حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ، حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ طَلْحَةَ، عَنْ عَمِّهِ، عِمْرَانَ بْنِ طَلْحَةَ عَنْ أُمِّهِ، حَمْنَةَ بِنْتِ جَحْشٍ قَالَتْ كُنْتُ أُسْتَحَاضُ حَيْضَةً كَثِيرَةً شَدِيدَةً فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَسْتَفْتِيهِ وَأُخْبِرُهُ فَوَجَدْتُهُ فِي بَيْتِ أُخْتِي زَيْنَبَ بِنْتِ جَحْشٍ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أُسْتَحَاضُ حَيْضَةً كَثِيرَةً شَدِيدَةً فَمَا تَأْمُرُنِي فِيهَا قَدْ مَنَعَتْنِي الصِّيَامَ وَالصَّلاَةَ قَالَ " أَنْعَتُ لَكِ الْكُرْسُفَ فَإِنَّهُ يُذْهِبُ الدَّمَ " . قَالَتْ هُوَ أَكْثَرُ مِنْ ذَلِكَ قَالَ " فَتَلَجَّمِي " . قَالَتْ هُوَ أَكْثَرُ مِنْ ذَلِكَ قَالَ " فَاتَّخِذِي ثَوْبًا " . قَالَتْ هُوَ أَكْثَرُ مِنْ ذَلِكَ إِنَّمَا أَثُجُّ ثَجًّا فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " سَآمُرُكِ بِأَمْرَيْنِ أَيَّهُمَا صَنَعْتِ أَجْزَأَ عَنْكِ فَإِنْ قَوِيتِ عَلَيْهِمَا فَأَنْتِ أَعْلَمُ " . فَقَالَ " إِنَّمَا هِيَ رَكْضَةٌ مِنَ الشَّيْطَانِ فَتَحَيَّضِي سِتَّةَ أَيَّامٍ أَوْ سَبْعَةَ أَيَّامٍ فِي عِلْمِ اللَّهِ ثُمَّ اغْتَسِلِي فَإِذَا رَأَيْتِ أَنَّكِ قَدْ طَهُرْتِ وَاسْتَنْقَأْتِ فَصَلِّي أَرْبَعًا وَعِشْرِينَ لَيْلَةً أَوْ ثَلاَثًا وَعِشْرِينَ لَيْلَةً وَأَيَّامَهَا وَصُومِي وَصَلِّي فَإِنَّ ذَلِكِ يُجْزِئُكِ وَكَذَلِكِ فَافْعَلِي كَمَا تَحِيضُ النِّسَاءُ وَكَمَا يَطْهُرْنَ لِمِيقَاتِ حَيْضِهِنَّ وَطُهْرِهِنَّ فَإِنْ قَوِيتِ عَلَى أَنْ تُؤَخِّرِي الظُّهْرَ وَتُعَجِّلِي الْعَصْرَ ثُمَّ تَغْتَسِلِينَ حِينَ تَطْهُرِينَ وَتُصَلِّينَ الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ جَمِيعًا ثُمَّ تُؤَخِّرِينَ الْمَغْرِبَ وَتُعَجِّلِينَ الْعِشَاءَ ثُمَّ تَغْتَسِلِينَ وَتَجْمَعِينَ بَيْنَ الصَّلاَتَيْنِ فَافْعَلِي وَتَغْتَسِلِينَ مَعَ الصُّبْحِ وَتُصَلِّينَ وَكَذَلِكِ فَافْعَلِي وَصُومِي إِنْ قَوِيتِ عَلَى ذَلِكِ " . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " وَهُوَ أَعْجَبُ الأَمْرَيْنِ إِلَىَّ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَرَوَاهُ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو الرَّقِّيُّ وَابْنُ جُرَيْجٍ وَشَرِيكٌ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ طَلْحَةَ عَنْ عَمِّهِ عِمْرَانَ عَنْ أُمِّهِ حَمْنَةَ إِلاَّ أَنَّ ابْنَ جُرَيْجٍ يَقُولُ عُمَرُ بْنُ طَلْحَةَ وَالصَّحِيحُ عِمْرَانُ بْنُ طَلْحَةَ . قَالَ وَسَأَلْتُ مُحَمَّدًا عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَ هُوَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَهَكَذَا قَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ هُوَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَالَ أَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ فِي الْمُسْتَحَاضَةِ إِذَا كَانَتْ تَعْرِفُ حَيْضَهَا بِإِقْبَالِ الدَّمِ وَإِدْبَارِهِ وَإِقْبَالُهُ أَنْ يَكُونَ أَسْوَدَ . وَإِدْبَارُهُ أَنْ يَتَغَيَّرَ إِلَى الصُّفْرَةِ فَالْحُكْمُ لَهَا عَلَى حَدِيثِ فَاطِمَةَ بِنْتِ أَبِي حُبَيْشٍ وَإِنْ كَانَتِ الْمُسْتَحَاضَةُ لَهَا أَيَّامٌ مَعْرُوفَةٌ قَبْلَ أَنْ تُسْتَحَاضَ فَإِنَّهَا تَدَعُ الصَّلاَةَ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا ثُمَّ تَغْتَسِلُ وَتَتَوَضَّأُ لِكُلِّ صَلاَةٍ وَتُصَلِّي وَإِذَا اسْتَمَرَّ بِهَا الدَّمُ وَلَمْ يَكُنْ لَهَا أَيَّامٌ مَعْرُوفَةٌ وَلَمْ تَعْرِفِ الْحَيْضَ بِإِقْبَالِ الدَّمِ وَإِدْبَارِهِ فَالْحُكْمُ لَهَا عَلَى حَدِيثِ حَمْنَةَ بِنْتِ جَحْشٍ . وَكَذَلِكَ قَالَ أَبُو عُبَيْدٍ . وَقَالَ الشَّافِعِيُّ الْمُسْتَحَاضَةُ إِذَا اسْتَمَرَّ بِهَا الدَّمُ فِي أَوَّلِ مَا رَأَتْ فَدَامَتْ عَلَى ذَلِكَ فَإِنَّهَا تَدَعُ الصَّلاَةَ مَا بَيْنَهَا وَبَيْنَ خَمْسَةَ عَشَرَ يَوْمًا فَإِذَا طَهُرَتْ فِي خَمْسَةَ عَشَرَ يَوْمًا أَوْ قَبْلَ ذَلِكَ فَإِنَّهَا أَيَّامُ حَيْضٍ فَإِذَا رَأَتِ الدَّمَ أَكْثَرَ مِنْ خَمْسَةَ عَشَرَ يَوْمًا فَإِنَّهَا تَقْضِي صَلاَةَ أَرْبَعَةَ عَشَرَ يَوْمًا ثُمَّ تَدَعُ الصَّلاَةَ بَعْدَ ذَلِكَ أَقَلَّ مَا تَحِيضُ النِّسَاءُ وَهُوَ يَوْمٌ وَلَيْلَةٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي أَقَلِّ الْحَيْضِ وَأَكْثَرِهِ فَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ أَقَلُّ الْحَيْضِ ثَلاَثَةٌ وَأَكْثَرُهُ عَشَرَةٌ . وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَأَهْلِ الْكُوفَةِ وَبِهِ يَأْخُذُ ابْنُ الْمُبَارَكِ وَرُوِيَ عَنْهُ خِلاَفُ هَذَا . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْهُمْ عَطَاءُ بْنُ أَبِي رَبَاحٍ أَقَلُّ الْحَيْضِ يَوْمٌ وَلَيْلَةٌ وَأَكْثَرُهُ خَمْسَةَ عَشَرَ يَوْمًا . وَهُوَ قَوْلُ مَالِكٍ وَالأَوْزَاعِيِّ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ وَأَبِي عُبَيْدٍ .
Hamna binti Jahsh (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Men koʻp va qattiq istihoza (qon) bilan kasallangan edim. Paygʻambar ﷺning oldilariga undan fatvo soʻragani va u zotga xabar bergani keldim. U zotni opam Zaynab binti Jahshning uyida topdim. Men: ‹Yo Rasululloh, men koʻp va qattiq istihoza bilan kasallanganman, bu haqda menga nima buyurasiz? U meni roʻza va namozdan toʻsib qoʻydi›, dedim. U zot: ‹Senga paxta (qoʻyishni) tavsiya qilaman, chunki u qonni ketkazadi›, dedilar. Men: ‹U bundan ham koʻproq›, dedim. U zot: ‹Boylab qoʻy (latta bilan)›, dedilar. Men: ‹U bundan ham koʻproq›, dedim. U zot: ‹Bir kiyim (matoʼ) ol›, dedilar. Men: ‹U bundan ham koʻproq, men faqat shariqlab oqaman›, dedim. Shunda Paygʻambar ﷺ: ‹Men senga ikki ishni buyuraman, qaysi birini qilsang ham senga kifoya qiladi. Agar ikkalasiga ham kuching yetsa, oʻzing biluvchiroqsan›, dedilar. Yana: ‹Bu faqat shaytonning bir tepkisidir. Allohning ilmida boʻlganidek, olti yoki yetti kun hayzli boʻl, soʻng gʻusl qil. Pok boʻlib, tozalanganingni koʻrsang, yigirma toʻrt tun yoki yigirma uch tun va ularning kunlarida namoz oʻqi, roʻza tut va namoz oʻqi, chunki bu senga kifoya qiladi. Ayollar hayz koʻrgani va oʻz hayz va poklik vaqtlarida poklangani kabi shunday qil. Agar peshinni kechiktirib, asrni erta oʻqishga, soʻng poklanganingda gʻusl qilib, peshin va asrni birga oʻqishga, soʻng shomni kechiktirib, xuftonni erta oʻqishga, soʻng gʻusl qilib, ikki namozni birlashtirishga kuching yetsa, shunday qil. Subh (bomdod) bilan birga gʻusl qilib, namoz oʻqiysan — shunday qil va kuching yetsa, roʻza tut›, dedilar.» Rasululloh ﷺ: «Bu ikki ishning menga eng yoqimlirogʻidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Buni Ubaydulloh ibn Amr ar-Raqqiy, Ibn Jurayj va Sharik Abdulloh ibn Muhammad ibn Aqildan, u Ibrohim ibn Muhammad ibn Talhadan, u amakisi Imrondan, u onasi Hamnadan rivoyat qilganlar. Faqat Ibn Jurayj «Umar ibn Talha» deydi, sahihi esa «Imron ibn Talha»dir. (Abu Iso) aytdi: Men Muhammaddan bu hadis haqida soʻradim, u: bu hadis hasan sahihdir, dedi. Shuningdek Ahmad ibn Hanbal ham: bu hadis hasan sahihdir, dedi. Ahmad va Ishoq mustahoza haqida: agar u oʻz hayzini qonning kelishi va ketishi bilan tanisa — uning kelishi qon qora boʻlishi, ketishi esa sariqlikka oʻzgarishidir — unda uning hukmi Fotima binti Abu Hubaysh hadisi boʻyicha boʻladi. Agar mustahozaning istihoza boʻlishidan oldin maʼlum (hayz) kunlari boʻlsa, u hayz kunlarida namozni tark qiladi, soʻng gʻusl qilib, har namozga tahorat qilib namoz oʻqiydi. Agar qon davom etib, uning maʼlum kunlari boʻlmasa va hayzni qonning kelishi va ketishi bilan tanimasa, unda uning hukmi Hamna binti Jahsh hadisi boʻyicha boʻladi, dedilar. Abu Ubayd ham shunday dedi. Shofiiy esa: mustahozaning qoni boshidan davom etib, shu holatda davom etsa, u oʻn besh kungacha boʻlgan oraliqda namozni tark qiladi. Agar oʻn besh kunda yoki undan oldin poklansa, bular hayz kunlaridir. Agar oʻn besh kundan ortiq qon koʻrsa, oʻn toʻrt kunlik namozni qazo qiladi, soʻng undan keyin ayollar koʻradigan eng kam hayz miqdori — bir kechayu kunduz — namozni tark qiladi, dedi. Abu Iso aytdi: Ilm ahli eng kam va eng koʻp hayz haqida ixtilof qilishgan. Baʼzi ilm ahli: eng kam hayz uch (kun), eng koʻpi oʻn (kun)dir, dedilar — bu Sufyon as-Savriy va Kufa ahlining soʻzi boʻlib, shuni Ibn al-Muborak ham qabul qiladi, undan bunga xilof (soʻz) ham rivoyat qilingan. Baʼzi ilm ahli — ular orasida Ato ibn Abu Raboh — esa: eng kam hayz bir kechayu kunduz, eng koʻpi oʻn besh kundir, dedilar. Bu Molik, Avzoiy, Shofiiy, Ahmad, Ishoq va Abu Ubaydning soʻzidir.Ҳамна бинти Жаҳш (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Мен кўп ва қаттиқ истиҳоза (қон) билан касалланган эдим. Пайғамбар ﷺнинг олдиларига ундан фатво сўрагани ва у зотга хабар бергани келдим. У зотни опам Зайнаб бинти Жаҳшнинг уйида топдим. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ, мен кўп ва қаттиқ истиҳоза билан касалланганман, бу ҳақда менга нима буюрасиз? У мени рўза ва намоздан тўсиб қўйди›, дедим. У зот: ‹Сенга пахта (қўйишни) тавсия қиламан, чунки у қонни кетказади›, дедилар. Мен: ‹У бундан ҳам кўпроқ›, дедим. У зот: ‹Бойлаб қўй (латта билан)›, дедилар. Мен: ‹У бундан ҳам кўпроқ›, дедим. У зот: ‹Бир кийим (матў) ол›, дедилар. Мен: ‹У бундан ҳам кўпроқ, мен фақат шариқлаб оқаман›, дедим. Шунда Пайғамбар ﷺ: ‹Мен сенга икки ишни буюраман, қайси бирини қилсанг ҳам сенга кифоя қилади. Агар иккаласига ҳам кучинг етса, ўзинг билувчироқсан›, дедилар. Яна: ‹Бу фақат шайтоннинг бир тепкисидир. Аллоҳнинг илмида бўлганидек, олти ёки етти кун ҳайзли бўл, сўнг ғусл қил. Пок бўлиб, тозаланганингни кўрсанг, йигирма тўрт тун ёки йигирма уч тун ва уларнинг кунларида намоз ўқи, рўза тут ва намоз ўқи, чунки бу сенга кифоя қилади. Аёллар ҳайз кўргани ва ўз ҳайз ва поклик вақтларида поклангани каби шундай қил. Агар пешинни кечиктириб, асрни эрта ўқишга, сўнг покланганингда ғусл қилиб, пешин ва асрни бирга ўқишга, сўнг шомни кечиктириб, хуфтонни эрта ўқишга, сўнг ғусл қилиб, икки намозни бирлаштиришга кучинг етса, шундай қил. Субҳ (бомдод) билан бирга ғусл қилиб, намоз ўқийсан — шундай қил ва кучинг етса, рўза тут›, дедилар.» Расулуллоҳ ﷺ: «Бу икки ишнинг менга энг ёқимлироғидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Буни Убайдуллоҳ ибн Амр ар-Раққий, Ибн Журайж ва Шарик Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ибн Ақилдан, у Иброҳим ибн Муҳаммад ибн Талҳадан, у амакиси Имрондан, у онаси Ҳамнадан ривоят қилганлар. Фақат Ибн Журайж «Умар ибн Талҳа» дейди, саҳиҳи эса «Имрон ибн Талҳа»дир. (Абу Исо) айтди: Мен Муҳаммаддан бу ҳадис ҳақида сўрадим, у: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир, деди. Шунингдек Аҳмад ибн Ҳанбал ҳам: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир, деди. Аҳмад ва Ишоқ мустаҳоза ҳақида: агар у ўз ҳайзини қоннинг келиши ва кетиши билан таниса — унинг келиши қон қора бўлиши, кетиши эса сариқликка ўзгаришидир — унда унинг ҳукми Фотима бинти Абу Ҳубайш ҳадиси бўйича бўлади. Агар мустаҳозанинг истиҳоза бўлишидан олдин маълум (ҳайз) кунлари бўлса, у ҳайз кунларида намозни тарк қилади, сўнг ғусл қилиб, ҳар намозга таҳорат қилиб намоз ўқийди. Агар қон давом этиб, унинг маълум кунлари бўлмаса ва ҳайзни қоннинг келиши ва кетиши билан танимаса, унда унинг ҳукми Ҳамна бинти Жаҳш ҳадиси бўйича бўлади, дедилар. Абу Убайд ҳам шундай деди. Шофиий эса: мустаҳозанинг қони бошидан давом этиб, шу ҳолатда давом этса, у ўн беш кунгача бўлган оралиқда намозни тарк қилади. Агар ўн беш кунда ёки ундан олдин покланса, булар ҳайз кунларидир. Агар ўн беш кундан ортиқ қон кўрса, ўн тўрт кунлик намозни қазо қилади, сўнг ундан кейин аёллар кўрадиган энг кам ҳайз миқдори — бир кечаю кундуз — намозни тарк қилади, деди. Абу Исо айтди: Илм аҳли энг кам ва энг кўп ҳайз ҳақида ихтилоф қилишган. Баъзи илм аҳли: энг кам ҳайз уч (кун), энг кўпи ўн (кун)дир, дедилар — бу Суфён ас-Саврий ва Куфа аҳлининг сўзи бўлиб, шуни Ибн ал-Муборак ҳам қабул қилади, ундан бунга хилоф (сўз) ҳам ривоят қилинган. Баъзи илм аҳли — улар орасида Ато ибн Абу Рабоҳ — эса: энг кам ҳайз бир кечаю кундуз, энг кўпи ўн беш кундир, дедилар. Бу Молик, Авзоий, Шофиий, Аҳмад, Ишоқ ва Абу Убайднинг сўзидир.