حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ كَانَ مِنْكُمْ مُصَلِّيًا بَعْدَ الْجُمُعَةِ فَلْيُصَلِّ أَرْبَعًا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ عَنْ سُفْيَانَ بْنِ عُيَيْنَةَ قَالَ كُنَّا نَعُدُّ سُهَيْلَ بْنَ أَبِي صَالِحٍ ثَبْتًا فِي الْحَدِيثِ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ . وَرُوِيَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّهُ كَانَ يُصَلِّي قَبْلَ الْجُمُعَةِ أَرْبَعًا وَبَعْدَهَا أَرْبَعًا . وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ رضى الله عنه أَنَّهُ أَمَرَ أَنْ يُصَلَّى بَعْدَ الْجُمُعَةِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ أَرْبَعًا . وَذَهَبَ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ إِلَى قَوْلِ ابْنِ مَسْعُودٍ . وَقَالَ إِسْحَاقُ إِنْ صَلَّى فِي الْمَسْجِدِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ صَلَّى أَرْبَعًا وَإِنْ صَلَّى فِي بَيْتِهِ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ . وَاحْتَجَّ بِأَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُصَلِّي بَعْدَ الْجُمُعَةِ رَكْعَتَيْنِ فِي بَيْتِهِ وَحَدِيثِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " مَنْ كَانَ مِنْكُمْ مُصَلِّيًا بَعْدَ الْجُمُعَةِ فَلْيُصَلِّ أَرْبَعًا " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَابْنُ عُمَرَ هُوَ الَّذِي رَوَى عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ كَانَ يُصَلِّي بَعْدَ الْجُمُعَةِ رَكْعَتَيْنِ فِي بَيْتِهِ وَابْنُ عُمَرَ بَعْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم صَلَّى فِي الْمَسْجِدِ بَعْدَ الْجُمُعَةِ رَكْعَتَيْنِ وَصَلَّى بَعْدَ الرَّكْعَتَيْنِ أَرْبَعًا . حَدَّثَنَا بِذَلِكَ ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءٍ، قَالَ رَأَيْتُ ابْنَ عُمَرَ صَلَّى بَعْدَ الْجُمُعَةِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ صَلَّى بَعْدَ ذَلِكَ أَرْبَعًا . حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ قَالَ مَا رَأَيْتُ أَحَدًا أَنَصَّ لِلْحَدِيثِ مِنَ الزُّهْرِيِّ وَمَا رَأَيْتُ أَحَدًا الدَّنَانِيرُ وَالدَّرَاهِمُ أَهْوَنُ عَلَيْهِ مِنْهُ إِنْ كَانَتِ الدَّنَانِيرُ وَالدَّرَاهِمُ عِنْدَهُ بِمَنْزِلَةِ الْبَعْرِ . قَالَ أَبُو عِيسَى سَمِعْت ابْنَ أَبِي عُمَرَ قَال سَمِعْتُ سُفْيَانَ بْنَ عُيَيْنَةَ يَقُولُ كَانَ عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ أَسَنَّ مِنْ الزُّهْرِيِّ
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan kim jumadan keyin namoz oʻqimoqchi boʻlsa, toʻrt rakat oʻqisin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Biz Suhayl ibn Abu Solihni hadisda sobit (ishonchli) deb hisoblar edik. Baʼzi ilm ahli huzurida amal shunga binoandir. Abdulloh ibn Masʼuddan rivoyat qilinishicha, u jumadan oldin toʻrt rakat, undan keyin ham toʻrt rakat oʻqir edi. Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinishicha, u jumadan keyin avval ikki rakat, soʻng toʻrt rakat oʻqishga buyurar edi. Sufyon as-Savriy va Ibn Muborak Ibn Masʼudning soʻziga moyil boʻldilar. Ishoq esa: «Agar juma kuni masjidda oʻqisa, toʻrt rakat oʻqisin, agar uyida oʻqisa, ikki rakat oʻqisin», dedi va Nabiy ﷺning jumadan keyin uyida ikki rakat oʻqishlari hamda u zotning «Sizlardan kim jumadan keyin namoz oʻqimoqchi boʻlsa, toʻrt rakat oʻqisin» degan hadislari bilan dalil keltirdi. Abu Iso aytdi: Ibn Umar Nabiy ﷺdan u zotning jumadan keyin uyida ikki rakat oʻqishlarini rivoyat qilgan kishidir, ammo Ibn Umarning oʻzi Nabiy ﷺdan keyin masjidda jumadan soʻng ikki rakat, ikki rakatdan keyin yana toʻrt rakat oʻqigan. Buni bizga Ibn Abu Umar, unga Sufyon ibn Uyayna, u Ibn Jurayjdan, u Atodan rivoyat qildi; (Ato) dedi: Men Ibn Umarning jumadan keyin ikki rakat, soʻng undan keyin toʻrt rakat oʻqiganini koʻrdim. Amr ibn Dinor aytdi: Men hadisni az-Zuhriydan koʻra aniqroq bayon qiladigan birovni koʻrmadim va dinor-u dirhamlar oʻziga undan koʻra arzimasroq tuyuladigan birovni ham koʻrmadim; goʻyo dinor-u dirhamlar uning oldida tezak qadrida edi. Abu Iso aytdi: Men Ibn Abu Umarning Sufyon ibn Uyaynadan: «Amr ibn Dinor az-Zuhriydan yoshroq edi» deganini eshitdim.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан ким жумадан кейин намоз ўқимоқчи бўлса, тўрт ракат ўқисин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Биз Суҳайл ибн Абу Солиҳни ҳадисда собит (ишончли) деб ҳисоблар эдик. Баъзи илм аҳли ҳузурида амал шунга биноандир. Абдуллоҳ ибн Масъуддан ривоят қилинишича, у жумадан олдин тўрт ракат, ундан кейин ҳам тўрт ракат ўқир эди. Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинишича, у жумадан кейин аввал икки ракат, сўнг тўрт ракат ўқишга буюрар эди. Суфён ас-Саврий ва Ибн Муборак Ибн Масъуднинг сўзига мойил бўлдилар. Ишоқ эса: «Агар жума куни масжидда ўқиса, тўрт ракат ўқисин, агар уйида ўқиса, икки ракат ўқисин», деди ва Набий ﷺнинг жумадан кейин уйида икки ракат ўқишлари ҳамда у зотнинг «Сизлардан ким жумадан кейин намоз ўқимоқчи бўлса, тўрт ракат ўқисин» деган ҳадислари билан далил келтирди. Абу Исо айтди: Ибн Умар Набий ﷺдан у зотнинг жумадан кейин уйида икки ракат ўқишларини ривоят қилган кишидир, аммо Ибн Умарнинг ўзи Набий ﷺдан кейин масжидда жумадан сўнг икки ракат, икки ракатдан кейин яна тўрт ракат ўқиган. Буни бизга Ибн Абу Умар, унга Суфён ибн Уяйна, у Ибн Журайждан, у Атодан ривоят қилди; (Ато) деди: Мен Ибн Умарнинг жумадан кейин икки ракат, сўнг ундан кейин тўрт ракат ўқиганини кўрдим. Амр ибн Динор айтди: Мен ҳадисни аз-Зуҳрийдан кўра аниқроқ баён қиладиган бировни кўрмадим ва динор-у дирҳамлар ўзига ундан кўра арзимасроқ туюладиган бировни ҳам кўрмадим; гўё динор-у дирҳамлар унинг олдида тезак қадрида эди. Абу Исо айтди: Мен Ибн Абу Умарнинг Суфён ибн Уяйнадан: «Амр ибн Динор аз-Зуҳрийдан ёшроқ эди» деганини эшитдим.