al-Baro ibn Molik al-Ansoriy
البراء بن مالك
Sahobiy
Sahobalar hayotidan lavhalar (Abdurrahmon Raʼfat al-Bosho)Саҳобалар ҳаётидан лавҳалар (Абдурраҳмон Раъфат ал-Бошо)
Baro ibn Molik al-Ansoriy — Rasululloh ﷺ xizmatkori Anas ibn Molikning tugʻishgan ukasi. U sochlari toʻzgʻigan, vujudi ozgʻin, suyaklari koʻrinib turadigan, koʻz ilgʻamas bir kishi edi. Ammo shu ozgʻin jism ichida shunday jasorat bor ediki, u yakkama-yakka olishuvlarda yuzta mushrikni oʻldirgan, janglar qaynagan joyda oʻldirganlari esa bundan tashqari edi. Umar ibn al-Xattob viloyatlardagi voliylariga maktub yozib: «Baroni musulmon qoʻshinlaridan birortasiga amir qilmanglar, u jasorati bilan lashkarni halok qilib qoʻyishidan qoʻrqaman», deb ogohlantirgan edi. Uning qahramonliklari orasida eng mashhuri Yamoma kuni boʻldi. Paygʻambarimiz ﷺ vafotidan keyin arab qabilalari dindan toʻp-toʻp boʻlib qaytdi. Abu Bakr as-Siddiq bu fitnaga togʻdek mustahkam turdi va muhojiru ansordan oʻn bir qoʻshin tuzib, murtadlarga qarshi yubordi. Murtadlarning eng kuchlisi Musaylima Kazzobga ergashgan Banu Hanifa edi — ular qirq ming jangchi toʻplagan edilar. Koʻpchiligi unga iymondan emas, qabilaviy asabiyatdan ergashgan, hatto baʼzilari: «Rabiʼaning yolgʻonchisi bizga Muzarning rostgoʻyidan suyukliroq», der edi. Ikrima ibn Abu Jahl boshchiligidagi birinchi qoʻshin magʻlub boʻlgach, Abu Bakr Xolid ibn Valid qoʻmondonligida ikkinchi qoʻshinni joʻnatdi; uning saflarida Baro ibn Molik ham bor edi. Yamoma dashtida jang avvalida kafolat Musaylima tomonga ogʻdi: murtadlar Xolidning chodirigacha bostirib kirdilar. Xolid qoʻshinni qayta tartibga soldi. Sobit ibn Qays kafanini kiyib, oyoqlarini yerga koʻmib, shahid boʻlguncha jang qildi; Zayd ibn al-Xattob: «Musaylima magʻlub boʻlguncha yoki Allohga yoʻliqquncha gapirmayman», deb sheriklar safiga tashlandi va shahid boʻldi; Abu Huzayfaning mavlosi Solim muhojirlar bayrogʻini koʻtarib turib jarohatlandi. Shunda Xolid Baroga qarab: «Ey ansor yigiti, ularga hujum qil!» dedi. Baro qavmiga: «Ey ansorlar jamoasi, bugundan keyin sizlarga Madina yoʻq! Faqat Alloh, keyin jannat!» deb hayqirdi va dushman saflarini yorib kirdi. Musaylima odamlari keyinchalik «oʻlim bogʻi» deb nom olgan devorlari baland bogʻga qamalib, ichkaridan kamon otdilar. Baro: «Meni qalqonga oʻtirgʻizib, nayzalar uchida koʻtaring va bogʻ darvozasi yoniga tashlang — yo shahid boʻlaman, yo sizga eshikni ochaman», dedi. Uni ichkariga otdilar; u oʻntasini oʻldirib darvozani ochdi, vujudida sakson nechta jarohat bor edi. Musulmonlar bogʻga yopirildi, yigirma mingga yaqin murtad halok boʻldi va Musaylima oʻldirildi. Xolid bir oy davomida Baroning jarohatlarini oʻzi davoladi. Shahodat orzusi uni tark etmadi. Fors oʻlkasidagi Tustar qalʼasi qamalida forslar devordan qizdirilgan temir ilgakli zanjirlarni tashlab, musulmonlarni ilib yuqoriga tortardi. Bir ilgak akasi Anasga ilinganda Baro devorga sakrab chiqdi, qizigan zanjirni qoʻli bilan ushlab, goʻshti kuyib suyagi qolguncha akasini qutqardi. Shu jangda Allohdan shahodat soʻradi va duosi ijobat boʻlib, shahid boʻldi.Баро ибн Молик ал-Ансорий — Расулуллоҳ ﷺ хизматкори Анас ибн Моликнинг туғишган укаси. У сочлари тўзғиган, вужуди озғин, суяклари кўриниб турадиган, кўз илғамас бир киши эди. Аммо шу озғин жисм ичида шундай жасорат бор эдики, у яккама-якка олишувларда юзта мушрикни ўлдирган, жанглар қайнаган жойда ўлдирганлари эса бундан ташқари эди. Умар ибн ал-Хаттоб вилоятлардаги волийларига мактуб ёзиб: «Барони мусулмон қўшинларидан бирортасига амир қилманглар, у жасорати билан лашкарни ҳалок қилиб қўйишидан қўрқаман», деб огоҳлантирган эди. Унинг қаҳрамонликлари орасида энг машҳури Ямома куни бўлди. Пайғамбаримиз ﷺ вафотидан кейин араб қабилалари диндан тўп-тўп бўлиб қайтди. Абу Бакр ас-Сиддиқ бу фитнага тоғдек мустаҳкам турди ва муҳожиру ансордан ўн бир қўшин тузиб, муртадларга қарши юборди. Муртадларнинг энг кучлиси Мусайлима Каззобга эргашган Бану Ҳанифа эди — улар қирқ минг жангчи тўплаган эдилар. Кўпчилиги унга иймондан эмас, қабилавий асабиятдан эргашган, ҳатто баъзилари: «Рабиъанинг ёлғончиси бизга Музарнинг ростгўйидан суюклироқ», дер эди. Икрима ибн Абу Жаҳл бошчилигидаги биринчи қўшин мағлуб бўлгач, Абу Бакр Холид ибн Валид қўмондонлигида иккинчи қўшинни жўнатди; унинг сафларида Баро ибн Молик ҳам бор эди. Ямома даштида жанг аввалида кафолат Мусайлима томонга оғди: муртадлар Холиднинг чодиригача бостириб кирдилар. Холид қўшинни қайта тартибга солди. Собит ибн Қайс кафанини кийиб, оёқларини ерга кўмиб, шаҳид бўлгунча жанг қилди; Зайд ибн ал-Хаттоб: «Мусайлима мағлуб бўлгунча ёки Аллоҳга йўлиққунча гапирмайман», деб шериклар сафига ташланди ва шаҳид бўлди; Абу Ҳузайфанинг мавлоси Солим муҳожирлар байроғини кўтариб туриб жароҳатланди. Шунда Холид Барога қараб: «Эй ансор йигити, уларга ҳужум қил!» деди. Баро қавмига: «Эй ансорлар жамоаси, бугундан кейин сизларга Мадина йўқ! Фақат Аллоҳ, кейин жаннат!» деб ҳайқирди ва душман сафларини ёриб кирди. Мусайлима одамлари кейинчалик «ўлим боғи» деб ном олган деворлари баланд боғга қамалиб, ичкаридан камон отдилар. Баро: «Мени қалқонга ўтирғизиб, найзалар учида кўтаринг ва боғ дарвозаси ёнига ташланг — ё шаҳид бўламан, ё сизга эшикни очаман», деди. Уни ичкарига отдилар; у ўнтасини ўлдириб дарвозани очди, вужудида саксон нечта жароҳат бор эди. Мусулмонлар боғга ёпирилди, йигирма мингга яқин муртад ҳалок бўлди ва Мусайлима ўлдирилди. Холид бир ой давомида Баронинг жароҳатларини ўзи даволади. Шаҳодат орзуси уни тарк этмади. Форс ўлкасидаги Тустар қалъаси қамалида форслар девордан қиздирилган темир илгакли занжирларни ташлаб, мусулмонларни илиб юқорига тортарди. Бир илгак акаси Анасга илинганда Баро деворга сакраб чиқди, қизиган занжирни қўли билан ушлаб, гўшти куйиб суяги қолгунча акасини қутқарди. Шу жангда Аллоҳдан шаҳодат сўради ва дуоси ижобат бўлиб, шаҳид бўлди.
Manba: Sahobalar hayotidan lavhalar (Abdurrahmon Raʼfat al-Bosho), b. 40Манба: Саҳобалар ҳаётидан лавҳалар (Абдурраҳмон Раъфат ал-Бошо), б. 40
Siyar aʼlam an-nubalo (az-Zahabiy)Сияр аълам ан-нубало (аз-Заҳабий)
Al-Baro ibn Molik ibn an-Nazr ibn Zamzam ibn Zayd ibn Harom — al-Ansoriy an-Najjoriy al-Madaniy. Jangovar bahodir, Rasululloh ﷺ ning sahobasi va Nabiy ﷺ ning xodimi Anas ibn Molikning ukasi. Uhudda qatnashgan va daraxt ostida bayʼat qilgan. Aytilishicha, Umar ibn al-Xattob qoʻshin amirlariga: «al-Baroni lashkarga boshliq qilmang, u halokat joylaridan bir halokatdir — odamlarni oʻtga boshlab kiradi», deb yozgan. Bizga yetgan xabarga koʻra, Musaylima kazzob bilan boʻlgan jang kuni u sheriklariga oʻzini qalqon ustiga solib nayzalar uchida (devordan) koʻtarib bogʻ ichiga tashlashni buyurdi; dushman ichiga oʻzini urib, ular ustiga hamla qildi va bogʻ eshigini ochguncha jang qildi. Oʻsha kuni sakson nechta jarohat oldi, shu bois Xolid ibn al-Valid bir oy uning jarohatlarini davolatib turdi. Uning urushlarida yakkama-yakka olishuvda yuz kishini oʻldirgani mashhur boʻlgan. Anas rivoyat qiladi: Nabiy ﷺ dan marfuʼ holda: «Qancha zaif sanalgan, eski-tuski ikki kiyimli kishilar borki, Allohga qasam ichsa, Alloh qasamini rost chiqaradi; al-Baro ibn Molik ulardandir», deyilgan. Mushriklar musulmonlarga zarba berib turgan bir kunda unga: «Ey Baro, Rasululloh ﷺ: “Sen Allohga qasam ichsang, U qasamingni albatta rost chiqaradi”, deganlar — bas, Rabbingga qasam ich», deyishdi; u: «Yo Rabb, qasam ichamanki, ularning yelkalarini (yengishni) bizga ato etursan», dedi. Anas uning huzuriga kirganida u xirgoyi qilib oʻtirgan ekan; «Qoʻshiq aytasanmi?» deganida: «Toʻshagimda oʻlishimdan qoʻrqasanmi? Men mushriklardan toʻqson toqqizini yakkama-yakka olishuvda oʻldirganman, musulmonlar bilan sherik boʻlganlarim bundan tashqari», deb javob bergan. Tustar qamalida yer osti yoʻlidan kirib, shahar ichida jang qildi va oʻldirildi, raziyallohu anhu — Alloh musulmonlarga fath berdi. 20 h. yilda Tustar fathi kuni shahid boʻldi.Ал-Баро ибн Молик ибн ан-Назр ибн Замзам ибн Зайд ибн Ҳаром — ал-Ансорий ан-Нажжорий ал-Маданий. Жанговар баҳодир, Расулуллоҳ ﷺ нинг саҳобаси ва Набий ﷺ нинг ходими Анас ибн Моликнинг укаси. Уҳудда қатнашган ва дарахт остида байъат қилган. Айтилишича, Умар ибн ал-Хаттоб қўшин амирларига: «ал-Барони лашкарга бошлиқ қилманг, у ҳалокат жойларидан бир ҳалокатдир — одамларни ўтга бошлаб киради», деб ёзган. Бизга етган хабарга кўра, Мусайлима каззоб билан бўлган жанг куни у шерикларига ўзини қалқон устига солиб найзалар учида (девордан) кўтариб боғ ичига ташлашни буюрди; душман ичига ўзини уриб, улар устига ҳамла қилди ва боғ эшигини очгунча жанг қилди. Ўша куни саксон нечта жароҳат олди, шу боис Холид ибн ал-Валид бир ой унинг жароҳатларини даволатиб турди. Унинг урушларида яккама-якка олишувда юз кишини ўлдиргани машҳур бўлган. Анас ривоят қилади: Набий ﷺ дан марфуъ ҳолда: «Қанча заиф саналган, эски-туски икки кийимли кишилар борки, Аллоҳга қасам ичса, Аллоҳ қасамини рост чиқаради; ал-Баро ибн Молик улардандир», дейилган. Мушриклар мусулмонларга зарба бериб турган бир кунда унга: «Эй Баро, Расулуллоҳ ﷺ: “Сен Аллоҳга қасам ичсанг, У қасамингни албатта рост чиқаради”, деганлар — бас, Раббингга қасам ич», дейишди; у: «Ё Рабб, қасам ичаманки, уларнинг елкаларини (енгишни) бизга ато этурсан», деди. Анас унинг ҳузурига кирганида у хиргойи қилиб ўтирган экан; «Қўшиқ айтасанми?» деганида: «Тўшагимда ўлишимдан қўрқасанми? Мен мушриклардан тўқсон тоққизини яккама-якка олишувда ўлдирганман, мусулмонлар билан шерик бўлганларим бундан ташқари», деб жавоб берган. Тустар қамалида ер ости йўлидан кириб, шаҳар ичида жанг қилди ва ўлдирилди, разияллоҳу анҳу — Аллоҳ мусулмонларга фатҳ берди. 20 ҳ. йилда Тустар фатҳи куни шаҳид бўлди.
Manba: Siyar aʼlam an-nubalo (az-Zahabiy), j. 4, b. 195Манба: Сияр аълам ан-нубало (аз-Заҳабий), ж. 4, б. 195