Said ibn Jubayr

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا عَبَّادُ بْنُ مَنْصُورٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، رَأَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَتَوَضَّأُ ‏.‏ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ كُلَّهُ ثَلاَثًا ثَلاَثًا قَالَ وَمَسَحَ بِرَأْسِهِ وَأُذُنَيْهِ مَسْحَةً وَاحِدَةً ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi — Said ibn Jubayr aytadi: Ibn Abbos Rasululloh ﷺ ning tahorat olganlarini koʻrdi va butun hadisni (har bir aʼzoni) uch martadan (qilib) zikr qilib: «U boshini va quloqlarini bir marta mash qildi», — dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади — Саид ибн Жубайр айтади: Ибн Аббос Расулуллоҳ ﷺ нинг таҳорат олганларини кўрди ва бутун ҳадисни (ҳар бир аъзони) уч мартадан (қилиб) зикр қилиб: «У бошини ва қулоқларини бир марта маш қилди», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، - يَعْنِي ابْنَ إِبْرَاهِيمَ - حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنِي خُصَيْفُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْجَزَرِيُّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، قَالَ قُلْتُ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ يَا أَبَا الْعَبَّاسِ عَجِبْتُ لاِخْتِلاَفِ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي إِهْلاَلِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ أَوْجَبَ ‏.‏ فَقَالَ إِنِّي لأَعْلَمُ النَّاسِ بِذَلِكَ إِنَّهَا إِنَّمَا كَانَتْ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَجَّةٌ وَاحِدَةٌ فَمِنْ هُنَاكَ اخْتَلَفُوا خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَاجًّا فَلَمَّا صَلَّى فِي مَسْجِدِهِ بِذِي الْحُلَيْفَةِ رَكْعَتَيْهِ أَوْجَبَ فِي مَجْلِسِهِ فَأَهَلَّ بِالْحَجِّ حِينَ فَرَغَ مِنْ رَكْعَتَيْهِ فَسَمِعَ ذَلِكَ مِنْهُ أَقْوَامٌ فَحَفِظْتُهُ عَنْهُ ثُمَّ رَكِبَ فَلَمَّا اسْتَقَلَّتْ بِهِ نَاقَتُهُ أَهَلَّ وَأَدْرَكَ ذَلِكَ مِنْهُ أَقْوَامٌ وَذَلِكَ أَنَّ النَّاسَ إِنَّمَا كَانُوا يَأْتُونَ أَرْسَالاً فَسَمِعُوهُ حِينَ اسْتَقَلَّتْ بِهِ نَاقَتُهُ يُهِلُّ فَقَالُوا إِنَّمَا أَهَلَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ اسْتَقَلَّتْ بِهِ نَاقَتُهُ ثُمَّ مَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا عَلاَ عَلَى شَرَفِ الْبَيْدَاءِ أَهَلَّ وَأَدْرَكَ ذَلِكَ مِنْهُ أَقْوَامٌ فَقَالُوا إِنَّمَا أَهَلَّ حِينَ عَلاَ عَلَى شَرَفِ الْبَيْدَاءِ وَايْمُ اللَّهِ لَقَدْ أَوْجَبَ فِي مُصَلاَّهُ وَأَهَلَّ حِينَ اسْتَقَلَّتْ بِهِ نَاقَتُهُ وَأَهَلَّ حِينَ عَلاَ عَلَى شَرَفِ الْبَيْدَاءِ ‏.‏ قَالَ سَعِيدٌ فَمَنْ أَخَذَ بِقَوْلِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ أَهَلَّ فِي مُصَلاَّهُ إِذَا فَرَغَ مِنْ رَكْعَتَيْهِ ‏.‏

Said ibn Jubayr (rahimahulloh) aytadi: Men Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ga: «Ey Abul-Abbos, Rasululloh ﷺning ashoblari u zot ﷺ ehromga niyat qilib uni vojib qilganlari (paytlari) haqida ixtilof qilganlaridan hayratdaman», dedim. U: «Albatta, men buni odamlarning eng bilguvchisiman. Aslida Rasululloh ﷺdan boʻlgani faqat bir haj edi, ana shundan ular ixtilof qildilar. Rasululloh ﷺ hajga niyat qilib (Madinadan) chiqdilar. Zul-Hulayfadagi masjidlarida ikki rakaat namoz oʻqiganlarida, oʻtirgan joylarida (ehromni) vojib qildilar va ikki rakaatdan boʻshaganlarida hajga niyat qilib talbiya aytdilar. Buni u zotdan baʼzi qavmlar eshitdilar, men ham uni u zotdan yodlab oldim. Soʻng u zot (ulovga) mindilar va tuyalari ularni koʻtarib tik turganda, talbiya aytdilar. Buni esa baʼzi qavmlar ilgʻab oldilar. Buning sababi shuki, odamlar (u zotning oldilariga) toʻp-toʻp boʻlib kelar edilar. Ular u zotni tuyalari koʻtarib tik turganda talbiya aytayotganlarini eshitib: ‹Rasululloh ﷺ faqat tuyalari koʻtarib tik turganda talbiya aytdilar›, dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ (yoʻlda) davom etdilar va Baydo balandligiga koʻtarilganlarida talbiya aytdilar. Buni esa boshqa qavmlar ilgʻadilar va: ‹U zot faqat Baydo balandligiga koʻtarilganlarida talbiya aytdilar›, dedilar. Allohga qasamki, u zot namoz oʻqigan joylarida (ehromni) vojib qildilar, tuyalari ularni koʻtarib tik turganda talbiya aytdilar va Baydo balandligiga koʻtarilganlarida ham talbiya aytdilar», dedi. Said aytadi: Kim Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning soʻzini olsa, ikki rakaatdan boʻshagach, namoz oʻqigan joyida talbiya aytadi.Саид ибн Жубайр (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Мен Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)га: «Эй Абул-Аббос, Расулуллоҳ ﷺнинг ашоблари у зот ﷺ эҳромга ният қилиб уни вожиб қилганлари (пайтлари) ҳақида ихтилоф қилганларидан ҳайратдаман», дедим. У: «Албатта, мен буни одамларнинг энг билгувчисиман. Аслида Расулуллоҳ ﷺдан бўлгани фақат бир ҳаж эди, ана шундан улар ихтилоф қилдилар. Расулуллоҳ ﷺ ҳажга ният қилиб (Мадинадан) чиқдилар. Зул-Ҳулайфадаги масжидларида икки ракаат намоз ўқиганларида, ўтирган жойларида (эҳромни) вожиб қилдилар ва икки ракаатдан бўшаганларида ҳажга ният қилиб талбия айтдилар. Буни у зотдан баъзи қавмлар эшитдилар, мен ҳам уни у зотдан ёдлаб олдим. Сўнг у зот (уловга) миндилар ва туялари уларни кўтариб тик турганда, талбия айтдилар. Буни эса баъзи қавмлар илғаб олдилар. Бунинг сабаби шуки, одамлар (у зотнинг олдиларига) тўп-тўп бўлиб келар эдилар. Улар у зотни туялари кўтариб тик турганда талбия айтаётганларини эшитиб: ‹Расулуллоҳ ﷺ фақат туялари кўтариб тик турганда талбия айтдилар›, дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ (йўлда) давом этдилар ва Байдо баландлигига кўтарилганларида талбия айтдилар. Буни эса бошқа қавмлар илғадилар ва: ‹У зот фақат Байдо баландлигига кўтарилганларида талбия айтдилар›, дедилар. Аллоҳга қасамки, у зот намоз ўқиган жойларида (эҳромни) вожиб қилдилар, туялари уларни кўтариб тик турганда талбия айтдилар ва Байдо баландлигига кўтарилганларида ҳам талбия айтдилар», деди. Саид айтади: Ким Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг сўзини олса, икки ракаатдан бўшагач, намоз ўқиган жойида талбия айтади.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ شُعْبَةَ، حَدَّثَنِي سَلَمَةُ بْنُ كُهَيْلٍ، قَالَ رَأَيْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ أَقَامَ بِجَمْعٍ فَصَلَّى الْمَغْرِبَ ثَلاَثًا ثُمَّ صَلَّى الْعِشَاءَ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ قَالَ شَهِدْتُ ابْنَ عُمَرَ صَنَعَ فِي هَذَا الْمَكَانِ مِثْلَ هَذَا وَقَالَ شَهِدْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَنَعَ مِثْلَ هَذَا فِي هَذَا الْمَكَانِ ‏.‏

Salama ibn Kuhayl (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi. U: «Saʼid ibn Jubayrni koʻrdimki, u Jamʼda (Muzdalifada) iqomat aytib, shom namozini uch rakaat, soʻng xufton namozini ikki rakaat oʻqidi. Keyin u: ‹Men Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning shu joyda mana shunday qilganiga guvoh boʻlganman›, dedi va: ‹Ibn Umar: «Men Rasululloh ﷺning shu joyda mana shunday qilganlariga guvoh boʻlganman», dedi›, dedi», dedi.Салама ибн Куҳайл (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади. У: «Саъид ибн Жубайрни кўрдимки, у Жамъда (Муздалифада) иқомат айтиб, шом намозини уч ракаат, сўнг хуфтон намозини икки ракаат ўқиди. Кейин у: ‹Мен Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг шу жойда мана шундай қилганига гувоҳ бўлганман›, деди ва: ‹Ибн Умар: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шу жойда мана шундай қилганларига гувоҳ бўлганман», деди›, деди», деди.

حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، أَخْبَرَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَثِيرٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، قَالَ كُنْتُ عِنْدَ ابْنِ عَبَّاسٍ فَجَاءَ رَجُلٌ فَقَالَ إِنَّهُ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ ثَلاَثًا ‏.‏ قَالَ فَسَكَتَ حَتَّى ظَنَنْتُ أَنَّهُ رَادُّهَا إِلَيْهِ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ يَنْطَلِقُ أَحَدُكُمْ فَيَرْكَبُ الْحَمُوقَةَ ثُمَّ يَقُولُ يَا ابْنَ عَبَّاسٍ يَا ابْنَ عَبَّاسٍ وَإِنَّ اللَّهَ قَالَ ‏{‏ وَمَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجًا ‏}‏ وَإِنَّكَ لَمْ تَتَّقِ اللَّهَ فَلَمْ أَجِدْ لَكَ مَخْرَجًا عَصَيْتَ رَبَّكَ وَبَانَتْ مِنْكَ امْرَأَتُكَ وَإِنَّ اللَّهَ قَالَ ‏{‏ يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَطَلِّقُوهُنَّ ‏}‏ فِي قُبُلِ عِدَّتِهِنَّ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ حُمَيْدٌ الأَعْرَجُ وَغَيْرُهُ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَرَوَاهُ شُعْبَةُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَأَيُّوبُ وَابْنُ جُرَيْجٍ جَمِيعًا عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَرَوَاهُ ابْنُ جُرَيْجٍ عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ رَافِعٍ عَنْ عَطَاءٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَرَوَاهُ الأَعْمَشُ عَنْ مَالِكِ بْنِ الْحَارِثِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَابْنُ جُرَيْجٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ كُلُّهُمْ قَالُوا فِي الطَّلاَقِ الثَّلاَثِ إِنَّهُ أَجَازَهَا قَالَ وَبَانَتْ مِنْكَ نَحْوَ حَدِيثِ إِسْمَاعِيلَ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَثِيرٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَى حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ إِذَا قَالَ ‏"‏ أَنْتِ طَالِقٌ ثَلاَثًا ‏"‏ ‏.‏ بِفَمٍ وَاحِدٍ فَهِيَ وَاحِدَةٌ وَرَوَاهُ إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ عِكْرِمَةَ هَذَا قَوْلُهُ لَمْ يَذْكُرِ ابْنَ عَبَّاسٍ وَجَعَلَهُ قَوْلَ عِكْرِمَةَ ‏.‏

Humayd ibn Masʼada bizga aytdi, bizga Ismoil, bizga Ayyub xabar berdi, u Abdulloh ibn Kasirdan, u Mujohiddan rivoyat qildi. U aytdi: Men Ibn Abbosning huzurida edim. Bir kishi kelib: «U xotinini uch marta taloq qildi», dedi. (Mujohid) aytdi: U (Ibn Abbos) shunchalik sukut saqladiki, men u (xotinni) erga qaytarib beradi deb oʻyladim. Soʻng (Ibn Abbos): «Sizlardan biringiz borib, ahmoqlik qiladi, keyin: ‹Ey Ibn Abbos, ey Ibn Abbos!› deydi. Holbuki, Alloh: {Kim Allohdan qoʻrqsa, (Alloh) unga (qiyinchilikdan) chiqish (yoʻli)ni yaratadi} degan. Sen Allohdan qoʻrqmading, shuning uchun men senga chiqish (yoʻli) topolmadim. Sen Robbingga osiy boʻlding va xotining sendan ajralib ketdi. Alloh: {Ey Nabiy! Ayollarni taloq qilsangiz, ularni iddalarining boshida (qubli iddatihinna) taloq qilinglar} degan», dedi. Abu Dovud aytdi: Bu hadisni Humayd al-Aʼraj va boshqalar Mujohiddan, u Ibn Abbosdan rivoyat qilishgan. Uni Shuʼba Amr ibn Murradan, u Said ibn Jubayrdan, u Ibn Abbosdan rivoyat qildi. Ayyub va Ibn Jurayj birgalikda Ikrima ibn Xoliddan, u Said ibn Jubayrdan, u Ibn Abbosdan rivoyat qilishdi. Ibn Jurayj uni Abdulhamid ibn Rofiʼdan, u Atodan, u Ibn Abbosdan rivoyat qildi. Aʼmash uni Molik ibn al-Horisdan, u Ibn Abbosdan rivoyat qildi. Ibn Jurayj Amr ibn Dinordan, u Ibn Abbosdan (rivoyat qildi). Ularning barchasi uch taloq haqida: U buni joriy qildi, dedilar va Ismoilning Ayyubdan, u Abdulloh ibn Kasirdan (qilgan) hadisidagiga oʻxshash: «(Xotining) sendan ajralib ketdi», dedi. Abu Dovud aytdi: Hammod ibn Zayd Ayyubdan, u Ikrimadan, u Ibn Abbosdan rivoyat qildiki: Agar (kishi) bir ogʻizda: «Sen uch marta taloqsan», desa, u bir (taloq)dir. Buni Ismoil ibn Ibrohim Ayyubdan, u Ikrimadan rivoyat qildi — bu uning (Ikrimaning) soʻzi; u Ibn Abbosni zikr qilmadi va buni Ikrimaning soʻzi qildi.Ҳумайд ибн Масъада бизга айтди, бизга Исмоил, бизга Айюб хабар берди, у Абдуллоҳ ибн Касирдан, у Мужоҳиддан ривоят қилди. У айтди: Мен Ибн Аббоснинг ҳузурида эдим. Бир киши келиб: «У хотинини уч марта талоқ қилди», деди. (Мужоҳид) айтди: У (Ибн Аббос) шунчалик сукут сақладики, мен у (хотинни) эрга қайтариб беради деб ўйладим. Сўнг (Ибн Аббос): «Сизлардан бирингиз бориб, аҳмоқлик қилади, кейин: ‹Эй Ибн Аббос, эй Ибн Аббос!› дейди. Ҳолбуки, Аллоҳ: {Ким Аллоҳдан қўрқса, (Аллоҳ) унга (қийинчиликдан) чиқиш (йўли)ни яратади} деган. Сен Аллоҳдан қўрқмадинг, шунинг учун мен сенга чиқиш (йўли) тополмадим. Сен Роббингга осий бўлдинг ва хотининг сендан ажралиб кетди. Аллоҳ: {Эй Набий! Аёлларни талоқ қилсангиз, уларни иддаларининг бошида (қубли иддатиҳинна) талоқ қилинглар} деган», деди. Абу Довуд айтди: Бу ҳадисни Ҳумайд ал-Аъраж ва бошқалар Мужоҳиддан, у Ибн Аббосдан ривоят қилишган. Уни Шуъба Амр ибн Муррадан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббосдан ривоят қилди. Айюб ва Ибн Журайж биргаликда Икрима ибн Холиддан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббосдан ривоят қилишди. Ибн Журайж уни Абдулҳамид ибн Рофиъдан, у Атодан, у Ибн Аббосдан ривоят қилди. Аъмаш уни Молик ибн ал-Ҳорисдан, у Ибн Аббосдан ривоят қилди. Ибн Журайж Амр ибн Динордан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилди). Уларнинг барчаси уч талоқ ҳақида: У буни жорий қилди, дедилар ва Исмоилнинг Айюбдан, у Абдуллоҳ ибн Касирдан (қилган) ҳадисидагига ўхшаш: «(Хотининг) сендан ажралиб кетди», деди. Абу Довуд айтди: Ҳаммод ибн Зайд Айюбдан, у Икримадан, у Ибн Аббосдан ривоят қилдики: Агар (киши) бир оғизда: «Сен уч марта талоқсан», деса, у бир (талоқ)дир. Буни Исмоил ибн Иброҳим Айюбдан, у Икримадан ривоят қилди — бу унинг (Икриманинг) сўзи; у Ибн Аббосни зикр қилмади ва буни Икриманинг сўзи қилди.

حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ ‏{‏ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الأَمْرِ مِنْكُمْ ‏}‏ فِي عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَيْسِ بْنِ عَدِيٍّ بَعَثَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي سَرِيَّةٍ أَخْبَرَنِيهِ يَعْلَى عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏

Zuhayr ibn Harb bizga Hajjoj orqali rivoyat qildi. U aytdi: Ibn Jurayj dedi: {Ey iymon keltirganlar! Allohga itoat qilinglar, Paygʻambarga va oʻzlaringizdan boʻlgan ish boshliqlarga ham itoat qilinglar} (Niso 59) (degan oyat) Abdulloh ibn Qays ibn Adiy haqida (nozil boʻlgan). Uni Nabiy ﷺ bir sariyya (qoʻshin boʻlagi) bilan yuborgan edilar. Buni menga Yaʼlo Said ibn Jubayrdan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan (rivoyat qilib) xabar berdi.Зуҳайр ибн Ҳарб бизга Ҳажжож орқали ривоят қилди. У айтди: Ибн Журайж деди: {Эй иймон келтирганлар! Аллоҳга итоат қилинглар, Пайғамбарга ва ўзларингиздан бўлган иш бошлиқларга ҳам итоат қилинглар} (Нисо 59) (деган оят) Абдуллоҳ ибн Қайс ибн Адий ҳақида (нозил бўлган). Уни Набий ﷺ бир сарийя (қўшин бўлаги) билан юборган эдилар. Буни менга Яъло Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан (ривоят қилиб) хабар берди.