Abu Dovud Sulaymon ibn al-Ashʼas ibn Ishoq ibn Bashir ibn Shadod ibn Amr al-Azdiy as-Sijistoniy

U ikki yuz ikkinchi yilda (202 h.) tugʻilgan; safar qildi, toʻpladi, tasnif qildi va bu ishda yetuklikka erishdi. Abu Ubayd al-Ojurriy aytadi: «Undan eshitdim: «Men ikki yuz ikkinchi yilda tugʻilganman; yigirmanchi yilda Affonga janoza oʻqidim; Basraga kirganimda odamlar: «Kecha muazzin Usmon ibn al-Haysam vafot etdi», deyishardi. Shunda Abu Umar az-Zarirdan bir majlis eshitdim»». Zahabiy izohlaydi: Abu Umar 220 h. ning shaʼbonida vafot etgan, Usmon esa undan bir oy oldin. Abu Dovud yana: «Umar ibn Hafs ibn Gʻiyosning ortidan uyigacha bordim, ammo undan hadis eshitmadim; Saʼid ibn Sulaymondan bir majlis, Osim ibn Alidan ham bir majlis eshitdim», degan. U Makkada al-Qaʼnabiy va Sulaymon ibn Harbdan eshitdi. Basrada Muslim ibn Ibrohim, Abdulloh ibn Rajo, Abul-Valid at-Tayolisiy, Muso ibn Ismoil va ularning tabaqasidan; Kufada al-Hasan ibn ar-Rabiʼ al-Bavroniy va Ahmad ibn Yunus al-Yarbuʼiydan; Halabda Abu Tavba ar-Rabiʼ ibn Nofiʼdan; Harronda Abu Jaʼfar an-Nufayliy va Ahmad ibn Abu Shuaybdan; Himsda Hayva ibn Shurayh va Yazid ibn Abd Rabbihdan; Damashqda Safvon ibn Solih va Hishom ibn Ammordan; Xurosonda Ishoq ibn Rohuya va uning tabaqasidan; Bagʻdodda Ahmad ibn Hanbaldan; Balxda Qutayba ibn Saʼiddan; Misrda Ahmad ibn Solihdan hadis oldi. Ali ibn al-Madiniy, Xalaf ibn Hishom, Saʼid ibn Mansur, Ali ibn al-Jaʼd, Amr ibn Avn, Amr ibn Marzuq, Musaddad ibn Musarhad va Yahyo ibn Maʼin ham uning shayxlaridandir. Undan Abu Iso Termiziy oʻz «Jomeʼ»ida, aytilishicha Nasoiy, Abu Bakr an-Najjod, «Sunan»ni bir oz kamchilik bilan rivoyat qilgan Abu Saʼid ibn al-Aʼrobiy, faqih Abu Bakr al-Xallol, as-Sojiy, oʻgʻli Abu Bakr ibn Abu Dovud, Ibn Abu Dunyo, ar-Romahurmuziy, «Sunan» roviylari Ali ibn al-Hasan ibn al-Abd, Abu Ali al-Luʼluʼiy va Muhammad ibn Bakr ibn Dosa at-Tammor, «al-Qadar»ni rivoyat qilgan Muhammad ibn Ahmad al-Mattusiy, Abu Bishr ad-Dulobiy va Abu Avona al-Isfaroyiniy hadis soʻzladilar. Zahabiy Nasoiy «Sunan»ida «Abu Dovud» deb keltirgan oʻrinlar ehtimol shu Sijistoniy ekanini aytadi, chunki u oʻsha yettovdan rivoyat qilishi bilan mashhur; lekin bu shayxlarning baʼzilaridan rivoyat qilishda unga Abu Dovud Sulaymon ibn Sayf al-Harroniy sherik boʻlgan. Zahabiy oʻz sanadi bilan undan Imron ibn Husayn hadisini keltiradi: bir kishi Nabiy ﷺ huzuriga kelib «Assalomu alaykum» dedi; javob berilgach oʻtirdi, Nabiy ﷺ: «Oʻn», dedilar. Boshqasi «Assalomu alaykum va rahmatulloh» dedi; «Yigirma», dedilar. Uchinchisi «Assalomu alaykum va rahmatullohi va barakotuh» dedi; «Oʻttiz», dedilar. Yana Abu Hurayradan: Nabiy ﷺ karvonni yoʻlda qarshi olishdan qaytardilar; agar kimdir qarshi olib, molni sotib olsa, mol egasi bozorga kelgach ixtiyorli boʻladi. Abu Dovudning oliy sanadli hadislaridan bir nechtasi va uning «an-Nosix» kitobi bizga yetgan. U zinjlar togʻutining halokatidan soʻng Basrada yashab, u yerda ilm yoydi va Bagʻdodga borib turdi. Xatib Abu Bakr: «Aytilishicha, u «Sunan» kitobini ilgari tasnif qilib, Ahmad ibn Hanbalga koʻrsatgan; u kitobni yaxshi sanab, maʼqullagan», deydi. Abu Ubayd yana undan: «Xolid ibn Xidoshni koʻrdim, ammo undan eshitmadim; Yusuf as-Saffordan ham, Ibn al-Asbahoniydan ham, Amr ibn Hammoddan ham eshitmadim — hadis rizqdir», deganini keltiradi. Uning aytishicha, Abu Dovud Ibn al-Himmoniydan, Suvayddan, Ibn Kosibdan, Muhammad ibn Humayddan va Sufyon ibn Vakiʼdan hadis rivoyat qilmasdi.У икки юз иккинчи йилда (202 ҳ.) туғилган; сафар қилди, тўплади, тасниф қилди ва бу ишда етукликка эришди. Абу Убайд ал-Ожуррий айтади: «Ундан эшитдим: «Мен икки юз иккинчи йилда туғилганман; йигирманчи йилда Аффонга жаноза ўқидим; Басрага кирганимда одамлар: «Кеча муаззин Усмон ибн ал-Ҳайсам вафот этди», дейишарди. Шунда Абу Умар аз-Зарирдан бир мажлис эшитдим»». Заҳабий изоҳлайди: Абу Умар 220 ҳ. нинг шаъбонида вафот этган, Усмон эса ундан бир ой олдин. Абу Довуд яна: «Умар ибн Ҳафс ибн Ғиёснинг ортидан уйигача бордим, аммо ундан ҳадис эшитмадим; Саъид ибн Сулаймондан бир мажлис, Осим ибн Алидан ҳам бир мажлис эшитдим», деган. У Маккада ал-Қаънабий ва Сулаймон ибн Ҳарбдан эшитди. Басрада Муслим ибн Иброҳим, Абдуллоҳ ибн Ражо, Абул-Валид ат-Таёлисий, Мусо ибн Исмоил ва уларнинг табақасидан; Куфада ал-Ҳасан ибн ар-Рабиъ ал-Бавроний ва Аҳмад ибн Юнус ал-Ярбуъийдан; Ҳалабда Абу Тавба ар-Рабиъ ибн Нофиъдан; Ҳарронда Абу Жаъфар ан-Нуфайлий ва Аҳмад ибн Абу Шуайбдан; Ҳимсда Ҳайва ибн Шурайҳ ва Язид ибн Абд Раббиҳдан; Дамашқда Сафвон ибн Солиҳ ва Ҳишом ибн Аммордан; Хуросонда Исҳоқ ибн Роҳуя ва унинг табақасидан; Бағдодда Аҳмад ибн Ҳанбалдан; Балхда Қутайба ибн Саъиддан; Мисрда Аҳмад ибн Солиҳдан ҳадис олди. Али ибн ал-Мадиний, Халаф ибн Ҳишом, Саъид ибн Мансур, Али ибн ал-Жаъд, Амр ибн Авн, Амр ибн Марзуқ, Мусаддад ибн Мусарҳад ва Яҳё ибн Маъин ҳам унинг шайхларидандир. Ундан Абу Исо Термизий ўз «Жомеъ»ида, айтилишича Насоий, Абу Бакр ан-Нажжод, «Сунан»ни бир оз камчилик билан ривоят қилган Абу Саъид ибн ал-Аъробий, фақиҳ Абу Бакр ал-Халлол, ас-Сожий, ўғли Абу Бакр ибн Абу Довуд, Ибн Абу Дунё, ар-Ромаҳурмузий, «Сунан» ровийлари Али ибн ал-Ҳасан ибн ал-Абд, Абу Али ал-Луълуъий ва Муҳаммад ибн Бакр ибн Доса ат-Таммор, «ал-Қадар»ни ривоят қилган Муҳаммад ибн Аҳмад ал-Маттусий, Абу Бишр ад-Дулобий ва Абу Авона ал-Исфаройиний ҳадис сўзладилар. Заҳабий Насоий «Сунан»ида «Абу Довуд» деб келтирган ўринлар эҳтимол шу Сижистоний эканини айтади, чунки у ўша еттовдан ривоят қилиши билан машҳур; лекин бу шайхларнинг баъзиларидан ривоят қилишда унга Абу Довуд Сулаймон ибн Сайф ал-Ҳарроний шерик бўлган. Заҳабий ўз санади билан ундан Имрон ибн Ҳусайн ҳадисини келтиради: бир киши Набий ﷺ ҳузурига келиб «Ассалому алайкум» деди; жавоб берилгач ўтирди, Набий ﷺ: «Ўн», дедилар. Бошқаси «Ассалому алайкум ва раҳматуллоҳ» деди; «Йигирма», дедилар. Учинчиси «Ассалому алайкум ва раҳматуллоҳи ва баракотуҳ» деди; «Ўттиз», дедилар. Яна Абу Ҳурайрадан: Набий ﷺ карвонни йўлда қарши олишдан қайтардилар; агар кимдир қарши олиб, молни сотиб олса, мол эгаси бозорга келгач ихтиёрли бўлади. Абу Довуднинг олий санадли ҳадисларидан бир нечтаси ва унинг «ан-Носих» китоби бизга етган. У зинжлар тоғутининг ҳалокатидан сўнг Басрада яшаб, у ерда илм ёйди ва Бағдодга бориб турди. Хатиб Абу Бакр: «Айтилишича, у «Сунан» китобини илгари тасниф қилиб, Аҳмад ибн Ҳанбалга кўрсатган; у китобни яхши санаб, маъқуллаган», дейди. Абу Убайд яна ундан: «Холид ибн Хидошни кўрдим, аммо ундан эшитмадим; Юсуф ас-Саффордан ҳам, Ибн ал-Асбаҳонийдан ҳам, Амр ибн Ҳаммоддан ҳам эшитмадим — ҳадис ризқдир», деганини келтиради. Унинг айтишича, Абу Довуд Ибн ал-Ҳиммонийдан, Сувайддан, Ибн Косибдан, Муҳаммад ибн Ҳумайддан ва Суфён ибн Вакиъдан ҳадис ривоят қилмасди.

Manba: Siyar aʼlam an-nubalo (az-Zahabiy), j. 17, b. 203Манба: Сияр аълам ан-нубало (аз-Заҳабий), ж. 17, б. 203