Abdulaziz ibn Marvon
Tobeʼin
Siyar aʼlam an-nubalo (az-Zahabiy)Сияр аълам ан-нубало (аз-Заҳабий)
Abdulaziz ibn Marvon ibn Hakam — Misr amiri, Abu Asbagʻ al-Madaniy. U Abdulmalikdan keyingi valiahd edi; buni otasi unga ahd qilib bergan. U Misr mulkini yigirma yildan ortiq mustaqil boshqardi. U otasidan, Abu Hurayradan, Uqba ibn Omirdan va Ibn Zubayrdan rivoyat qiladi. Damashqda jomeʼ yonida uyi bor edi — u hozirgi Sumaysotiyadir. Undan oʻgʻli Umar ibn Abdulaziz, Zuhriy, Kasir ibn Murra, Ali ibn Raboh, Ibn Abu Mulayka va Bahir ibn Zoxir rivoyat qildilar. Ibn Saʼd va Nasoiy uni siqa deganlar; Abu Dovudning «Sunan»ida uning bir hadisi bor. Suvayd ibn Qays aytadi: «Abdulaziz ibn Marvon meni Ibn Umarga ming dinor bilan yubordi; men uni keltirdim, u esa tarqatib yubordi». Ibn Abu Mulayka aytadi: «Abdulazizning oʻlim oldidagi holiga guvoh boʻldim; u: “Koshki hech narsa boʻlmaganimda, koshki shu oqayotgan suvdek boʻlganimda”, derdi». Aytilishicha, u: «Kafanimni keltiringlar», dedi va: «Uf senga! Uzuning naqadar qisqa, koʻping naqadar oz», dedi. Hammod ibn Musodan rivoyat qilinishicha, Abdulaziz jon berayotganida unga oʻsha yili kelgan moli haqida xushxabar keltirgan kishi kirdi. U: «Nima bor?» dedi. «Uch yuz mudiy oltin», dedi. U: «Menga uning nima keragi bor; koshki u Najddagi qurigan tezak boʻlsa edi», dedi. Muallif izohlaydi: «Bu — moli koʻp har bir podshohning soʻzi; unda nega uni sarflashga shoshilmaydi?» Ibn Saʼd, Saʼid ibn Ufayr, Ziyodiy va boshqalar: «U sakson beshinchi yilda vafot etdi», deydilar. Ibn Yunus esa Laysdan: «U sakson oltinchi yil jumodul-oxirasida vafot etdi», deb naql qiladi. Muallif: «Birinchisi sahihroq», deydi va qoʻshadi: undan oʻn olti kun oldin oʻgʻli Asbagʻ vafot etgan edi, u qattiq qaygʻurdi, kasal boʻldi va Misrdan bir barid masofada oʻzi bunyod qilgan kichik shahar — Hulvonda vafot etdi. Akasi Abdulmalik undan keyin yashadi; unga uning vafot xabari kelganda, ikki oʻgʻli — avval Valid, soʻng Sulaymonga valiahdlik ahdini bogʻladi.Абдулазиз ибн Марвон ибн Ҳакам — Миср амири, Абу Асбағ ал-Маданий. У Абдулмаликдан кейинги валиаҳд эди; буни отаси унга аҳд қилиб берган. У Миср мулкини йигирма йилдан ортиқ мустақил бошқарди. У отасидан, Абу Ҳурайрадан, Уқба ибн Омирдан ва Ибн Зубайрдан ривоят қилади. Дамашқда жомеъ ёнида уйи бор эди — у ҳозирги Сумайсотиядир. Ундан ўғли Умар ибн Абдулазиз, Зуҳрий, Касир ибн Мурра, Али ибн Рабоҳ, Ибн Абу Мулайка ва Баҳир ибн Зохир ривоят қилдилар. Ибн Саъд ва Насоий уни сиқа деганлар; Абу Довуднинг «Сунан»ида унинг бир ҳадиси бор. Сувайд ибн Қайс айтади: «Абдулазиз ибн Марвон мени Ибн Умарга минг динор билан юборди; мен уни келтирдим, у эса тарқатиб юборди». Ибн Абу Мулайка айтади: «Абдулазизнинг ўлим олдидаги ҳолига гувоҳ бўлдим; у: “Кошки ҳеч нарса бўлмаганимда, кошки шу оқаётган сувдек бўлганимда”, дерди». Айтилишича, у: «Кафанимни келтиринглар», деди ва: «Уф сенга! Узунинг нақадар қисқа, кўпинг нақадар оз», деди. Ҳаммод ибн Мусодан ривоят қилинишича, Абдулазиз жон бераётганида унга ўша йили келган моли ҳақида хушхабар келтирган киши кирди. У: «Нима бор?» деди. «Уч юз мудий олтин», деди. У: «Менга унинг нима кераги бор; кошки у Нажддаги қуриган тезак бўлса эди», деди. Муаллиф изоҳлайди: «Бу — моли кўп ҳар бир подшоҳнинг сўзи; унда нега уни сарфлашга шошилмайди?» Ибн Саъд, Саъид ибн Уфайр, Зиёдий ва бошқалар: «У саксон бешинчи йилда вафот этди», дейдилар. Ибн Юнус эса Лайсдан: «У саксон олтинчи йил жумодул-охирасида вафот этди», деб нақл қилади. Муаллиф: «Биринчиси саҳиҳроқ», дейди ва қўшади: ундан ўн олти кун олдин ўғли Асбағ вафот этган эди, у қаттиқ қайғурди, касал бўлди ва Мисрдан бир барид масофада ўзи бунёд қилган кичик шаҳар — Ҳулвонда вафот этди. Акаси Абдулмалик ундан кейин яшади; унга унинг вафот хабари келганда, икки ўғли — аввал Валид, сўнг Сулаймонга валиаҳдлик аҳдини боғлади.
Manba: Siyar aʼlam an-nubalo (az-Zahabiy), j. 8, b. 249Манба: Сияр аълам ан-нубало (аз-Заҳабий), ж. 8, б. 249
al-Bidoya van-nihoya (Ibn Kasir)ал-Бидоя ван-ниҳоя (Ибн Касир)
Abdulaziz ibn Marvon ibn Hakam ibn Abul-Os ibn Umayya, Abul-Asbagʻ al-Qurashiy al-Umaviy. Madinada tugʻilib, otasi Marvon bilan Shomga kirdi; akasi Abdulmalikdan keyingi valiahd edi va otasi uni oltmish beshinchi yili Misr diyorlariga voliy qilib tayinlagan, u vafotigacha oʻsha yerni boshqargan. Amr ibn Saʼid ibn Osning oʻldirilishida hozir boʻlgan; Damashqda soʻfiylarga tegishli boʻlgan, Xonaqohi Sumaysotiya deb tanilgan uy uniki edi, keyin oʻgʻli Umar ibn Abdulazizga oʻtdi. Otasidan, Abdulloh ibn Zubayr, Uqba ibn Omir va Abu Hurayradan hadis rivoyat qilgan; undan oʻgʻli Umar, Zuhriy, Ulayy ibn Raboh va bir jamoa hadis olgan. Ibn Saʼd uni ishonchli, hadisi oz deb sanaydi. Avval gapida va hadisda xato qilardi; bir kishi kuyovidan shikoyat qilib kelganda unga notoʻgʻri savol berib, kotibidan xatosini eshitdi va arab tilini oʻrganmaguncha uyidan chiqmaslikka qasam ichdi — bir jumʼada oʻrganib chiqdi va odamlarning eng fasihi boʻldi; shundan keyin toʻgʻri gapirganning ulushini koʻpaytirib, xato qilganning ulushini kamaytirar edi.Абдулазиз ибн Марвон ибн Ҳакам ибн Абул-Ос ибн Умайя, Абул-Асбағ ал-Қураший ал-Умавий. Мадинада туғилиб, отаси Марвон билан Шомга кирди; акаси Абдулмаликдан кейинги валиаҳд эди ва отаси уни олтмиш бешинчи йили Миср диёрларига волий қилиб тайинлаган, у вафотигача ўша ерни бошқарган. Амр ибн Саъид ибн Оснинг ўлдирилишида ҳозир бўлган; Дамашқда сўфийларга тегишли бўлган, Хонақоҳи Сумайсотия деб танилган уй уники эди, кейин ўғли Умар ибн Абдулазизга ўтди. Отасидан, Абдуллоҳ ибн Зубайр, Уқба ибн Омир ва Абу Ҳурайрадан ҳадис ривоят қилган; ундан ўғли Умар, Зуҳрий, Улайй ибн Рабоҳ ва бир жамоа ҳадис олган. Ибн Саъд уни ишончли, ҳадиси оз деб санайди. Аввал гапида ва ҳадисда хато қиларди; бир киши куёвидан шикоят қилиб келганда унга нотўғри савол бериб, котибидан хатосини эшитди ва араб тилини ўрганмагунча уйидан чиқмасликка қасам ичди — бир жумъада ўрганиб чиқди ва одамларнинг энг фасиҳи бўлди; шундан кейин тўғри гапирганнинг улушини кўпайтириб, хато қилганнинг улушини камайтирар эди.
Manba: al-Bidoya van-nihoya (Ibn Kasir), b. 4421Манба: ал-Бидоя ван-ниҳоя (Ибн Касир), б. 4421