Zayd ibn Horisa

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْبَرِيدِ، عَنْ حُسَيْنِ بْنِ مَيْمُونٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَاضِي الرَّيِّ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، قَالَ سَمِعْتُ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، عَلِيًّا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَقُولُ اجْتَمَعْتُ أَنَا وَفَاطِمَةُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا وَالْعَبَّاسُ وَزَيْدُ بْنُ حَارِثَةَ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ الْعَبَّاسُ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَبِرَ سِنِّي وَرَقَّ عَظْمِي وَكَثُرَتْ مُؤْنَتِي فَإِنْ رَأَيْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنْ تَأْمُرَ لِي بِكَذَا وَكَذَا وَسْقًا مِنْ طَعَامٍ فَافْعَلْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَفْعَلُ فَقَالَتْ فَاطِمَةُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنْ رَأَيْتَ أَنْ تَأْمُرَ لِي كَمَا أَمَرْتَ لِعَمِّكَ فَافْعَلْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَفْعَلُ ذَلِكَ ثُمَّ قَالَ زَيْدُ بْنُ حَارِثَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كُنْتَ أَعْطَيْتَنِي أَرْضًا كَانَتْ مَعِيشَتِي مِنْهَا ثُمَّ قَبَضْتَهَا فَإِنْ رَأَيْتَ أَنْ تَرُدَّهَا عَلَيَّ فَقَلْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَفْعَلُ فَقَالَتْ فَاطِمَةُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنْ رَأَيْتَ أَنْ تَأْمُرَ لِي كَمَا أَمَرْت لِعَمِّكَ فَافْعَلْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ نَفْعَلُ ذَلِكَ قَالَ فَقُلْتُ أَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنْ رَأَيْتَ أَنْ تُوَلِّيَنِي هَذَا الْحَقَّ الَّذِي جَعَلَهُ اللَّهُ لَنَا فِي كِتَابِهِ مِنْ هَذَا الْخُمُسِ فَأَقْسِمُهُ فِي حَيَاتِكَ كَيْ لَا يُنَازِعَنِيهِ أَحَدٌ بَعْدَكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَفْعَلُ ذَاكَ فَوَلَّانِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَسَمْتُهُ فِي حَيَاتِهِ ثُمَّ وَلَّانِيهِ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقَسَمْتُهُ فِي حَيَاتِهِ ثُمَّ وَلَّانِيهِ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقَسَمْتُ فِي حَيَاتِهِ حَتَّى كَانَتْ آخِرُ سَنَةٍ مِنْ سِنِي عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَإِنَّهُ أَتَاهُ مَالٌ كَثِيرٌ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men, Fotima (roziyallohu anho), Abbos va Zayd ibn Horisa Rasululloh ﷺning huzurlarida yigʻildik. Abbos: «Ey Allohning Rasuli, yoshim ulgʻaydi, suyagim boʻshashdi va yeydiganlarim koʻpaydi. Agar maʼqul koʻrsangiz, ey Allohning Rasuli, menga shuncha-shuncha vasq taom berishga amr qiling», dedi. Rasululloh ﷺ: «Qilamiz», dedilar. Fotima: «Ey Allohning Rasuli, agar maʼqul koʻrsangiz, amakingizga amr qilganingizdek menga ham amr qiling», dedi. Rasululloh ﷺ: «Buni qilamiz», dedilar. Soʻng Zayd ibn Horisa: «Ey Allohning Rasuli, siz menga tirikchiligim shundan boʻladigan bir yer bergan edingiz, keyin uni qaytarib oldingiz. Agar maʼqul koʻrsangiz, uni menga qaytaring», dedi. Rasululloh ﷺ: «Qilamiz», dedilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, agar maʼqul koʻrsangiz, Alloh oʻz kitobida bizga (ahli baytga) bu xumsdan ajratib qoʻygan haqni menga topshirsangiz, uni siz hayotligingizda taqsimlab beray, toki sizdan keyin bunda hech kim men bilan tortishmasin», dedim. Rasululloh ﷺ: «Buni qilamiz», dedilar. Rasululloh ﷺ uni menga topshirdilar, men uni u zotning hayotliklarida taqsimladim. Soʻng Abu Bakr (roziyallohu anhu) uni menga topshirdi, men uni uning hayotligida taqsimladim. Soʻng Umar (roziyallohu anhu) uni menga topshirdi, men uni uning hayotligida taqsimladim; nihoyat Umarning umrining oxirgi yili keldiki, unga koʻp mol-dunyo kelib qoldi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен, Фотима (розияллоҳу анҳо), Аббос ва Зайд ибн Ҳориса Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларида йиғилдик. Аббос: «Эй Аллоҳнинг Расули, ёшим улғайди, суягим бўшашди ва ейдиганларим кўпайди. Агар маъқул кўрсангиз, эй Аллоҳнинг Расули, менга шунча-шунча васқ таом беришга амр қилинг», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Қиламиз», дедилар. Фотима: «Эй Аллоҳнинг Расули, агар маъқул кўрсангиз, амакингизга амр қилганингиздек менга ҳам амр қилинг», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Буни қиламиз», дедилар. Сўнг Зайд ибн Ҳориса: «Эй Аллоҳнинг Расули, сиз менга тирикчилигим шундан бўладиган бир ер берган эдингиз, кейин уни қайтариб олдингиз. Агар маъқул кўрсангиз, уни менга қайтаринг», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Қиламиз», дедилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, агар маъқул кўрсангиз, Аллоҳ ўз китобида бизга (аҳли байтга) бу хумсдан ажратиб қўйган ҳақни менга топширсангиз, уни сиз ҳаётлигингизда тақсимлаб берай, токи сиздан кейин бунда ҳеч ким мен билан тортишмасин», дедим. Расулуллоҳ ﷺ: «Буни қиламиз», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ уни менга топширдилар, мен уни у зотнинг ҳаётликларида тақсимладим. Сўнг Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) уни менга топширди, мен уни унинг ҳаётлигида тақсимладим. Сўнг Умар (розияллоҳу анҳу) уни менга топширди, мен уни унинг ҳаётлигида тақсимладим; ниҳоят Умарнинг умрининг охирги йили келдики, унга кўп мол-дунё келиб қолди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ هَانِئِ بْنِ هَانِئٍ، وَهُبَيْرَةَ بْنِ يَرِيمَ، عَنْ عَلِيٍّ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ لَمَّا خَرَجْنَا مِنْ مَكَّةَ اتَّبَعَتْنَا ابْنَةُ حَمْزَةَ تُنَادِي يَا عَمِّ وَيَا عَمِّ قَالَ فَتَنَاوَلْتُهَا بِيَدِهَا فَدَفَعْتُهَا إِلَى فَاطِمَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا فَقُلْتُ دُونَكِ ابْنَةَ عَمِّكِ قَالَ فَلَمَّا قَدِمْنَا الْمَدِينَةَ اخْتَصَمْنَا فِيهَا أَنَا وَجَعْفَرٌ وَزَيْدُ بْنُ حَارِثَةَ فَقَالَ جَعْفَرٌ ابْنَةُ عَمِّي وَخَالَتُهَا عِنْدِي يَعْنِي أَسْمَاءَ بِنْتَ عُمَيْسٍ وَقَالَ زَيْدٌ ابْنَةُ أَخِي وَقُلْتُ أَنَا أَخَذْتُهَا وَهِيَ ابْنَةُ عَمِّي فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَّا أَنْتَ يَا جَعْفَرُ فَأَشْبَهْتَ خَلْقِي وَخُلُقِي وَأَمَّا أَنْتَ يَا عَلِيُّ فَمِنِّي وَأَنَا مِنْكَ وَأَمَّا أَنْتَ يَا زَيْدُ فَأَخُونَا وَمَوْلَانَا وَالْجَارِيَةُ عِنْدَ خَالَتِهَا فَإِنَّ الْخَالَةَ وَالِدَةٌ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلَا تَزَوَّجُهَا قَالَ إِنَّهَا ابْنَةُ أَخِي مِنْ الرَّضَاعَةِ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Makkadan chiqqanimizda, Hamzaning qizi bizga ergashib: «Ey amaki, ey amaki!» deb baqirdi. Men uni qoʻlidan ushlab, Fotima (roziyallohu anho)ga topshirdim va: «Amakingning qizini ol», dedim. Madinaga kelganimizda, men, Jaʼfar va Zayd ibn Horisa uning haqida talashib qoldik. Jaʼfar: «U amakimning qizi va uning xolasi mening nikohimda», dedi, yaʼni Asmo binti Umaysni. Zayd: «U mening akamning qizi», dedi. Men esa: «Uni men oldim va u mening amakimning qizi», dedim. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ey Jaʼfar, sen esa mening yaratilishimga va xulqimga oʻxshaysan. Ey Ali, sen mendansan va men sendanman. Ey Zayd, sen bizning birodarimiz va mavlomizsan. Qiz esa xolasining oldida qolsin, chunki xola onadir», dedilar. Men: «Ey Rasululloh, unga uylanmaysizmi?» dedim. U zot: «U mening emishgan birodarimning qizidir», dedilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Маккадан чиққанимизда, Ҳамзанинг қизи бизга эргашиб: «Эй амаки, эй амаки!» деб бақирди. Мен уни қўлидан ушлаб, Фотима (розияллоҳу анҳо)га топширдим ва: «Амакингнинг қизини ол», дедим. Мадинага келганимизда, мен, Жаъфар ва Зайд ибн Ҳориса унинг ҳақида талашиб қолдик. Жаъфар: «У амакимнинг қизи ва унинг холаси менинг никоҳимда», деди, яъни Асмо бинти Умайсни. Зайд: «У менинг акамнинг қизи», деди. Мен эса: «Уни мен олдим ва у менинг амакимнинг қизи», дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Жаъфар, сен эса менинг яратилишимга ва хулқимга ўхшайсан. Эй Али, сен мендансан ва мен сенданман. Эй Зайд, сен бизнинг биродаримиз ва мавломизсан. Қиз эса холасининг олдида қолсин, чунки хола онадир», дедилар. Мен: «Эй Расулуллоҳ, унга уйланмайсизми?» дедим. У зот: «У менинг эмишган биродаримнинг қизидир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَنْبَأَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، حَدَّثَنِي ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ أَبِيهِ، حُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ قَالَ عَلِيٌّ أَصَبْتُ شَارِفًا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَغْنَمِ يَوْمَ بَدْرٍ وَأَعْطَانِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَارِفًا أُخْرَى فَأَنَخْتُهُمَا يَوْمًا عِنْدَ بَابِ رَجُلٍ مِنْ الْأَنْصَارِ وَأَنَا أُرِيدُ أَنْ أَحْمِلَ عَلَيْهِمَا إِذْخِرًا لِأَبِيعَهُ وَمَعِي صَائِغٌ مِنْ بَنِي قَيْنُقَاعَ لِأَسْتَعِينَ بِهِ عَلَى وَلِيمَةِ فَاطِمَةَ وَحَمْزَةُ بْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ يَشْرَبُ فِي ذَلِكَ الْبَيْتِ فَثَارَ إِلَيْهِمَا حَمْزَةُ بِالسَّيْفِ فَجَبَّ أَسْنِمَتَهُمَا وَبَقَرَ خَوَاصِرَهُمَا ثُمَّ أَخَذَ مِنْ أَكْبَادِهِمَا قُلْتُ لِابْنِ شِهَابٍ وَمِنْ السَّنَامِ قَالَ جَبَّ أَسْنِمَتَهُمَا فَذَهَبَ بِهَا قَالَ فَنَظَرْتُ إِلَى مَنْظَرٍ أَفْظَعَنِي فَأَتَيْتُ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعِنْدَهُ زَيْدُ بْنُ حَارِثَةَ فَأَخْبَرْتُهُ الْخَبَرَ فَخَرَجَ وَمَعَهُ زَيْدٌ فَانْطَلَقَ مَعَهُ فَدَخَلَ عَلَى حَمْزَةَ فَتَغَيَّظَ عَلَيْهِ فَرَفَعَ حَمْزَةُ بَصَرَهُ فَقَالَ هَلْ أَنْتُمْ إِلَّا عَبِيدٌ لِأَبِي فَرَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُقَهْقِرُ حَتَّى خَرَجَ عَنْهُمْ وَذَلِكَ قَبْلَ تَحْرِيمِ الْخَمْرِ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Badr kuni oʻljadan menga Rasululloh ﷺ bilan birga bir keksa tuya tegdi, Rasululloh ﷺ menga yana bir tuya berdilar. Bir kuni men bu ikki tuyani ansorlardan bir kishining eshigi oldiga choʻktirdim, ularga izxir (bir xil oʻt) ortib, uni sotmoqchi edim, men bilan birga Banu Qaynuqodan bir zargar bor edi, buning bilan Fotimaning toʻyiga ozgina yordam olmoqchi edim. Hamza ibn Abdulmuttalib esa oʻsha uyda ichib oʻtirgan edi. Hamza qilich bilan ularga tashlanib, oʻrkachlarini kesib tashladi va biqinlarini yorib, jigarlarini oldi. Men Ibn Shihobga: «Oʻrkachdan ham oldimi?» dedim. U: «Oʻrkachlarini kesib olib ketdi», dedi. Ali: «Men meni dahshatga solgan bir manzarani koʻrdim va Allohning Paygʻambari ﷺning oldilariga bordim, u zotning huzurlarida Zayd ibn Horisa bor edi, men bu xabarni aytdim. U zot chiqdilar, Zayd ham u zot bilan chiqdi, men ham u zot bilan bordim. U zot Hamzaning oldiga kirib, unga gʻazablarini bildirdilar. Hamza koʻzini koʻtarib: ‹Sizlar otamning qullaridan boshqa narsa emassizlar-ku!› dedi. Shunda Rasululloh ﷺ ortlariga chekinib, ularning oldilaridan chiqib ketdilar. Bu esa xamr harom qilinishidan oldin edi», dedilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бадр куни ўлжадан менга Расулуллоҳ ﷺ билан бирга бир кекса туя тегди, Расулуллоҳ ﷺ менга яна бир туя бердилар. Бир куни мен бу икки туяни ансорлардан бир кишининг эшиги олдига чўктирдим, уларга изхир (бир хил ўт) ортиб, уни сотмоқчи эдим, мен билан бирга Бану Қайнуқодан бир заргар бор эди, бунинг билан Фотиманинг тўйига озгина ёрдам олмоқчи эдим. Ҳамза ибн Абдулмутталиб эса ўша уйда ичиб ўтирган эди. Ҳамза қилич билан уларга ташланиб, ўркачларини кесиб ташлади ва биқинларини ёриб, жигарларини олди. Мен Ибн Шиҳобга: «Ўркачдан ҳам олдими?» дедим. У: «Ўркачларини кесиб олиб кетди», деди. Али: «Мен мени даҳшатга солган бир манзарани кўрдим ва Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺнинг олдиларига бордим, у зотнинг ҳузурларида Зайд ибн Ҳориса бор эди, мен бу хабарни айтдим. У зот чиқдилар, Зайд ҳам у зот билан чиқди, мен ҳам у зот билан бордим. У зот Ҳамзанинг олдига кириб, унга ғазабларини билдирдилар. Ҳамза кўзини кўтариб: ‹Сизлар отамнинг қулларидан бошқа нарса эмассизлар-ку!› деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ ортларига чекиниб, уларнинг олдиларидан чиқиб кетдилар. Бу эса хамр ҳаром қилинишидан олдин эди», дедилар.