Abu Sufyon ibn al-Horis ibn Abdulmuttalib
أبو سفيان بن الحارث بن عبد المطلب
Sahobiy
Sahobalar hayotidan lavhalar (Abdurrahmon Raʼfat al-Bosho)Саҳобалар ҳаётидан лавҳалар (Абдурраҳмон Раъфат ал-Бошо)
Abu Sufyon ibn al-Horis ibn Abdulmuttalib Paygʻambarimiz ﷺ ga eng yaqin kishilardan edi. Ikkisi bir vaqtda tugʻilib, bir oilada ulgʻaydi: otasi Horis va Rasululloh ﷺ ning otasi Abdulloh — Abdulmuttalibning oʻgʻillari, yaʼni u Paygʻambarimizning tugʻishgan amakivachchasi edi. Bundan tashqari Halima as-Saʼdiya ikkisini birga emizgani uchun emikdosh birodar, paygʻambarlikdan avval esa yaqin doʻst va unga eng oʻxshash odam edi. Shuning uchun uni birinchi boʻlib daʼvatga javob beradi deb kutish mumkin edi. Ammo Rasululloh ﷺ daʼvatini oshkor qilishi bilan uning koʻnglida kina oʻti yondi: doʻstlik adovatga, qarindoshlik ajralishga aylandi. U Qurayshning mashhur chavandozlaridan va eng yuksak shoirlaridan edi. Nayzasini ham, tilini ham Rasululloh ﷺ ga qarshi ishga soldi. Quraysh Paygʻambar ﷺ ga qarshi olib borgan har bir urushning olovini yoquvchi, musulmonlarga yetgan har bir ozorda katta ulushi bor kishi boʻldi. Sheʼr shaytonini uygʻotib, Rasululloh ﷺ ni haqoratli hajvlar bilan xoʻrladi. Bu adovat qariyb yigirma yil davom etdi. Makka fathidan sal oldin Alloh unga hidoyat yozdi. Uning oʻz soʻzlariga koʻra, Islom qaror topib, Rasululloh ﷺ Makkani fath qilish uchun yoʻlga chiqqani eshitilganda unga yer tor boʻlib qoldi. Xotini va bolalariga: «Makkadan chiqishga tayyorlaning, musulmonlar meni tutsa albatta oʻldiradi», dedi. Ular: «Arabu ajam Muhammadga boʻysunganini koʻrmaysanmi? Sen uni qoʻllashga eng loyiq odam eding», deb uni Islomga moyil qilaverdi va Alloh koʻksini ochdi. U xizmatkori Mazkurga tuya va ot tayyorlatib, oʻgʻli Jaʼfar bilan Abvoga yoʻl oldi, tanilib oʻldirilmaslik uchun qiyofasini oʻzgartirdi. Rasululloh ﷺ mavkabi kelganda yuzini ochib roʻparasida turdi, ammo u ﷺ undan yuz oʻgirdi; qaysi tomonga oʻtsa yana yuz oʻgirdi. Abu Bakr va Umar ham undan qattiq yuz oʻgirdi; Umar bir ansoriyni — Nuʼaymon ibn al-Horis an-Najjoriyni unga qarshi qoʻzgʻatdi. U amakisi Abbosdan shafoat soʻradi, u ham, Ali ham: «Rasululloh ﷺ yuz oʻgirganini koʻrgach, fursat kelmaguncha gapirmayman», dedi. Abbos faqat Nuʼaymonni undan tiydi. U har manzilda oʻgʻli Jaʼfar bilan Paygʻambarimiz ﷺ eshigi oldida oʻtirdi; nihoyat xotiniga: «Rasululloh ﷺ rozi boʻlmasa, oʻgʻlim bilan sahroga ketib ochlikdan oʻlamiz», degani u ﷺ ga yetib, unga mehri yumshadi. Hunayn kuni musulmonlar chekinib Paygʻambarimiz ﷺ oq xachirida jang maydonida yolgʻiz qolganida Abu Sufyon otidan sakrab tushib, qilichining qinini sindirdi — u ﷺ yoʻlida oʻlishni istardi. Abbos xachirning jilovidan, u esa uzangisidan tutib turdi. Rasululloh ﷺ: «Bu kim?» deb soʻradi. Abbos: «Birodaringiz va amakivachchangiz Abu Sufyon ibn al-Horis, undan rozi boʻling», dedi. U ﷺ: «Rozi boʻldim, Alloh uning barcha adovatini kechirdi», dedi va: «Birodarim, oldinga oʻt, jang qil!» dedi. Shundan keyin u hayosidan hech qachon Rasululloh ﷺ ning yuziga tik qaramadi. Qurʼonga berilib, masjidga birinchi kirib oxirgi chiqadigan, koʻzi oyogʻidan uzilmaydigan kishi boʻldi. Paygʻambarimiz ﷺ vafotida uni ona oʻz yolgʻizini yoʻqotgandek yigʻlab marsiya bitdi. Umar xalifaligida ajali yaqinlashganini sezib oʻz qabrini qoʻli bilan qazdi; uch kundan soʻng: «Men uchun yigʻlamang, musulmon boʻlganimdan beri gunohga qoʻl urmadim», deb vafot etdi. Janozasini Umar oʻqidi.Абу Суфён ибн ал-Ҳорис ибн Абдулмутталиб Пайғамбаримиз ﷺ га энг яқин кишилардан эди. Иккиси бир вақтда туғилиб, бир оилада улғайди: отаси Ҳорис ва Расулуллоҳ ﷺ нинг отаси Абдуллоҳ — Абдулмутталибнинг ўғиллари, яъни у Пайғамбаримизнинг туғишган амакиваччаси эди. Бундан ташқари Ҳалима ас-Саъдия иккисини бирга эмизгани учун эмикдош биродар, пайғамбарликдан аввал эса яқин дўст ва унга энг ўхшаш одам эди. Шунинг учун уни биринчи бўлиб даъватга жавоб беради деб кутиш мумкин эди. Аммо Расулуллоҳ ﷺ даъватини ошкор қилиши билан унинг кўнглида кина ўти ёнди: дўстлик адоватга, қариндошлик ажралишга айланди. У Қурайшнинг машҳур чавандозларидан ва энг юксак шоирларидан эди. Найзасини ҳам, тилини ҳам Расулуллоҳ ﷺ га қарши ишга солди. Қурайш Пайғамбар ﷺ га қарши олиб борган ҳар бир урушнинг оловини ёқувчи, мусулмонларга етган ҳар бир озорда катта улуши бор киши бўлди. Шеър шайтонини уйғотиб, Расулуллоҳ ﷺ ни ҳақоратли ҳажвлар билан хўрлади. Бу адоват қарийб йигирма йил давом этди. Макка фатҳидан сал олдин Аллоҳ унга ҳидоят ёзди. Унинг ўз сўзларига кўра, Ислом қарор топиб, Расулуллоҳ ﷺ Маккани фатҳ қилиш учун йўлга чиққани эшитилганда унга ер тор бўлиб қолди. Хотини ва болаларига: «Маккадан чиқишга тайёрланинг, мусулмонлар мени туца албатта ўлдиради», деди. Улар: «Арабу ажам Муҳаммадга бўйсунганини кўрмайсанми? Сен уни қўллашга энг лойиқ одам эдинг», деб уни Исломга мойил қилаверди ва Аллоҳ кўксини очди. У хизматкори Мазкурга туя ва от тайёрлатиб, ўғли Жаъфар билан Абвога йўл олди, танилиб ўлдирилмаслик учун қиёфасини ўзгартирди. Расулуллоҳ ﷺ мавкаби келганда юзини очиб рўпарасида турди, аммо у ﷺ ундан юз ўгирди; қайси томонга ўца яна юз ўгирди. Абу Бакр ва Умар ҳам ундан қаттиқ юз ўгирди; Умар бир ансорийни — Нуъаймон ибн ал-Ҳорис ан-Нажжорийни унга қарши қўзғатди. У амакиси Аббосдан шафоат сўради, у ҳам, Али ҳам: «Расулуллоҳ ﷺ юз ўгирганини кўргач, фурсат келмагунча гапирмайман», деди. Аббос фақат Нуъаймонни ундан тийди. У ҳар манзилда ўғли Жаъфар билан Пайғамбаримиз ﷺ эшиги олдида ўтирди; ниҳоят хотинига: «Расулуллоҳ ﷺ рози бўлмаса, ўғлим билан саҳрога кетиб очликдан ўламиз», дегани у ﷺ га етиб, унга меҳри юмшади. Ҳунайн куни мусулмонлар чекиниб Пайғамбаримиз ﷺ оқ хачирида жанг майдонида ёлғиз қолганида Абу Суфён отидан сакраб тушиб, қиличининг қинини синдирди — у ﷺ йўлида ўлишни истарди. Аббос хачирнинг жиловидан, у эса узангисидан тутиб турди. Расулуллоҳ ﷺ: «Бу ким?» деб сўради. Аббос: «Биродарингиз ва амакиваччангиз Абу Суфён ибн ал-Ҳорис, ундан рози бўлинг», деди. У ﷺ: «Рози бўлдим, Аллоҳ унинг барча адоватини кечирди», деди ва: «Биродарим, олдинга ўт, жанг қил!» деди. Шундан кейин у ҳаёсидан ҳеч қачон Расулуллоҳ ﷺ нинг юзига тик қарамади. Қуръонга берилиб, масжидга биринчи кириб охирги чиқадиган, кўзи оёғидан узилмайдиган киши бўлди. Пайғамбаримиз ﷺ вафотида уни она ўз ёлғизини йўқотгандек йиғлаб марсия битди. Умар халифалигида ажали яқинлашганини сезиб ўз қабрини қўли билан қазди; уч кундан сўнг: «Мен учун йиғламанг, мусулмон бўлганимдан бери гуноҳга қўл урмадим», деб вафот этди. Жанозасини Умар ўқиди.
Manba: Sahobalar hayotidan lavhalar (Abdurrahmon Raʼfat al-Bosho), b. 276Манба: Саҳобалар ҳаётидан лавҳалар (Абдурраҳмон Раъфат ал-Бошо), б. 276
Shazarot az-zahab (Ibn al-Imod al-Hanbaliy)Шазарот аз-заҳаб (Ибн ал-Имод ал-Ҳанбалий)
Hoshimiy, Nabiy ﷺ ning amakivachchasi. Ismi al-Mugʻiyra edi. Hunayn kuni Rasululloh ﷺ xachirining jilovidan tutgan va oʻsha kuni u zot bilan birga sobit turgan kishi shudir. U Navfal ibn al-Horis va Rabiʼa ibn al-Horisning akasidir.Ҳошимий, Набий ﷺ нинг амакиваччаси. Исми ал-Муғийра эди. Ҳунайн куни Расулуллоҳ ﷺ хачирининг жиловидан тутган ва ўша куни у зот билан бирга собит турган киши шудир. У Навфал ибн ал-Ҳорис ва Рабиъа ибн ал-Ҳориснинг акасидир.
Manba: Shazarot az-zahab (Ibn al-Imod al-Hanbaliy), j. 1, b. 171Манба: Шазарот аз-заҳаб (Ибн ал-Имод ал-Ҳанбалий), ж. 1, б. 171