حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مُحَمَّدٍ أَبُو سَعِيدٍ يَعْنِي الْعَنْقَزِيَّ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ اشْتَرَى أَبُو بَكْرٍ مِنْ عَازِبٍ سَرْجًا بِثَلَاثَةَ عَشَرَ دِرْهَمًا قَالَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ لِعَازِبٍ مُرْ الْبَرَاءَ فَلْيَحْمِلْهُ إِلَى مَنْزِلِي فَقَالَ لَا حَتَّى تُحَدِّثَنَا كَيْفَ صَنَعْتَ حِينَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنْتَ مَعَهُ قَالَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ خَرَجْنَا فَأَدْلَجْنَا فَأَحْثَثْنَا يَوْمَنَا وَلَيْلَتَنَا حَتَّى أَظْهَرْنَا وَقَامَ قَائِمُ الظَّهِيرَةِ فَضَرَبْتُ بِبَصَرِي هَلْ أَرَى ظِلًّا نَأْوِي إِلَيْهِ فَإِذَا أَنَا بِصَخْرَةٍ فَأَهْوَيْتُ إِلَيْهَا فَإِذَا بَقِيَّةُ ظِلِّهَا فَسَوَّيْتُهُ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَفَرَشْتُ لَهُ فَرْوَةً وَقُلْتُ اضْطَجِعْ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَاضْطَجَعَ ثُمَّ خَرَجْتُ أَنْظُرُ هَلْ أَرَى أَحَدًا مِنْ الطَّلَبِ فَإِذَا أَنَا بِرَاعِي غَنَمٍ فَقُلْتُ لِمَنْ أَنْتَ يَا غُلَامُ فَقَالَ لِرَجُلٍ مِنْ قُرَيْشٍ فَسَمَّاهُ فَعَرَفْتُهُ فَقُلْتُ هَلْ فِي غَنَمِكَ مِنْ لَبَنٍ قَالَ نَعَمْ قَالَ قُلْتُ هَلْ أَنْتَ حَالِبٌ لِي قَالَ نَعَمْ قَالَ فَأَمَرْتُهُ فَاعْتَقَلَ شَاةً مِنْهَا ثُمَّ أَمَرْتُهُ فَنَفَضَ ضَرْعَهَا مِنْ الْغُبَارِ ثُمَّ أَمَرْتُهُ فَنَفَضَ كَفَّيْهِ مِنْ الْغُبَارِ وَمَعِي إِدَاوَةٌ عَلَى فَمِهَا خِرْقَةٌ فَحَلَبَ لِي كُثْبَةً مِنْ اللَّبَنِ فَصَبَبْتُ يَعْنِي الْمَاءَ عَلَى الْقَدَحِ حَتَّى بَرَدَ أَسْفَلُهُ ثُمَّ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَوَافَيْتُهُ وَقَدْ اسْتَيْقَظَ فَقُلْتُ اشْرَبْ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَشَرِبَ حَتَّى رَضِيتُ ثُمَّ قُلْتُ هَلْ أَنَى الرَّحِيلُ قَالَ فَارْتَحَلْنَا وَالْقَوْمُ يَطْلُبُونَا فَلَمْ يُدْرِكْنَا أَحَدٌ مِنْهُمْ إِلَّا سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ عَلَى فَرَسٍ لَهُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا الطَّلَبُ قَدْ لَحِقَنَا فَقَالَ {لَا تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنَا} حَتَّى إِذَا دَنَا مِنَّا فَكَانَ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ قَدْرُ رُمْحٍ أَوْ رُمْحَيْنِ أَوْ ثَلَاثَةٍ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا الطَّلَبُ قَدْ لَحِقَنَا وَبَكَيْتُ قَالَ لِمَ تَبْكِي قَالَ قُلْتُ أَمَا وَاللَّهِ مَا عَلَى نَفْسِي أَبْكِي وَلَكِنْ أَبْكِي عَلَيْكَ قَالَ فَدَعَا عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ اللَّهُمَّ اكْفِنَاهُ بِمَا شِئْتَ فَسَاخَتْ قَوَائِمُ فَرَسِهِ إِلَى بَطْنِهَا فِي أَرْضٍ صَلْدٍ وَوَثَبَ عَنْهَا وَقَالَ يَا مُحَمَّدُ قَدْ عَلِمْتُ أَنَّ هَذَا عَمَلُكَ فَادْعُ اللَّهَ أَنْ يُنْجِيَنِي مِمَّا أَنَا فِيهِ فَوَاللَّهِ لَأُعَمِّيَنَّ عَلَى مَنْ وَرَائِي مِنْ الطَّلَبِ وَهَذِهِ كِنَانَتِي فَخُذْ مِنْهَا سَهْمًا فَإِنَّكَ سَتَمُرُّ بِإِبِلِي وَغَنَمِي فِي مَوْضِعِ كَذَا وَكَذَا فَخُذْ مِنْهَا حَاجَتَكَ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا حَاجَةَ لِي فِيهَا قَالَ وَدَعَا لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأُطْلِقَ فَرَجَعَ إِلَى أَصْحَابِهِ وَمَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَا مَعَهُ حَتَّى قَدِمْنَا الْمَدِينَةَ فَتَلَقَّاهُ النَّاسُ فَخَرَجُوا فِي الطَّرِيقِ وَعَلَى الْأَجَاجِيرِ فَاشْتَدَّ الْخَدَمُ وَالصِّبْيَانُ فِي الطَّرِيقِ يَقُولُونَ اللَّهُ أَكْبَرُ جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَاءَ مُحَمَّدٌ قَالَ وَتَنَازَعَ الْقَوْمُ أَيُّهُمْ يَنْزِلُ عَلَيْهِ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْزِلُ اللَّيْلَةَ عَلَى بَنِي النَّجَّارِ أَخْوَالِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ لِأُكْرِمَهُمْ بِذَلِكَ فَلَمَّا أَصْبَحَ غَدَا حَيْثُ أُمِرَ قَالَ الْبَرَاءُ بْنُ عَازِبٍ أَوَّلُ مَنْ كَانَ قَدِمَ عَلَيْنَا مِنْ الْمُهَاجِرِينَ مُصْعَبُ بْنُ عُمَيْرٍ أَخُو بَنِي عَبْدِ الدَّارِ ثُمَّ قَدِمَ عَلَيْنَا ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ الْأَعْمَى أَخُو بَنِي فِهْرٍ ثُمَّ قَدِمَ عَلَيْنَا عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فِي عِشْرِينَ رَاكِبًا فَقُلْنَا مَا فَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ هُوَ عَلَى أَثَرِي ثُمَّ قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبُو بَكْرٍ مَعَهُ قَالَ الْبَرَاءُ وَلَمْ يَقْدَمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى حَفِظْتُ سُوَرًا مِنْ الْمُفَصَّلِ قَالَ إِسْرَائِيلُ وَكَانَ الْبَرَاءُ مِنْ الْأَنْصَارِ مِنْ بَنِي حَارِثَةَ.
Abu Bakr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U zot dedi: «Biz yoʻlga chiqdik va tun boʻyi yurdik, kunimizni va tunimizni tez yurib oʻtkazdik, hatto tush payti boʻlib, quyosh tik keldi. Men koʻz yugurtirdim: panoh olsak boʻladigan biror soya bormikin, deb. Shunda bir qoyaga koʻzim tushdi, unga tomon bordim, uning ozgina soyasi bor edi. Men uni Rasululloh ﷺ uchun tekisladim va bir poʻstak toʻshadim, soʻng: ‹Yoting, ey Allohning Rasuli›, dedim. U zot yotdilar. Keyin men chiqib, taʼqib qiluvchilardan birortasi koʻrinmadimikin, deb qaradim. Shunda bir qoʻychiga koʻzim tushdi. ‹Sen kimning qoʻychisisan, ey bola?› dedim. U bir qurayshlik kishini aytdi, men uni tanidim. ‹Qoʻyingda sut bormi?› dedim. ‹Ha›, dedi. ‹Menga sogʻib berasanmi?› dedim. ‹Ha›, dedi. Men unga buyurdim, u qoʻylardan bittasini ushlab turdi, soʻng buyurdim, u qoʻyning yelinini changdan tozaladi, soʻng buyurdim, u qoʻllarini changdan qoqdi. Mening ogʻzi latta bilan bogʻlangan bir idishim bor edi. U menga bir hovuch sut sogʻib berdi. Men idishning ostiga uning tagi sovuguncha suv quydim, soʻng Rasululloh ﷺ oldilariga keldim, u zotga yetib bordim, u zot uygʻongan edilar. ‹Iching, ey Allohning Rasuli›, dedim. U zot men mamnun boʻlgunimga qadar ichdilar. Soʻng: ‹Yoʻlga chiqish vaqti boʻldimi?› dedim. Biz yoʻlga chiqdik, qavm bizni taʼqib qilar edi. Ulardan hech kim bizga yetib ololmadi, faqat Suroqa ibn Molik ibn Juʼshum oʻz otida yetib keldi. ‹Ey Allohning Rasuli! Mana taʼqibchi bizga yetdi›, dedim. U zot: ‹Xafa boʻlma, albatta Alloh biz bilan birga› (Tavba 40), dedilar. Nihoyat u bizga yaqinlashdi, biz bilan uning orasi bir nayza yoki ikki nayza yoxud uch nayza masofasi qolganda: ‹Ey Allohning Rasuli! Mana taʼqibchi bizga yetdi›, dedim va yigʻladim. U zot: ‹Nega yigʻlayapsan?› dedilar. ‹Vallohi, oʻzim uchun yigʻlayotganim yoʻq, balki Siz uchun yigʻlayapman›, dedim. Shunda Rasululloh ﷺ unga qarshi duo qildilar va: ‹Ey Alloh! Uni Oʻzing xohlagan narsa bilan bizdan kifoya qil›, dedilar. Shunda uning otining oyoqlari qattiq yerda qorniga qadar botib ketdi, u otdan sakrab tushdi va: ‹Ey Muhammad! Bu senning ishing ekanini bildim. Allohga duo qilgin, meni bu ahvoldan qutqarsin. Vallohi, orqamdagi taʼqibchilarni chalgʻitaman. Mana bu oʻqdonim, undan bir oʻq ol, chunki sen falon-falon joyda mening tuyalarim va qoʻylarim yonidan oʻtasan, undan ehtiyojingni ol›, dedi. Rasululloh ﷺ: ‹Menga uning kerimasi yoʻq›, dedilar. Va Rasululloh ﷺ unga duo qildilar, u ozod boʻldi va sheriklariga qaytdi. Rasululloh ﷺ yoʻllarida davom etdilar, men ham u zot bilan birga edim, hatto Madinaga yetib keldik. Odamlar u zotni kutib oldilar, yoʻlga va tomlarga chiqib oldilar. Xizmatkorlar va bolalar yoʻlda: ‹Allohu akbar! Rasululloh ﷺ keldilar! Muhammad keldilar!› deb chopdilar.» Al-Baro ibn Ozib dedi: «Muhojirlardan bizga birinchi kelgan kishi Musʼab ibn Umayr edi, soʻng bizga koʻzi ojiz Ibn Ummi Maktum keldi, keyin bizga Umar ibn al-Xattob yigirma otliq bilan keldi. Soʻng Rasululloh ﷺ keldilar, Abu Bakr u zot bilan birga edi.»Абу Бакр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У зот деди: «Биз йўлга чиқдик ва тун бўйи юрдик, кунимизни ва тунимизни тез юриб ўтказдик, ҳатто туш пайти бўлиб, қуёш тик келди. Мен кўз югуртирдим: паноҳ олсак бўладиган бирор соя бормикин, деб. Шунда бир қояга кўзим тушди, унга томон бордим, унинг озгина сояси бор эди. Мен уни Расулуллоҳ ﷺ учун текисладим ва бир пўстак тўшадим, сўнг: ‹Ётинг, эй Аллоҳнинг Расули›, дедим. У зот ётдилар. Кейин мен чиқиб, таъқиб қилувчилардан бирортаси кўринмадимикин, деб қарадим. Шунда бир қўйчига кўзим тушди. ‹Сен кимнинг қўйчисисан, эй бола?› дедим. У бир қурайшлик кишини айтди, мен уни танидим. ‹Қўйингда сут борми?› дедим. ‹Ҳа›, деди. ‹Менга соғиб берасанми?› дедим. ‹Ҳа›, деди. Мен унга буюрдим, у қўйлардан биттасини ушлаб турди, сўнг буюрдим, у қўйнинг елинини чангдан тозалади, сўнг буюрдим, у қўлларини чангдан қоқди. Менинг оғзи латта билан боғланган бир идишим бор эди. У менга бир ҳовуч сут соғиб берди. Мен идишнинг остига унинг таги совугунча сув қуйдим, сўнг Расулуллоҳ ﷺ олдиларига келдим, у зотга етиб бордим, у зот уйғонган эдилар. ‹Ичинг, эй Аллоҳнинг Расули›, дедим. У зот мен мамнун бўлгунимга қадар ичдилар. Сўнг: ‹Йўлга чиқиш вақти бўлдими?› дедим. Биз йўлга чиқдик, қавм бизни таъқиб қилар эди. Улардан ҳеч ким бизга етиб ололмади, фақат Суроқа ибн Молик ибн Жуъшум ўз отида етиб келди. ‹Эй Аллоҳнинг Расули! Мана таъқибчи бизга етди›, дедим. У зот: ‹Хафа бўлма, албатта Аллоҳ биз билан бирга› (Тавба 40), дедилар. Ниҳоят у бизга яқинлашди, биз билан унинг ораси бир найза ёки икки найза ёхуд уч найза масофаси қолганда: ‹Эй Аллоҳнинг Расули! Мана таъқибчи бизга етди›, дедим ва йиғладим. У зот: ‹Нега йиғлаяпсан?› дедилар. ‹Валлоҳи, ўзим учун йиғлаётганим йўқ, балки Сиз учун йиғлаяпман›, дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга қарши дуо қилдилар ва: ‹Эй Аллоҳ! Уни Ўзинг хоҳлаган нарса билан биздан кифоя қил›, дедилар. Шунда унинг отининг оёқлари қаттиқ ерда қорнига қадар ботиб кетди, у отдан сакраб тушди ва: ‹Эй Муҳаммад! Бу сеннинг ишинг эканини билдим. Аллоҳга дуо қилгин, мени бу аҳволдан қутқарсин. Валлоҳи, орқамдаги таъқибчиларни чалғитаман. Мана бу ўқдоним, ундан бир ўқ ол, чунки сен фалон-фалон жойда менинг туяларим ва қўйларим ёнидан ўтасан, ундан эҳтиёжингни ол›, деди. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Менга унинг керимаси йўқ›, дедилар. Ва Расулуллоҳ ﷺ унга дуо қилдилар, у озод бўлди ва шерикларига қайтди. Расулуллоҳ ﷺ йўлларида давом этдилар, мен ҳам у зот билан бирга эдим, ҳатто Мадинага етиб келдик. Одамлар у зотни кутиб олдилар, йўлга ва томларга чиқиб олдилар. Хизматкорлар ва болалар йўлда: ‹Аллоҳу акбар! Расулуллоҳ ﷺ келдилар! Муҳаммад келдилар!› деб чопдилар.» Ал-Баро ибн Озиб деди: «Муҳожирлардан бизга биринчи келган киши Мусъаб ибн Умайр эди, сўнг бизга кўзи ожиз Ибн Умми Мактум келди, кейин бизга Умар ибн ал-Хаттоб йигирма отлиқ билан келди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ келдилар, Абу Бакр у зот билан бирга эди.»