Abu Salama Abdulloh ibn Abdulasad al-Maxzumiy

Abu Salama ibn Abdulasad ibn Hilol ibn Abdulloh ibn Umar ibn Maxzum ibn Yaqaza ibn Murra ibn Kaʼb — ulugʻ sayyid, Rasulullohning ﷺ emikdosh birodari va ammalari Barra bint Abdulmuttalibning oʻgʻli; birinchi sobiqlardan biridir. U Habashaga hijrat qildi, soʻng Madinaga hijrat qildi va Badrda qatnashdi hamda undan bir necha oy keyin vafot etdi. Uning sahobiy farzandlari bor: Umar, Zaynab va boshqalar. Xotini Umm Salamaning iddasi tugagach, uni Nabiy ﷺ nikohlariga oldilar. Umm Salama eri Abu Salamadan musibat vaqtida aytiladigan soʻzni rivoyat qilgan. U: «Abu Salamadan kim yaxshiroq?» derdi va Alloh bu musibatida unga uning tengini beradi deb oʻylamagan edi; bashariyat sayyidi unga nasib boʻlgach, benihoya gʻibta qildi. U oʻrta yoshda, hijratning uchinchi yilida vafot etdi — Alloh undan rozi boʻlsin. Ibn Ishoq aytadi: u Habashaga birinchi hijrat qilgan kishidir; soʻng Usmon ibn Mazʼun Habashadan qaytganda u bilan birga keldi va Abu Tolib unga panoh berdi. Muallif aytadi: ular «Najm» surasi nozil boʻlganda Makka ahli islom keltirdi, degan xabarni eshitib qaytishgan edi. Musʼab ibn Abdulloh aytadi: Umm Salama unga Habashada Salama, Umar, Durra va Zaynabni tugʻib bergan. Muallif aytadi: bular Habashada emas, hijrat yilidan oldin tugʻilgan. al-Aʼmash Shaqiqdan, u Umm Salamadan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ: «Oʻlim toʻshagidagi kishi huzurida boʻlsangiz, yaxshi soʻz aytinglar; chunki farishtalar aytganingizga omin deydi», dedilar. U aytadi: Abu Salama vafot etganda: «Ey Allohning Rasuli, nima deyay?» dedim. U zot: «“Allohim, uni magʻfirat qil va bizga undan keyin yaxshi ort qoldir”, degin», dedilar. Alloh menga undan yaxshirogʻini — Rasulullohni ﷺ ort qilib berdi. Hammod ibn Salama Sobitdan, u Umar ibn Abu Salamadan, u Umm Salamadan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ: «Biringizga musibat yetsa: “Innaa lillahi va innaa ilayhi rojiun; Allohim, musibatimni Sening huzuringda hisobga olaman, meni unda mukofotla va menga undan yaxshirogʻini badal qil”, desin», dedilar. Abu Salama jon berayotganda men shuni aytdim va: «menga undan yaxshirogʻini badal qil», demoqchi boʻlib: «Abu Salamadan kim yaxshiroq?» dedim; keyin baribir aytdim. Iddasi tugagach, unga Abu Bakr sovchi boʻldi, u rad qildi; Umar sovchi boʻldi, uni ham rad qildi; soʻng Nabiy ﷺ unga elchi yubordilar va u: «Rasulullohga ﷺ ham, elchisiga ham marhabo!» dedi. Voqidiy oʻz sanadi bilan rivoyat qiladi: Abu Salama Uhudda qatnashgan; u Oliyada Bani Umayya ibn Zayd orasida turardi. Uhudda yaralanib, bir oy yarasini davolab yotdi. Muharram kirganda Nabiy ﷺ uni chaqirib: «Mana bu sariyyaga chiq», dedilar, unga bayroq bogʻlab: «Bani Asad yerigacha yurib, ularga hujum qil», dedilar. U bilan bir yuz ellik kishi bor edi; ular Bani Asad suvlaridan Qatanning eng yaqiniga yetib, ularning bir podasini olishdi va oʻn necha kechadan keyin Madinaga qaytishdi. Abdulmalik ibn Ubayd aytadi: Abu Salama Madinaga kirganida yarasi yorildi va jumodul-oxiraning uch kuni qolganda vafot etdi — yaʼni toʻrtinchi yilda; Abu Salama uchinchi yilda vafot etgan, deyilgan ham.Абу Салама ибн Абдуласад ибн Ҳилол ибн Абдуллоҳ ибн Умар ибн Махзум ибн Яқаза ибн Мурра ибн Каъб — улуғ саййид, Расулуллоҳнинг ﷺ эмикдош биродари ва аммалари Барра бинт Абдулмутталибнинг ўғли; биринчи собиқлардан биридир. У Ҳабашага ҳижрат қилди, сўнг Мадинага ҳижрат қилди ва Бадрда қатнашди ҳамда ундан бир неча ой кейин вафот этди. Унинг саҳобий фарзандлари бор: Умар, Зайнаб ва бошқалар. Хотини Умм Саламанинг иддаси тугагач, уни Набий ﷺ никоҳларига олдилар. Умм Салама эри Абу Саламадан мусибат вақтида айтиладиган сўзни ривоят қилган. У: «Абу Саламадан ким яхшироқ?» дерди ва Аллоҳ бу мусибатида унга унинг тенгини беради деб ўйламаган эди; башарият саййиди унга насиб бўлгач, бениҳоя ғибта қилди. У ўрта ёшда, ҳижратнинг учинчи йилида вафот этди — Аллоҳ ундан рози бўлсин. Ибн Исҳоқ айтади: у Ҳабашага биринчи ҳижрат қилган кишидир; сўнг Усмон ибн Мазъун Ҳабашадан қайтганда у билан бирга келди ва Абу Толиб унга паноҳ берди. Муаллиф айтади: улар «Нажм» сураси нозил бўлганда Макка аҳли ислом келтирди, деган хабарни эшитиб қайтишган эди. Мусъаб ибн Абдуллоҳ айтади: Умм Салама унга Ҳабашада Салама, Умар, Дурра ва Зайнабни туғиб берган. Муаллиф айтади: булар Ҳабашада эмас, ҳижрат йилидан олдин туғилган. ал-Аъмаш Шақиқдан, у Умм Саламадан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ўлим тўшагидаги киши ҳузурида бўлсангиз, яхши сўз айтинглар; чунки фаришталар айтганингизга омин дейди», дедилар. У айтади: Абу Салама вафот этганда: «Эй Аллоҳнинг Расули, нима деяй?» дедим. У зот: «“Аллоҳим, уни мағфират қил ва бизга ундан кейин яхши орт қолдир”, дегин», дедилар. Аллоҳ менга ундан яхшироғини — Расулуллоҳни ﷺ орт қилиб берди. Ҳаммод ибн Салама Собитдан, у Умар ибн Абу Саламадан, у Умм Саламадан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингизга мусибат еца: “Иннаа лиллаҳи ва иннаа илайҳи рожиун; Аллоҳим, мусибатимни Сенинг ҳузурингда ҳисобга оламан, мени унда мукофотла ва менга ундан яхшироғини бадал қил”, десин», дедилар. Абу Салама жон бераётганда мен шуни айтдим ва: «менга ундан яхшироғини бадал қил», демоқчи бўлиб: «Абу Саламадан ким яхшироқ?» дедим; кейин барибир айтдим. Иддаси тугагач, унга Абу Бакр совчи бўлди, у рад қилди; Умар совчи бўлди, уни ҳам рад қилди; сўнг Набий ﷺ унга элчи юбордилар ва у: «Расулуллоҳга ﷺ ҳам, элчисига ҳам марҳабо!» деди. Воқидий ўз санади билан ривоят қилади: Абу Салама Уҳудда қатнашган; у Олияда Бани Умайя ибн Зайд орасида турарди. Уҳудда яраланиб, бир ой ярасини даволаб ётди. Муҳаррам кирганда Набий ﷺ уни чақириб: «Мана бу сарийяга чиқ», дедилар, унга байроқ боғлаб: «Бани Асад еригача юриб, уларга ҳужум қил», дедилар. У билан бир юз эллик киши бор эди; улар Бани Асад сувларидан Қатаннинг энг яқинига етиб, уларнинг бир подасини олишди ва ўн неча кечадан кейин Мадинага қайтишди. Абдулмалик ибн Убайд айтади: Абу Салама Мадинага кирганида яраси ёрилди ва жумодул-охиранинг уч куни қолганда вафот этди — яъни тўртинчи йилда; Абу Салама учинчи йилда вафот этган, дейилган ҳам.

Manba: Siyar aʼlam an-nubalo (az-Zahabiy), j. 4, b. 150Манба: Сияр аълам ан-нубало (аз-Заҳабий), ж. 4, б. 150