Omir ash-Sha'biy

وَحَدَّثَنَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ جَبَلَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ، حَدَّثَنَا عَمَّارُ بْنُ رُزَيْقٍ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ كُنْتُ مَعَ الأَسْوَدِ بْنِ يَزِيدَ جَالِسًا فِي الْمَسْجِدِ الأَعْظَمِ وَمَعَنَا الشَّعْبِيُّ فَحَدَّثَ الشَّعْبِيُّ بِحَدِيثِ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَجْعَلْ لَهَا سُكْنَى وَلاَ نَفَقَةً ثُمَّ أَخَذَ الأَسْوَدُ كَفًّا مِنْ حَصًى فَحَصَبَهُ بِهِ ‏.‏ فَقَالَ وَيْلَكَ تُحَدِّثُ بِمِثْلِ هَذَا قَالَ عُمَرُ لاَ نَتْرُكُ كِتَابَ اللَّهِ وَسُنَّةَ نَبِيِّنَا صلى الله عليه وسلم لِقَوْلِ امْرَأَةٍ لاَ نَدْرِي لَعَلَّهَا حَفِظَتْ أَوْ نَسِيَتْ لَهَا السُّكْنَى وَالنَّفَقَةُ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏ لاَ تُخْرِجُوهُنَّ مِنْ بُيُوتِهِنَّ وَلاَ يَخْرُجْنَ إِلاَّ أَنْ يَأْتِينَ بِفَاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ‏}‏ ‏.‏

Fotima bint Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Men Aswad ibn Yazid bilan masjidi aʼzamda oʻtirgan edim, biz bilan birga Shaʼbiy ham bor edi. Shaʼbiy Fotima bint Qaysning hadisini — Rasululloh ﷺ unga turar joy ham, nafaqa ham belgilamaganliklarini soʻzlab berdi. Shunda Aswad bir hovuch shagʻal olib, unga otdi va: ‹Sening holingga voy! Shu kabi (gap)ni soʻzlaysanmi? Umar: ‹Biz Allohning Kitobini va Nabiyimiz ﷺ ning sunnatini bir ayolning soʻzi uchun tark etmaymiz — bilmaymiz, balki u (ayol shu masalani) yodda saqlagandir yoki unutgandir. Unga turar joy ham, nafaqa ham bor. Alloh azza va jalla: {Ularni uylaridan chiqarmangiz, oʻzlari ham ochiq fahsh ish qilmagunlaricha chiqmasinlar} (Taloq surasi 1) dedi›, — degan edi›, dedi».Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Мен Асwад ибн Язид билан масжиди аъзамда ўтирган эдим, биз билан бирга Шаъбий ҳам бор эди. Шаъбий Фотима бинт Қайснинг ҳадисини — Расулуллоҳ ﷺ унга турар жой ҳам, нафақа ҳам белгиламаганликларини сўзлаб берди. Шунда Асwад бир ҳовуч шағал олиб, унга отди ва: ‹Сенинг ҳолингга вой! Шу каби (гап)ни сўзлайсанми? Умар: ‹Биз Аллоҳнинг Китобини ва Набийимиз ﷺ нинг суннатини бир аёлнинг сўзи учун тарк этмаймиз — билмаймиз, балки у (аёл шу масалани) ёдда сақлагандир ёки унутгандир. Унга турар жой ҳам, нафақа ҳам бор. Аллоҳ азза ва жалла: {Уларни уйларидан чиқармангиз, ўзлари ҳам очиқ фаҳш иш қилмагунларича чиқмасинлар} (Талоқ сураси 1) деди›, — деган эди›, деди».

وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ تَوْبَةَ الْعَنْبَرِيِّ، قَالَ قَالَ لِي الشَّعْبِيُّ أَرَأَيْتَ حَدِيثَ الْحَسَنِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَقَاعَدْتُ ابْنَ عُمَرَ قَرِيبًا مِنْ سَنَتَيْنِ أَوْ سَنَةٍ وَنِصْفٍ فَلَمْ أَسْمَعْهُ رَوَى عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم غَيْرَ هَذَا قَالَ كَانَ نَاسٌ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِيهِمْ سَعْدٌ بِمِثْلِ حَدِيثِ مُعَاذٍ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Shaʼbiy (Tavba al-Anbariyga) shunday dedi: «Hasanning Nabiy ﷺ dan rivoyat qilgan hadisini bilasanmi? Men Ibn Umar bilan ikki yilcha yoki bir yarim yil suhbatdosh boʻldim, lekin uning Nabiy ﷺ dan shundan boshqa hadis rivoyat qilganini eshitmadim», — dedi. (Soʻng) u: «Nabiy ﷺ ning ashoblaridan baʼzi kishilar bor edi, ular orasida Saʼd ham bor edi», — deb Muozning hadisiga oʻxshatib (rivoyat qildi).Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Шаъбий (Тавба ал-Анбарийга) шундай деди: «Ҳасаннинг Набий ﷺ дан ривоят қилган ҳадисини биласанми? Мен Ибн Умар билан икки йилча ёки бир ярим йил суҳбатдош бўлдим, лекин унинг Набий ﷺ дан шундан бошқа ҳадис ривоят қилганини эшитмадим», — деди. (Сўнг) у: «Набий ﷺ нинг ашобларидан баъзи кишилар бор эди, улар орасида Саъд ҳам бор эди», — деб Муознинг ҳадисига ўхшатиб (ривоят қилди).

وَحَدَّثَنِيهِ عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ السَّعْدِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ دَاوُدَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ إِلَى قَوْلِهِ وَآثَارَ نِيرَانِهِمْ ‏.‏ قَالَ الشَّعْبِيُّ وَسَأَلُوهُ الزَّادَ وَكَانُوا مِنْ جِنِّ الْجَزِيرَةِ ‏.‏ إِلَى آخِرِ الْحَدِيثِ مِنْ قَوْلِ الشَّعْبِيِّ مُفَصَّلاً مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ اللَّهِ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan shu (yuqoridagi) hadis «va olovlarining izlarini» degan soʻziga qadar rivoyat qilinadi. Shaʼbiy aytdi: «Ular u zotdan ozuqa soʻradilar va ular Jaziraning jinlaridan edilar» — hadisning oxiriga qadar bu Shaʼbiyning soʻzidir.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан шу (юқоридаги) ҳадис «ва оловларининг изларини» деган сўзига қадар ривоят қилинади. Шаъбий айтди: «Улар у зотдан озуқа сўрадилар ва улар Жазиранинг жинларидан эдилар» — ҳадиснинг охирига қадар бу Шаъбийнинг сўзидир.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ أَبُو أَيُّوبَ الْغَيْلاَنِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ، - يَعْنِي الْعَقَدِيَّ - حَدَّثَنَا عُمَرُ، - وَهُوَ ابْنُ أَبِي زَائِدَةَ - عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، قَالَ ‏"‏ مَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ عَشْرَ مِرَارٍ كَانَ كَمَنْ أَعْتَقَ أَرْبَعَةَ أَنْفُسٍ مِنْ وَلَدِ إِسْمَاعِيلَ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ سُلَيْمَانُ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ حَدَّثَنَا عُمَرُ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي السَّفَرِ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنْ رَبِيعِ بْنِ خُثَيْمٍ ‏.‏ بِمِثْلِ ذَلِكَ قَالَ فَقُلْتُ لِلرَّبِيعِ مِمَّنْ سَمِعْتَهُ قَالَ مِنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ - قَالَ - فَأَتَيْتُ عَمْرَو بْنَ مَيْمُونٍ فَقُلْتُ مِمَّنْ سَمِعْتَهُ قَالَ مِنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى - قَالَ - فَأَتَيْتُ ابْنَ أَبِي لَيْلَى فَقُلْتُ مِمَّنْ سَمِعْتَهُ قَالَ مِنْ أَبِي أَيُّوبَ الأَنْصَارِيِّ يُحَدِّثُهُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Abu Ayyub al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Kim oʻn marta: ‹Lo ilaha illalloh, vahdahu lo sharika lah, lahul-mulku va lahul-hamdu va huva alo kulli shayʼin qodir (Allohdan oʻzga iloh yoʻq, U yagonadir, Uning sherigi yoʻq, mulk Unikidir, hamd Unikidir va U har narsaga qodirdir)›, — desa, u Ismoil avlodidan toʻrt jonni ozod qilgan kishi kabidir».Абу Айюб ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Ким ўн марта: ‹Ло илаҳа иллаллоҳ, ваҳдаҳу ло шарика лаҳ, лаҳул-мулку ва лаҳул-ҳамду ва ҳува ало кулли шайъин қодир (Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ, У ягонадир, Унинг шериги йўқ, мулк Уникидир, ҳамд Уникидир ва У ҳар нарсага қодирдир)›, — деса, у Исмоил авлодидан тўрт жонни озод қилган киши кабидир».

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ الْعَنْبَرِيُّ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا أَبُو يُونُسَ، عَنْ سِمَاكٍ، قَالَ خَطَبَ النُّعْمَانُ بْنُ بَشِيرٍ فَقَالَ ‏"‏ لَلَّهُ أَشَدُّ فَرَحًا بِتَوْبَةِ عَبْدِهِ مِنْ رَجُلٍ حَمَلَ زَادَهُ وَمَزَادَهُ عَلَى بَعِيرٍ ثُمَّ سَارَ حَتَّى كَانَ بِفَلاَةٍ مِنَ الأَرْضِ فَأَدْرَكَتْهُ الْقَائِلَةُ فَنَزَلَ فَقَالَ تَحْتَ شَجَرَةٍ فَغَلَبَتْهُ عَيْنُهُ وَانْسَلَّ بَعِيرُهُ فَاسْتَيْقَظَ فَسَعَى شَرَفًا فَلَمْ يَرَ شَيْئًا ثُمَّ سَعَى شَرَفًا ثَانِيًا فَلَمْ يَرَ شَيْئًا ثُمَّ سَعَى شَرَفًا ثَالِثًا فَلَمْ يَرَ شَيْئًا فَأَقْبَلَ حَتَّى أَتَى مَكَانَهُ الَّذِي قَالَ فِيهِ فَبَيْنَمَا هُوَ قَاعِدٌ إِذْ جَاءَهُ بَعِيرُهُ يَمْشِي حَتَّى وَضَعَ خِطَامَهُ فِي يَدِهِ فَلَلَّهُ أَشَدُّ فَرَحًا بِتَوْبَةِ الْعَبْدِ مِنْ هَذَا حِينَ وَجَدَ بَعِيرَهُ عَلَى حَالِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ سِمَاكٌ فَزَعَمَ الشَّعْبِيُّ أَنَّ النُّعْمَانَ رَفَعَ هَذَا الْحَدِيثَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأَمَّا أَنَا فَلَمْ أَسْمَعْهُ ‏.‏

Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Alloh bandasining tavbasidan, ozuqasi va xurjunini tuyasiga ortib, soʻng yoʻlga chiqib, yerning bir ovloq joyiga yetganda peshin uyqusi bosib, (tuyadan) tushib bir daraxt tagiga oʻtirgan, koʻzi uyquga ketib tuyasi sirgʻalib qochib ketgan bir kishidan koʻra qattiqroq quvonadi. (U kishi) uygʻonib, bir balandlikka chopib chiqdi-yu, hech narsani koʻrmadi; soʻng ikkinchi balandlikka chopib chiqdi-yu, hech narsani koʻrmadi; soʻng uchinchi balandlikka chopib chiqdi-yu, hech narsani koʻrmadi. Shunda u oʻzi (avval) oʻtirgan joyiga qaytib keldi. U oʻtirib turgan paytida birdan tuyasi yurib kelib, jilovini uning qoʻliga qoʻydi. Bas, Alloh banda tavbasidan mana shu (kishi) tuyasini oʻz holicha topganidagidan koʻra qattiqroq quvonadi».Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Аллоҳ бандасининг тавбасидан, озуқаси ва хуржунини туясига ортиб, сўнг йўлга чиқиб, ернинг бир овлоқ жойига етганда пешин уйқуси босиб, (туядан) тушиб бир дарахт тагига ўтирган, кўзи уйқуга кетиб туяси сирғалиб қочиб кетган бир кишидан кўра қаттиқроқ қувонади. (У киши) уйғониб, бир баландликка чопиб чиқди-ю, ҳеч нарсани кўрмади; сўнг иккинчи баландликка чопиб чиқди-ю, ҳеч нарсани кўрмади; сўнг учинчи баландликка чопиб чиқди-ю, ҳеч нарсани кўрмади. Шунда у ўзи (аввал) ўтирган жойига қайтиб келди. У ўтириб турган пайтида бирдан туяси юриб келиб, жиловини унинг қўлига қўйди. Бас, Аллоҳ банда тавбасидан мана шу (киши) туясини ўз ҳолича топганидагидан кўра қаттиқроқ қувонади».