لِّيَشْهَدُوا۟ مَنَـٰفِعَ لَهُمْ وَيَذْكُرُوا۟ ٱسْمَ ٱللَّهِ فِىٓ أَيَّامٍ مَّعْلُومَـٰتٍ عَلَىٰ مَا رَزَقَهُم مِّنۢ بَهِيمَةِ ٱلْأَنْعَـٰمِ ۖ فَكُلُوا۟ مِنْهَا وَأَطْعِمُوا۟ ٱلْبَآئِسَ ٱلْفَقِيرَ
Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf: Va o`zlariga bo`ladigan manfaatlarga shohid bo`lsinlar. Ma'lum kunlarda ularga rizq qilib bergan chorva hayvonlarini (so`yishda) Allohning ismini zikr qilsinlar. Bas, ulardan yenglar va bechora va faqirlarga ham yegizinglar.Ва ўзларига бўладиган манфаатларга шоҳид бўлсинлар. Маълум кунларда уларга ризқ қилиб берган чорва ҳайвонларини (сўйишда) Аллоҳнинг исмини зикр қилсинлар. Бас, улардан енглар ва бечора ва фақирларга ҳам егизинглар.Alauddin Mansour: Ular oʻzlari uchun boʻlgan (diniy va dunyoviy) manfaatlarga shohid boʻlish uchun va maʼlum kunlarda (yaʼni, Qurbon hayiti kunlarida Alloh) ularga rizq qilib bergan chorva hayvonlarini (qurbonlik uchun soʻyish) ustida Alloh nomini zikr qilish uchun (kelurlar). Bas, undan oʻzlaringiz ham yeyaveringlar, bechora kambagʻallarga ham yediringlar.Улар ўзлари учун бўлган (диний ва дунёвий) манфаатларга шоҳид бўлиш учун ва маълум кунларда (яъни, Қурбон ҳайити кунларида Аллоҳ) уларга ризқ қилиб берган чорва ҳайвонларини (қурбонлик учун сўйиш) устида Аллоҳ номини зикр қилиш учун (келурлар). Бас, ундан ўзларингиз ҳам еяверинглар, бечора камбағалларга ҳам едиринглар.
Demak, Quraysh kofirlarining Masjidul Haromga ega chiqib, musulmonlarni u yerga kirishdan man qilishga hech qanday haqlari yoʻq.
Avvalo, Baytullohni ular qurmagan.
«Biz Ibrohimga Baytning joyini belgilab berib...»
Hatto, Kaʼbai Muazzamani qayerga qurishni ham Alloh taoloning Oʻzi belgilab bergan. Belgilab berganda ham, Oʻzining Paygʻambari Ibrohim alayhissalomga belgilab bergan. Quraysh kofirlariga emas. Ibrohim alayhissalom oʻgʻillari Ismoil alayhissalom bilan Alloh taoloning amriga muvofiq koʻrsatilgan joyga Baytullohni qurib bitirganlaridan soʻng, Allohdan quyidagi farmon keldi:
«Menga hech narsani sherik qilma...»
Yaʼni, menga dunyodagi hech bir narsani sherik keltirma. Baytning egasiga shirk keltirish mumkin emas. Uning sherigi yoʻq. Ammo Quraysh qabilasi kofirlari Baytning atrofida, unga qoʻshni boʻlib yashab turib, son-sanoqsiz butlarni Baytullohning egasiga «sherik xudolar» bilib, ularga ibodat qilmoqdalar. Hatto, Baytullohning ichiga ham uch yuz oltmish butni kiritib qoʻyib, yana qanday qilib, Masjidul Haromga ega chiqadilar?! Musulmonlarning unga kirish yoʻllarini toʻsadilar?!
«...Baytimni tavof qilguvchilar, (ibodatda) qoim turguvchilar hamda rukuʼ, sujud qilguvchilar uchun poklagin.»
Baytullohning egasi Alloh taolo tomonidan uning quruvchisi Ibrohim alayhissalomga aytilayotgan bu sifatlar Quraysh kofirlarida emas, musulmonlarda mavjud. Demak, Baytullohga, Masjidul Haromga Quraysh kofirlari emas, musulmonlar haqlidirlar.
«Odamlarni hajga chaqir...»
Ey Ibrohim, odamlarni haj ibodatiga chaqir.
Demak, haj faqat Quraysh kofirlari uchun emas. Hamma odamlar uchundir.
«...ular sen tomon piyoda, uzoq-uzoq yoʻllardan yurib, ozigan ulovlar ustida kelsinlar.»
Eng uzoq yurtlardan ham kelsinlar. Piyoda yurib boʻlsa ham, kelsinlar. Yoʻl uzoqligidan, mashaqqatliligidan ulovlari ozib-horib ketsa ham, kelsinlar.
Baytullohning egasi uning quruvchisiga shunday deb turganidan keyin, Quraysh kofirlarining musulmonlarni undan toʻsishga hech haqlari yoʻq.
«Va oʻzlariga boʻladigan manfaatlarga shohid boʻlsinlar.»
Baytullohni haj qilishda har bir hoji uchun koʻplab dunyo va oxirat manfaatlari bor. Hajda ijtimoiy, iqtisodiy va maʼnaviy manfaatlar koʻp. Hajga keluvchilar, avvalo, Allohga ibodat qiladi, taqvosi ziyoda boʻladi, qolaversa, bir-birlari bilan tanishadilar, oʻzaro fikr va tajriba almashadilar, foydali maslahatlar oladilar, shuningdek, savdo-sotiq, tijorat ham qiladilar. Ularning bu manfaatlardan bahramand boʻlishga haqlari borligini Allohning Oʻzi eʼlon qilib qoʻygan. Endi qanday qilib Quraysh kofirlari musulmonlarni Masjidul Haromdan, mazkur manfaatlardan toʻsadilar?!
«Maʼlum kunlarda ularga rizq qilib bergan chorva hayvonlarini (soʻyishda) Allohning ismini zikr qilsinlar.»
Haj pallasi Allohni zikr qilish avjiga chiqadigan mavsum. Bu mavsumning avji esa, iyd kunlari boʻlib, unda zikr qurbonlik soʻyish jarayonida yana avjlanadi. Har bir hoji Alloh yoʻlida barcha narsani qurbon qilish ramzi sifatida, Allohning nomini zikr etib turib, tuya, mol, qoʻy kabi chorva hayvonlarini qurbonlik qiladi.
«Bas, ulardan yenglar va bechora va faqirlarga ham yegizinglar.»
Qurbonlik qiluvchi hoji qurbonligidan oʻzi yesa ham boʻladi, beva-bechora, faqir-fuqarolarga yegizsa ham boʻladi.
Masjidul Haromning egasi Alloh taoloning bu amriga qarshi musulmonlarni oʻsha manfaatlardan, qurbonlik qilishdan, Allohning nomini zikr etishdan toʻsishga Quraysh kofirlarining nima haqqi bor?
«Soʻngra oʻzlaridagi kirlarni ketkazsinlar...»
Qurbonlik qilib boʻlganidan keyin, hojiga ehromdan chiqishga ruxsat boʻladi. Shunda uning uchun ehrom vaqtida mumkin boʻlmagan soch oldirish yoki qisqartirishga, qoʻltiq ostidagi va boshqa joylardagi tuklarni, tirnoqlarni olishga izn beriladi. Hoji bu ishlarni bajarib, yuvinib-taranadi. Oyatda
«...oʻzlaridagi kirlarni ketkazsinlar...» deyishdan maqsad shu.
«...va «qadimgi uy»ni tavof qilsinlar.»
«Qadimgi uy»dan murod Kaʼbatulloh. Bu tavofni «farz tavof», «ifoza tavofi» deyiladi. Bu tavofsiz haj haj boʻlmaydi. Shuni ado etishlik bilan haj ibodati ham tugaydi.
Ushbu ibodatlardan musulmonlarni toʻsishga hech kimning haqqi yoʻq. Kim ularni toʻssa, katta gunoh qilgan, zulm ila ilhodga yurgan boʻladi.
Masjidul Haromning tarixi va unda qilinadigan amallar ana shulardan iborat. Alloh taolo u yerning hurmatini saqlashga chaqirgan. U yerda maʼlum ishlarni harom qilgan. Bunga hamma amal qilishi kerak.