Abbos ibn Abdulmuttalib
العباس بن عبد المطلب
Sahobiy
Siyar aʼlam an-nubalo (az-Zahabiy)Сияр аълам ан-нубало (аз-Заҳабий)
Abbos — Rasululloh ﷺ ning amakilari. Aytilishicha, u hijratdan oldin islomga kirgan va imonini yashirgan; qavmi bilan Badrga chiqib, oʻsha kuni asir olingan va oʻzining musulmon ekanini daʼvo qilgan — Alloh biluvchiroqdir. U «tulaqo» (Makka fathi kuni ozod etilganlar) qatorida emas, chunki fathdan oldin Nabiy ﷺ huzurlariga kelgan edi; Abu Sufyon ibn Harbga omonlik berganini ham koʻrmaysanmi. Undan bir necha hadis rivoyat qilingan: Baqiyning «Musnad»ida oʻttiz beshtasi bor; Buxoriy va Muslim ittifoq qilgan bir hadis, yolgʻiz Buxoriyda bir hadis, Muslimda uch hadis. Undan ikki oʻgʻli Abdulloh va Kasir, Ahnaf ibn Qays, Abdulloh ibn Horis ibn Navfal, Jobir ibn Abdulloh, Ummu Kulsum bint Abbos, Abdulloh ibn Amira, Omir ibn Saʼd, Ishoq ibn Abdulloh ibn Navfal, Molik ibn Avs ibn Hadason, Nofiʼ ibn Jubayr ibn Mutʼim va oʻgʻli Ubaydulloh ibn Abbos rivoyat qildilar. U Umar bilan Shomga bordi; Aslam soʻzlashicha, Umar Shomga yaqinlashganda oʻz ulovini gʻulomiga berib, uning ulovini mingan, egnida agʻdarilgan poʻstin bor edi; Abbos esa oldinda asl otda borar edi va u chiroyli kishi boʻlgani uchun batriqlar unga salom berishar, u esa «men u emasman, u — ana u» deb ishora qilardi. Kalbiy aytadi: «Abbos sharafli, hayibatli, aqlli, chiroyli, oq-oydin, ikki kokili bor, boʻyi mutanosib kishi edi. U Fil yilidan uch yil oldin tugʻilgan». Muallif qoʻshadi: «Balki u erkaklarning eng uzun boʻyliligi, eng chiroylisi va ovozi eng jarangdorlaridan edi; unda mukammal hilm va sayyidlik bor edi». Abu Razindan rivoyat qilinadi: Abbosga «Siz kattamisiz yoki Nabiy ﷺ mi?» deyilganda: «U kattaroq, men esa undan oldin tugʻilganman», dedi. Zubayr ibn Bakkor aytadi: «Abbosning Bani Hoshimning yalangʻochi uchun kiyimi, ochi uchun tovogʻi, johili uchun tanbeh joyi bor edi; u qoʻshnini himoya qilar, molini sarflar, kulfatlarda berar edi; johiliyatdagi nadimi Abu Sufyon ibn Harb edi». Badr kuni haqida Abu Yasar as-Salamiyning nabirasi rivoyat qiladi: «Abbosni koʻrdim, sanamdek turardi, koʻzlaridan yosh oqardi» — soʻng uni asir oldi. Nabiy ﷺ uni asir olgan ansoriyga: «Senga Alloh karamli farishta bilan yordam berdi», dedilar. Rasululloh ﷺ undan oʻzi, jiyani Aqil, Navfal ibn Horis va halifi uchun fidya toʻlashini talab qildilar; u musulmon boʻlganini aytganda: «Alloh ishingni biluvchiroq; daʼvoing haq boʻlsa, Alloh senga uning mukofotini beradi; zohiran esa sen bizga qarshi eding», dedilar va Makkada Ummul-Fazl huzurida qoldirgan yashirin molidan xabar berdilar — Abbos: «Seni haq bilan yuborgan Zotga qasamki, buni undan boshqa hech kim bilmasdi; men sen Allohning rasuli ekaningni bilaman», dedi. Ibn Ishoq aytadi: «Badr kuni asirlarning eng koʻp fidya toʻlagani Abbos boʻlib, oʻzini yuz uqiya oltinga sotib oldi». Ibn Abbos rivoyat qiladi: «Rasululloh ﷺ asirlar bogʻlogʻliq holda tunning avvalida uxlay olmay chiqdilar; sababi soʻralganda: “Amakimning bogʻlovdagi ingrashini eshitdim”, dedilar; uni boʻshatishdi, u jim boʻldi va Rasululloh ﷺ uxladilar». Onasi Nutayla bint Janob ibn Kulayb; farzandlari: Fazl — eng kattasi, «dengiz» laqabli Abdulloh, Ubaydulloh, Qusam, Abdurahmon, Ifriqiyada shahid boʻlgan Maʼbad va Ummu Habib; onalari Ummul-Fazl Luboba al-Hiloliyadir.Аббос — Расулуллоҳ ﷺ нинг амакилари. Айтилишича, у ҳижратдан олдин исломга кирган ва имонини яширган; қавми билан Бадрга чиқиб, ўша куни асир олинган ва ўзининг мусулмон эканини даъво қилган — Аллоҳ билувчироқдир. У «тулақо» (Макка фатҳи куни озод этилганлар) қаторида эмас, чунки фатҳдан олдин Набий ﷺ ҳузурларига келган эди; Абу Суфён ибн Ҳарбга омонлик берганини ҳам кўрмайсанми. Ундан бир неча ҳадис ривоят қилинган: Бақийнинг «Муснад»ида ўттиз бештаси бор; Бухорий ва Муслим иттифоқ қилган бир ҳадис, ёлғиз Бухорийда бир ҳадис, Муслимда уч ҳадис. Ундан икки ўғли Абдуллоҳ ва Касир, Аҳнаф ибн Қайс, Абдуллоҳ ибн Ҳорис ибн Навфал, Жобир ибн Абдуллоҳ, Умму Кулсум бинт Аббос, Абдуллоҳ ибн Амира, Омир ибн Саъд, Исҳоқ ибн Абдуллоҳ ибн Навфал, Молик ибн Авс ибн Ҳадасон, Нофиъ ибн Жубайр ибн Мутъим ва ўғли Убайдуллоҳ ибн Аббос ривоят қилдилар. У Умар билан Шомга борди; Аслам сўзлашича, Умар Шомга яқинлашганда ўз уловини ғуломига бериб, унинг уловини минган, эгнида ағдарилган пўстин бор эди; Аббос эса олдинда асл отда борар эди ва у чиройли киши бўлгани учун батриқлар унга салом беришар, у эса «мен у эмасман, у — ана у» деб ишора қиларди. Калбий айтади: «Аббос шарафли, ҳайибатли, ақлли, чиройли, оқ-ойдин, икки кокили бор, бўйи мутаносиб киши эди. У Фил йилидан уч йил олдин туғилган». Муаллиф қўшади: «Балки у эркакларнинг энг узун бўйлилиги, энг чиройлиси ва овози энг жарангдорларидан эди; унда мукаммал ҳилм ва саййидлик бор эди». Абу Разиндан ривоят қилинади: Аббосга «Сиз каттамисиз ёки Набий ﷺ ми?» дейилганда: «У каттароқ, мен эса ундан олдин туғилганман», деди. Зубайр ибн Баккор айтади: «Аббоснинг Бани Ҳошимнинг яланғочи учун кийими, очи учун товоғи, жоҳили учун танбеҳ жойи бор эди; у қўшнини ҳимоя қилар, молини сарфлар, кулфатларда берар эди; жоҳилиятдаги надими Абу Суфён ибн Ҳарб эди». Бадр куни ҳақида Абу Ясар ас-Саламийнинг набираси ривоят қилади: «Аббосни кўрдим, санамдек турарди, кўзларидан ёш оқарди» — сўнг уни асир олди. Набий ﷺ уни асир олган ансорийга: «Сенга Аллоҳ карамли фаришта билан ёрдам берди», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ ундан ўзи, жияни Ақил, Навфал ибн Ҳорис ва ҳалифи учун фидя тўлашини талаб қилдилар; у мусулмон бўлганини айтганда: «Аллоҳ ишингни билувчироқ; даъвоинг ҳақ бўлса, Аллоҳ сенга унинг мукофотини беради; зоҳиран эса сен бизга қарши эдинг», дедилар ва Маккада Уммул-Фазл ҳузурида қолдирган яширин молидан хабар бердилар — Аббос: «Сени ҳақ билан юборган Зотга қасамки, буни ундан бошқа ҳеч ким билмасди; мен сен Аллоҳнинг расули эканингни биламан», деди. Ибн Исҳоқ айтади: «Бадр куни асирларнинг энг кўп фидя тўлагани Аббос бўлиб, ўзини юз уқия олтинга сотиб олди». Ибн Аббос ривоят қилади: «Расулуллоҳ ﷺ асирлар боғлоғлиқ ҳолда туннинг аввалида ухлай олмай чиқдилар; сабаби сўралганда: “Амакимнинг боғловдаги инграшини эшитдим”, дедилар; уни бўшатишди, у жим бўлди ва Расулуллоҳ ﷺ ухладилар». Онаси Нутайла бинт Жаноб ибн Кулайб; фарзандлари: Фазл — энг каттаси, «денгиз» лақабли Абдуллоҳ, Убайдуллоҳ, Қусам, Абдураҳмон, Ифриқияда шаҳид бўлган Маъбад ва Умму Ҳабиб; оналари Уммул-Фазл Лубоба ал-Ҳилолиядир.
Manba: Siyar aʼlam an-nubalo (az-Zahabiy), j. 6, b. 78Манба: Сияр аълам ан-нубало (аз-Заҳабий), ж. 6, б. 78
al-Bidoya van-nihoya (Ibn Kasir)ал-Бидоя ван-ниҳоя (Ибн Касир)
Abbos ibn Abdulmuttalib ibn Hoshim ibn Abd Manof al-Qurashiy al-Hoshimiy, kunyasi Abul-Fazl al-Makkiy — Rasulullohning ﷺ amakilari va abbosiy xalifalarning otasi. Rasulullohdan ﷺ ikki yoki uch yosh katta edi. Badr kuni asir tushdi va oʻzini mol berib qutqardi, akalarining ikki oʻgʻli — Aqil ibn Abu Tolib bilan Navfal ibn Horisni ham fidya toʻlab qutqardi. Zikr qilinganidek, u asir olinib mahkam bogʻlangach, kech kirganda Rasulullohning ﷺ uyqulari qochdi; «Ey Allohning Rasuli, sizga nima boʻldi?» deyilganda: «Abbosning kishanidagi ingrashini eshitib turibman», dedilar.Аббос ибн Абдулмутталиб ибн Ҳошим ибн Абд Маноф ал-Қураший ал-Ҳошимий, куняси Абул-Фазл ал-Маккий — Расулуллоҳнинг ﷺ амакилари ва аббосий халифаларнинг отаси. Расулуллоҳдан ﷺ икки ёки уч ёш катта эди. Бадр куни асир тушди ва ўзини мол бериб қутқарди, акаларининг икки ўғли — Ақил ибн Абу Толиб билан Навфал ибн Ҳорисни ҳам фидя тўлаб қутқарди. Зикр қилинганидек, у асир олиниб маҳкам боғлангач, кеч кирганда Расулуллоҳнинг ﷺ уйқулари қочди; «Эй Аллоҳнинг Расули, сизга нима бўлди?» дейилганда: «Аббоснинг кишанидаги инграшини эшитиб турибман», дедилар.
Manba: al-Bidoya van-nihoya (Ibn Kasir), b. 3503Манба: ал-Бидоя ван-ниҳоя (Ибн Касир), б. 3503
at-Tarix al-kabir (al-Buxoriy)ат-Тарих ал-кабир (ал-Бухорий)
Paygʻambar ﷺ ning amakilari. Ubayd ibn Yaʼish aytdi: bizga Yunus ibn Bukayr aytdi, bizga Ibn Ishoq xabar berdi, u Abdurrahmon al-Aʼrajdan, u Sulaymon ibn Aribdan — u Abbos oilasiga kuyov edi — u aytdi: Abu Hurayradan eshitdim, u aytdi: Rasululloh ﷺ: «Solih kishining tushi nubuvvatning qirq oltidan bir boʻlagidir», dedilar. Soʻng (u) aytdi: Ibn Abbos: «Abu Hurayra aytdi», deydi, men esa: «Ibn Abbos ibn Abdulmuttalib aytdi», deyman.Пайғамбар ﷺ нинг амакилари. Убайд ибн Яъиш айтди: бизга Юнус ибн Букайр айтди, бизга Ибн Исҳоқ хабар берди, у Абдурраҳмон ал-Аъраждан, у Сулаймон ибн Арибдан — у Аббос оиласига куёв эди — у айтди: Абу Ҳурайрадан эшитдим, у айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Солиҳ кишининг туши нубувватнинг қирқ олтидан бир бўлагидир», дедилар. Сўнг (у) айтди: Ибн Аббос: «Абу Ҳурайра айтди», дейди, мен эса: «Ибн Аббос ибн Абдулмутталиб айтди», дейман.
Manba: at-Tarix al-kabir (al-Buxoriy), j. 8, b. 7Манба: ат-Тарих ал-кабир (ал-Бухорий), ж. 8, б. 7