حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ الْعَوَّامِ، قَالَ‏:‏ أَخْبَرَنَا الْحَجَّاجُ وَهُوَ ابْنُ أَرْطَاةَ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، قَالَ‏:‏ كَانَ فِي سَاقَيْ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم، حُمُوشَةٌ، وَكَانَ لا يَضْحَكُ إِلا تَبَسُّمًا، فَكُنْتُ إِذَا نَظَرْتُ إِلَيْهِ، قُلْتُ‏:‏ أَكْحَلُ الْعَيْنَيْنِ، وَلَيْسَ بِأَكْحَلَ‏.‏‏.‏

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺning boldirlarida ozgina ozgʻinlik bor edi, faqat tabassum qilib kular edilar. Men ularga qaraganimda, koʻzlariga surma tortgan deb oʻylardim, holbuki surma tortmagan edilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis shu yoʻldan hasan sahih gʻaribdir.Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺнинг болдирларида озгина озғинлик бор эди, фақат табассум қилиб кулар эдилар. Мен уларга қараганимда, кўзларига сурма тортган деб ўйлардим, ҳолбуки сурма тортмаган эдилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис шу йўлдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ‏:‏ أَخْبَرَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللهِ بْنِ الْمُغِيرَةِ، عَنْ عَبْدِ اللهِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ جَزْءٍ، أَنَّهُ قَالَ‏:‏ مَا رَأَيْتُ أَحَدًا أَكْثَرَ تَبَسُّمًا مِنْ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏‏.‏

Abdulloh ibn Horis ibn Jazʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Men Rasululloh ﷺdan koʻra koʻproq tabassum qiluvchi birovni koʻrmadim», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Абдуллоҳ ибн Ҳорис ибн Жазъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Мен Расулуллоҳ ﷺдан кўра кўпроқ табассум қилувчи бировни кўрмадим», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ خَالِدٍ الْخَلالُ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ إِسْحَاقَ السَّيْلَحَانِيُّ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا لَيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ عَبْدِ اللهِ بْنِ الْحَارِثِ، قَالَ‏:‏ مَا كَانَ ضَحِكُ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم إِلا تَبَسُّمًا‏.‏‏.‏

Abdulloh ibn Horis ibn Jazʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺning kulgilari faqat tabassum boʻlardi (ovoz chiqarib kulmas edilar)», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahih gʻaribdir, biz uni Lays ibn Saʼdning hadisi orqali faqat shu yoʻldan bilamiz.Абдуллоҳ ибн Ҳорис ибн Жазъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺнинг кулгилари фақат табассум бўларди (овоз чиқариб кулмас эдилар)», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳ ғарибдир, биз уни Лайс ибн Саъднинг ҳадиси орқали фақат шу йўлдан биламиз.

حَدَّثَنَا أَبُو عَمَّارٍ الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنِ الْمَعْرُورِ بْنِ سُوَيْدٍ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ‏:‏ قَالَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم‏:‏ إِنِّي لأَعْلَمُ أَوَّلَ رَجُلٍ يَدْخُلُ الْجَنَّةَ، وَآخَرَ رَجُلٍ يَخْرُجُ مِنَ النَّارِ، يُؤْتَى بِالرَّجُلِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، فَيُقَالُ‏:‏ اعْرِضُوا عَلَيْهِ صِغَارَ ذُنُوبِهِ وَيُخَبَّأُ عَنْهُ كِبَارُهَا، فَيُقَالُ لَهُ‏:‏ عَمِلْتَ يَوْمَ كَذَا وَكَذَا، كَذَا، وَهُوَ مُقِرٌّ، لا يُنْكِرُ، وَهُوَ مُشْفِقٌ مِنْ كِبَارِهَا، فَيُقَالُ‏:‏ أَعْطُوهُ مَكَانَ كُلِّ سَيِّئَةٍ عَمِلَهَا حَسَنَةً، فَيَقُولُ‏:‏ إِنَّ لِي ذُنُوبًا مَا أَرَاهَا هَاهُنَا‏.‏‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Tuya, qoramol yoki qoʻyi boʻlib, ularning zakotini ado etmagan har bir kishining oldiga qiyomat kuni ular boʻlgan eng katta va eng semiz holatlarida keladi, uni shohlari bilan suzadi va tuvoqlari bilan bosib toptaydi. Har gal oxirgisi oʻtib boʻlsa, birinchisi qaytadan unga qaytariladi — toki odamlar orasida hukm chiqarilgunicha», dedilar.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Туя, қорамол ёки қўйи бўлиб, уларнинг закотини адо этмаган ҳар бир кишининг олдига қиёмат куни улар бўлган энг катта ва энг семиз ҳолатларида келади, уни шоҳлари билан сузади ва тувоқлари билан босиб топтайди. Ҳар гал охиргиси ўтиб бўлса, биринчиси қайтадан унга қайтарилади — токи одамлар орасида ҳукм чиқарилгунича», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا زَائِدَةُ، عَنْ بَيَانٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللهِ، قَالَ‏:‏ مَا حَجَبَنِي رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم مُنْذُ أَسْلَمْتُ، وَلا رَآنِي إِلا ضَحِكَ‏.‏‏.‏

Jarir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Islom dinini qabul qilganimdan beri Rasululloh ﷺ mendan (yuzlarini) toʻsmadilar va meni koʻrsalar, albatta kulib boqar edilar». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Ислом динини қабул қилганимдан бери Расулуллоҳ ﷺ мендан (юзларини) тўсмадилар ва мени кўрсалар, албатта кулиб боқар эдилар». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا زَائِدَةُ، عَنِ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ، عَنْ قَيْسٍ، عَنْ جَرِيرٍ، قَالَ‏:‏ مَا حَجَبَنِي رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم، وَلا رَآنِي مُنْذُ أَسْلَمْتُ إِلا تَبَسَّمَ‏.‏

Jarir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Islom dinini qabul qilganimdan beri Rasululloh ﷺ mendan (yuzlarini) toʻsmadilar va meni koʻrsalar, albatta tabassum qilar edilar». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Жарир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Ислом динини қабул қилганимдан бери Расулуллоҳ ﷺ мендан (юзларини) тўсмадилар ва мени кўрсалар, албатта табассум қилар эдилар». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَبِيدَةَ السَّلْمَانِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ‏:‏ قَالَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم‏:‏ إِنِّي لأَعْرفُ آخِرَ أَهْلِ النَّارِ خُرُوجًا، رَجُلٌ يَخْرُجُ مِنْهَا زَحْفًا، فَيُقَالُ لَهُ‏:‏ انْطَلِقْ فَادْخُلِ الْجَنَّةَ، قَالَ‏:‏ فَيَذْهَبُ لِيَدْخُلَ الْجَنَّةَ، فَيَجِدُ النَّاسَ قَدْ أَخَذُوا الْمَنَازِلَ، فَيَرْجِعُ فَيَقُولُ‏:‏ يَا رَبِّ، قَدْ أَخَذَ النَّاسُ الْمَنَازِلَ، فَيُقَالُ لَهُ‏:‏ أَتَذْكُرُ الزَّمَانَ الَّذِي كُنْتَ فِيهِ، فَيَقُولُ‏:‏ نَعَمْ، قَالَ‏:‏ فَيُقَالُ لَهُ‏:‏ تَمَنَّ، قَالَ‏:‏ فَيَتَمَنَّى، فَيُقَالُ لَهُ‏:‏ فَإِنَّ لَكَ الَّذِي تَمَنَّيْتَ وَعَشَرَةَ أَضْعَافِ الدُّنْيَا، قَالَ‏:‏ فَيَقُولُ‏:‏ تَسْخَرُ بِي وَأَنْتَ الْمَلِكُ قَالَ‏:‏ فَلَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم، ضَحِكَ، حَتَّى بَدَتْ نَوَاجِذُهُ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, men doʻzax ahlining (oxirgisi boʻlib) undan chiqadigan eng oxirgi kishisini bilaman. Bir kishi undan emaklab chiqadi va: ‹Ey Robbim, odamlar manzillarni egallab boʻlishibdi›, deydi. Shunda unga: ‹Bor, jannatga kir›, deyiladi. U kirgani boradi, ammo odamlar manzillarni egallab boʻlganini koʻradi-da, qaytib kelib: ‹Ey Robbim, odamlar manzillarni egallab boʻlishibdi›, deydi. Shunda unga: ‹Sen (dunyoda) yashagan zamoningni eslaysanmi?› deyiladi. U: ‹Ha›, deydi. Unga: ‹Orzu qil›, deyiladi. U orzu qiladi. Soʻng unga: ‹Albatta, senga sen orzu qilganing va dunyoning oʻn baravari (beriladi)›, deyiladi. Shunda u: ‹Sen Podshoh boʻla turib, meni masxara qilyapsanmi?› deydi», dedilar. (Ibn Masʼud) aytdi: Men Rasululloh ﷺ tishlari koʻrinib ketguncha kulganlarini koʻrdim. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, мен дўзах аҳлининг (охиргиси бўлиб) ундан чиқадиган энг охирги кишисини биламан. Бир киши ундан эмаклаб чиқади ва: ‹Эй Роббим, одамлар манзилларни эгаллаб бўлишибди›, дейди. Шунда унга: ‹Бор, жаннатга кир›, дейилади. У киргани боради, аммо одамлар манзилларни эгаллаб бўлганини кўради-да, қайтиб келиб: ‹Эй Роббим, одамлар манзилларни эгаллаб бўлишибди›, дейди. Шунда унга: ‹Сен (дунёда) яшаган замонингни эслайсанми?› дейилади. У: ‹Ҳа›, дейди. Унга: ‹Орзу қил›, дейилади. У орзу қилади. Сўнг унга: ‹Албатта, сенга сен орзу қилганинг ва дунёнинг ўн баравари (берилади)›, дейилади. Шунда у: ‹Сен Подшоҳ бўла туриб, мени масхара қиляпсанми?› дейди», дедилар. (Ибн Масъуд) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ тишлари кўриниб кетгунча кулганларини кўрдим. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ رَبِيعَةَ، قَالَ‏:‏ شَهِدْتُ عَلِيًّا، أُتِيَ بِدَابَّةٍ لِيَرْكَبَهَا فَلَمَّا وَضَعَ رِجْلَهُ فِي الرِّكَابِ، قَالَ‏:‏ بِسْمِ اللهِ، فَلَمَّا اسْتَوَى عَلَى ظَهْرِهَا، قَالَ‏:‏ الْحَمْدُ لِلَّهِ، ثُمَّ قَالَ‏:‏ سُبْحَانَ الَّذِي سَخَّرَ لَنَا هَذَا وَمَا كُنَّا لَهُ مُقْرِنِينَ وَإِنَّا إِلَى رَبِّنَا لَمُنْقَلِبُونَ، ثُمَّ قَالَ‏:‏ الْحَمْدُ لِلَّهِ ثَلاثًا، وَاللَّهُ أَكْبَرُ ثَلاثًا، سُبْحَانَكَ إِنِّي ظَلَمْتُ نَفْسِي، فَاغْفِرْ لِي فَإِنَّهُ لا يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلا أَنْتَ، ثُمَّ ضَحِكَ فَقُلْتُ‏:‏ مِنْ أَيِّ شَيْءٍ ضَحِكْتَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ‏؟‏ قَالَ‏:‏ رَأَيْتُ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم صَنَعَ كَمَا صَنَعْتُ ثُمَّ ضَحِكَ، فَقُلْتُ‏:‏ مِنْ أَيِّ شَيْءٍ ضَحِكْتَ يَا رَسُولَ اللهِ‏؟‏ قَالَ‏:‏ إِنَّ رَبَّكَ لَيَعْجَبُ مِنْ عَبْدِهِ، إِذَا قَالَ‏:‏ رَبِّ اغْفِرْ لِي ذُنُوبِي، إِنَّهُ لا يَغْفِرُ الذُّنُوبَ غَيْرُكَ‏.‏‏

Ali ibn Robiya (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Ali (roziyallohu anhu)ning huzurida hozir boʻldim, unga minishi uchun ulov keltirildi. U oyogʻini uzangiga qoʻyganida uch marta: «Bismillah», dedi. Uning ustiga oʻrnashib olgach: «Alhamdulillah», dedi, soʻng: {Bizga buni boʻysundirgan Zot pokdir, biz unga (oʻz kuchimiz bilan) qodir emas edik. Albatta biz Robbimizga qaytguvchimiz} (Zuxruf 13-14) dedi. Soʻng uch marta: «Alhamdulillah» va uch marta: «Allohu akbar» dedi-da: «Subhanaka inni qad zalamtu nafsi, fagʻfir li, fa-innahu la yagʻfiruz-zunuba illa anta (Ey poklik egasi, men oʻzimga zulm qildim, meni magʻfirat qil, zero gunohlarni Sendan boshqa hech kim magʻfirat qilmaydi)», dedi. Soʻng kuldi. Men: «Ey moʻminlar amiri, nimadan kuldingiz?» dedim. U: «Rasulullohni ﷺ men qilgandek qilganlarini koʻrdim, soʻng kuldilar. Men: ‹Ey Allohning Rasuli, nimadan kuldingiz?› dedim. U zot: ‹Albatta Robbing bandasidan: Rabbigʻfir li zunubi (Robbim, gunohlarimni magʻfirat qil) deganida, gunohlarni Sendan boshqa hech kim magʻfirat qilmasligini (bilgani uchun) xursand boʻladi›, dedilar», dedi. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan ham (hadis) bor. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Али ибн Робия (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Али (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурида ҳозир бўлдим, унга миниши учун улов келтирилди. У оёғини узангига қўйганида уч марта: «Бисмиллаҳ», деди. Унинг устига ўрнашиб олгач: «Алҳамдулиллаҳ», деди, сўнг: {Бизга буни бўйсундирган Зот покдир, биз унга (ўз кучимиз билан) қодир эмас эдик. Албатта биз Роббимизга қайтгувчимиз} (Зухруф 13-14) деди. Сўнг уч марта: «Алҳамдулиллаҳ» ва уч марта: «Аллоҳу акбар» деди-да: «Субҳанака инни қад заламту нафси, фағфир ли, фа-иннаҳу ла яғфируз-зунуба илла анта (Эй поклик эгаси, мен ўзимга зулм қилдим, мени мағфират қил, зеро гуноҳларни Сендан бошқа ҳеч ким мағфират қилмайди)», деди. Сўнг кулди. Мен: «Эй мўминлар амири, нимадан кулдингиз?» дедим. У: «Расулуллоҳни ﷺ мен қилгандек қилганларини кўрдим, сўнг кулдилар. Мен: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, нимадан кулдингиз?› дедим. У зот: ‹Албатта Роббинг бандасидан: Раббиғфир ли зунуби (Роббим, гуноҳларимни мағфират қил) деганида, гуноҳларни Сендан бошқа ҳеч ким мағфират қилмаслигини (билгани учун) хурсанд бўлади›, дедилар», деди. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ҳам (ҳадис) бор. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللهِ الأَنْصَارِيُّ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللهِ بْنُ عَوْنٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ‏:‏ قَالَ سَعْدٌ‏:‏ لَقَدْ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم، ضَحِكَ يَوْمَ الْخَنْدَقِ حَتَّى بَدَتْ نَوَاجِذُهُ قَالَ‏:‏ قُلْتُ‏:‏ كَيْفَ كَانَ‏؟‏ قَالَ‏:‏ كَانَ رَجُلٌ مَعَهُ تُرْسٌ، وَكَانَ سَعْدٌ رَامِيًا، وَكَانَ يَقُولُ كَذَا وَكَذَا بِالتُّرْسِ يُغَطِّي جَبْهَتَهُ، فَنَزَعَ لَهُ سَعْدٌ بِسَهْمٍ، فَلَمَّا رَفَعَ رَأْسَهُ رَمَاهُ فَلَمْ يُخْطِئْ هَذِهِ مِنْهُ يَعْنِي جَبْهَتَهُ وَانْقَلَبَ الرَّجُلُ، وَشَالَ بِرِجْلِهِ‏:‏ فَضَحِكَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى بَدَتْ نَوَاجِذُهُ قَالَ‏:‏ قُلْتُ‏:‏ مِنْ أَيِّ شَيْءٍ ضَحِكَ‏؟‏ قَالَ‏:‏ مِنْ فِعْلِهِ بِالرَّجُلِ‏.‏

Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ minbarga chiqib: «Mening bu oʻgʻlim — sayyiddir, Alloh uning qoʻli bilan ikki ulkan guruh oʻrtasini isloh qiladi», dedilar. Bu hadis hasan sahihdir. (U zot) Hasan ibn Alini koʻzda tutdilar.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ минбарга чиқиб: «Менинг бу ўғлим — саййиддир, Аллоҳ унинг қўли билан икки улкан гуруҳ ўртасини ислоҳ қилади», дедилар. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. (У зот) Ҳасан ибн Алини кўзда тутдилар.