Al-Fazl ibn Sahl
الفَضْلُ بنُ سَهْل #
Muarrixlar va adib
Siyar aʼlam an-nubalo (az-Zahabiy)Сияр аълам ан-нубало (аз-Заҳабий)
As-Saraxsiy, vazir; vazir Hasan ibn Sahlning akasi. Ularning otasi al-Mahdiy qoʻlida islomga kirgan, al-Fazl esa bir yuz toʻqsoninchi yilda al-Maʼmun qoʻlida islomga kirgan.Ас-Сарахсий, вазир; вазир Ҳасан ибн Саҳлнинг акаси. Уларнинг отаси ал-Маҳдий қўлида исломга кирган, ал-Фазл эса бир юз тўқсонинчи йилда ал-Маъмун қўлида исломга кирган.
Manba: Siyar aʼlam an-nubalo (az-Zahabiy), j. 14, b. 99Манба: Сияр аълам ан-нубало (аз-Заҳабий), ж. 14, б. 99
al-Bidoya van-nihoya (Ibn Kasir)ал-Бидоя ван-ниҳоя (Ибн Касир)
Maʼmunning vaziri edi. Shaʼbondan ikki kecha oʻtgan juma kuni hammomda ekanida qilich bilan hujum qilib oʻldirishdi; oltmish yoshda edi. Maʼmun ularning ketidan odam yubordi — toʻrt mamluk ekan, keltirilgach, ularni oʻldirdi.Маъмуннинг вазири эди. Шаъбондан икки кеча ўтган жума куни ҳаммомда эканида қилич билан ҳужум қилиб ўлдиришди; олтмиш ёшда эди. Маъмун уларнинг кетидан одам юборди — тўрт мамлук экан, келтирилгач, уларни ўлдирди.
Manba: al-Bidoya van-nihoya (Ibn Kasir), b. 5187Манба: ал-Бидоя ван-ниҳоя (Ибн Касир), б. 5187
Shazarot az-zahab (Ibn al-Imod al-Hanbaliy)Шазарот аз-заҳаб (Ибн ал-Имод ал-Ҳанбалий)
Muʼtasimning vaziri boʻlgan; Bagʻdodda unga bayʼat olgan ham shu kishidir — oʻsha kunlarda Muʼtasim akasi Maʼmun bilan Rum yurtida edi, Maʼmun oʻsha yerda vafot etib, oʻrniga Muʼtasim oʻtirdi va buni uning xizmati deb bildi. Bagʻdodga kirgan kuni unga vazirlikni topshirdi, sarpo kiydirdi va barcha ishini unga qaytardi; xizmati uzoq va xalifani tarbiyalagani sababli u xalifadan gʻolib kelib, ishlarni mustaqil boshqarardi. Asli nasroniy edi, ilm maʼrifati kam, ammo xalifalarga xizmat qilishni yaxshi bilardi; maktublar devoni va oʻzi koʻrgan voqealar haqida «al-Mushohadot val-axbor» kitobi bor. Soʻzlaridan: «Kotib chigʻiriqqa oʻxshaydi: toʻxtasa, sinadi». Bir kuni odamlarning ishini koʻrib oʻtirganda, arizalar orasidan bir varaq chiqdi: «Ey Fadl ibn Marvon, firʼavnlik qilding — ibrat ol; sendan oldin ham Fadl, Fadl va Fadl bor edi: uch amaldor yoʻlga ketdi, ularni kishan, zindon va oʻlim qirib tashladi; sen ham odamlar ichida zolim boʻlding, oldingi uchovi halok boʻlgandek halok boʻlasan». Suliy aytadi: Muʼtasim uni tor-mor qilganda uyidan bir million dinor, yana bir millionlik jihoz va idish olgan, besh oy qamab, soʻng qoʻyib yuborib, uyidan chiqmaslikka majbur qilgan.Муътасимнинг вазири бўлган; Бағдодда унга байъат олган ҳам шу кишидир — ўша кунларда Муътасим акаси Маъмун билан Рум юртида эди, Маъмун ўша ерда вафот этиб, ўрнига Муътасим ўтирди ва буни унинг хизмати деб билди. Бағдодга кирган куни унга вазирликни топширди, сарпо кийдирди ва барча ишини унга қайтарди; хизмати узоқ ва халифани тарбиялагани сабабли у халифадан ғолиб келиб, ишларни мустақил бошқарарди. Асли насроний эди, илм маърифати кам, аммо халифаларга хизмат қилишни яхши биларди; мактублар девони ва ўзи кўрган воқеалар ҳақида «ал-Мушоҳадот вал-ахбор» китоби бор. Сўзларидан: «Котиб чиғириққа ўхшайди: тўхтаса, синади». Бир куни одамларнинг ишини кўриб ўтирганда, аризалар орасидан бир варақ чиқди: «Эй Фадл ибн Марвон, фиръавнлик қилдинг — ибрат ол; сендан олдин ҳам Фадл, Фадл ва Фадл бор эди: уч амалдор йўлга кетди, уларни кишан, зиндон ва ўлим қириб ташлади; сен ҳам одамлар ичида золим бўлдинг, олдинги учови ҳалок бўлгандек ҳалок бўласан». Сулий айтади: Муътасим уни тор-мор қилганда уйидан бир миллион динор, яна бир миллионлик жиҳоз ва идиш олган, беш ой қамаб, сўнг қўйиб юбориб, уйидан чиқмасликка мажбур қилган.
Manba: Shazarot az-zahab (Ibn al-Imod al-Hanbaliy), j. 3, b. 230Манба: Шазарот аз-заҳаб (Ибн ал-Имод ал-Ҳанбалий), ж. 3, б. 230