَّلاَةَ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا ثُمَّ تَغْتَسِلُ وَتُصَلِّي " .1
وَرَوَى الْعَلاَءُ بْنُ الْمُسَيَّبِ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ أَنَّ سَوْدَةَ اسْتُحِيضَتْ فَأَمَرَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا مَضَتْ أَيَّامُهَا اغْتَسَلَتْ وَصَلَّتْ .1
وَرَوَى سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ عَنْ عَلِيٍّ وَابْنِ عَبَّاسٍ " الْمُسْتَحَاضَةُ تَجْلِسُ أَيَّامَ قُرْئِهَا " .1
وَكَذَلِكَ رَوَاهُ عَمَّارٌ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ وَطَلْقُ بْنُ حَبِيبٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ 1
وَكَذَلِكَ رَوَاهُ مَعْقِلٌ الْخَثْعَمِيُّ عَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ 4
وَكَذَلِكَ رَوَى الشَّعْبِيُّ عَنْ قَمِيرَ امْرَأَةِ مَسْرُوقٍ عَنْ عَائِشَةَ رضى الله عنها .
قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهُوَ قَوْلُ الْحَسَنِ وَسَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ وَعَطَاءٍ وَمَكْحُولٍ وَإِبْرَاهِيمَ وَسَالِمٍ وَالْقَاسِمِ إِنَّ الْمُسْتَحَاضَةَ تَدَعُ الصَّلاَةَ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا . قَالَ أَبُو دَاوُدَ لَمْ يَسْمَعْ قَتَادَةُ مِنْ عُرْوَةَ شَيْئًا . 1
Urva ibn Zubayr aytadi: Menga Fotima binti Abu Hubaysh rivoyat qildiki, u Asmoʼ (binti Abu Bakr)ga (topshirgan) — yoki Asmoʼ menga rivoyat qildiki, Fotima binti Abu Hubaysh unga topshirgan — Rasululloh ﷺ dan soʻrashni; shunda u zot unga (avval) oʻtirgan (namozni tark etgan) kunlaricha oʻtirishni, soʻng gʻusl qilishni buyurdilar. Abu Dovud aytdi: Buni Qatoda Urva ibn Zubayrdan, u Zaynab binti Umm Salamadan (rivoyat qilib): «Umm Habiba binti Jahsh istihoza boʻldi; Paygʻambar ﷺ unga hayz kunlarida namozni tark etishni, soʻng gʻusl qilib namoz oʻqishni buyurdilar», — degan. Abu Dovud aytdi: Qatoda Urvadan hech narsa eshitmagan. Ibn Uyayna esa Zuhriyning hadisida — u Amradan, u Oishadan: «Umm Habiba istihoza boʻlar edi, u Paygʻambar ﷺ dan soʻradi; u zot unga hayz kunlarida namozni tark etishni buyurdilar», — deb (qoʻshimcha) keltirgan. Abu Dovud aytdi: Bu — Ibn Uyaynaning vahmidir; bu (soʻz) Zuhriydan (rivoyat qilgan) huffozlarning hadisida — Suhayl ibn Abu Solih zikr qilganidan boshqa (oʻrinda) — yoʻq. Humaydiy bu hadisni Ibn Uyaynadan rivoyat qilib, unda «hayz kunlarida namozni tark etadi» (degan soʻzni) keltirmagan. Masruqning xotini Qamiyr binti Amr Oishadan: «Mustahoza ayol hayz kunlarida namozni tark etadi, soʻng gʻusl qiladi», — deb rivoyat qilgan. Abdurahmon ibn al-Qosim otasidan: «Paygʻambar ﷺ unga hayzi miqdoricha namozni tark etishni buyurdilar», — degan. Abu Bishr Jaʼfar ibn Abu Vahshiyya Ikrimadan, u Paygʻambar ﷺ dan: «Umm Habiba binti Jahsh istihoza boʻldi», — deb shunga oʻxshash zikr qilgan. Sharik Abul-Yaqzondan, u Adiy ibn Sobitdan, u otasidan, u bobosidan, u Paygʻambar ﷺ dan: «Mustahoza ayol hayz kunlarida namozni tark etadi, soʻng gʻusl qilib namoz oʻqiydi», — deb rivoyat qilgan. Aloʼ ibn al-Musayyab Hakamdan, u Abu Jaʼfardan: «Savda istihoza boʻldi; Paygʻambar ﷺ unga, kunlari oʻtganda, gʻusl qilib namoz oʻqishni buyurdilar», — deb rivoyat qilgan. Said ibn Jubayr Ali va Ibn Abbosdan: «Mustahoza ayol hayzi kunlarida oʻtiradi (namoz oʻqimaydi)», — deb rivoyat qilgan. Buni Banu Hoshimning mavlosi Ammor va Talq ibn Habib ham Ibn Abbosdan shunday rivoyat qilishgan. Buni Maʼqil al-Xasʼamiy ham Alidan shunday rivoyat qilgan. Shaʼbiy ham Masruqning xotini Qamiyrdan, u Oishadan shunday rivoyat qilgan. Abu Dovud aytdi: Bu — Hasan (al-Basriy), Said ibn al-Musayyab, Ato, Makhul, Ibrohim, Solim va Qosimning soʻzidir: mustahoza ayol hayzi kunlarida namozni tark etadi. Abu Dovud aytdi: Qatoda Urvadan hech narsa eshitmagan.Урва ибн Зубайр айтади: Менга Фотима бинти Абу Ҳубайш ривоят қилдики, у Асмоъ (бинти Абу Бакр)га (топширган) — ёки Асмоъ менга ривоят қилдики, Фотима бинти Абу Ҳубайш унга топширган — Расулуллоҳ ﷺ дан сўрашни; шунда у зот унга (аввал) ўтирган (намозни тарк этган) кунларича ўтиришни, сўнг ғусл қилишни буюрдилар. Абу Довуд айтди: Буни Қатода Урва ибн Зубайрдан, у Зайнаб бинти Умм Саламадан (ривоят қилиб): «Умм Ҳабиба бинти Жаҳш истиҳоза бўлди; Пайғамбар ﷺ унга ҳайз кунларида намозни тарк этишни, сўнг ғусл қилиб намоз ўқишни буюрдилар», — деган. Абу Довуд айтди: Қатода Урвадан ҳеч нарса эшитмаган. Ибн Уяйна эса Зуҳрийнинг ҳадисида — у Амрадан, у Оишадан: «Умм Ҳабиба истиҳоза бўлар эди, у Пайғамбар ﷺ дан сўради; у зот унга ҳайз кунларида намозни тарк этишни буюрдилар», — деб (қўшимча) келтирган. Абу Довуд айтди: Бу — Ибн Уяйнанинг ваҳмидир; бу (сўз) Зуҳрийдан (ривоят қилган) ҳуффозларнинг ҳадисида — Суҳайл ибн Абу Солиҳ зикр қилганидан бошқа (ўринда) — йўқ. Ҳумайдий бу ҳадисни Ибн Уяйнадан ривоят қилиб, унда «ҳайз кунларида намозни тарк этади» (деган сўзни) келтирмаган. Масруқнинг хотини Қамийр бинти Амр Оишадан: «Мустаҳоза аёл ҳайз кунларида намозни тарк этади, сўнг ғусл қилади», — деб ривоят қилган. Абдураҳмон ибн ал-Қосим отасидан: «Пайғамбар ﷺ унга ҳайзи миқдорича намозни тарк этишни буюрдилар», — деган. Абу Бишр Жаъфар ибн Абу Ваҳшийя Икримадан, у Пайғамбар ﷺ дан: «Умм Ҳабиба бинти Жаҳш истиҳоза бўлди», — деб шунга ўхшаш зикр қилган. Шарик Абул-Яқзондан, у Адий ибн Собитдан, у отасидан, у бобосидан, у Пайғамбар ﷺ дан: «Мустаҳоза аёл ҳайз кунларида намозни тарк этади, сўнг ғусл қилиб намоз ўқийди», — деб ривоят қилган. Алоъ ибн ал-Мусайяб Ҳакамдан, у Абу Жаъфардан: «Савда истиҳоза бўлди; Пайғамбар ﷺ унга, кунлари ўтганда, ғусл қилиб намоз ўқишни буюрдилар», — деб ривоят қилган. Саид ибн Жубайр Али ва Ибн Аббосдан: «Мустаҳоза аёл ҳайзи кунларида ўтиради (намоз ўқимайди)», — деб ривоят қилган. Буни Бану Ҳошимнинг мавлоси Аммор ва Талқ ибн Ҳабиб ҳам Ибн Аббосдан шундай ривоят қилишган. Буни Маъқил ал-Хасъамий ҳам Алидан шундай ривоят қилган. Шаъбий ҳам Масруқнинг хотини Қамийрдан, у Оишадан шундай ривоят қилган. Абу Довуд айтди: Бу — Ҳасан (ал-Басрий), Саид ибн ал-Мусайяб, Ато, Макҳул, Иброҳим, Солим ва Қосимнинг сўзидир: мустаҳоза аёл ҳайзи кунларида намозни тарк этади. Абу Довуд айтди: Қатода Урвадан ҳеч нарса эшитмаган.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَقِيلٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ الْمِصْرِيَّانِ، قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، وَعَمْرَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ أُمَّ حَبِيبَةَ بِنْتَ جَحْشٍ، خَتَنَةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَتَحْتَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ اسْتُحِيضَتْ سَبْعَ سِنِينَ فَاسْتَفْتَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ هَذِهِ لَيْسَتْ بِالْحَيْضَةِ وَلَكِنْ هَذَا عِرْقٌ فَاغْتَسِلِي وَصَلِّي " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ زَادَ الأَوْزَاعِيُّ فِي هَذَا الْحَدِيثِ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ وَعَمْرَةَ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتِ اسْتُحِيضَتْ أُمُّ حَبِيبَةَ بِنْتُ جَحْشٍ - وَهِيَ تَحْتَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ - سَبْعَ سِنِينَ فَأَمَرَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا أَقْبَلَتِ الْحَيْضَةُ فَدَعِي الصَّلاَةَ وَإِذَا أَدْبَرَتْ فَاغْتَسِلِي وَصَلِّي " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَلَمْ يَذْكُرْ هَذَا الْكَلاَمَ أَحَدٌ مِنْ أَصْحَابِ الزُّهْرِيِّ غَيْرَ الأَوْزَاعِيِّ وَرَوَاهُ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ وَاللَّيْثُ وَيُونُسُ وَابْنُ أَبِي ذِئْبٍ وَمَعْمَرٌ وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ وَسُلَيْمَانُ بْنُ كَثِيرٍ وَابْنُ إِسْحَاقَ وَسُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ وَلَمْ يَذْكُرُوا هَذَا الْكَلاَمَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَإِنَّمَا هَذَا لَفْظُ حَدِيثِ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَزَادَ ابْنُ عُيَيْنَةَ فِيهِ أَيْضًا أَمَرَهَا أَنْ تَدَعَ الصَّلاَةَ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا . وَهُوَ وَهَمٌ مِنَ ابْنِ عُيَيْنَةَ وَحَدِيثُ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو عَنِ الزُّهْرِيِّ فِيهِ شَىْءٌ يَقْرُبُ مِنَ الَّذِي زَادَ الأَوْزَاعِيُّ فِي حَدِيثِهِ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Umm Habiba binti Jahsh — u Rasululloh ﷺ ning qaynsinglisi va Abdurahmon ibn Avfning xotini edi — yetti yil istihoza boʻldi. U Rasululloh ﷺ dan fatvo soʻradi. Rasululloh ﷺ: «Albatta, bu hayz emas, balki (bir) tomir (qoni)dir; bas, gʻusl qil va namoz oʻqi», — dedilar. Abu Dovud aytdi: Avzoiy bu hadisda — Zuhriydan, u Urva va Amradan, u Oishadan: «Umm Habiba binti Jahsh — u Abdurahmon ibn Avfning xotini — yetti yil istihoza boʻldi; Paygʻambar ﷺ unga: ‹Hayz kelganda, namozni tark et; u ketganda, gʻusl qil va namoz oʻqi›, deb buyurdilar», — deb (qoʻshimcha) keltirgan. Abu Dovud aytdi: Zuhriyning shogirdlaridan Avzoiydan boshqa hech kim bu soʻzni keltirmagan; Zuhriydan uni Amr ibn al-Horis, Lays, Yunus, Ibn Abu Ziʼb, Maʼmar, Ibrohim ibn Saʼd, Sulaymon ibn Kasir, Ibn Ishoq va Sufyon ibn Uyayna rivoyat qilishgan-u, bu soʻzni keltirishmagan. Abu Dovud aytdi: Bu — Hishom ibn Urvaning otasidan, u Oishadan (qilgan) hadisining lafzidir. Abu Dovud aytdi: Ibn Uyayna unda yana: ‹U zot unga hayz kunlarida namozni tark etishni buyurdilar›, deb (qoʻshimcha) keltirgan; bu — Ibn Uyaynaning vahmidir. Muhammad ibn Amrning Zuhriydan (qilgan) hadisida esa Avzoiy oʻz hadisida qoʻshganiga yaqin bir narsa bor.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Умм Ҳабиба бинти Жаҳш — у Расулуллоҳ ﷺ нинг қайнсинглиси ва Абдураҳмон ибн Авфнинг хотини эди — етти йил истиҳоза бўлди. У Расулуллоҳ ﷺ дан фатво сўради. Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, бу ҳайз эмас, балки (бир) томир (қони)дир; бас, ғусл қил ва намоз ўқи», — дедилар. Абу Довуд айтди: Авзоий бу ҳадисда — Зуҳрийдан, у Урва ва Амрадан, у Оишадан: «Умм Ҳабиба бинти Жаҳш — у Абдураҳмон ибн Авфнинг хотини — етти йил истиҳоза бўлди; Пайғамбар ﷺ унга: ‹Ҳайз келганда, намозни тарк эт; у кетганда, ғусл қил ва намоз ўқи›, деб буюрдилар», — деб (қўшимча) келтирган. Абу Довуд айтди: Зуҳрийнинг шогирдларидан Авзоийдан бошқа ҳеч ким бу сўзни келтирмаган; Зуҳрийдан уни Амр ибн ал-Ҳорис, Лайс, Юнус, Ибн Абу Зиъб, Маъмар, Иброҳим ибн Саъд, Сулаймон ибн Касир, Ибн Ишоқ ва Суфён ибн Уяйна ривоят қилишган-у, бу сўзни келтиришмаган. Абу Довуд айтди: Бу — Ҳишом ибн Урванинг отасидан, у Оишадан (қилган) ҳадисининг лафзидир. Абу Довуд айтди: Ибн Уяйна унда яна: ‹У зот унга ҳайз кунларида намозни тарк этишни буюрдилар›, деб (қўшимча) келтирган; бу — Ибн Уяйнанинг ваҳмидир. Муҳаммад ибн Амрнинг Зуҳрийдан (қилган) ҳадисида эса Авзоий ўз ҳадисида қўшганига яқин бир нарса бор.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ مُحَمَّدٍ، - يَعْنِي ابْنَ عَمْرٍو - قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ أَبِي حُبَيْشٍ، أَنَّهَا كَانَتْ تُسْتَحَاضُ فَقَالَ لَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِذَا كَانَ دَمُ الْحَيْضَةِ فَإِنَّهُ دَمٌ أَسْوَدُ يُعْرَفُ فَإِذَا كَانَ ذَلِكَ فَأَمْسِكِي عَنِ الصَّلاَةِ فَإِذَا كَانَ الآخَرُ فَتَوَضَّئِي وَصَلِّي فَإِنَّمَا هُوَ عِرْقٌ " .1
قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا بِهِ ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ مِنْ كِتَابِهِ هَكَذَا ثُمَّ حَدَّثَنَا بِهِ بَعْدُ حِفْظًا قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ أَنَّ فَاطِمَةَ كَانَتْ تُسْتَحَاضُ . فَذَكَرَ مَعْنَاهُ .
قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَقَدْ رَوَى أَنَسُ بْنُ سِيرِينَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ فِي الْمُسْتَحَاضَةِ قَالَ إِذَا رَأَتِ الدَّمَ الْبَحْرَانِيَّ فَلاَ تُصَلِّي وَإِذَا رَأَتِ الطُّهْرَ وَلَوْ سَاعَةً فَلْتَغْتَسِلْ وَتُصَلِّي .2
وَقَالَ مَكْحُولٌ إِنَّ النِّسَاءَ لاَ تَخْفَى عَلَيْهِنَّ الْحَيْضَةُ إِنَّ دَمَهَا أَسْوَدُ غَلِيظٌ فَإِذَا ذَهَبَ ذَلِكَ وَصَارَتْ صُفْرَةً رَقِيقَةً فَإِنَّهَا مُسْتَحَاضَةٌ فَلْتَغْتَسِلْ وَلْتُصَلِّي .3
قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَى حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنِ الْقَعْقَاعِ بْنِ حَكِيمٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ فِي الْمُسْتَحَاضَةِ إِذَا أَقْبَلَتِ الْحَيْضَةُ تَرَكَتِ الصَّلاَةَ وَإِذَا أَدْبَرَتِ اغْتَسَلَتْ وَصَلَّتْ .2
وَرَوَى سُمَىٌّ وَغَيْرُهُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ تَجْلِسُ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا .2
وَكَذَلِكَ رَوَاهُ حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَى يُونُسُ عَنِ الْحَسَنِ الْحَائِضُ إِذَا مَدَّ بِهَا الدَّمُ تُمْسِكُ بَعْدَ حَيْضَتِهَا يَوْمًا أَوْ يَوْمَيْنِ فَهِيَ مُسْتَحَاضَةٌ . وَقَالَ التَّيْمِيُّ عَنْ قَتَادَةَ إِذَا زَادَ عَلَى أَيَّامِ حَيْضِهَا خَمْسَةُ أَيَّامٍ فَلْتُصَلِّي . قَالَ التَّيْمِيُّ فَجَعَلْتُ أَنْقُصُ حَتَّى بَلَغْتُ يَوْمَيْنِ فَقَالَ إِذَا كَانَ يَوْمَيْنِ فَهُوَ مِنْ حَيْضِهَا . وَسُئِلَ ابْنُ سِيرِينَ عَنْهُ فَقَالَ النِّسَاءُ أَعْلَمُ بِذَلِكَ .
Fotima binti Abu Hubaysh (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi — Urva ibn Zubayr naql qiladi: U istihoza boʻlar edi. Paygʻambar ﷺ unga: «Hayz qoni boʻlsa — u tanib olinadigan qora qondir; bas, shunday (qon) boʻlsa, namozdan toʻxta; boshqasi (boshqa rangli qon) boʻlsa, tahorat ol va namoz oʻqi — chunki u faqat (bir) tomir (qoni)dir», — dedilar. Abu Dovud aytdi: Ibnul-Musanno: «Buni bizga Ibn Abu Adiy kitobidan shunday rivoyat qildi, soʻng keyinroq uni bizga yoddan rivoyat qilib: ‹Bizga Muhammad ibn Amr Zuhriydan, u Urvadan, u Oishadan: «Fotima istihoza boʻlar edi», deb (rivoyat qildi)›, dedi», — degan va shu maʼnoni zikr qildi. Abu Dovud aytdi: Anas ibn Sirin Ibn Abbosdan mustahoza haqida: «Agar u qoʻyuq (qora) qon koʻrsa, namoz oʻqimasin; agar bir soat boʻlsa ham poklikni koʻrsa, gʻusl qilib namoz oʻqisin», — deb rivoyat qilgan. Makhul: «Ayollarga hayz maxfiy (noaniq) emas; uning qoni qora, qoʻyuq boʻladi; bas, u ketib, yengil sariq (rang)ga aylansa — u mustahozadir; gʻusl qilib namoz oʻqisin», — degan. Abu Dovud aytdi: Hammod ibn Zayd Yahyo ibn Saiddan, u Qaʼqoʼ ibn Hakimdan, u Said ibn al-Musayyabdan mustahoza haqida: «Hayz kelganda namozni tark etadi; u ketganda gʻusl qilib namoz oʻqiydi», — deb rivoyat qilgan. Sumayy va boshqalar Said ibn al-Musayyabdan: «Hayzi kunlarida oʻtiradi (namoz oʻqimaydi)», — deb rivoyat qilishgan. Buni Hammod ibn Salama ham Yahyo ibn Saiddan, u Said ibn al-Musayyabdan shunday rivoyat qilgan. Abu Dovud aytdi: Yunus Hasandan: «Hayzli ayolning qoni (meʼyordan) choʻzilsa, hayzidan keyin bir yoki ikki kun (namozdan) toʻxtaydi; (soʻng) u mustahozadir», — deb rivoyat qilgan. Taymiy Qatodadan: «Agar hayz kunlariga besh kun qoʻshilsa, namoz oʻqisin», — degan. Taymiy: «Men (sonni) kamaytira boshladim — toki ikki kunga yetdim. U: ‹Ikki kun boʻlsa, u hayzidandir›, — dedi», — degan. Ibn Sirindan bu haqida soʻralganda: «Ayollar buni yaxshiroq biladi», — degan.Фотима бинти Абу Ҳубайш (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади — Урва ибн Зубайр нақл қилади: У истиҳоза бўлар эди. Пайғамбар ﷺ унга: «Ҳайз қони бўлса — у таниб олинадиган қора қондир; бас, шундай (қон) бўлса, намоздан тўхта; бошқаси (бошқа рангли қон) бўлса, таҳорат ол ва намоз ўқи — чунки у фақат (бир) томир (қони)дир», — дедилар. Абу Довуд айтди: Ибнул-Мусанно: «Буни бизга Ибн Абу Адий китобидан шундай ривоят қилди, сўнг кейинроқ уни бизга ёддан ривоят қилиб: ‹Бизга Муҳаммад ибн Амр Зуҳрийдан, у Урвадан, у Оишадан: «Фотима истиҳоза бўлар эди», деб (ривоят қилди)›, деди», — деган ва шу маънони зикр қилди. Абу Довуд айтди: Анас ибн Сирин Ибн Аббосдан мустаҳоза ҳақида: «Агар у қўюқ (қора) қон кўрса, намоз ўқимасин; агар бир соат бўлса ҳам покликни кўрса, ғусл қилиб намоз ўқисин», — деб ривоят қилган. Макҳул: «Аёлларга ҳайз махфий (ноаниқ) эмас; унинг қони қора, қўюқ бўлади; бас, у кетиб, енгил сариқ (ранг)га айланса — у мустаҳозадир; ғусл қилиб намоз ўқисин», — деган. Абу Довуд айтди: Ҳаммод ибн Зайд Яҳё ибн Саиддан, у Қаъқоъ ибн Ҳакимдан, у Саид ибн ал-Мусайябдан мустаҳоза ҳақида: «Ҳайз келганда намозни тарк этади; у кетганда ғусл қилиб намоз ўқийди», — деб ривоят қилган. Сумайй ва бошқалар Саид ибн ал-Мусайябдан: «Ҳайзи кунларида ўтиради (намоз ўқимайди)», — деб ривоят қилишган. Буни Ҳаммод ибн Салама ҳам Яҳё ибн Саиддан, у Саид ибн ал-Мусайябдан шундай ривоят қилган. Абу Довуд айтди: Юнус Ҳасандан: «Ҳайзли аёлнинг қони (меъёрдан) чўзилса, ҳайзидан кейин бир ёки икки кун (намоздан) тўхтайди; (сўнг) у мустаҳозадир», — деб ривоят қилган. Таймий Қатодадан: «Агар ҳайз кунларига беш кун қўшилса, намоз ўқисин», — деган. Таймий: «Мен (сонни) камайтира бошладим — токи икки кунга етдим. У: ‹Икки кун бўлса, у ҳайзидандир›, — деди», — деган. Ибн Сириндан бу ҳақида сўралганда: «Аёллар буни яхшироқ билади», — деган.
حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ خَالِدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَوْهَبٍ الْهَمْدَانِيُّ، حَدَّثَنِي اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، بِهَذَا الْحَدِيثِ قَالَ فِيهِ فَكَانَتْ تَغْتَسِلُ لِكُلِّ صَلاَةٍ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ الْقَاسِمُ بْنُ مَبْرُورٍ عَنْ يُونُسَ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عَمْرَةَ عَنْ عَائِشَةَ عَنْ أُمِّ حَبِيبَةَ بِنْتِ جَحْشٍ وَكَذَلِكَ رَوَاهُ مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عَمْرَةَ عَنْ عَائِشَةَ وَرُبَّمَا قَالَ مَعْمَرٌ عَنْ عَمْرَةَ عَنْ أُمِّ حَبِيبَةَ بِمَعْنَاهُ وَكَذَلِكَ رَوَاهُ إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ وَابْنُ عُيَيْنَةَ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عَمْرَةَ عَنْ عَائِشَةَ وَقَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ فِي حَدِيثِهِ وَلَمْ يَقُلْ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَهَا أَنْ تَغْتَسِلَ . وَكَذَلِكَ رَوَاهُ الأَوْزَاعِيُّ أَيْضًا قَالَ فِيهِ قَالَتْ عَائِشَةُ فَكَانَتْ تَغْتَسِلُ لِكُلِّ صَلاَةٍ .
Oisha (roziyallohu anho)dan bu hadis boshqa sanad bilan rivoyat qilingan; (roviy) unda: «U har namozga gʻusl qilar edi», — degan. Abu Dovud aytdi: Buni Qosim ibn Mabrur Yunusdan, u Ibn Shihobdan, u Amradan, u Oishadan, u Umm Habiba binti Jahshdan rivoyat qilgan. Buni Maʼmar ham Zuhriydan, u Amradan, u Oishadan shunday rivoyat qilgan; baʼzan Maʼmar: «Amradan, u Umm Habibadan» — shu maʼnoda degan. Buni Ibrohim ibn Saʼd va Ibn Uyayna ham Zuhriydan, u Amradan, u Oishadan rivoyat qilishgan. Ibn Uyayna oʻz hadisida: «Paygʻambar ﷺ unga gʻusl qilishni buyurdilar», — demagan. Buni Avzoiy ham shunday rivoyat qilib, unda: «Oisha: ‹U har namozga gʻusl qilar edi›, dedi», — degan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан бу ҳадис бошқа санад билан ривоят қилинган; (ровий) унда: «У ҳар намозга ғусл қилар эди», — деган. Абу Довуд айтди: Буни Қосим ибн Мабрур Юнусдан, у Ибн Шиҳобдан, у Амрадан, у Оишадан, у Умм Ҳабиба бинти Жаҳшдан ривоят қилган. Буни Маъмар ҳам Зуҳрийдан, у Амрадан, у Оишадан шундай ривоят қилган; баъзан Маъмар: «Амрадан, у Умм Ҳабибадан» — шу маънода деган. Буни Иброҳим ибн Саъд ва Ибн Уяйна ҳам Зуҳрийдан, у Амрадан, у Оишадан ривоят қилишган. Ибн Уяйна ўз ҳадисида: «Пайғамбар ﷺ унга ғусл қилишни буюрдилар», — демаган. Буни Авзоий ҳам шундай ривоят қилиб, унда: «Оиша: ‹У ҳар намозга ғусл қилар эди›, деди», — деган.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ الْقَطَّانُ الْوَاسِطِيُّ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ، عَنْ أَيُّوبَ أَبِي الْعَلاَءِ، عَنِ ابْنِ شُبْرُمَةَ، عَنِ امْرَأَةِ، مَسْرُوقٍ عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَحَدِيثُ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ وَالأَعْمَشِ عَنْ حَبِيبٍ وَأَيُّوبَ أَبِي الْعَلاَءِ كُلُّهَا ضَعِيفَةٌ لاَ تَصِحُّ وَدَلَّ عَلَى ضَعْفِ حَدِيثِ الأَعْمَشِ عَنْ حَبِيبٍ هَذَا الْحَدِيثُ أَوْقَفَهُ حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ عَنِ الأَعْمَشِ وَأَنْكَرَ حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ أَنْ يَكُونَ حَدِيثُ حَبِيبٍ مَرْفُوعًا وَأَوْقَفَهُ أَيْضًا أَسْبَاطٌ عَنِ الأَعْمَشِ مَوْقُوفٌ عَنْ عَائِشَةَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ ابْنُ دَاوُدَ عَنِ الأَعْمَشِ مَرْفُوعًا أَوَّلُهُ وَأَنْكَرَ أَنْ يَكُونَ فِيهِ الْوُضُوءُ عِنْدَ كُلِّ صَلاَةٍ وَدَلَّ عَلَى ضَعْفِ حَدِيثِ حَبِيبٍ هَذَا أَنَّ رِوَايَةَ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ فَكَانَتْ تَغْتَسِلُ لِكُلِّ صَلاَةٍ . فِي حَدِيثِ الْمُسْتَحَاضَةِ وَرَوَى أَبُو الْيَقْظَانِ عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَلِيٍّ - رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ - وَعَمَّارٌ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَرَوَى عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ مَيْسَرَةَ وَبَيَانٌ وَالْمُغِيرَةُ وَفِرَاسٌ وَمُجَالِدٌ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنْ حَدِيثِ قَمِيرَ عَنْ عَائِشَةَ " تَوَضَّئِي لِكُلِّ صَلاَةٍ " . وَرِوَايَةُ دَاوُدَ وَعَاصِمٍ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنْ قَمِيرَ عَنْ عَائِشَةَ " تَغْتَسِلُ كُلَّ يَوْمٍ مَرَّةً " . وَرَوَى هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ الْمُسْتَحَاضَةُ تَتَوَضَّأُ لِكُلِّ صَلاَةٍ . وَهَذِهِ الأَحَادِيثُ كُلُّهَا ضَعِيفَةٌ إِلاَّ حَدِيثَ قَمِيرَ وَحَدِيثَ عَمَّارٍ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ وَحَدِيثَ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ وَالْمَعْرُوفُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ الْغُسْلُ .
Oisha (roziyallohu anho)dan bu hadis boshqa sanad bilan, Paygʻambar ﷺ dan shunga oʻxshash rivoyat qilingan. Abu Dovud aytdi: Adiy ibn Sobitning hadisi, hamda aʼmashning Habib va Ayyub Abul-Aloʼdan (qilgan) hadislari — hammasi zaif, sahih emas. Aʼmashning Habibdan (qilgan) hadisi zaifligiga shu (dalolat qiladiki): uni Hafs ibn Gʻiyos aʼmashdan mavquf qilgan va Hafs ibn Gʻiyos Habibning hadisi marfuʼ boʻlishini inkor qilgan; uni Asbot ham aʼmashdan, Oishadan mavquf qilib (rivoyat qilgan). Abu Dovud aytdi: Buni Ibn Dovud aʼmashdan — avvalini marfuʼ qilib — rivoyat qilgan va unda «har namozga tahorat (olish)» borligini inkor qilgan. Habibning bu hadisi zaifligiga yana shu (dalolat qiladiki): Zuhriyning Urvadan, u Oishadan (qilgan) rivoyatida — mustahoza hadisida — (Oisha): «U har namozga gʻusl qilar edi», — degan. Abul-Yaqzon Adiy ibn Sobitdan, u otasidan, u Alidan (rivoyat qilgan); Banu Hoshimning mavlosi Ammor Ibn Abbosdan (rivoyat qilgan); Abdulmalik ibn Maysara, Bayon, Mugʻiyra, Firos va Mujolid Shaʼbiydan, u Qamiyrning hadisidan, u Oishadan: «Har namozga tahorat ol», — deb rivoyat qilishgan. Dovud va Osimning Shaʼbiydan, u Qamiyrdan, u Oishadan (qilgan) rivoyatida: «Har kuni bir marta gʻusl qiladi», — deyilgan. Hishom ibn Urva otasidan: «Mustahoza ayol har namozga tahorat oladi», — deb rivoyat qilgan. Bu hadislarning hammasi zaif — Qamiyrning hadisi, Banu Hoshimning mavlosi Ammorning hadisi va Hishom ibn Urvaning otasidan (qilgan) hadisidan boshqa. Ibn Abbosdan maʼlum (mashhur) boʻlgani esa — gʻusldir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан бу ҳадис бошқа санад билан, Пайғамбар ﷺ дан шунга ўхшаш ривоят қилинган. Абу Довуд айтди: Адий ибн Собитнинг ҳадиси, ҳамда аъмашнинг Ҳабиб ва Айюб Абул-Алоъдан (қилган) ҳадислари — ҳаммаси заиф, саҳиҳ эмас. Аъмашнинг Ҳабибдан (қилган) ҳадиси заифлигига шу (далолат қиладики): уни Ҳафс ибн Ғиёс аъмашдан мавқуф қилган ва Ҳафс ибн Ғиёс Ҳабибнинг ҳадиси марфуъ бўлишини инкор қилган; уни Асбот ҳам аъмашдан, Оишадан мавқуф қилиб (ривоят қилган). Абу Довуд айтди: Буни Ибн Довуд аъмашдан — аввалини марфуъ қилиб — ривоят қилган ва унда «ҳар намозга таҳорат (олиш)» борлигини инкор қилган. Ҳабибнинг бу ҳадиси заифлигига яна шу (далолат қиладики): Зуҳрийнинг Урвадан, у Оишадан (қилган) ривоятида — мустаҳоза ҳадисида — (Оиша): «У ҳар намозга ғусл қилар эди», — деган. Абул-Яқзон Адий ибн Собитдан, у отасидан, у Алидан (ривоят қилган); Бану Ҳошимнинг мавлоси Аммор Ибн Аббосдан (ривоят қилган); Абдулмалик ибн Майсара, Баён, Муғийра, Фирос ва Мужолид Шаъбийдан, у Қамийрнинг ҳадисидан, у Оишадан: «Ҳар намозга таҳорат ол», — деб ривоят қилишган. Довуд ва Осимнинг Шаъбийдан, у Қамийрдан, у Оишадан (қилган) ривоятида: «Ҳар куни бир марта ғусл қилади», — дейилган. Ҳишом ибн Урва отасидан: «Мустаҳоза аёл ҳар намозга таҳорат олади», — деб ривоят қилган. Бу ҳадисларнинг ҳаммаси заиф — Қамийрнинг ҳадиси, Бану Ҳошимнинг мавлоси Амморнинг ҳадиси ва Ҳишом ибн Урванинг отасидан (қилган) ҳадисидан бошқа. Ибн Аббосдан маълум (машҳур) бўлгани эса — ғуслдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي خَلَفٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى النَّيْسَابُورِيُّ، - فِي آخَرِينَ - قَالُوا حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، أَخْبَرَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ عَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَرَّسَ بِأُولاَتِ الْجَيْشِ وَمَعَهُ عَائِشَةُ فَانْقَطَعَ عِقْدٌ لَهَا مِنْ جَزْعِ ظَفَارِ فَحَبَسَ النَّاسَ ابْتِغَاءُ عِقْدِهَا ذَلِكَ حَتَّى أَضَاءَ الْفَجْرُ وَلَيْسَ مَعَ النَّاسِ مَاءٌ فَتَغَيَّظَ عَلَيْهَا أَبُو بَكْرٍ وَقَالَ حَبَسْتِ النَّاسَ وَلَيْسَ مَعَهُمْ مَاءٌ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى عَلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم رُخْصَةَ التَّطَهُّرِ بِالصَّعِيدِ الطَّيِّبِ فَقَامَ الْمُسْلِمُونَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَضَرَبُوا بِأَيْدِيهِمْ إِلَى الأَرْضِ ثُمَّ رَفَعُوا أَيْدِيَهُمْ وَلَمْ يَقْبِضُوا مِنَ التُّرَابِ شَيْئًا فَمَسَحُوا بِهَا وُجُوهَهُمْ وَأَيْدِيَهُمْ إِلَى الْمَنَاكِبِ وَمِنْ بُطُونِ أَيْدِيهِمْ إِلَى الآبَاطِ . زَادَ ابْنُ يَحْيَى فِي حَدِيثِهِ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ فِي حَدِيثِهِ وَلاَ يَعْتَبِرُ بِهَذَا النَّاسُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَلِكَ رَوَاهُ ابْنُ إِسْحَاقَ قَالَ فِيهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَذَكَرَ ضَرْبَتَيْنِ كَمَا ذَكَرَ يُونُسُ وَرَوَاهُ مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ ضَرْبَتَيْنِ وَقَالَ مَالِكٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَمَّارٍ وَكَذَلِكَ قَالَ أَبُو أُوَيْسٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ وَشَكَّ فِيهِ ابْنُ عُيَيْنَةَ قَالَ مَرَّةً عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِيهِ أَوْ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَمَرَّةً قَالَ عَنْ أَبِيهِ وَمَرَّةً قَالَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ اضْطَرَبَ ابْنُ عُيَيْنَةَ فِيهِ وَفِي سَمَاعِهِ مِنَ الزُّهْرِيِّ وَلَمْ يَذْكُرْ أَحَدٌ مِنْهُمْ فِي هَذَا الْحَدِيثِ الضَّرْبَتَيْنِ إِلاَّ مَنْ سَمَّيْتُ .
Muhammad ibn Ahmad ibn Abu Xalaf va Muhammad ibn Yahyo an-Naysoburiy — boshqalar qatorida — aytib berishdi: Yaʼqub bizga aytib berdi: Otam bizga xabar berdi: U Solihdan, u Ibn Shihobdan (rivoyat qildi): Ubaydulloh ibn Abdulloh menga aytib berdi: U Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan, u Ammor ibn Yosir (roziyallohu anhu)dan (rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ Ulotul-Jaysh degan joyda tunadilar, u zot bilan birga Oisha (roziyallohu anho) ham bor edi. (Oishaning) Zafor aqiqidan boʻlgan marjoni uzilib (tushib ketdi). U marjonni qidirib topish uchun u zot odamlarni to subh yorishguncha toʻxtatib qoʻydilar, holbuki odamlar yonida suv yoʻq edi. Shunda Abu Bakr (roziyallohu anhu) unga gʻazablanib: «Odamlarni toʻxtatib qoʻyding, holbuki ular yonida suv yoʻq!» dedi. Shunda Alloh taolo oʻz Rasuli ﷺga pok tuproq bilan tozalanish ruxsatini nozil qildi. Soʻng musulmonlar Rasululloh ﷺ bilan birga turib, qoʻllari bilan yerga urdilar, soʻng qoʻllarini koʻtarib oldilar, ammo tuproqdan hech narsa olmadilar. Soʻng u bilan yuzlarini va qoʻllarini to yelkalariga qadar, kaftlarining ichki tomonidan esa qoʻltiqlariga qadar mash qildilar. Ibn Yahyo oʻz hadisida (shuni) qoʻshdi: Ibn Shihob oʻz hadisida dedi: «Odamlar bunga amal qilmaydilar». Abu Dovud aytdi: Buni Ibn Ishoq ham shunday rivoyat qilgan, unda Ibn Abbosdan deb, Yunus zikr qilgani kabi ikki urishni zikr qilgan. Buni Maʼmar ham az-Zuhriydan ikki urish bilan rivoyat qilgan. Molik esa az-Zuhriydan, u Ubaydulloh ibn Abdullohdan, u otasidan, u Ammordan (deb rivoyat qildi). Abu Uvays ham az-Zuhriydan shunday dedi. Ibn Uyayna unda shubha qildi: bir marta «Ubaydullohdan, u otasidan» dedi, bir marta «Ubaydullohdan, u Ibn Abbosdan» dedi, bir marta «otasidan» dedi, bir marta «Ibn Abbosdan» dedi — Ibn Uyayna unda va uni az-Zuhriydan eshitganida chalkashib ketdi. Bu hadisda ikki urishni men nomini aytganlardan boshqa hech kim zikr qilmagan.Муҳаммад ибн Аҳмад ибн Абу Халаф ва Муҳаммад ибн Яҳё ан-Найсобурий — бошқалар қаторида — айтиб беришди: Яъқуб бизга айтиб берди: Отам бизга хабар берди: У Солиҳдан, у Ибн Шиҳобдан (ривоят қилди): Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ менга айтиб берди: У Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан, у Аммор ибн Ёсир (розияллоҳу анҳу)дан (ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ Улотул-Жайш деган жойда тунадилар, у зот билан бирга Оиша (розияллоҳу анҳо) ҳам бор эди. (Оишанинг) Зафор ақиқидан бўлган маржони узилиб (тушиб кетди). У маржонни қидириб топиш учун у зот одамларни то субҳ ёришгунча тўхтатиб қўйдилар, ҳолбуки одамлар ёнида сув йўқ эди. Шунда Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) унга ғазабланиб: «Одамларни тўхтатиб қўйдинг, ҳолбуки улар ёнида сув йўқ!» деди. Шунда Аллоҳ таоло ўз Расули ﷺга пок тупроқ билан тозаланиш рухсатини нозил қилди. Сўнг мусулмонлар Расулуллоҳ ﷺ билан бирга туриб, қўллари билан ерга урдилар, сўнг қўлларини кўтариб олдилар, аммо тупроқдан ҳеч нарса олмадилар. Сўнг у билан юзларини ва қўлларини то елкаларига қадар, кафтларининг ички томонидан эса қўлтиқларига қадар маш қилдилар. Ибн Яҳё ўз ҳадисида (шуни) қўшди: Ибн Шиҳоб ўз ҳадисида деди: «Одамлар бунга амал қилмайдилар». Абу Довуд айтди: Буни Ибн Ишоқ ҳам шундай ривоят қилган, унда Ибн Аббосдан деб, Юнус зикр қилгани каби икки уришни зикр қилган. Буни Маъмар ҳам аз-Зуҳрийдан икки уриш билан ривоят қилган. Молик эса аз-Зуҳрийдан, у Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳдан, у отасидан, у Аммордан (деб ривоят қилди). Абу Увайс ҳам аз-Зуҳрийдан шундай деди. Ибн Уяйна унда шубҳа қилди: бир марта «Убайдуллоҳдан, у отасидан» деди, бир марта «Убайдуллоҳдан, у Ибн Аббосдан» деди, бир марта «отасидан» деди, бир марта «Ибн Аббосдан» деди — Ибн Уяйна унда ва уни аз-Зуҳрийдан эшитганида чалкашиб кетди. Бу ҳадисда икки уришни мен номини айтганлардан бошқа ҳеч ким зикр қилмаган.
حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَعُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ الْمَعْنَى، قَالاَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، عَنْ سُفْيَانَ بْنِ حُسَيْنٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سِنَانٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ الأَقْرَعَ بْنَ حَابِسٍ، سَأَلَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ الْحَجُّ فِي كُلِّ سَنَةٍ أَوْ مَرَّةً وَاحِدَةً قَالَ " بَلْ مَرَّةً وَاحِدَةً فَمَنْ زَادَ فَهُوَ تَطَوُّعٌ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ هُوَ أَبُو سِنَانٍ الدُّؤَلِيُّ كَذَا قَالَ عَبْدُ الْجَلِيلِ بْنُ حُمَيْدٍ وَسُلَيْمَانُ بْنُ كَثِيرٍ جَمِيعًا عَنِ الزُّهْرِيِّ وَقَالَ عُقَيْلٌ عَنْ سِنَانٍ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Aqraʼ ibn Hobis Paygʻambar ﷺdan soʻrab: «Ey Allohning Rasuli, haj har yili (farzmi) yoki bir martami?» dedi. U zot: «Balki bir martadir. Kim ziyoda qilsa, u nafl boʻladi», dedilar. Abu Dovud aytadi: U Abu Sinon ad-Duʼaliydir. Abdul Jalil ibn Humayd va Sulaymon ibn Kasir ham az-Zuhriydan shunday rivoyat qildilar. Uqayl esa «Sinondan» deb (aytdi).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Ақраъ ибн Ҳобис Пайғамбар ﷺдан сўраб: «Эй Аллоҳнинг Расули, ҳаж ҳар йили (фарзми) ёки бир мартами?» деди. У зот: «Балки бир мартадир. Ким зиёда қилса, у нафл бўлади», дедилар. Абу Довуд айтади: У Абу Синон ад-Дуъалийдир. Абдул Жалил ибн Ҳумайд ва Сулаймон ибн Касир ҳам аз-Зуҳрийдан шундай ривоят қилдилар. Уқайл эса «Синондан» деб (айтди).
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا شَبَابَةُ، ح وَحَدَّثَنَا مَخْلَدُ بْنُ خَالِدٍ، - الْمَعْنَى - أَخْبَرَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، بِإِسْنَادِ ابْنِ حَنْبَلٍ عَنْ حَمَّادٍ، وَمَعْنَاهُ، قَالَ بِإِقَامَةٍ وَاحِدَةٍ لِكُلِّ صَلاَةٍ وَلَمْ يُنَادِ فِي الأُولَى وَلَمْ يُسَبِّحْ عَلَى أَثَرِ وَاحِدَةٍ مِنْهُمَا . قَالَ مَخْلَدٌ لَمْ يُنَادِ فِي وَاحِدَةٍ مِنْهُمَا .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Har bir namoz uchun bitta iqomat bilan (oʻqidilar), birinchisida azon aytmadilar va ikkisidan birortasining ortidan ham nafl oʻqimadilar». Maxlad: «Ularning birortasida ham azon aytmadilar», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Ҳар бир намоз учун битта иқомат билан (ўқидилар), биринчисида азон айтмадилар ва иккисидан бирортасининг ортидан ҳам нафл ўқимадилар». Махлад: «Уларнинг бирортасида ҳам азон айтмадилар», деди.