حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ، حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ طَلْحَةَ، عَنْ عَمِّهِ، عِمْرَانَ بْنِ طَلْحَةَ عَنْ أُمِّهِ، حَمْنَةَ بِنْتِ جَحْشٍ قَالَتْ كُنْتُ أُسْتَحَاضُ حَيْضَةً كَثِيرَةً شَدِيدَةً فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَسْتَفْتِيهِ وَأُخْبِرُهُ فَوَجَدْتُهُ فِي بَيْتِ أُخْتِي زَيْنَبَ بِنْتِ جَحْشٍ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أُسْتَحَاضُ حَيْضَةً كَثِيرَةً شَدِيدَةً فَمَا تَأْمُرُنِي فِيهَا قَدْ مَنَعَتْنِي الصِّيَامَ وَالصَّلاَةَ قَالَ " أَنْعَتُ لَكِ الْكُرْسُفَ فَإِنَّهُ يُذْهِبُ الدَّمَ " . قَالَتْ هُوَ أَكْثَرُ مِنْ ذَلِكَ قَالَ " فَتَلَجَّمِي " . قَالَتْ هُوَ أَكْثَرُ مِنْ ذَلِكَ قَالَ " فَاتَّخِذِي ثَوْبًا " . قَالَتْ هُوَ أَكْثَرُ مِنْ ذَلِكَ إِنَّمَا أَثُجُّ ثَجًّا فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " سَآمُرُكِ بِأَمْرَيْنِ أَيَّهُمَا صَنَعْتِ أَجْزَأَ عَنْكِ فَإِنْ قَوِيتِ عَلَيْهِمَا فَأَنْتِ أَعْلَمُ " . فَقَالَ " إِنَّمَا هِيَ رَكْضَةٌ مِنَ الشَّيْطَانِ فَتَحَيَّضِي سِتَّةَ أَيَّامٍ أَوْ سَبْعَةَ أَيَّامٍ فِي عِلْمِ اللَّهِ ثُمَّ اغْتَسِلِي فَإِذَا رَأَيْتِ أَنَّكِ قَدْ طَهُرْتِ وَاسْتَنْقَأْتِ فَصَلِّي أَرْبَعًا وَعِشْرِينَ لَيْلَةً أَوْ ثَلاَثًا وَعِشْرِينَ لَيْلَةً وَأَيَّامَهَا وَصُومِي وَصَلِّي فَإِنَّ ذَلِكِ يُجْزِئُكِ وَكَذَلِكِ فَافْعَلِي كَمَا تَحِيضُ النِّسَاءُ وَكَمَا يَطْهُرْنَ لِمِيقَاتِ حَيْضِهِنَّ وَطُهْرِهِنَّ فَإِنْ قَوِيتِ عَلَى أَنْ تُؤَخِّرِي الظُّهْرَ وَتُعَجِّلِي الْعَصْرَ ثُمَّ تَغْتَسِلِينَ حِينَ تَطْهُرِينَ وَتُصَلِّينَ الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ جَمِيعًا ثُمَّ تُؤَخِّرِينَ الْمَغْرِبَ وَتُعَجِّلِينَ الْعِشَاءَ ثُمَّ تَغْتَسِلِينَ وَتَجْمَعِينَ بَيْنَ الصَّلاَتَيْنِ فَافْعَلِي وَتَغْتَسِلِينَ مَعَ الصُّبْحِ وَتُصَلِّينَ وَكَذَلِكِ فَافْعَلِي وَصُومِي إِنْ قَوِيتِ عَلَى ذَلِكِ " . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " وَهُوَ أَعْجَبُ الأَمْرَيْنِ إِلَىَّ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَرَوَاهُ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو الرَّقِّيُّ وَابْنُ جُرَيْجٍ وَشَرِيكٌ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ طَلْحَةَ عَنْ عَمِّهِ عِمْرَانَ عَنْ أُمِّهِ حَمْنَةَ إِلاَّ أَنَّ ابْنَ جُرَيْجٍ يَقُولُ عُمَرُ بْنُ طَلْحَةَ وَالصَّحِيحُ عِمْرَانُ بْنُ طَلْحَةَ . قَالَ وَسَأَلْتُ مُحَمَّدًا عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَ هُوَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَهَكَذَا قَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ هُوَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَالَ أَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ فِي الْمُسْتَحَاضَةِ إِذَا كَانَتْ تَعْرِفُ حَيْضَهَا بِإِقْبَالِ الدَّمِ وَإِدْبَارِهِ وَإِقْبَالُهُ أَنْ يَكُونَ أَسْوَدَ . وَإِدْبَارُهُ أَنْ يَتَغَيَّرَ إِلَى الصُّفْرَةِ فَالْحُكْمُ لَهَا عَلَى حَدِيثِ فَاطِمَةَ بِنْتِ أَبِي حُبَيْشٍ وَإِنْ كَانَتِ الْمُسْتَحَاضَةُ لَهَا أَيَّامٌ مَعْرُوفَةٌ قَبْلَ أَنْ تُسْتَحَاضَ فَإِنَّهَا تَدَعُ الصَّلاَةَ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا ثُمَّ تَغْتَسِلُ وَتَتَوَضَّأُ لِكُلِّ صَلاَةٍ وَتُصَلِّي وَإِذَا اسْتَمَرَّ بِهَا الدَّمُ وَلَمْ يَكُنْ لَهَا أَيَّامٌ مَعْرُوفَةٌ وَلَمْ تَعْرِفِ الْحَيْضَ بِإِقْبَالِ الدَّمِ وَإِدْبَارِهِ فَالْحُكْمُ لَهَا عَلَى حَدِيثِ حَمْنَةَ بِنْتِ جَحْشٍ . وَكَذَلِكَ قَالَ أَبُو عُبَيْدٍ . وَقَالَ الشَّافِعِيُّ الْمُسْتَحَاضَةُ إِذَا اسْتَمَرَّ بِهَا الدَّمُ فِي أَوَّلِ مَا رَأَتْ فَدَامَتْ عَلَى ذَلِكَ فَإِنَّهَا تَدَعُ الصَّلاَةَ مَا بَيْنَهَا وَبَيْنَ خَمْسَةَ عَشَرَ يَوْمًا فَإِذَا طَهُرَتْ فِي خَمْسَةَ عَشَرَ يَوْمًا أَوْ قَبْلَ ذَلِكَ فَإِنَّهَا أَيَّامُ حَيْضٍ فَإِذَا رَأَتِ الدَّمَ أَكْثَرَ مِنْ خَمْسَةَ عَشَرَ يَوْمًا فَإِنَّهَا تَقْضِي صَلاَةَ أَرْبَعَةَ عَشَرَ يَوْمًا ثُمَّ تَدَعُ الصَّلاَةَ بَعْدَ ذَلِكَ أَقَلَّ مَا تَحِيضُ النِّسَاءُ وَهُوَ يَوْمٌ وَلَيْلَةٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي أَقَلِّ الْحَيْضِ وَأَكْثَرِهِ فَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ أَقَلُّ الْحَيْضِ ثَلاَثَةٌ وَأَكْثَرُهُ عَشَرَةٌ . وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَأَهْلِ الْكُوفَةِ وَبِهِ يَأْخُذُ ابْنُ الْمُبَارَكِ وَرُوِيَ عَنْهُ خِلاَفُ هَذَا . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْهُمْ عَطَاءُ بْنُ أَبِي رَبَاحٍ أَقَلُّ الْحَيْضِ يَوْمٌ وَلَيْلَةٌ وَأَكْثَرُهُ خَمْسَةَ عَشَرَ يَوْمًا . وَهُوَ قَوْلُ مَالِكٍ وَالأَوْزَاعِيِّ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ وَأَبِي عُبَيْدٍ .
Hamna binti Jahsh (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Men koʻp va qattiq istihoza (qon) bilan kasallangan edim. Paygʻambar ﷺning oldilariga undan fatvo soʻragani va u zotga xabar bergani keldim. U zotni opam Zaynab binti Jahshning uyida topdim. Men: ‹Yo Rasululloh, men koʻp va qattiq istihoza bilan kasallanganman, bu haqda menga nima buyurasiz? U meni roʻza va namozdan toʻsib qoʻydi›, dedim. U zot: ‹Senga paxta (qoʻyishni) tavsiya qilaman, chunki u qonni ketkazadi›, dedilar. Men: ‹U bundan ham koʻproq›, dedim. U zot: ‹Boylab qoʻy (latta bilan)›, dedilar. Men: ‹U bundan ham koʻproq›, dedim. U zot: ‹Bir kiyim (matoʼ) ol›, dedilar. Men: ‹U bundan ham koʻproq, men faqat shariqlab oqaman›, dedim. Shunda Paygʻambar ﷺ: ‹Men senga ikki ishni buyuraman, qaysi birini qilsang ham senga kifoya qiladi. Agar ikkalasiga ham kuching yetsa, oʻzing biluvchiroqsan›, dedilar. Yana: ‹Bu faqat shaytonning bir tepkisidir. Allohning ilmida boʻlganidek, olti yoki yetti kun hayzli boʻl, soʻng gʻusl qil. Pok boʻlib, tozalanganingni koʻrsang, yigirma toʻrt tun yoki yigirma uch tun va ularning kunlarida namoz oʻqi, roʻza tut va namoz oʻqi, chunki bu senga kifoya qiladi. Ayollar hayz koʻrgani va oʻz hayz va poklik vaqtlarida poklangani kabi shunday qil. Agar peshinni kechiktirib, asrni erta oʻqishga, soʻng poklanganingda gʻusl qilib, peshin va asrni birga oʻqishga, soʻng shomni kechiktirib, xuftonni erta oʻqishga, soʻng gʻusl qilib, ikki namozni birlashtirishga kuching yetsa, shunday qil. Subh (bomdod) bilan birga gʻusl qilib, namoz oʻqiysan — shunday qil va kuching yetsa, roʻza tut›, dedilar.» Rasululloh ﷺ: «Bu ikki ishning menga eng yoqimlirogʻidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Buni Ubaydulloh ibn Amr ar-Raqqiy, Ibn Jurayj va Sharik Abdulloh ibn Muhammad ibn Aqildan, u Ibrohim ibn Muhammad ibn Talhadan, u amakisi Imrondan, u onasi Hamnadan rivoyat qilganlar. Faqat Ibn Jurayj «Umar ibn Talha» deydi, sahihi esa «Imron ibn Talha»dir. (Abu Iso) aytdi: Men Muhammaddan bu hadis haqida soʻradim, u: bu hadis hasan sahihdir, dedi. Shuningdek Ahmad ibn Hanbal ham: bu hadis hasan sahihdir, dedi. Ahmad va Ishoq mustahoza haqida: agar u oʻz hayzini qonning kelishi va ketishi bilan tanisa — uning kelishi qon qora boʻlishi, ketishi esa sariqlikka oʻzgarishidir — unda uning hukmi Fotima binti Abu Hubaysh hadisi boʻyicha boʻladi. Agar mustahozaning istihoza boʻlishidan oldin maʼlum (hayz) kunlari boʻlsa, u hayz kunlarida namozni tark qiladi, soʻng gʻusl qilib, har namozga tahorat qilib namoz oʻqiydi. Agar qon davom etib, uning maʼlum kunlari boʻlmasa va hayzni qonning kelishi va ketishi bilan tanimasa, unda uning hukmi Hamna binti Jahsh hadisi boʻyicha boʻladi, dedilar. Abu Ubayd ham shunday dedi. Shofiiy esa: mustahozaning qoni boshidan davom etib, shu holatda davom etsa, u oʻn besh kungacha boʻlgan oraliqda namozni tark qiladi. Agar oʻn besh kunda yoki undan oldin poklansa, bular hayz kunlaridir. Agar oʻn besh kundan ortiq qon koʻrsa, oʻn toʻrt kunlik namozni qazo qiladi, soʻng undan keyin ayollar koʻradigan eng kam hayz miqdori — bir kechayu kunduz — namozni tark qiladi, dedi. Abu Iso aytdi: Ilm ahli eng kam va eng koʻp hayz haqida ixtilof qilishgan. Baʼzi ilm ahli: eng kam hayz uch (kun), eng koʻpi oʻn (kun)dir, dedilar — bu Sufyon as-Savriy va Kufa ahlining soʻzi boʻlib, shuni Ibn al-Muborak ham qabul qiladi, undan bunga xilof (soʻz) ham rivoyat qilingan. Baʼzi ilm ahli — ular orasida Ato ibn Abu Raboh — esa: eng kam hayz bir kechayu kunduz, eng koʻpi oʻn besh kundir, dedilar. Bu Molik, Avzoiy, Shofiiy, Ahmad, Ishoq va Abu Ubaydning soʻzidir.Ҳамна бинти Жаҳш (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Мен кўп ва қаттиқ истиҳоза (қон) билан касалланган эдим. Пайғамбар ﷺнинг олдиларига ундан фатво сўрагани ва у зотга хабар бергани келдим. У зотни опам Зайнаб бинти Жаҳшнинг уйида топдим. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ, мен кўп ва қаттиқ истиҳоза билан касалланганман, бу ҳақда менга нима буюрасиз? У мени рўза ва намоздан тўсиб қўйди›, дедим. У зот: ‹Сенга пахта (қўйишни) тавсия қиламан, чунки у қонни кетказади›, дедилар. Мен: ‹У бундан ҳам кўпроқ›, дедим. У зот: ‹Бойлаб қўй (латта билан)›, дедилар. Мен: ‹У бундан ҳам кўпроқ›, дедим. У зот: ‹Бир кийим (матў) ол›, дедилар. Мен: ‹У бундан ҳам кўпроқ, мен фақат шариқлаб оқаман›, дедим. Шунда Пайғамбар ﷺ: ‹Мен сенга икки ишни буюраман, қайси бирини қилсанг ҳам сенга кифоя қилади. Агар иккаласига ҳам кучинг етса, ўзинг билувчироқсан›, дедилар. Яна: ‹Бу фақат шайтоннинг бир тепкисидир. Аллоҳнинг илмида бўлганидек, олти ёки етти кун ҳайзли бўл, сўнг ғусл қил. Пок бўлиб, тозаланганингни кўрсанг, йигирма тўрт тун ёки йигирма уч тун ва уларнинг кунларида намоз ўқи, рўза тут ва намоз ўқи, чунки бу сенга кифоя қилади. Аёллар ҳайз кўргани ва ўз ҳайз ва поклик вақтларида поклангани каби шундай қил. Агар пешинни кечиктириб, асрни эрта ўқишга, сўнг покланганингда ғусл қилиб, пешин ва асрни бирга ўқишга, сўнг шомни кечиктириб, хуфтонни эрта ўқишга, сўнг ғусл қилиб, икки намозни бирлаштиришга кучинг етса, шундай қил. Субҳ (бомдод) билан бирга ғусл қилиб, намоз ўқийсан — шундай қил ва кучинг етса, рўза тут›, дедилар.» Расулуллоҳ ﷺ: «Бу икки ишнинг менга энг ёқимлироғидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Буни Убайдуллоҳ ибн Амр ар-Раққий, Ибн Журайж ва Шарик Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ибн Ақилдан, у Иброҳим ибн Муҳаммад ибн Талҳадан, у амакиси Имрондан, у онаси Ҳамнадан ривоят қилганлар. Фақат Ибн Журайж «Умар ибн Талҳа» дейди, саҳиҳи эса «Имрон ибн Талҳа»дир. (Абу Исо) айтди: Мен Муҳаммаддан бу ҳадис ҳақида сўрадим, у: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир, деди. Шунингдек Аҳмад ибн Ҳанбал ҳам: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир, деди. Аҳмад ва Ишоқ мустаҳоза ҳақида: агар у ўз ҳайзини қоннинг келиши ва кетиши билан таниса — унинг келиши қон қора бўлиши, кетиши эса сариқликка ўзгаришидир — унда унинг ҳукми Фотима бинти Абу Ҳубайш ҳадиси бўйича бўлади. Агар мустаҳозанинг истиҳоза бўлишидан олдин маълум (ҳайз) кунлари бўлса, у ҳайз кунларида намозни тарк қилади, сўнг ғусл қилиб, ҳар намозга таҳорат қилиб намоз ўқийди. Агар қон давом этиб, унинг маълум кунлари бўлмаса ва ҳайзни қоннинг келиши ва кетиши билан танимаса, унда унинг ҳукми Ҳамна бинти Жаҳш ҳадиси бўйича бўлади, дедилар. Абу Убайд ҳам шундай деди. Шофиий эса: мустаҳозанинг қони бошидан давом этиб, шу ҳолатда давом этса, у ўн беш кунгача бўлган оралиқда намозни тарк қилади. Агар ўн беш кунда ёки ундан олдин покланса, булар ҳайз кунларидир. Агар ўн беш кундан ортиқ қон кўрса, ўн тўрт кунлик намозни қазо қилади, сўнг ундан кейин аёллар кўрадиган энг кам ҳайз миқдори — бир кечаю кундуз — намозни тарк қилади, деди. Абу Исо айтди: Илм аҳли энг кам ва энг кўп ҳайз ҳақида ихтилоф қилишган. Баъзи илм аҳли: энг кам ҳайз уч (кун), энг кўпи ўн (кун)дир, дедилар — бу Суфён ас-Саврий ва Куфа аҳлининг сўзи бўлиб, шуни Ибн ал-Муборак ҳам қабул қилади, ундан бунга хилоф (сўз) ҳам ривоят қилинган. Баъзи илм аҳли — улар орасида Ато ибн Абу Рабоҳ — эса: энг кам ҳайз бир кечаю кундуз, энг кўпи ўн беш кундир, дедилар. Бу Молик, Авзоий, Шофиий, Аҳмад, Ишоқ ва Абу Убайднинг сўзидир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَمَّا ذُكِرَ مِنْ شَأْنِي الَّذِي ذُكِرَ وَمَا عَلِمْتُ بِهِ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيَّ خَطِيبًا فَتَشَهَّدَ وَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ ثُمَّ قَالَ " أَمَّا بَعْدُ أَشِيرُوا عَلَىَّ فِي أُنَاسٍ أَبَنُوا أَهْلِي وَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ عَلَى أَهْلِي مِنْ سُوءٍ قَطُّ وَأَبَنُوا بِمَنْ وَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ عَلَيْهِ مِنْ سُوءٍ قَطُّ وَلاَ دَخَلَ بَيْتِي قَطُّ إِلاَّ وَأَنَا حَاضِرٌ وَلاَ غِبْتُ فِي سَفَرٍ إِلاَّ غَابَ مَعِي فَقَامَ سَعْدُ بْنُ مُعَاذٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقَالَ ائْذَنْ لِي يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنْ أَضْرِبَ أَعْنَاقَهُمْ . وَقَامَ رَجُلٌ مِنَ الْخَزْرَجِ وَكَانَتْ أُمُّ حَسَّانَ بْنِ ثَابِتٍ مِنْ رَهْطِ ذَلِكَ الرَّجُلِ فَقَالَ كَذَبْتَ أَمَا وَاللَّهِ أَنْ لَوْ كَانُوا مِنَ الأَوْسِ مَا أَحْبَبْتَ أَنْ تُضْرَبَ أَعْنَاقُهُمْ حَتَّى كَادَ أَنْ يَكُونَ بَيْنَ الأَوْسِ وَالْخَزْرَجِ شَرٌّ فِي الْمَسْجِدِ وَمَا عَلِمْتُ بِهِ فَلَمَّا كَانَ مَسَاءُ ذَلِكَ الْيَوْمِ خَرَجْتُ لِبَعْضِ حَاجَتِي وَمَعِي أُمُّ مِسْطَحٍ فَعَثَرَتْ فَقَالَتْ تَعِسَ مِسْطَحٌ فَقُلْتُ لَهَا أَىْ أَمَّ تَسُبِّينَ ابْنَكِ فَسَكَتَتْ ثُمَّ عَثَرَتِ الثَّانِيَةَ فَقَالَتْ تَعِسَ مِسْطَحٌ فَقُلْتُ لَهَا أَىْ أَمَّ تَسُبِّينَ ابْنَكِ فَسَكَتَتْ ثُمَّ عَثَرَتِ الثَّالِثَةَ فَقَالَتْ تَعِسَ مِسْطَحٌ فَانْتَهَرْتُهَا فَقُلْتُ لَهَا أَىْ أُمَّ تَسُبِّينَ ابْنَكِ فَقَالَتْ وَاللَّهِ مَا أَسُبُّهُ إِلاَّ فِيكِ . فَقُلْتُ فِي أَىِّ شَيْءٍ قَالَتْ فَبَقَرَتْ إِلَىَّ الْحَدِيثَ قُلْتُ وَقَدْ كَانَ هَذَا قَالَتْ نَعَمْ . وَاللَّهِ لَقَدْ رَجَعْتُ إِلَى بَيْتِي وَكَأَنَّ الَّذِي خَرَجْتُ لَهُ لَمْ أَخْرُجْ لاَ أَجِدُ مِنْهُ قَلِيلاً وَلاَ كَثِيرًا وَوُعِكْتُ فَقُلْتُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَرْسِلْنِي إِلَى بَيْتِ أَبِي فَأَرْسَلَ مَعِي الْغُلاَمَ فَدَخَلْتُ الدَّارَ فَوَجَدْتُ أُمَّ رُومَانَ فِي السُّفْلِ وَأَبُو بَكْرٍ فَوْقَ الْبَيْتِ يَقْرَأُ فَقَالَتْ أُمِّي مَا جَاءَ بِكِ يَا بُنَيَّةُ قَالَتْ فَأَخْبَرْتُهَا وَذَكَرْتُ لَهَا الْحَدِيثَ فَإِذَا هُوَ لَمْ يَبْلُغْ مِنْهَا مَا بَلَغَ مِنِّي قَالَتْ يَا بُنَيَّةُ خَفِّفِي عَلَيْكِ الشَّأْنَ فَإِنَّهُ وَاللَّهِ لَقَلَّمَا كَانَتِ امْرَأَةٌ حَسْنَاءُ عِنْدَ رَجُلٍ يُحِبُّهَا لَهَا ضَرَائِرُ إِلاَّ حَسَدْنَهَا وَقِيلَ فِيهَا فَإِذَا هِيَ لَمْ يَبْلُغْ مِنْهَا مَا بَلَغَ مِنِّي قَالَتْ قُلْتُ وَقَدْ عَلِمَ بِهِ أَبِي قَالَتْ نَعَمْ . قُلْتُ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ نَعَمْ . وَاسْتَعْبَرْتُ وَبَكَيْتُ فَسَمِعَ أَبُو بَكْرٍ صَوْتِي وَهُوَ فَوْقَ الْبَيْتِ يَقْرَأُ فَنَزَلَ فَقَالَ لأُمِّي مَا شَأْنُهَا قَالَتْ بَلَغَهَا الَّذِي ذُكِرَ مِنْ شَأْنِهَا . فَفَاضَتْ عَيْنَاهُ فَقَالَ أَقْسَمْتُ عَلَيْكِ يَا بُنَيَّةُ إِلاَّ رَجَعْتِ إِلَى بَيْتِكِ . فَرَجَعْتُ وَلَقَدْ جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْتِي فَسَأَلَ عَنِّي خَادِمَتِي فَقَالَتْ لاَ وَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ عَلَيْهَا عَيْبًا إِلاَّ أَنَّهَا كَانَتْ تَرْقُدُ حَتَّى تَدْخُلَ الشَّاةُ فَتَأْكُلَ خَمِيرَتَهَا أَوْ عَجِينَتَهَا وَانْتَهَرَهَا بَعْضُ أَصْحَابِهِ فَقَالَ أَصْدِقِي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى أَسْقَطُوا لَهَا بِهِ فَقَالَتْ سُبْحَانَ اللَّهِ وَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ عَلَيْهَا إِلاَّ مَا يَعْلَمُ الصَّائِغُ عَلَى تِبْرِ الذَّهَبِ الأَحْمَرِ فَبَلَغَ الأَمْرُ ذَلِكَ الرَّجُلَ الَّذِي قِيلَ لَهُ فَقَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ وَاللَّهِ مَا كَشَفْتُ كَنَفَ أُنْثَى قَطُّ قَالَتْ عَائِشَةُ فَقُتِلَ شَهِيدًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ قَالَتْ وَأَصْبَحَ أَبَوَاىَ عِنْدِي فَلَمْ يَزَالاَ عِنْدِي حَتَّى دَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ صَلَّى الْعَصْرَ ثُمَّ دَخَلَ وَقَدِ اكْتَنَفَنِي أَبَوَاىَ عَنْ يَمِينِي وَعَنْ شِمَالِي فَتَشَهَّدَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ ثُمَّ قَالَ " أَمَّا بَعْدُ يَا عَائِشَةُ إِنْ كُنْتِ قَارَفْتِ سُوءًا أَوْ ظَلَمْتِ فَتُوبِي إِلَى اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبَادِهِ " . قَالَتْ وَقَدْ جَاءَتِ امْرَأَةٌ مِنَ الأَنْصَارِ وَهِيَ جَالِسَةٌ بِالْبَابِ فَقُلْتُ أَلاَ تَسْتَحِي مِنْ هَذِهِ الْمَرْأَةِ أَنْ تَذْكُرَ شَيْئًا . فَوَعَظَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَالْتَفَتُّ إِلَى أَبِي فَقُلْتُ أَجِبْهُ . قَالَ فَمَاذَا أَقُولُ فَالْتَفَتُّ إِلَى أُمِّي فَقُلْتُ أَجِيبِيهِ . قَالَتْ أَقُولُ مَاذَا قَالَتْ فَلَمَّا لَمْ يُجِيبَا تَشَهَّدْتُ فَحَمِدْتُ اللَّهَ وَأَثْنَيْتُ عَلَيْهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ ثُمَّ قُلْتُ أَمَا وَاللَّهِ لَئِنْ قُلْتُ لَكُمْ إِنِّي لَمْ أَفْعَلْ وَاللَّهُ يَشْهَدُ إِنِّي لَصَادِقَةٌ مَا ذَاكَ بِنَافِعِي عِنْدَكُمْ لِي لَقَدْ تَكَلَّمْتُمْ وَأُشْرِبَتْ قُلُوبُكُمْ وَلَئِنْ قُلْتُ إِنِّي قَدْ فَعَلْتُ وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَنِّي لَمْ أَفْعَلْ لَتَقُولُنَّ إِنَّهَا قَدْ بَاءَتْ بِهِ عَلَى نَفْسِهَا وَإِنِّي وَاللَّهِ مَا أَجِدُ لِي وَلَكُمْ مَثَلاً قَالَتْ وَالْتَمَسْتُ اسْمَ يَعْقُوبَ فَلَمْ أَقْدِرْ عَلَيْهِ إِلاَّ أَبَا يُوسُفَ حِينَ قَالََ : (فصبْرٌ جَمِيلٌ وَاللَّهُ الْمُسْتَعَانُ عَلَى مَا تَصِفُونَ ) قَالَتْ وَأُنْزِلَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ سَاعَتِهِ فَسَكَتْنَا فَرُفِعَ عَنْهُ وَإِنِّي لأَتَبَيَّنُ السُّرُورَ فِي وَجْهِهِ وَهُوَ يَمْسَحُ جَبِينَهُ وَيَقُولُ " الْبُشْرَى يَا عَائِشَةُ فَقَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ بَرَاءَتَكِ " . قَالَتْ وَكُنْتُ أَشَدَّ مَا كُنْتُ غَضَبًا فَقَالَ لِي أَبَوَاىَ قُومِي إِلَيْهِ . فَقُلْتُ لاَ وَاللَّهِ لاَ أَقُومُ إِلَيْهِ وَلاَ أَحْمَدُهُ وَلاَ أَحْمَدُكُمَا وَلَكِنْ أَحْمَدُ اللَّهَ الَّذِي أَنْزَلَ بَرَاءَتِي لَقَدْ سَمِعْتُمُوهُ فَمَا أَنْكَرْتُمُوهُ وَلاَ غَيَّرْتُمُوهُ وَكَانَتْ عَائِشَةُ تَقُولُ أَمَّا زَيْنَبُ بِنْتُ جَحْشٍ فَعَصَمَهَا اللَّهُ بِدِينِهَا فَلَمْ تَقُلْ إِلاَّ خَيْرًا وَأَمَّا أُخْتُهَا حَمْنَةُ فَهَلَكَتْ فِيمَنْ هَلَكَ وَكَانَ الَّذِي يَتَكَلَّمُ فِيهِ مِسْطَحٌ وَحَسَّانُ بْنُ ثَابِتٍ وَالْمُنَافِقُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىٍّ ابْنُ سَلُولَ وَهُوَ الَّذِي كَانَ يَسُوسُهُ وَيَجْمَعُهُ وَهُوَ الَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ مِنْهُمْ هُوَ وَحَمْنَةُ قَالَتْ فَحَلَفَ أَبُو بَكْرٍ أَنْ لاَ يَنْفَعَ مِسْطَحًا بِنَافِعَةٍ أَبَدًا فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى هَذِهِ الآيَةَ : (ولاَ يَأْتَلِ أُولُو الْفَضْلِ مِنْكُمْ وَالسَّعَةِ ) إِلَى آخِرِ الآيَةِ يَعْنِي أَبَا بَكْرٍ : (أنْ يُؤْتُوا أُولِي الْقُرْبَى وَالْمَسَاكِينَ وَالْمُهَاجِرِينَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ) يَعْنِي مِسْطَحًا إِلَى قَوْلِهِ : (ألاَ تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ ) قَالَ أَبُو بَكْرٍ بَلَى وَاللَّهِ يَا رَبَّنَا إِنَّا لَنُحِبُّ أَنْ تَغْفِرَ لَنَا وَعَادَ لَهُ بِمَا كَانَ يَصْنَعُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ . وَقَدْ رَوَاهُ يُونُسُ بْنُ يَزِيدَ وَمَعْمَرٌ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ وَسَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ وَعَلْقَمَةَ بْنِ وَقَّاصٍ اللَّيْثِيِّ وَعُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَائِشَةَ هَذَا الْحَدِيثَ أَطْوَلَ مِنْ حَدِيثِ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ وَأَتَمَّ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdiki, mening haqimda aytilgan (boʻhton) gaplar aytilganida va men undan bexabar edim, Rasululloh ﷺ men haqimda xutba qilib turdilar. U zot tashahhud aytib, Allohga hamd aytdilar va Unga loyiq boʻlgan (maqtov bilan) sano aytdilar, soʻng: «Amma baʼd, mening ahlim haqida boʻhton aytgan kishilar toʻgʻrisida menga maslahat bering. Allohga qasamki, men ahlimda aslo yomon (xulq) bilmadim, ular boʻhton aytgan (kishi) haqida esa, Allohga qasamki, men unda aslo yomon (sifat) bilmadim, u mening uyimga men borida boʻlmasa hech qachon kirmagan va men safarda yoʻq boʻlsam, u ham men bilan birga ketgandi», dedilar. Shunda Saʼd ibn Muoz (roziyallohu anhu) turib: «Ey Rasululloh, menga izn bering, ularning boʻyinlarini uzib tashlay», dedi. Xazrajdan bir kishi turdi — Hasson ibn Sobitning onasi oʻsha kishining qabilasidan edi — va: «Yolgʻon aytding! Allohga qasamki, agar ular Avsdan boʻlganida edi, sen ularning boʻyinlarining uzilishini istamasding», dedi. Shu sababli masjidda Avs bilan Xazraj oʻrtasida yomon ish (janjal) boʻlay deb qoldi — men bundan bexabar edim. Oʻsha kunning kechasida men bir ehtiyojim uchun chiqdim, men bilan birga Ummu Mistah ham bor edi. U qoqilib ketdi-da: ‹Mistah halok boʻlsin!› dedi. Men unga: ‹Ey ona, oʻgʻlingni qargʻayapsanmi?› dedim, u jim boʻldi. Soʻng ikkinchi marta qoqildi-da: ‹Mistah halok boʻlsin!› dedi. Men: ‹Ey ona, oʻgʻlingni qargʻayapsanmi?› dedim, u jim boʻldi. Soʻng uchinchi marta qoqildi-da: ‹Mistah halok boʻlsin!› dedi. Men uni jerkib: ‹Ey ona, oʻgʻlingni qargʻayapsanmi?› dedim. U: ‹Allohga qasamki, men uni faqat sen sababli qargʻayapman›, dedi. Men: ‹Qaysi narsa haqida?› dedim. U menga (boʻhton) gapni yorib (ochib) berdi. Men: ‹Shunday (gap) boʻlganmidi?› dedim. U: ‹Ha, Allohga qasamki›, dedi. Men uyimga qaytdim, goʻyo chiqqan ishim uchun chiqmagandekman, undan oz ham, koʻp ham (his) topmadim va isitma boʻlib qoldim. Men Rasululloh ﷺga: ‹Meni otamning uyiga yuboring›, dedim, u zot men bilan bir gʻulomni yubordilar. Men uyga kirsam, Ummu Rumonni pastda topdim, Abu Bakr esa uyning ustida (Qurʼon) oʻqib oʻtirgan edi. Onam: ‹Seni nima olib keldi, ey qizim?› dedi. Men unga xabar berdim va (boʻhton) gapni aytdim. Maʼlum boʻldiki, bu (gap) menga yetganchalik unga yetmagan ekan. U: ‹Ey qizim, bu ishni oʻzingga yengil qil. Allohga qasamki, eri sevadigan chiroyli ayolni va uning ustida kundoshlari boʻlsa, ular hasad qilmay, u haqida (gap) aytmay qoʻymaydilar›, dedi. Men: ‹Otam bundan xabardor boʻldimi?› dedim. U: ‹Ha›, dedi. Men: ‹Rasululloh ﷺ ham?› dedim. U: ‹Ha›, dedi. Men yigʻlay boshladim. Abu Bakr ovozimni eshitdi — u uyning ustida (Qurʼon) oʻqib oʻtirgandi — va tushib: ‹Bunga nima boʻldi?› deb onamga dedi. U: ‹U haqda aytilgan (boʻhton) gap unga yetdi›, dedi. Abu Bakrning koʻzlari yoshga toʻldi-da: ‹Senga qasam ichaman, ey qizim, uyingga qaytgin›, dedi. Men qaytdim. Rasululloh ﷺ mening uyimga kelib, xizmatchimdan men haqimda soʻragan edilar. U: ‹Yoʻq, Allohga qasamki, men unda hech qanday ayb bilmadim, faqat u uxlab qolsa, qoʻy kirib, xamirini yoki achitqisini yeb ketardi (xolos)›, dedi. (Sahobalardan) baʼzilari uni jerkib: ‹Rasulullohga ﷺ rost gapir!› deyishdi, hatto unga (gapni) ochiq aytishdi (boʻhtonni tan oldirishga harakat qilishdi). U: ‹Subhanalloh! Allohga qasamki, men unda faqat zargar qizil tilla quymasida (ayb) bilganchalik (ayb) bildim (yaʼni hech qanday ayb yoʻq)›, dedi. Soʻng bu ish oʻsha (boʻhton qilingan) kishiga yetdi. U: ‹Subhanalloh! Allohga qasamki, men aslo bironta ayolning pardasini ochmaganman›, dedi. Oisha aytdi: Soʻng u Alloh yoʻlida shahid qilib oʻldirildi. Oisha aytdi: Ota-onam mening yonimda tongni ottirib, yonimdan ketmay turishdi, nihoyat Rasululloh ﷺ asr namozini oʻqib, huzurimga kirdilar. Ota-onam oʻng va chap tomonimdan meni oʻrtaga olib turishgandi. Nabiy ﷺ tashahhud aytib, Allohga hamd aytdilar va Unga loyiq boʻlgan (maqtov bilan) sano aytdilar, soʻng: «Amma baʼd, ey Oisha, agar sen biron yomon ish qilgan yoki zulm qilgan boʻlsang, Allohga tavba qil, chunki Alloh bandalarining tavbasini qabul qiladi», dedilar. Ansordan bir ayol kelib, eshik oldida oʻtirgan edi. Men: ‹Bu ayoldan uyalmaysizmi, bir narsa aytishga (qoʻrqmaysizmi)?› dedim. Rasululloh ﷺ vaʼz qildilar. Men otamga qarab: ‹Unga javob bering›, dedim. U: ‹Nima dey?› dedi. Men onamga qarab: ‹Unga javob bering›, dedim. U: ‹Nima dey?› dedi. Ular javob bermaganlarinda, men tashahhud aytib, Allohga hamd aytdim va Unga loyiq boʻlgan (maqtov bilan) sano aytdim, soʻng: ‹Allohga qasamki, agar men sizlarga ‹Men (bu ishni) qilmadim› desam — Alloh men rostgoʻy ekanimga guvoh — bu sizning huzuringizda menga foyda bermaydi, chunki siz (boʻhtonni) gapirib qoʻydingiz va qalblaringizga u singib ketdi; agar men ‹Men (uni) qildim› desam — Alloh men qilmaganimni biladi — siz albatta: ‹U oʻziga qarshi (gunohni) tan oldi› dersizlar. Allohga qasamki, men oʻzimga va sizlarga (mos) bir misol topa olmayapman›, dedim. Men Yaʼqub (alayhissalom)ning ismini esga olmoqchi boʻldim, lekin topa olmadim, faqat Yusufning otasi (degan soʻzni esga oldim), u: {Bas, (menga) chiroyli sabr (yarashadi), siz vasf qilayotgan narsaga qarshi Allohdan yordam soʻraladi} degan edi. (Yusuf 18). Oisha aytdi: Shu paytda Rasullohga ﷺ vahiy nozil boʻla boshladi, biz jim turdik. Soʻng undan (vahiy holati) koʻtarildi va men u zotning yuzlarida shodlikni koʻrdim, u zot peshonalarini artib: «Suyunchi, ey Oisha! Alloh senning pokligingni (izhor etib) nozil qildi!» deyardilar. Oisha aytdi: Men endi boʻlmagan darajada gʻazablangan edim. Ota-onam menga: ‹U zotning oldlariga turib bor›, deyishdi. Men: ‹Yoʻq, Allohga qasamki, u zotning oldlariga turib bormayman, u zotga ham hamd aytmayman, sizlarga ham hamd aytmayman, balki mening pokligimni nozil qilgan Allohga hamd aytaman. Sizlar (boʻhtonni) eshitdingiz, lekin uni inkor qilmadingiz va oʻzgartmadingiz›, dedim. Oisha shunday derdi: Zaynab binti Jahshga kelsak, Alloh uni dini bilan saqladi va u faqat yaxshilik soʻzni aytdi. Uning singlisi Hamnaga kelsak, u halok boʻlganlar qatorida halok boʻldi. U haqda (boʻhton) gapirganlar Mistah, Hasson ibn Sobit va munofiq Abdulloh ibn Ubayy ibn Salul edi — u (ishni) boshqaradigan va (gapni) toʻplaydigan kishi edi, va ularning ichida (boʻhtonning) eng katta qismini oʻz ustiga olgan oʻsha (Abdulloh ibn Ubayy) bilan Hamna edi. Oisha aytdi: Abu Bakr Mistahga hech qachon biror foyda bermasligiga qasam ichdi. Shunda Alloh taolo ushbu oyatni nozil qildi: {Sizlardan fazl va boylik egalari... bermaylik deb qasam ichmasinlar} — yaʼni Abu Bakrni (nazarda tutib) — {qarindoshlarga, miskinlarga va Alloh yoʻlida hijrat qilganlarga (berishni)} — yaʼni Mistahni (nazarda tutib) — {... Allohning sizlarni magʻfirat qilishini sevmaysizlarmi? Alloh magʻfirat qilguvchi, mehribondir} degan soʻzigacha (nozil boʻldi). (Nur 22). Abu Bakr: ‹Ha, Allohga qasamki, ey Rabbimiz, biz albatta Sening bizni magʻfirat qilishingni sevamiz›, dedi va Mistahga qiladigan (yaxshiligini) qayta boshladi. Abu Iso aytdi: Bu hadis Hishom ibn Urvaning rivoyatidan hasan sahih gʻaribdir. Yunus ibn Yazid, Maʼmar va boshqa birmuncha (rovilar) buni az-Zuhriydan, u Urva ibn az-Zubayr, Said ibn al-Musayyab, Alqama ibn Vaqqos al-Laysiy va Ubaydulloh ibn Abdullohdan, ular Oishadan rivoyat qilganlar — bu hadis Hishom ibn Urvaning hadisidan koʻra uzunroq va toʻliqroqdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтдики, менинг ҳақимда айтилган (бўҳтон) гаплар айтилганида ва мен ундан бехабар эдим, Расулуллоҳ ﷺ мен ҳақимда хутба қилиб турдилар. У зот ташаҳҳуд айтиб, Аллоҳга ҳамд айтдилар ва Унга лойиқ бўлган (мақтов билан) сано айтдилар, сўнг: «Амма баъд, менинг аҳлим ҳақида бўҳтон айтган кишилар тўғрисида менга маслаҳат беринг. Аллоҳга қасамки, мен аҳлимда асло ёмон (хулқ) билмадим, улар бўҳтон айтган (киши) ҳақида эса, Аллоҳга қасамки, мен унда асло ёмон (сифат) билмадим, у менинг уйимга мен борида бўлмаса ҳеч қачон кирмаган ва мен сафарда йўқ бўлсам, у ҳам мен билан бирга кетганди», дедилар. Шунда Саъд ибн Муоз (розияллоҳу анҳу) туриб: «Эй Расулуллоҳ, менга изн беринг, уларнинг бўйинларини узиб ташлай», деди. Хазраждан бир киши турди — Ҳассон ибн Собитнинг онаси ўша кишининг қабиласидан эди — ва: «Ёлғон айтдинг! Аллоҳга қасамки, агар улар Авсдан бўлганида эди, сен уларнинг бўйинларининг узилишини истамасдинг», деди. Шу сабабли масжидда Авс билан Хазраж ўртасида ёмон иш (жанжал) бўлай деб қолди — мен бундан бехабар эдим. Ўша куннинг кечасида мен бир эҳтиёжим учун чиқдим, мен билан бирга Умму Мистаҳ ҳам бор эди. У қоқилиб кетди-да: ‹Мистаҳ ҳалок бўлсин!› деди. Мен унга: ‹Эй она, ўғлингни қарғаяпсанми?› дедим, у жим бўлди. Сўнг иккинчи марта қоқилди-да: ‹Мистаҳ ҳалок бўлсин!› деди. Мен: ‹Эй она, ўғлингни қарғаяпсанми?› дедим, у жим бўлди. Сўнг учинчи марта қоқилди-да: ‹Мистаҳ ҳалок бўлсин!› деди. Мен уни жеркиб: ‹Эй она, ўғлингни қарғаяпсанми?› дедим. У: ‹Аллоҳга қасамки, мен уни фақат сен сабабли қарғаяпман›, деди. Мен: ‹Қайси нарса ҳақида?› дедим. У менга (бўҳтон) гапни ёриб (очиб) берди. Мен: ‹Шундай (гап) бўлганмиди?› дедим. У: ‹Ҳа, Аллоҳга қасамки›, деди. Мен уйимга қайтдим, гўё чиққан ишим учун чиқмагандекман, ундан оз ҳам, кўп ҳам (ҳис) топмадим ва иситма бўлиб қолдим. Мен Расулуллоҳ ﷺга: ‹Мени отамнинг уйига юборинг›, дедим, у зот мен билан бир ғуломни юбордилар. Мен уйга кирсам, Умму Румонни пастда топдим, Абу Бакр эса уйнинг устида (Қуръон) ўқиб ўтирган эди. Онам: ‹Сени нима олиб келди, эй қизим?› деди. Мен унга хабар бердим ва (бўҳтон) гапни айтдим. Маълум бўлдики, бу (гап) менга етганчалик унга етмаган экан. У: ‹Эй қизим, бу ишни ўзингга енгил қил. Аллоҳга қасамки, эри севадиган чиройли аёлни ва унинг устида кундошлари бўлса, улар ҳасад қилмай, у ҳақида (гап) айтмай қўймайдилар›, деди. Мен: ‹Отам бундан хабардор бўлдими?› дедим. У: ‹Ҳа›, деди. Мен: ‹Расулуллоҳ ﷺ ҳам?› дедим. У: ‹Ҳа›, деди. Мен йиғлай бошладим. Абу Бакр овозимни эшитди — у уйнинг устида (Қуръон) ўқиб ўтирганди — ва тушиб: ‹Бунга нима бўлди?› деб онамга деди. У: ‹У ҳақда айтилган (бўҳтон) гап унга етди›, деди. Абу Бакрнинг кўзлари ёшга тўлди-да: ‹Сенга қасам ичаман, эй қизим, уйингга қайтгин›, деди. Мен қайтдим. Расулуллоҳ ﷺ менинг уйимга келиб, хизматчимдан мен ҳақимда сўраган эдилар. У: ‹Йўқ, Аллоҳга қасамки, мен унда ҳеч қандай айб билмадим, фақат у ухлаб қолса, қўй кириб, хамирини ёки ачитқисини еб кетарди (холос)›, деди. (Саҳобалардан) баъзилари уни жеркиб: ‹Расулуллоҳга ﷺ рост гапир!› дейишди, ҳатто унга (гапни) очиқ айтишди (бўҳтонни тан олдиришга ҳаракат қилишди). У: ‹Субҳаналлоҳ! Аллоҳга қасамки, мен унда фақат заргар қизил тилла қуймасида (айб) билганчалик (айб) билдим (яъни ҳеч қандай айб йўқ)›, деди. Сўнг бу иш ўша (бўҳтон қилинган) кишига етди. У: ‹Субҳаналлоҳ! Аллоҳга қасамки, мен асло биронта аёлнинг пардасини очмаганман›, деди. Оиша айтди: Сўнг у Аллоҳ йўлида шаҳид қилиб ўлдирилди. Оиша айтди: Ота-онам менинг ёнимда тонгни оттириб, ёнимдан кетмай туришди, ниҳоят Расулуллоҳ ﷺ аср намозини ўқиб, ҳузуримга кирдилар. Ота-онам ўнг ва чап томонимдан мени ўртага олиб туришганди. Набий ﷺ ташаҳҳуд айтиб, Аллоҳга ҳамд айтдилар ва Унга лойиқ бўлган (мақтов билан) сано айтдилар, сўнг: «Амма баъд, эй Оиша, агар сен бирон ёмон иш қилган ёки зулм қилган бўлсанг, Аллоҳга тавба қил, чунки Аллоҳ бандаларининг тавбасини қабул қилади», дедилар. Ансордан бир аёл келиб, эшик олдида ўтирган эди. Мен: ‹Бу аёлдан уялмайсизми, бир нарса айтишга (қўрқмайсизми)?› дедим. Расулуллоҳ ﷺ ваъз қилдилар. Мен отамга қараб: ‹Унга жавоб беринг›, дедим. У: ‹Нима дей?› деди. Мен онамга қараб: ‹Унга жавоб беринг›, дедим. У: ‹Нима дей?› деди. Улар жавоб бермаганларинда, мен ташаҳҳуд айтиб, Аллоҳга ҳамд айтдим ва Унга лойиқ бўлган (мақтов билан) сано айтдим, сўнг: ‹Аллоҳга қасамки, агар мен сизларга ‹Мен (бу ишни) қилмадим› десам — Аллоҳ мен ростгўй эканимга гувоҳ — бу сизнинг ҳузурингизда менга фойда бермайди, чунки сиз (бўҳтонни) гапириб қўйдингиз ва қалбларингизга у сингиб кетди; агар мен ‹Мен (уни) қилдим› десам — Аллоҳ мен қилмаганимни билади — сиз албатта: ‹У ўзига қарши (гуноҳни) тан олди› дерсизлар. Аллоҳга қасамки, мен ўзимга ва сизларга (мос) бир мисол топа олмаяпман›, дедим. Мен Яъқуб (алайҳиссалом)нинг исмини эсга олмоқчи бўлдим, лекин топа олмадим, фақат Юсуфнинг отаси (деган сўзни эсга олдим), у: {Бас, (менга) чиройли сабр (ярашади), сиз васф қилаётган нарсага қарши Аллоҳдан ёрдам сўралади} деган эди. (Юсуф 18). Оиша айтди: Шу пайтда Расуллоҳга ﷺ ваҳий нозил бўла бошлади, биз жим турдик. Сўнг ундан (ваҳий ҳолати) кўтарилди ва мен у зотнинг юзларида шодликни кўрдим, у зот пешоналарини артиб: «Суюнчи, эй Оиша! Аллоҳ сеннинг поклигингни (изҳор этиб) нозил қилди!» деярдилар. Оиша айтди: Мен энди бўлмаган даражада ғазабланган эдим. Ота-онам менга: ‹У зотнинг олдларига туриб бор›, дейишди. Мен: ‹Йўқ, Аллоҳга қасамки, у зотнинг олдларига туриб бормайман, у зотга ҳам ҳамд айтмайман, сизларга ҳам ҳамд айтмайман, балки менинг поклигимни нозил қилган Аллоҳга ҳамд айтаман. Сизлар (бўҳтонни) эшитдингиз, лекин уни инкор қилмадингиз ва ўзгартмадингиз›, дедим. Оиша шундай дерди: Зайнаб бинти Жаҳшга келсак, Аллоҳ уни дини билан сақлади ва у фақат яхшилик сўзни айтди. Унинг синглиси Ҳамнага келсак, у ҳалок бўлганлар қаторида ҳалок бўлди. У ҳақда (бўҳтон) гапирганлар Мистаҳ, Ҳассон ибн Собит ва мунофиқ Абдуллоҳ ибн Убайй ибн Салул эди — у (ишни) бошқарадиган ва (гапни) тўплайдиган киши эди, ва уларнинг ичида (бўҳтоннинг) энг катта қисмини ўз устига олган ўша (Абдуллоҳ ибн Убайй) билан Ҳамна эди. Оиша айтди: Абу Бакр Мистаҳга ҳеч қачон бирор фойда бермаслигига қасам ичди. Шунда Аллоҳ таоло ушбу оятни нозил қилди: {Сизлардан фазл ва бойлик эгалари... бермайлик деб қасам ичмасинлар} — яъни Абу Бакрни (назарда тутиб) — {қариндошларга, мискинларга ва Аллоҳ йўлида ҳижрат қилганларга (беришни)} — яъни Мистаҳни (назарда тутиб) — {... Аллоҳнинг сизларни мағфират қилишини севмайсизларми? Аллоҳ мағфират қилгувчи, меҳрибондир} деган сўзигача (нозил бўлди). (Нур 22). Абу Бакр: ‹Ҳа, Аллоҳга қасамки, эй Раббимиз, биз албатта Сенинг бизни мағфират қилишингни севамиз›, деди ва Мистаҳга қиладиган (яхшилигини) қайта бошлади. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Ҳишом ибн Урванинг ривоятидан ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Юнус ибн Язид, Маъмар ва бошқа бирмунча (ровилар) буни аз-Зуҳрийдан, у Урва ибн аз-Зубайр, Саид ибн ал-Мусайяб, Алқама ибн Ваққос ал-Лайсий ва Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳдан, улар Оишадан ривоят қилганлар — бу ҳадис Ҳишом ибн Урванинг ҳадисидан кўра узунроқ ва тўлиқроқдир.