حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ يَمْشُونَ أَمَامَ الْجَنَازَةِ . قَالَ الزُّهْرِيُّ وَأَخْبَرَنِي سَالِمٌ أَنَّ أَبَاهُ كَانَ يَمْشِي أَمَامَ الْجَنَازَةِ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَنَسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ هَكَذَا رَوَاهُ ابْنُ جُرَيْجٍ وَزِيَادُ بْنُ سَعْدٍ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِ نَحْوَ حَدِيثِ ابْنِ عُيَيْنَةَ . وَرَوَى مَعْمَرٌ وَيُونُسُ بْنُ يَزِيدَ وَمَالِكٌ وَغَيْرُ وَاحِدٍ مِنَ الْحُفَّاظِ عَنِ الزُّهْرِيِّ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَمْشِي أَمَامَ الْجَنَازَةِ . قَالَ الزُّهْرِيُّ وَأَخْبَرَنِي سَالِمٌ أَنَّ أَبَاهُ كَانَ يَمْشِي أَمَامَ الْجَنَازَةِ . وَأَهْلُ الْحَدِيثِ كُلُّهُمْ يَرَوْنَ أَنَّ الْحَدِيثَ الْمُرْسَلَ فِي ذَلِكَ أَصَحُّ . قَالَ أَبُو عِيسَى سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ مُوسَى يَقُولُ قَالَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ قَالَ ابْنُ الْمُبَارَكِ حَدِيثُ الزُّهْرِيِّ فِي هَذَا مُرْسَلٌ أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ عُيَيْنَةَ . قَالَ ابْنُ الْمُبَارَكِ وَأَرَى ابْنَ جُرَيْجٍ أَخَذَهُ عَنِ ابْنِ عُيَيْنَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَوَى هَمَّامُ بْنُ يَحْيَى هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ زِيَادٍ وَهُوَ ابْنُ سَعْدٍ وَمَنْصُورٍ وَبَكْرٍ وَسُفْيَانَ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِ . وَإِنَّمَا هُوَ سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ رَوَى عَنْهُ هَمَّامٌ . وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي الْمَشْىِ أَمَامَ الْجَنَازَةِ فَرَأَى بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ أَنَّ الْمَشْىَ أَمَامَهَا أَفْضَلُ . وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ . قَالَ وَحَدِيثُ أَنَسٍ فِي هَذَا الْبَابِ غَيْرُ مَحْفُوظٍ .
az-Zuhriy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: U: «Nabiy ﷺ, Abu Bakr va Umar janoza oldida yurar edilar», dedi. az-Zuhriy: «Solim menga otasi janoza oldida yurar edi, deb xabar berdi», dedi. Abu Iso aytdi: Ibn Umar hadisini Ibn Jurayj, Ziyod ibn Saʼd va boshqa bir necha kishi az-Zuhriydan, u Solimdan, u otasidan, Ibn Uyaynaning hadisiga oʻxshash qilib rivoyat qilganlar. Maʼmar, Yunus ibn Yazid, Molik va huffozlardan boshqa bir necha kishi esa az-Zuhriydan, Nabiy ﷺ janoza oldida yurar edilar, deb rivoyat qilganlar. az-Zuhriy: «Solim menga otasi janoza oldida yurar edi, deb xabar berdi», dedi. Hadis ahlining barchasi bu boradagi mursal hadis asahroq (eng sahih) deb bilishadi. Abu Iso aytdi: Men Yahyo ibn Musodan eshitdim, u: Abdurrazzoq aytdi: Ibn Muborak aytdi: az-Zuhriyning bu boradagi mursal hadisi Ibn Uyaynaning hadisidan asahroqdir, dedi. Ibn Muborak: Men Ibn Jurayjni buni Ibn Uyaynadan olgan, deb oʻylayman, dedi. Abu Iso aytdi: Hammom ibn Yahyo bu hadisni Ziyoddan — u Ibn Saʼddir — hamda Mansur, Bakr va Sufyondan, ular az-Zuhriydan, u Solimdan, u otasidan rivoyat qilgan. Aslida u Sufyon ibn Uyaynadir, Hammom undan rivoyat qilgan. Ilm ahli janoza oldida yurish haqida ixtilof qilganlar. Nabiy ﷺning sahobalaridan va boshqalardan baʼzi ilm ahli janoza oldida yurish afzalroq deb koʻrganlar. Bu Shofiiy va Ahmadning soʻzidir. (Abu Iso): Anasning bu bobdagi hadisi mahfuz emas, dedi.аз-Зуҳрий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: У: «Набий ﷺ, Абу Бакр ва Умар жаноза олдида юрар эдилар», деди. аз-Зуҳрий: «Солим менга отаси жаноза олдида юрар эди, деб хабар берди», деди. Абу Исо айтди: Ибн Умар ҳадисини Ибн Журайж, Зиёд ибн Саъд ва бошқа бир неча киши аз-Зуҳрийдан, у Солимдан, у отасидан, Ибн Уяйнанинг ҳадисига ўхшаш қилиб ривоят қилганлар. Маъмар, Юнус ибн Язид, Молик ва ҳуффозлардан бошқа бир неча киши эса аз-Зуҳрийдан, Набий ﷺ жаноза олдида юрар эдилар, деб ривоят қилганлар. аз-Зуҳрий: «Солим менга отаси жаноза олдида юрар эди, деб хабар берди», деди. Ҳадис аҳлининг барчаси бу борадаги мурсал ҳадис асаҳроқ (энг саҳиҳ) деб билишади. Абу Исо айтди: Мен Яҳё ибн Мусодан эшитдим, у: Абдурраззоқ айтди: Ибн Муборак айтди: аз-Зуҳрийнинг бу борадаги мурсал ҳадиси Ибн Уяйнанинг ҳадисидан асаҳроқдир, деди. Ибн Муборак: Мен Ибн Журайжни буни Ибн Уяйнадан олган, деб ўйлайман, деди. Абу Исо айтди: Ҳаммом ибн Яҳё бу ҳадисни Зиёддан — у Ибн Саъддир — ҳамда Мансур, Бакр ва Суфёндан, улар аз-Зуҳрийдан, у Солимдан, у отасидан ривоят қилган. Аслида у Суфён ибн Уяйнадир, Ҳаммом ундан ривоят қилган. Илм аҳли жаноза олдида юриш ҳақида ихтилоф қилганлар. Набий ﷺнинг саҳобаларидан ва бошқалардан баъзи илм аҳли жаноза олдида юриш афзалроқ деб кўрганлар. Бу Шофиий ва Аҳмаднинг сўзидир. (Абу Исо): Анаснинг бу бобдаги ҳадиси маҳфуз эмас, деди.